Skip to main content

Full text of "Musaeum Kircherianum sive musaeum a p. Athanasio Kirchero in Collegio Romano Societatis Jesu jam pridem incoeptum nuper restitutum, auctum, descriptum, & iconibus illustratum .."

See other formats 


Smithsonian 


Institution 
Libraries 


Gift of 


DR. FREDERICK M. BAYER 


|- MUSAEUM 
 KIRCHE RIANUM 


Gus AE 


MUSZUM A P, ATHANASIO 
KOI ROGO IISDES OR 6€ 


In Collezio Romano Societatis Jofi 


E. JAM PRIDEM INCGPTUM. 

— Nuper reftitutum , auctum, defcriptum 
E P p : 
1 & | omibiis Mafia cda 


EXCELLENTISSIMO DOMINO 


.FRANCISCO MARIZ/ZE 
| nusTOLO. 


: ANTIQUAE URBIS AGYLLIN Z5 PRINCIPI 
| | OBL 4. T.U. M 
APPHILIPPO BONANNI 


SOCIETATIS TES 


h pM ARICCGIX. 


Typis Georgii Plachi Czlaturam Profitentis, & Characterum 
Fuforiam propé SMAR CUM. 
GR s i ie Xo iac Xue xe oe xe ate ale ae ale vie n ate d a UM XR Me "S 
SUPERIORUVM PERMISSU. 


xw 


MW 


We ^ A 
ES c anml n Some 


Ed 

Pd 

H" 
Wed » 
^ 


od 


" 


xdg An 


qi 


IL 


: M mure pL. " , E ccs E 
: ^ 
4 - 
B LI LI 
r i . * 
" U d r 
£3 Lr 
| ] à 
j 7 
b. i e P" * 
LÀ 
!. id , "1 
j H : r* LI 
LI 5&yt B 
LI * 4 e P 
r LA * - 
1 - 1 " T ' 42 
H s. ng & £o . EN D 
i il & "] TR 
B toe Padi dd 36 EP y . sU VW Gd — d " Pt 


FHTULEGELTU D UURTLU TUOUTEHMUEETEEHLE LLLA LS NUUUELTETUERHTTTETTTHTTTRTTT 


LL—— - 77 
—————— mm III IEEE ES d ms SS —— /// 72 
MI | // o N N X - SN l 
m N [i 
BEN WU ms N S ji I 
— WN | 294 € — S SS WU Z-y m 1 
— N NUN , » -— - —— — S NI ZA l 
NS Il N y J 
/ A Z z 
N MI — Y N d S M N 
-N P SONS WWW N | 
í 
SS ! L N 
3 
| 
) 
Ü 


TREE 


SLLETELUTEEUTELETEEEHLL NEL EELH LER 


TITEL NY 


FRI 


NS 


CTS 


2v — 


»p- 
THLEELULLULULEEUULEOUETETRLETEIELLELLLETLLHHOD HLTULCLELETTULL mm E 


| —À 


TIT mmm LOB 


yrivtorett ILL ELHLLRLLLLLLLEE I LDELECUTTTLTTEEILITELLELLEPUUELETELTILITIUTEUTEUIHEETLEELL DOLI 


us 


EXCELLENTISSIME 


" " 
| 


, 
SM 
m 
. 


-—4 


dto CES 
NP , - 


E 


EUM publice luci vellem exponere paginas .quas 

7 CTIBI ofero EXCELLENTLISSIME PRIN- 
CED,S , non diu animus beftt , in Viro eligendo , cui illas in- 
Jcriberem , juxta morem cum Prifcorum ,tum recentiorum .Scri- 
piorum , ut ab eo illum fibi fplendorem. conquirerent , quem 
nec ves defcripte , nec calamus. , qui defcripfit , potuit. illis 
inpertiri . Ratio me impulit , ut. EXCELLENTE TU /E 
eas offerrem , cum in Romano Celo tanquam fblendidifF iuum 
| A5ydus micantes radios effundas , ios inquam , quos à Nobi- 
Liffima .Stirpe acceptas Tuis preclaris moribus [hlendidiores 
reddidi/ti , Solisinflar, qui &/f confpicuus fiat à Summo .Su- 
pernorum Orbium fafligio , in quo nafcitur , magis tamen ab 


€a , quam 


dit s Ince y fpectabilis redditur . Veri 
qui nam y, quamvis egregius Plor , Iucem coloribus exprimet, 
Je quibufnam verbis defcribet Orator , Jicet eloquegtifTimus ? 
Duplicatam lucem tuam , qua []lendes PRINCEP.S EXCEL- 
LENTLESSIME oculi tantum agnofcent , fí. ad Nobilifimam 
Stirpem Marefcotiam , ex qua eriginem ducis , comvertantur , 
deinde ad tui animi dotes , quibus Avitum. generis tui decus 
in ampliorem lucem explicati. : 
S Temporum. Aunales percurramus, in memoriam revoca- 
bimus innumeros pene Heroes , qui per. annos jam plus non- 
gentos floruerunt vel militaribus laureis redimitti , wel. belli- 
cis Trophbeis onuf?i, vel Senatoria clamyde con[picui , vel Pur- 
pura exornati, pofíquam Marius ex Illuflri in Regno .Scotie 
Comitum Gaflveorum Progenie in Italiam profettus fuerat fi- 
mul cum Guillelmo Regis Acatii fratre , qui pro Carolo Ma- 
gno Imperatore armatas Scotorum Acies ducebat . Fixerat ille 
Stationes [uas Bononie , ubi per. id tempus. Reipublice leges 
fervabantur , atque in ea Urbe ex Mario Scoto Familiam Ma- 
refcottam nomen accepiffe preclari illius evi Scriptores tradi- 
derunt . | | 
Jriumphbalibus deinde palmitibus ex bacnobili Stirpe in di- 
verfas Italie Regiones translatis , Rome demum ducentorum 
annorum. curriculo plura nobilitatis infignia , quàm dies illa 
numeravit . Oculorum , & mentis acies perffringitur , beret- 
que loquendi facultas , cum intendere fefe conatur ad duo qma- 
xima fydera , ad celeberrimos (inquam ).San&he Romane. Ec- 
clefie Purpuratos Principes , ideft Raierum , quem fuiffe Vz- 
rum omni Dotfrina , 8 Sapientia peritum Aunalium .Scripto- 
res affirmant, & plura quidem de illo commemorarent ,nift eo- 
dem anno quo Purpura inflgnitus fuit, mors illum abfhuliffet. 
deinde Galeazzum Excellente 'IT ue Patrumm , qui adbuc in- 
ter. IMartales Virtutis magnitudine Romanum: Colum ilin- 
ffrat $ Si ceterorum. Familie Tue prefulgentium Heroum il- 
Jufiria facinora perpendamus , videbitur fortaffe alicui , in iis 
partem aliquam babuifTe vel Principum benevolentia , vel Po- 
pulorum Amor , vel favor. ejus, quam Vulgus ineptó Fortunam 
exiflimat . Verim in Eminentiffrmo Tuo Patruo laureas , qui- 
bus effulget , fola Virtus contexit , ipfeque fibi Iücem , qua ob 
Sacram Purpuram fMendei , heroicis. moribus. adauxit , dum 


diver- 


ea, quain à fe ifo diffi 


diverfis , jsijque ampliffimis muneribus , duplicique ad Reges 
Hyfpaniarum , &? Polonie legatione egregià perfunctus est, 
adeo ut €? ejus Virtus boneflamentis illis, ex ejus itidem vir- 
?ute videri po[[nt fuiffe bonesfamenta illa exornata . 

Quis autem non miretur invitum in eo Animi robur , nullo 
"quam. fatigatum labore , in infringendis Infidelitatis jaculis, 
in propusnandis Catbolice Ecclefie juribus ,in expediendisre- 
vum sraviffimarum negotiis ,jn propulfandis malis , in maxi- 
mis bonis promovendis ? Nullis ille alternantibus Tempo- 
vum vicibus agitatur , nulla vertitur rerum adverfitate , acf 
veleffis cujufdam Nature , que nullam exirinfecüs vim , aut 
commotionem fibi minus confentaneam. admittit , admirabili 
virtute compactus. confiflat . Prudentia, qua regitur , Conft- 
Jia fapientiffina , & judicia rettifima , quibus in rebus 
vel digno[cendis , vel expediendis continenter utitur , boc 
aperti[oime osfendunt . Sapientiam demum , omnium re- | 
rum Moderatricem , z£ Cicero ait , toto mentis ardore profe- 
quitur , laboris patiens , fomni modicus , in animi laxamentis 
Jolatiilque vel exiguis plane infrequens , publico bono ubique 
& emper deditifmus , Pofteris omnibus exemplum  velin- 
quens , quod imatentur , ff equare fatis non valeant . Hec 8? 
alia plura funt , ob que ejus nominis claritatem nulla nonfuf- 
piciet , nulla non recolet. Aunalium ac monumentorum Peren- 
nitas. At quid bic dicendum effet de celebri Hyacintba Mare- 
Jcotta inter. .SantZimoniales Ordinis S. Francifci adfcripta , 
cujus excelfie virtutes , atque in primis Viterigor , quoin cor- 
pus fuum flagris, jejuniis, visiliifque frequenter fieoiebat ,fpem 

aciunt , illà quamprimim decernendos effe Beatorum bonores ? 

Quod// ad Te PRINCEPS EXCELLENTLESSIME ocu- 
Jos comvertam , nova luce , qua [plendes, mirificé obletfor . 
Majgoribus Tuis, fé fupereffent adbuc , libenti animo gratu- 
Jarer , quód ipfís Tu nepos fuccefRiffà , quo meliorem. couci- 
pere ipfi votis fuis non pof[fent . Splendor , quem Tibi Pro- 
avi Tui impertiuntur , lux eff aliena , non Tua 5; Tua ve- 
rü , quam TIBI Tui met Animi Dotes pararunt . Hec fuo 
Je profert nitore , & in boc Romano T heatro latiffinà /!endet . 
Inde Tu ipfe ob morum tuorum comitatem , ob Majeftatem bu- 
janitati conjuntctam , ob oris Dignitatem , ob feflmatam judi- 
cii Maturitatem , plurima[que id genus Virtutes eximiis laudz- 

| K i 


bus 


bus celebraris , ut in Te meriti[fimó conueniat illud. Plinii de 
Trajano preconium : Quanta Principi noftro concordia , quan- 
tufque concentus omnium laudum , omnifque glorie contin- 
git , ut nihil feveritati cjus Hilaritate nihil Majeftati huma- 
nitate detrahatur . 

Novimus Te amabilem , laudabilemque omnibus , Magnifi- 
centia , Benignitate , Generoffitateque , ac iis demum boneftlamen- 
"s cumulatum , que Supremo fufbiciuntur in Principe queque 
Jimt Originis Splendor , Bonorum copia , Optimatum benevolen- 
1a , Populorum amor , Confanguineorum multitudo , mentis Am- 
plitudo ; dotes quidem funt be , quibus exornaris ..Sed quid me- 
morem bic Religionem, amorem ac Sfudium Pietatis ,morum- 
que Probitatem quibus ille fuperantur ? 

Has enim veró Virtutes in Te ceteris Tuis dotibus prelu- 
centes poti/]Tpmim admiror , ac veneror ; Verumtamen bas, ce- 
tera/que cum vecenfere fatis non po[fim , tacitus preteribo. At 
praeterire [ane non poffum fludiofiffimum , atque acerrimum il- 
Ium erza Patriam amorem , quo preffas in primis, Teque pre- 

Jlantilhmum , ubicunque res , aut opportunitas poftulat , palam 
oJfendis, & luculentiffimé probas. — — | 

Vidimus Urbem banc Mundi Reginam in communi bac tempo- 

rum calamitate , ip/am quoque merore metuque affeitam ,quen. 
Tu PRINCEPS EXCELLENTILISSIME aut avertere, aut 
imminuere adeo folerter meditatus ,conatufque es, ut Tuam ef 
fundi opulentiam demandaveris in fubfidiaria Legione mili- 
tum confcribenda , cuimoderande tuum met Filium prafecifti 
quantumvis militaribus incommodis adbuc imparem illum 
agnofteres ; in eo tamen Tuum erga fe amorem. ampliori fi- 
gnificatione compertum babuit Roma , cum ob ejus incolumata- 
tem non tantüm Filium , fed Te ipfum in Filio tot difcrimini- 
bus fieri obnoxium volujfli. Equidem illud de Catene Uticen- 
J£. à Velleio pronunciatum , de Te ab eodem pronunciatum iri , 
Jf f'uperfles nunc foret , non ambigo : Keroem nempe illum in- 
geaio Diis , quàm Hominibus per omnia effe propiorem. 

Illius enim Principis celfitudinem veram effe dixit Seneca, 
quem omnes tam fupra fe effe, quàm pro fe fciunt, cujus cu- 
ram excubare pro falute fingulorum , atque univerforum 
quotidie experiuntur. Monitum profectó eximium , quo mon- 


firatur , quid cuicunque principatui deslinatum effe in primis 
2 ADI Ur voL MENTI debeat 


debeat ; fcilicet : Non preefle folüm Principem, fed prodef- 
fe debere. .Solis inflar, qui non lucet modo , fed fovet , ac ve- 
getai Univerfa , atque animat. | | | 

Tuarum igitur virtutum fulgore ille&us , meos bofce litte- 
rarios labores offerre 'TIBI non dubitavi , ut fub Tui preclari 
nominis aufpiciis prodirent , €? per eruditorum manus tran[cur- 
rere poffent felicius . Ilos ut benigno animo, tuoque plane vul- 
iL excipias precor ; nam € in boc magnos Principes imitabe- 
ris,nominatimque magnum Pompejum , qui € bello Mithrida- 
tico Victor Rhodum veniens, fingillatim omnium Profeflo- 
rum edes circumivit, & fafcesfuos laureatos Privatorum ja- 
nuis fubmifit ; necnon Tiberium illum Imperatorem , ceterà re- 
prebendendum, in boc apprime laudandum ,qui in bac Urbe civca. 
Scholas, & Auditoria Profefforum ( Suetonii verbis utor ) all 
duus fuit. Quibus moribus id Principes illi confequebantur , 
ut omnes in fui admirationem. comverterent . Tenue quidem & 
humile munus a me TIBloblatum ; at e luce tua ( tantamimi- 
vum cum fit) aliquod nomen decuf/que accepturum effe confido. 
Excipe igitur. EXCELLENTLSSIME PRINCEPS , dum 
TIBI , nobiliffmeque Familie Tue à Summo bonorum om- 
nium Largitore diuturnam exopto atque oro fupplex Felici- 
tatem . | ! 


Eo T 


AddiBliffmus €» Obfequentiffms :Seruus 
Philippus Bonanni Soc. T. 


MICHAEL 


MICHAEL ANGELUS TAMBURINUS 
Prapofitus Generalis Societatis JE.SU. 


UM Librum, cui Titulus: Maufeum Kircherianum in. Collegio Romano Socie- 

tatis "jefa vefritutum , €9* auctum , eiufque Defcriptio facla à P. Fhilippo "Bo. 

nani, no(lra Socictatis Sacerdote , aliquot ejufdem Societatis Theologi reco- 

gnoverint, & in lucem edi poffe probaverint , facultatem facimus , ut Typis 

mandetur , fi jis ad quos pertinet ita videbitur . Cujas rei. gratià has Litte- 

ras manu noftra fübícriptas, & Sigillo noftro munitas dedimus Roma 3. Au- 
guíti 1708. eit 

Michael Angelus T amburinus . 


COILIPCIITITITIIIITIII) 
Imprimatur 
Si videbitur Reverendiffimo Patri Magiftro Sacri Palatii A poftolici . 


Dominicus de Zaulis Epifcopus Veralanus. V'icefg. | 


SAO EROUTO TODO TC BO U OG Ce U6 UO TO EIOCOQTO PIOCIOU ODIO OTOUTO 


PLIS curiofum , & elegans, cui Titulus : Mufeum Kircberianum , frve Mu- 

feum a P. Atbana(fo Kirchero in Collegio Romano Societatis "]ef jam. pridem in- 
ceptum , nuper refitutum , e9* aucium , defcriptum , c9» iconibus illufiratum à P. Pbi- 
lippo *"Bonanni Societatis Jefa. De mandato Reverendiffimi Patris Paulini Ber- 
nardinii Sacri Palatii Apoft. Magiftri attenté , ac cum maximaanimi obledta- 
tione perlegi ; & in eo nedüm aliquid Orthodoxz fidei , bonifque moribus 
repugnans non comperii, fed omnia , qux in eo proponuntur , tüm antiqua 
tüm moderna ,magna, variáque eruditione referta , R eipublicz literariz gra- 
ta forc , ac fruduofa cenfeo. Quapropter illud prxlo digniffimum arbitror. 

R omz hac die 16. Septembris 1709. 


Eques Michael Angelus Gaufeus dela. Chauffe . 


CTIITIIIIIIPIIIITITITII. 
Imprimatur , 


Fr. Joannes Baptifta Carus Magifter , & Reverendiffimi P. Paulini Ber- 
nardinii Sacri A poft. Palatii Magiítri Socius Ord. Przdic. 


I N- 


1-4 


D 


CLASSIUM. 


EP. R EAE MU. 


CLASSIS PRIMA 


Continens Idola,eo: Inflrumenta ad Sacrificia 
Etbnicorum Jpectantia inter que . 


Ripus Apollini Sacer 4 
Candelabrum marmoreum 7 
Cultri » fecefpitz , & Gladius. 8 
Ligulz. 9 
Cochleare , 10 
Simpuli, 1: 
Patera , 12 
Sacerdos . 15 
Camillus . ] 18 
Satyrus Sacrificans . 19 
Idola, ideft Jupiter . 21 
Bacchus Bifrons , 23 
Bacchus Puer. (24 
Bacchans , 24. 
Hercules . 24. 
Mercurius , a; 
Serapis . i 26 
ZEfculapius . 27 
Fortuna. 27 
Diana Venatrix .. 28 
Pallas. 29 
Cupido . 30 
Janus. 39 
"Terminus. 20 
Iis Multimammia. 31 
Canopus . 33 
Bacchus alter. 33 
Idola /Egyptia . 34. 
Horus. 35 
Amuleta, ideft Canis , Pifcis , Mus, Jupiter, Fquus, 
Accipiter. 37 
Simia Bulla. 37 
E diverfa , 38 


CLASSIS SECUN DA. 


Continens Tabellas V otivas , €2* Znatbe- 
matba , Ó61 

Eptuno, 62 

| Silvano. 62 
Vulcano. 5s 
Apollini . 66 
Puerpere . n 
JÉfculapio . j bh 
Marti feà Herculi , | | 30 
Junoni. jI 


Oraculum. ys 
Oculus Apollini Sacer . : 77 

Bafis Jovi Sacra, ! 75 
Tabula votiva Uraniz . 48 


CLASSIS TERTIA. 


Continens Sepulchra , eo» 1nféripttones Se- 
pulchrales «— a pag- 84. ufque ad 128. 


CLASSIS QUARTA 


. Continens. Lucernas, Sepulcbrales , 
à pag. 128. ad 161. 


Prima exhibet Lucernam Archimedeam 


2 Leonem, & Bovem. 1$0 
3 Puerumalatum. 131 
4 CoronamLauream. 131 
5$  Canemcontra Taurum. 132 
à Larvas Scenicas. noo 
8. Delphinum. (432 
9 jovis Imaginem. 133 
10 Dianam. ibid. 
11 Dianam, s bid. 
12 Leonem. ibid. 
13 Lauream. 3 bid. 
14 Flores. ibid. 
15 Palmas. k 124 
16 Apollinem . 135 
17 Aurigam. ibid. 
18 Sphingem. 136 
;à Milites . ibid. 
21 Equum alatum, 137 
22 Coronam foliatam . 3b:d. 
23 Pellicanum. 1358 
24 Armillas. ibid. 
25 Infignia Militaria. ibid. 
26 Chrifti Signum. 139 
27 Crucis Signum. 140 
28 Cornucopiz . 141 
29 Signum Pantheum. 142 
30 Caligam cum clavis. 143 
31 Apollinem radiatum . 144 
32 Pafferem. | 144 
23 Caligam. 145 
34 Elephantem. 143 
39 Atlantem, N 145 
36 Satirum. 145 
37 Quinque lucernas fine Emblemate . 146 — 


EV n GLAS. 


CLASSIS QUINTA. 
Fragmenta Erudite Autiquitatis , ideft. 


Ubus ex argilla . 161 
Canales Plumbei . ! 161 


Lunula Calceorum. 164 
Stili ad fcribendum. 165 
Acus crinalis . 166 
Inautes . 167 
Armillz. 167 
Fibulz . 168 
Annuli. 169 
Sigilla . 170 
Pondera. 152 
"Kaius o5 Mw 174 
Fibula , & Bulla Equeftris . 176 
Puer Gymnicus in Paleftra . 176 
Tintinnabula. 178 
Miles fundibularius . 178 
Siftrum. 179 
Lancea /Énea . 180 
Numifma antiquum . 150 


Caliga. 181 
CLASSIS SEXTA. 


Continens Lapides , Foffilia , aliafque glebas, 
à Natura effigienliqua donatas , 
inter quas fant . 


Bur Foffile . 199 
Res in lapidem converfz . 200 
Cadaver humanum. 201 
Coriandri Semina . zLid. 
Pifa Carolina. bid. 
Echini Marini. ibid. 
Cornu Ámmonis. ibid. 
Gloffopetrz . ibid. 
Ligna petrefa&ta . zbid. 
Lapides judaici . 202 
Lapides cum Pifcibus. ibid. 
Oftrea diverfa . » ibid. 
Cancer petrefactus. ibid. 
Magnes. 203 
fÉtites . 204. 
Crucifer . ibid. 
Lapis Stellarius . bid. 
Galaé&lites . 20$ 
Nephriticus. ibid. 
Bononienfis Phofphorus . ibid. 
Amianthus. 205 
Lapis Violas redolens. 203 
Armenus. ibid. 
Oftreocolla . ibid. 
Fungifer. ibid. 
Lapis cum Arborum figuris . 208 
Dendrites . ibid. 
Lapides cubici ut tali. ibid. 
Lapides diverfi ex Animalibus extraCti . ibid. 


Inter metalla veró numerantur Aurum , Argentum, 


Ferrum , Cuprum , Plambum , Antimonium : 
Marchefite , 201. & feq. 

Inter Foffilia Talcus, lapis fpecularis , carbones di- 
verfi, Terra bituminofz fuccinum , Argillz di- 
verfe. 

Salia féquuntur, fcilicet Ammoniacum , Gemma, 
Alumen, eor NL fulphur , pag. 214. & feq. 

His ua. qua Cry ftalla 


CLASSIS SEPTIMA. 


Apparatum babet Rerum Peregrinarum , ex 
variis Orbis Plagis collecium. àpag.. 


225. 4d 248. 

Nter eas przcipug funt. 22$ 
Cingulum Barbarorum Brafiliz . ibid. 
Cingulum Mandarinorum Sinenfium. ibid, 
Cingulum ex nova Francia . ibid. 
Torques ex vifceribus Bombycis . ibid. 
Monile Puellarum Brafiliz . ibl. 
Umbella ex pennis ÀÁvium. ibid. 
Avicule ex Mexico. 226 
Aves diverfz Brafiliz . ibid. 
Avis dicta Paradifi. . ibid. 
Roftra diverforum Ávium. 228 
Nidi Avium Concincinz. ibid. 
Nidi inftar facculi . Zbid. 
Indumenta incolarum Conadenfium. 229 
Exemplar cymba qua iidem utuntur. ibid. 
Cyathi e cortice Arborum. 777A 


Retó quo farcinas deferunt Feminz | Brafilien- 
[es . ibid. 


Liber Malabaricus ex foliis Palme. 230 
Charta Sinenfis . 231 
Pileus Sinenfis. 232 
Panni e foliis arborum contexti. 232 
Artefacta Turcarum, Sinenliam, Perfarum. 233 
Statera Sinenfis . 234. 
Artefacta minimz molis . 224 
Arma Barbarorum. 235 
Fruétus diverfi, ex Indiarum Regionibus. 236. 
& feq. 

Succi pingues peregrini . 243. & feq. 
Mumia. 245 
CLASSIS OCTAVA, 
Exponuntur Plante Marine , frutices , eo: 


Animalia tum Marina , tum T. erreffria E 


Oralia . 264. & feq. 
Millepora . ibid. 
Retepora . " bid. 
Porum Cervinum. ibid. 
Spongiz . 1bid. 
Alcionia . 15d. 
Frondipora. ibid. 
'Tubularia . m777A 
pifcis Canis. . 268 
Pifcis Libella. 269 
Pifcis Serra. ibid. 


Xi- 


Xipia. $bid. 
"Tiburo E ibid. 
Paftinaca . ibid. 
Raja. 276 
Hirundo. 3 bid. 
Phoca . 2bid. 
:Araneus. 2bid. 
Aftacus . 271 
Cancer varius . ibid. 
Capitolium. 272 
Stella . ibid. 
Crocodilus. 273 
Serpens Indicus . ibid. 
Lacerta major Brafilie. ibid. 
Armadillus . 274. 
Vipera, & Afpis. 3bid. 
Vipera Caudifona . ibid. 
Camxleon . 275 
Scincus. ibid. 
Lacerta cum duplici cauda . ibid. 
Stellio . ibid. 
Aranea Tarentina ibid. 
Scorpio Tunetanus . 276 
Hypopotamus . ibid. 
Dens Apri Africani . 277 
Cornu Alcis . did. 
Cornu Rh hinocerotis . 3bid. 
Dens Elephantis . 2758 
Cornua Cervorum. ibid. 
Cornua Rupicapre . 279 
Bovis Americani . ibid. 
Arietum. ibid. 
Sterpficerotis . 3bid. 
Damz. ibid. 
Bifontis 2bid. 
Ibicis * i 28o 
Offa Gigantum , 281 
Canis monftrofus . 255 


Ova monftrofa . 
Sceletha diverforum Animalium , & vátii fetus hu- 
mani. 


' CLASSIS NONA. 
Infirumenta Matbematica . 
Nous Hydrahulice . 


302. 
303.306. & 307 


Motus perpetuus adumbratus . 208 
Inftrumenta mufica , & Authomata . 309 
Machine Catoptrica . 310 


CLASSIS DECIMA. 


Indicantur T abule picte , figna marmorea , 
e» Numifmata diverfi Generis . 
p^g- 316ad 321 


CLASSIS UNDECIMA. 


Continet obfervationes rerum minimarum 
ope MicrofCopii facias à pag. 322, ad 392 
C9 precipue , 


Culicis 235 
Papilionum . 139 
Mufcz . 241 
Pediculi, Pulicis, & Cimicis. 345 
Aculeorum,Spinarum, Dentium diverforum. — 347 
Florum. 352 
Sanguinis, &la&tis. 357 
Vermiculorum Aceti . 358 
Squamarum Pifcium et Pilorum. 360 


CLASSIS DUODECIMA. 


Continens Animalia Tefiacea. apag. 392 
ufque ad finem . 


Primo loco eft Prafatio .- 293 
Deinde fequuntur Caput I. in quo quxritur qua ra- 
tione mens & oculi poffint cochleis delectari. 396 

, CA PU Tli 
Qua ratione à cochlearum contemplatione mentis 
obleétatio augeatur . 398 

CA,PUT LLL 

Referuntur Proprietates aliquorum T'eftaceorum, 
in quibus elucet Providentia Divina. 420 

Q A POU T IV. 
Referuntur Mufza in quibus Cochlearum Teftz con- 


fervantur. 403 
CAPUT V. 
Animalium Treftaceorum Divifio inqua eorum origo 
indicatur. 426 
GAPUT VI. 
Quzritur an cochlez generentur propagatione fpe- 
cierum aut potius fponte . 408 
| CA,PUT VIL 
Exponitur Generatio Balanerum , & confirmatur 
Caput pracedens . 412 
T CQ AP U L. VIE 
De materia apta ad Produ&tionem Teftaceorum. 415 
CAP UT LX | 
An Cochles quz in Terra effodiuntur. Lapides fint , 
an potiüs in mare generata, 417 
CQ AP T.X 
Earum varietas in formis, & coloribus obfervatur. 


T 423 
G APUJS'"' XI | 
Unde nam oriatur diverfitas colorum in Cochleis . 


425 
GONE. qs Sol 


Experimentis comprobatur , quz in fuperiori eapite 


dicta funt decoloribus. - 428 
GAPUT XIIL 
De vario T'eftaceorum ufu. 429 


PARS SECUNDA. 


Defcribuntur 1 eflacea in parie quarta. deh- 
geata . 434. €9* fH. 


ICQ L OASS S ES; 
Continens T'eftacea Univalvia non Turbinata. 435* 
CLASSIS II 
Continet 'T'eftacea Bivalvia , 440 
CLAS- 


CQ'EASSIS ITT 
Continet Teftacea Turbinata. 


. PARS TERTIA. 


449 


Continet varia Problemata meni propofs [77 
in Obférvatione Teflaceorum 


. ,,; -PROBLEMA I. 


Quzrituri 1n qua concha fiat unio . P 479 
PROBLEMA II. 
An materia ex qua fit Unio fit Ros. 480 


PROBLEMA ILI. 
An Uniones nafcantur ex Concharum valvis ,an in 
vifceribus Oftreorum. 482 
PROBLEMA 1I V. 
Cur Teftacea oriantur potius in Mari, quàm in La- 
cubus , aut Fluminibus . 483 
PROBLEMA V. 
Cur nafcantur in mari potiüs , quam in T'erra. 485 
PROBLEMA VI. 
Cur multa nafcantur in Terra nunquam in metallis . 
495 
PROBLEMA VII. 
Cur in Maribus Indiarum generentur abundantius & 
coloribus magis picturata. 
PROBLEMA V III. 
Cur aliqua Teftacea fupra ligna facilius nafcantur , 
quàm fupra lapides. 487 
PROBLEMA IX. 
Cur ita Teftz obdurefcant , cum ex molli aqua gene- 
rentur. 488 
PROBLEMA X. 
Cur vivant plurima faxisaffixa. 
^PROBLEMA XI. 
Cur nonnulla fint certo ordine ftriata, aliis non ftria- 
us. 490 
PROBLEMA XII. 
Cur ut plurimüm in extima fuperficie fint coloribus 
picturata . 49: 
PROBLEMA XIII. 
Cur multa fint Turbinata . 
PROBLEMA XIV. 
Cur ex Turbinatis pleraque figuram fphericam in- 
duant. 496 


489 


492 


PROBLEMA X V. 
Cur Turbinata ut plurimum habeant Otificium Te- 
fl ad dexteram partem converfum . 498 


496 


PROBLEMA XVI. 
Cur vix aliqua. membrorum varietas in illis appa- 
reat, 499 
PROBLEMA XVII. 
Cur careant offibus. 
PROBLEMA XVIII. 
Cur fint corde orbata . $01 
PROBLEMA XIX. 
Cur fint edentula . | 
PROBLEMA X X. 
Cur Fel , Jecur , & Lienem Teftaceis negaverit Na- 
tura. | 503 
PROBLEMA XXI, 
Cur nutriantur , cum os non habeant. «803 
PROBLEMA XXII. 
Gur Turbinata habeant operculum . 


$00 


$02 


1s) 
PROBLEMA XXIII. ; X 
Cur multa fint cornibus munita. -. $04. 


PROBLEMA XXIV. 
Cur vocem non edant . 507 
PROBLEMA XXV. 
Cur careant auditu . 
PROBLEMA XXVI. 
Cur Teftz animate nullo fenfu fint predirz , 
PROBLEMA XXVIL . 
Cur Teftacea terre Vegetabilibus non diffimilia , nec 
viva , nec mortua odorem diffundant, ut plurima 
vegctabilia . 509 
PROBLEMA XXVIII. j 
Car diutius quàm Pifces extra aquam vivant, 
PROBLEMA XXIX. . 
Cur Echini dentes habeant , & ova numero quinatio 
difparia . 519 


S 
($08. 
$10 


PROBLEMA XXX. 
Cur T'urbinatis Cochlcis auri admotis, videatur fibi 


quifque maris fufurrum excipere. r$ 1 

PROBLEMA XXXI. | 

Cur in Plenilunio fint Pinguiores. 12 
PROBLEMA XXXIL .. | 

Cur pigra ftolidaque Animalia fint Teftacea . | 513 

PROBLEMA XXXIII. 

Cur Cochlez non exuantur ut Cruftata . 514. 
PROBLEMA XXXIV. 

Cur Balanus fplendeat . 514. 


PROBLEMA XXXV. 
Cur in tanta colorum varietate quibus '"Conchs pin- 
guntur , Caruleus nupquam appareat. 516 
PROBLEMA XXXVI. 
An Cochlea Venerea , quam Remoram aliqui dicunt 
poffit Navium curfus retineri. 519 


PROE- 


| USZEUM Collegii Ro- 
| mani , quod P. Athana- 
fius Kircherus, vir lin- 
euarum prafertim peri- 
tia celeberrimus , inftru- 
xerat , prelo impreffum 
publico Orbis Theatro 
Georgius de Sepibus 
ejufdem Mufzi cuftos, & 


in machinis elaborandis opifex expofuit ; ne 
pares inftabilis fortuna vices fübire poffet;qui- 
bus paucorum annorum fpatio quinque aut fex 
nobiliffima Romane Urbis Mufxa deperierunt, 
videlicet Equitis Gualdi , Bellorii, Stephanoni, 
P Joannis Baptifte Romani Ordinis S.Augufti- 
ni, & Francifci Angeloni, eujus praeclari viri 
domus (utar verbis Ferrarii in Efperidis ) 2a£a- 
"4 aique artis eyudita Jupelleciile: pradives Ro- 
manum Mufaeum erat , eum ervium tum exte- 
rorum concurfa ,. (x admiratioue | celebratiffi- 
gium . His omnibus communi fato fublatis, ha- 
redes eorum, nullam antiquarum rerum, quibus 
inftruebantur , rationem habentes , carum con- 
geriem in publicis locis pro libito emptorum 
difperfim vendiderunt . Verüm haud fatis pro- 
vifum hoc modo fuit, ne Kirchero idem contin- 
geret : nam qua tanto ftudio, & labore ad divi- 
ni Numinis gloriam ; & Reipublicz litterariz 
emolumentum ille congefferat, poft obitum. 
cjus pene omnia interierunt . Multa enim edaci 
temporis dente confumpta funt, multa quia fine 
multis impenfis confervari non poterant, quam- 
plurima veró , qua invifentium oculis abfque 
cuftodia erant expofita ; evanuerunt; ita ut ob 
non modicam rerum jacturam , quz in Mufxo 
antea fuerantnomine tantüm retento, Mufzum 
ipfum defideraretur. 

Verüm quidem eft illud à prefato Georgio 
ita fuiffe deícriptum, ut non omnia in ejus mar- 
ratione fingillatim recognofci poffent qua in 
Mufízo numerabantur , vellongé plura, quàm 
veré in eodem extitiffent; quz tamen P.Kirche- 
rus ponere deftinaverat ; quamobrem Estero- 
rum qui Mufzum invifebant querelas períapé 
audiebat quilibet eos excipiens, dum non impe- 
riti tantüm ; & ignaviz omnium é noftra So- 
cietate , fed & injurie Athanafio Alumno cjus 
bcnemerenti illatz tribuerentquidquid huma- 


narum rerum,communi dicam fato, evenerat, in 
Reipublicae litterariz detrimentum . 

Quamobrem ne magis magiíque in dies con- 
tra Collegium Romanum omnium bonarum. 
artium amantiffimum , convicia jactarentur , & 
ne folum ingrati animi vitio damnaretur , fed 
& infidelitatis , utpoté quod promiffam fidem 
potius violaverit ; quàm exoluerit Alphonfo 
Donnino civi Tuícanellenfi; Senatus Populique 
Romani olim à fecretis , qui anno 1651. quam- 
plurima eruditz antiquitatis fragmenta. Colle- 
gio Romano fuo teftamento reliquerat , ut om- 
nia publice utilitati, & eruditorum oble&a- 
mento extarent; prudenti folertia decretum, 
eft , ut quidquid refiduum erat. ex. Kircheriano 
Mufxo ad eum finem colligeretur , ut in ftudio- 
Íorum cederet profe&um , facta ex Nature the- 
fauris & bonorum artium documentis fele&a- 
rum rerum non modica acquifitione . 

Cum igitur hec mihi provincia fuerit de- 
mandata, aptum Conclave dele&um eft , ino 
quo rerum omnium claffes in íeriem diftri- 
buta fervarentur , quod quidem ad palmos fe- 
ré crecentos. extenditur ; tribus cubiculis in- 
uperill conjunctis, deindé pro rebus fele- 
&ioribus tutandis Armaria Pluteique adjecta; 
ut Ártis, & Nature Ergafíterium , Difcipli- 
narum Mathematicarum  Gazophilacium , & 
Philofophi practice Epitomen evaderet. Vix 
manu operi admota , animos ad hzc peragenda 
addidere Viri praftantes. doctrina , tum Ro- 
mani tum Exteri, Magnates, Principes, & Aule 
hujus przclari , qui novi Mufzi rudimenta fui 
prefentia condecorarunt , & inceptum rerum 
ordinem comprobantes , illum uno ore ajebanc 
maxime decere Collegii Romani ZEdes,à Sum- 
mo Pontifice Gregorio XIII.bonis Artibus ere- 
&as ; In ipfis enim , cum ampliffima Bibliotheca 


Áervetur , qux fexaginta feré millium volumi- 


num dele&orum copia , animos paícit oppidó 
Mufzxum convenit , in quo eruditorum mentes 
recreentur , poffintque oculis recognofcere , 
quidquid Scriptores in fuis paginis retulerunt. 
Etenim non adeo facile dictu eft , quanto bona- 
rum artium incremento augeri poffit. fpeculati- 
varum difciplinarum cognitio, fi naturalium re- 
rum ftudio conjungatur ; quanto oblectamento 
Philofophorum mentes affici, fi à laboriofis fun- 
A &ioni- 


2 


tionibus , fi ab affiduo ftudio refpirare poffint, 
& inter fodinas quodammodo otiari ; intuendo 
varias terrarum Glebas ; Nitra, Lapides Alumi- 
na, Metalla, Sulphura, Gemmas,vel fub marinis 
undis Alcionia , Pifces ; feu per diffitas Orbis 
Regiones Indicos Fructus , lignorum Cortices , 
Animalia ; hominumque barbarorum Veftes ; fi 
ethnicz fuperftitionis reliquias , re , argilla , 


feu ligno conflatas , infpiciat ; fi quampluri-- 


mis inftrumentis, machinifíque uti poffit; quibus 
tum phyfica experimenta, tum mathematicz de- 
mon firationes perficiuntur; fi varia Imperato- 
rum, Virorumque infignium Numifmata,quibus 
noftra hiec ztas adeo perfruitur , recognofcat; Si 
denique quidquid vel Ars, vel Natura e fuo fi- 
nu inexaufto effluxu producit; in promptu ha- 
beat, quo delectetur . 

Hujufmodi rerum copiofo apparatu Mufzum 
inftruendi ( & fi vires deficerent ) animo fuit ; 
pro comperto enim mihi erat ; res plurimas ve- 
luti ingentia flumina , ut plurimumab exiguo 
fonte fuam originem trahere ; at deinde fre- 
quenti aquarum acceffione vehementer excre- 
fcere. Cum igitur vix primordia veluti funda- 
menta jeciffem , non defuit liberalitas Amico- 
rum, quorum ope brevi temporis decurfu mo- 
les excrevit, & utinam plures Moecenates ha- 
buiffet;ut eorum beneficio eidem corona potuif- 
fet imponi; fi tamen perfici poffe putamus id , 
cui Natura, vel Ars, vel Hominum ingenia, 
novas femper opes fubminiftrant . 

Itaque cum hzc peragerem, juffis parens Mo- 
deratorum meorum , & Studioforum voluptati- 
bus obfecundans, ne id mihi contingeret , quod 
olim Kirchero aliifque accidit , placuit Sanáif- 
fimo Domino Noftro CLEMENTI UNDE- 
CIMO , omnigena eruditione predito , & ftu- 
diorum omnium femper amantiffimo, fuo Diplo- 
mate temporum injurias repellere; & ficuti 
Gregorius XIII. contra audaces Bibliothece 
noftrz incolumitati confuluit anathemate illis 
decreto , fic ille cuilibet, qui vel rapaci manu ; 
velanimo contemptore hoc Mufzum violaverit, 
poenas indixit. Cum ergo illud quatuor anno- 
rum fpatio haud modica rerum acceffione facta, 
ad hoc ufque tempus habuerit incrementum , 
quamvis perfe&um dici minime poffit , illarum 
deícriptionem paginis tradere decrevi, & veluti 
Catalogum texere;(ne deinde aut communi fato 
mihi occupato , aut ingenti rerum mole oppreí- 
Ío impoffibilis redderetur ) ut fcilicet rerum» 
omnium notitiam , quas ex antiquo Mufzo fu- 
perftites habuerim , & recenti addiderim , ab- 
fentibus etiam communicarem , & Mufzumo 
Kircherianum reftitutum quodammodo revivi- 
Íceret ; fed nobiliori partium difpofitione , & 
uberrima cujufcumque claffis rerum acceffione 


locupletatum , ad eruditorum accedentium ob- 
le&amentum, & ftudioforum utilitatem.- --- 
Meo igitur labore;qualifcumque ille fit;frua- 
ris Lector benevole , non ad inanem pompam 
exhibito , & veluti ad divitiarum jaétantiam. 
Hac enim Magnatum , & Principum Gazophi- 
lacia decent ; fed ad virorum in litterariis occu- 
pationibus rerum naturalium rimatorum, ut di- 
xi, oblectamentum ac utilitatem , veftigiis plu- 
rimorum infiftens, qui fua Mufza confcripfe- 
runt. In hac Claffe fuit Francifcus Calceolarius 
Ícenior, vir honefta litteratura clarus , fuit Olaus 
W'ormius rerum naturalium rimator egregius, 
fuit Benedi&us Cerutus,& Andreas Chiocchus 
ambo medicinz excellentiffimi Doctores , Pau- 
lus Maria Terzagus ; qui Mufzi Septaliani Ca- 
talogum recenfuit. Illos imitatus eft Marchio 
Ferdinandus Cofpius; qui fuum Mufzum expo- 
ni in paginis juffit;,P. Claudius Molinettus à quo 
Mufeum in ZEde S.Genucfz Parifiis fervatü, ty- 
pis editum fui;SEques Michael Angelus Caufeus 
( dela Chauffe) qui fub titulo Romani Mufzi 
Thefaurum erudita antiquitatis defcripfit;& fe- 
ptuaginta fupra centum tabulis eneis incifa re- 
fert; multorum Idola , Gemmas , Infignia facer- 
dotalia,Inftrumenta in facrificiis adhibita , Lu- 
cernas, Vafa, Bullas;,Armillas, Fibulas, Claves; 
Annulos, Signa militaria &c. Nuper Oligerus 
Jacobzus Philofophie profeffor Hafniz Mu- 
ízum in Bafilica Bibliothece Regis Danix fer- 
vatum deícripfit. Etiam an. 1705. editum eft 
Amfítelodami Mufeum Anboinicum amplo 
volumine, in quo Georgius Everardus Dum- 
phius Confiliarius Á mboinicus, Plinius indicus 
appellatus, defcriptiones expofuit variorum pi- 
Ícium cum cruftaccorum tum teftaceorum maris 
Amboinici , mineralium nonnullorum , & lapi- 
dá, qui in Infula Amboino effodiuntur. Demum 
Londini fub titulo Muíxi Petiveriani multo- 
rum Infe&trum , & Plantarum Icones Londini 
expreffit D. Jacobus Pettiver, in Regno Àn- 
elicano celeberrimus Regie Accademia ad- 
Ícriptus. i 
In rebus recenfendis earum claffes percur- 
ram,in quarum fingulis eximium aliquid occur- 
ret, quo intime animus reficiatur, & extime 
oble&entur oculi, ordine tamen non fervato , 
quo in ipfo conclavi difpofitx vifuntur. Multa 
cnim vifu facilius ufurpari poffunt , quàm cala- 
mo defcribi, atque ideo earum Catalogum in. 
fine fubjiciam. Interim conclave ipfum in brevi 
deícriptione primo loco perluftra . ; 
Ea in parte, quz Orientem Solem refpicit fu- 
pra tertium Collegii Romani fornicem feu am- 
bulacrum;in quo cubicula funt difpofita;oftium 
patet amplum cancellis hinc inde affabre exíci- 
Íis , per quod Conclaye ingredimur quindecim 


DSI ,  palmo- 


palmorum latum , & ad ducentos feptuaginta 
productum , fed media fere parte sd angulum 
rectum inflexum. In ejus veftigio, quod triginta 
palmos occupat longitudine , hinc inde per pa- 
rietes à pavimento ad fornicem ufque marmo- 
rex tabula pendent fepulchralibus inferiptioni- 
bus exornata; fupra pavimentum quamplurima 
offuariz urnz tum fictiles tum. marmorez ex 
antiquis fepulchris erutz , aliaque crudite anti- 
quitatis lapidea monimenta. Reliquum concla- 
vis fpatium , quod in finiftra parte extenditur, 
Armaria occupant partim lapidum inftar ; par- 
tim foliofis encarpis diveríimode colorata, & 
quidem claufa , in quibus omnigena cum Natu- 
ri tum Ártis opera cuftodiuntur . In oppofita, 
veró parte plurima fencflre patent, per quas 
totum conclave lumen irradiat , paraftatis inter- 
diftin&z , quas Pi&ura eruditis tabulis exorna- 
vit . Laqueare totum , quod in fornicem molli- 
ter fle&itur, quadratis, & xqualibus areolis 
divifum , in campo cianco totidem expanfas ro- 
fasoftentat , ex albo, & nigro colore perbelle 
temperato expreffas , quas bullze aurez alterna- 
tim difpofite comitantur . In parietis fpatio, 
quod fupra Ármaria ad fornicem ufque exten- 
ditur, picte tabula dependent , in quibus inft- 


c3 


3 


gnium virorum imàgines reprzfentantur,& prc- 
fertim ultra quinquaginta Pictorum infigniorum 
cfigics ad vivum expreffz , & fere ducenta mar- 
morea figna ; quorum omnium fuo loco catalo- 
gum fubiiciemus . 

Tria infuper huic longo conclavi adiecta funt 
cubicula ; quorum primum machinas conti- 
net, & experimenta, qua Ártes mechanica , 
& hydraulica fubminiftrarunt. In fecundo co- 
dices manuferipti difpofiti funt antiqui , & di- 
verfarum linguarum volumina Siriace, Hebraa 
Greca atque Sinenfíis; libri ctiam permulti, 
qui Statuas , Numiímata ; Gemmas oftendunt ; 
imó in eodem vifuntur numiímata Imperato- 
rum , Summorum Pontificum, & Virorum illu- 
ftrium , quibus Hiftoria illuftratur. In tertio 
denique Automata diverfa, inter qux Orga- 
num , cujus triplex Íymphonia ex plumbcis ca- 
lamis rcdditur nullius manus ope, fed fponte 
concepta; admoto pondere rotiíque inter (e ar- 
tificiofe difpofitis ab ingeniofo Auctore D. Phi- 
lippo Teftà Romano , qui in hac arte peritiffi- 
mus czteris Romz degentibus antecellit. 

Sic unico veluti intuitu Mufxo perluftrato , 
zs feriem totius in claffes diftributam recen- 


MUSJEI 


S/EI KIRCHERIANI 


CL X5S51Ll5 PAN 


Contznens Idola, €9. Inflrumenta, ad Sacrificia 
Etbnicorum fpetiantia. 


» EBUS omnibus ea, qus an- 
Ne tiquorum Ethnicorum Re- 
ligionem indicant , ante- 
ponimus , & primo loco 
marmoreum Tripodém in 
Tabula znea Lexpreffimus, 
quem llluftriffimi Fratres 
Dom. Czíar Lateranen- 
fis Bafilice Canonicus ; & Abbas Bernar- 
dus Cincii dono contulerunt . Triplicem fa- 
ciem ílle oftentat floribus foliifque exornatam, 
in quibus totidem pueruli funt exculpti, feu ge- 
nii , alis in aere fefe librantes : primus navis te- 
monem manibus fuftentat , galeam fecundus, 
clypeum rotundum tertius . In angulis , quibus 
tripodis vertex abfolvitur , arietis capita emi- 
nent, qui veró in bafi fübjiciuntur , alis pedi- 
bufque Griphorum muniuntur. In fummitate 
demum cavitas rotunda patct , in cujus centro 
profundus umbylicus., 

Antequam Mufzum hoc Tripode ditaretur, 
fibi perfuaferat nefcio quis ; inftrumentum fui- 
fe ad ignem fuftinendum qui apud. Romanos 
affiduo alimento antiquitus nutriebatur tan- 
quam facer; dubitavit infuper , an ornamenta; 
quz fcalprum faxo addidit ad libitum Artificis 
fuerint expreffa , an potius ad peculiare aliquid 
indicandum, quod Ethnicorum ritus redoleret. 
Rogatus propterea ab amicis , üt meam opinio- 
nem ipfis communicarem, epiftolam dedi; quam 
fubjicio. 

Nunquam mihi perfuadere quilibet poterit 
tripodem hunc ad ignem facrum fuftinendum 
inferviffe, quem Scriptores &ternum vocant , ut 
Virgilius 2.7Eneid. 

—— —— Veffamque potentem 

JEteynumque aditis effert penetralibus ignem. 
Illum in Templo Veftz,quam Romani,ut Deam 
colebant , virgines aliquot; Veftales dict, novo 

,Íemper pabulo parato diu noctuque cuftodie- 
bant, ne extingueretur, ut inter multos Rofinus 
rcfert in Antiquit. Roman.lib.2.cap. t2.inquiens. 
Perpetuus aternufque ignis in templo ejus (V cffe) 
tamquam imperii certiffimum pignus afferoaba- 
Zur , quare Tit. Livius. Quid de aeternis Vefta 
ignibus quos imperii pignus cuffodia ejus templi 


tuetur ? In eadem fententia me confirmat idem 
Rofinus,quiloco citato ait. Z//ud uotatu digaiffr- 
mum ignem bunc non in focis aut altaribus , fu- 
Jpenfum in vafculis quibufdam frtiilibus, argu- 
mento deducto e jure jurando antiquiffimi Eth- 
nici relato à Valerio Maximo in fine capitis 4. 
lib.4. his verbis. Namque per. Romuli cafum , 
perque veteris Capitolii bumilia tuta , Cv ater- 
zos Veffa focos, ficlilibus etiamnum vaffs conten- 
£05 juro. His addo narrationem Plutarchi apud 
Fortunium Licetum , de reconditis antiquorum 
lucernis lib.1. c.30. Rozazi (inquit ille) 2 Ga/- 
lis vici , reliqua deferta Urbe, Capitolium telis 
Qv munitionibus firmaverunt . Sacrorum prima 
cura fuit , quorum partem 1n. Capitolium com- 
portaverunt : Sacrum iguem Vefte Virgines eum 
facris. vapientes profugerunt . Deiadé Licetus. 
Ex quo modo (ait) comportaudi covflat ignem 
VirginumV efflalium non in lignorum ffrue accen- 
Jum , Jed in luceruis , c lampadibus exavftfje . 
Quomodo enim fugientes vapiam igneam pyram 
comportare poiuifien; 9. Quomodo mon multam 
vog favillam , prunamque facram boffibus veli- 
quiffent ?. Ex his profecto clare deduco in tripo- | 
de noftro igaem facrum nunquam exarfiffe; fed 
illum altare fuiffe Apollini dicatum , quem ut 
Deum Romani venerabantur , & quidem non 
unica ratione fuffultus , 

Quod fuerit altare , ipfa ejus moles ac forma 
indicat ; iis omninó refpondens ; qux in quam- 
plurimis numifmatibus lapideifque monimen- 
tis exprimuntur , licet aliqua rotundam figuram 
habeant, ut oftenditur in nummo Augufti, qua- 
dratam alia,ut apparet in nummis Antonini Pii; 
Conftantini, Domitiani, & Getz Imperatorum, 
quos Guilielmus Choul recenfet in tractatu de 
Antiquorum Religione pag.61. & 213. Multa 
etiam criangularem,quam idem Choul oftendit 
ex antiqua tabula, ludos fzculares referente; 
fub Augufto Czfare celebratos ; omnia tamen 
eandem altitudinem referentia ; & bafi ; coroni- 
de , variifque foliatis czlaturis exornata , Quod 
veró Apollini fuerit facrum , ex his ; que fubji- 
ciam fine ullo opinionis metu deduxi . 

Scriptorum omnium authoritate comproba- 
tum eft Aram ; fupra quam Sacra Apollini offe- 

reban- 


Clafsis Prima. — 5$ 


rebantur;füiffe Tripodem, quamvis non unicam 
fimilemque rationé illi tradiderint . Fuifse dica- 
tum , ait Apollodorus , lib.1. poftquam vatici- 
nandi arte, ex Pane, Jovis;& Tymbris Nimphze 
filio, percepta, Delphos fe contulit, quo tempo- 
re Themis dabat refponfa,que Luciano rcferen- 
tein Dial.de Aftrol.virgo erat boc nomine dicfa, 
C refponfa dabat in Tripode fedens, cum tamen 
Draco effet fub Tripode qui vecem  emitteret 
At ubi ( fübdit Apollodorus) Pitho ferpens im- 
pediret, quo minus penetraret ad hiatum,co cz- 
1o, Apollo loco oraculi ipfe pofitus eft; qua de 
caufa in ede Tripus Apollini facer fuit , quem 
aureum fuiffe referunt hiftorici , & ad ejus fimi- 
litudinem deinceps Tripodes ex. quocumque 
metallo effi&ti funt , ad facrificia in ejufdem ho- 
norem peragenda. Puit autem Tripus, utex 
lliade Homeri refert Natalis Comes in 4. lib. 
Mytolog. pag.349. Vas «el eneum vel aureum 
quod tribus pedibus fulciebatur , anfafque , ffe 
aures baberet , quibus capicbatur , quorum voafa- 
rum ufus erat in Sacrif£ciis . Talem indicat ex- 
preffum in antiquo marmore, in xde D.Caffiani 
de Puteo collocatum Jo: Baptifta Cafalius de 
Rit. Prophanís cap.15. pag.162. agens, in quo 
marmore repreíentari ait. facrificium factum 
Apollini , ut deducituy ex plecfro , quod pracedit 
Jaertfecium, € etiam ex T ripade, fupra quem pe- 
ragitur , qu& duo proprià. Apollini dicata fuat . 
Fuiffe autem Tripodum formas multiplices , & 
nummi, & lapides antiqui demonftrant; plicabi- 
les nimirum , & non plicabiles , altiores ; & mi- 
nus altos, Explicabilis fervabatur olim Romz 
in Mufzo Francifci Gualdi Equitis S.Stephani, 
quem exhibuit delineatum Scacchus Myroth.2. 
Cap.64. pag.640. Alius confpiciendus exhibetur 
ex ere Romz in Gazophilacio Excell. Principis 
Augufti Ghifii, apud S. Mariam Majorem ,. fimi- 
lem in arcu Conftantini videmus exculptum. 
Docet etiam Natalis in eadem Mythologia 
aliquos fuiffe Tripodes, qui fervabantur ab igne 
intacti , & dicebantur Zazati , five depo/fti ; ali- 
quos veró qui imponebantur igni, & his ute- 
bantur in facris, & dicebantur igzi impo/ti.H xc 
tamen (& fi vera fint documenta ) ufum non ne- 
gant Tripodis ex marmore fabrefacti , quo tri- 
bus a:qualibus angulis , triplex virtus indicare- 
tur , quam Deo Apollini Ethnici falsó tribue- 
bant. Triplex enim crat poteftas juxta eorum 
fententiam , idemque effe dicebatur Sol in Ce- 
lo,Liber pater interra, X Apolloin inferis, 
ideoque cum tribus hifce rebus plerumque pin- 
gebatur(ut docet P.Francifcus Pomey in Panth. 
Mytic. pag.31 .Ícilicet Lyra, Clypeo, & Sagitta. 
Lyra czleftem poteftatem ob concentum rerum 
czleftium, Clypeo terreftrem , ob confervatio- 
nem ,ac falutem ; quam affert terrenis corpori- 


am 


bus; Sagittis infernum quafi Regem indicanti- 
bus, quód Sagittis, quas fert, mittat ad inferos: 
Et cum Pater publice felicitatis haberetur , 
quam creditur fol animantibus praeftare tempe- 
rie ( ait Giraldus de Diis Gentium pag. 195.) 
ideo ejus /£mulatra gratias manu geffant. 

Cum igitur Aram hanc fuiffe Apollini fa- 
cram ex triplici facie clare deducatur, illam 
exiflimo unam ex illis fuiffe, quibus fine igne 
ad facrificia incruenta perficienda Ethnici ute- 
bantur; notiffimum enim eft inter plurimos fa- 
crorum Ritus non femper ignem adhibitum 
fuiffe ; quo victimarum membra abfumerentur 
in aris, fed non raró fructus, flores, & legumina 
Diis offerri. Hujufmodiautem erant. facrificia, 
quz extra publica templa in domefticis edibus 
peragcebantur . Zizas privatas Laribus confecra- 
bant Roman, ffcut & cdteris, quos ut Deos cole- 
bant, ait Rofinus de Antiq. Rom.pag.120. lib.2. 
cap.2. ubi multas infcriptiones rcfert in iisex- 
culptas . Imó Eugraphius Grammaticus apud 
eundem Rofinum in. Terrentii Ándriam act.4. 
Ícen.3. pag.200. refert , in quacumque Roma- 
norum zde fuiffe imaginem Veftz à qua veffibu- 
ium dicebatur , cuique fingulis diebus dium 
habitatores aliquid litabant. Romasis omnibus 
(inquit ille) os eff. 12 atrio, boc eff 1n oeffibulo, 
babere Veflamyquippe cum iude veflibulum nomi- 
narint , cui fJacrifecium. quotidie facerent , illic 
fuerat. collecata ara , idcirco dicum cft ex arva 
Jume binc verbenas tibi . Neque vero hujus ía- 
crificii idem ritus,qui in aliis facris, fubdit idem 
Rofinus ex Giraldi Syntagmate Deorum 17. 
Nam [al rufum. tantüm offerebatur quod in» 
calicibus fictilibus affervabatur ; fed iofinum 
erraffe mihi fuadeo ex vitiata lectione; nam Gi- 
raldus in eo Syntagmate loquens de Veftalibus. 
facra peragentibus hxc habet . 7 22 c/fa. zola 
ex fale tufo in ollam fitlilem miffoymox in aquam 
injetdo , facra faciebant , calicibufque f£ctilibus 
quos Culullas dicebant , Vefle C Deis libabant. 
Simili pariter ritu facrificia oblata fuiffe fcimus 
cx Libo quod erat placenta genus , item ex zo- 
la, quz farina horna , & fale mifcebatur , inter- 
dum veró thure,& mero,quare Ovidius cecinit. 

lane tibi primiim I bura merumque fero. 
Verüm five rufo juxtà Rofinum , fivé cufo juxtà 
Giraldum , facra perficerentur , quis prohibet 
affirmare Tripodem noftrum exculptum fuiffc 
ad futtentanda. vafa illa fi&ilia, quie fupra fphz- 
ricam cavitatem deponerentur. Cum enim la- 
pis ifte undecumque fit albus , nec macula ulla 
deturpatus , clare dcmoníftrat ; nunquam ignem 
fupra ipfum arfiffe , nunquam oleo ad lammam 
enutriendam madefactum, vcl victimarum fan- 
guine afperíum , quibus facile marmora macu- 
las contrahunt indelebiles . 

Á ve- 


ENS Mufzi Kircheriani 


À veritate me haud aberrare opinabor , fi di- 
cam , in vacuitate illa cineres repofitos fuiffe ex 
folemnioribus facrificiis colle&tos, ritu non abfi- 
mili , quo Chriftifideles fua Altaria confecrant, 
illis imponendo íacros cineres, & reliquias Mar- 
tyrum , qui pro divino cultu victimarum inftar, 
fanguinem efuderunt. Hzc fufpicandi argu- 
mentum prebuit Paufanias in Bxot. citatus à 
Giraldo Syntag.7. pag.195. Refert hic author 
altare Apollinis , quem ut deum Thebani cole- 
bant , ex cineribus facrificiorum conftru&um 
fuiffe fupra lapidem Sepbroneffera nuncupatum, 
unde nomen illi ibidem, & oracula reddi. 

Verüm ut ut fit negari non potuit fuiffe hunc 
Tripodem Appollini dicatum, fi cxtera cjus 
partes exacte perpendantur . Et primó proftaat 
fingulis angulis fuperioribus Arietum capita, , 
quod animal Apollini facrü fuiffe fÍcimus.Refert 
Porphyrius antiquiffimusScriptor relatus à Car- 
tari p.32.ubi imagines Deorum defcribit: ZEgy- 
prios Apollini zribuiffe Griphum , Accipitrem , 
Scarabeum , Crocodilum , & Arietem . /Egy- 
ptios deinde imitate cecerz Nationes , optime 
exprimi Apollinem cum Ariete fibi fuaferunt , 
quia Pecudum cuftos vixit, à Jove coelo expul- 
fus ob Cyclopes in vitam revocatos , quare» 
Cartarus Homeri carmina Italice fcripfit 

Quando tu Febo a guifa di Paffore 

Gnardaui alla Campagnai vagbi Armenti . 
Sed fabulas rejicientes alii, Paftorem cum Árie- 
te illum exprefferunt , quia, ut refert Macro- 
bius ; Sol in Apolline indicatus pa/ciz omnia ; 
qua terra progenerat, ob 1d 4zztocomis a Graecis 
vocatus , ideft Aenorum cuftos juxta explica- 
tionem Giraldi pag.197. 

Celeberrima eciam. eft Ara in Infula Delo 
Apollini dicata, de qua Rofinus pag. 1553. lo- 
quens ait, 4ra b&c corzea feu ut aliis placet cor- 
nula erat, idef e cornibus compatla quz referen- 
tc Plutarco apud Angelum Politianum Mifcel- 
lan. tom. 1. cap.5 2. Inter feptem orbis miracula 
celebrata , & a poetis plurimis defcripta , inter 
quos dixit Martialis Epigr. primo. 

D ffimulatque Deum cornibus Ara frequens 
& Ovidius Epift. 20. 

AMiror C iunumeris flrut]À de cornibus Aram. 
quamvis Callimachus in Apollinis hymno refe- 
ratjnon ex Árietum;fed Caprarum cornibus con- 
ftitiffe, quas Diana Apollinis foror in Venatu 
transfixerat . 

51 veró pedes , & Ale Gryphorum obfervan- 
tur, quibus anguli in extrema bafi noftri Tri- 
podis exornátur,mca opinio fulcitur; Gryphum 
cnim etiam Apollini fuiffe facrum inter caeteros 
docet Rofinus lib. 2. Antiquit. pag.1 55. recitans 
Claudiani carmina. 


At f Phbabus adeff, d» Frenis Grypba jugalem. 


Ripbao Tripodes vepeteus detevftt ab Arce . 
deinde ait, Gryphes ergo hyperboreo Apollini 
dicatos infinuat , & puto propter fagacitarem , 
miramque in profpiciendis futuris providen- 
tiam , quos collocat Lucius Apulejus in Myfte- 
riis Ifidis. lib.2. Milefior . Hiac Dracones indici, 
inde Grypbes byperborei , quos iu fpeciem pinnata 
alitis generat mundus altey . los Servius ita» 
defcribit in Egloga 8. Grypbus genus terrarum 
1n byperboreis nafcitur montibus , omni parte Leo- 
3es funt, alis, C» facie Aquilis f£miles , funt Apol- 
lini confecrati . Ubi autem fint montes hyperbo- 
rei , diverfimodé opinantur Geographi. In alba 
Ruffia feu Mofcovia Michael Antonius Bau- 
drand,in Sarmatia veró afiatica eos indicat Pto- 
lemzus. 

Ultimo loco perluftranda funt tria hujus la- 
tera, in quorum fingulis puer , feu genius expri- 
mitur. Alter eorum Ícutum perfecté retundum 
fuftinet, illi non abíimile ; quod antiqui appo- 
nebant Apollini , ut (referente Cartaro de ima- 
ginibus Deorum pag.28.) Emisphaerium in eo 
explicarent, ia quo fol fub A polline indicatus, 
fuosradios, & influxus circumquaque diffun- 
dit; ob id mundi cor appellatus, cujus motu mo- 
ventur omnia , ficuti Mufarum chorus choreas 
ducebat ad fonitum lyrz ; quam Apollo ; inter 
eas collocatus ab antiquis , perita manu tan- 
gebat. 

Alter veró fupra humeros navis temonem 
prefert, quo procul dubio virtus folis indicatur. 
Eam innuebant antiqui cum Apollinem tan- 
quam nauclerum in navi ; vel in eadem folem 
depingebant; Sed hxc , etfi vera int ; omitta- 
mus, ut nobiliori hujus fculpturz indagini ani- 
mus acquiefcat, quam Galea fuggerit cum ter- 
tio Aligero infante in ultimo latere exculpta. 

$i igitur in mentem revocentur nomina, qui- 
bus Apollo infignitus fuit , Palatizum , & Na- 
valem di&um fuiffe; pro comperto erit, ob cem- 
plum illi dicatum ab Augufto in Monte Palati- 
no poft victoriam , eo favente ; relatam ; Ánto- 
nio;& Cleopatra devictis in mari, ut narrat Dio 
Coccejanus in actis anni 724. lib. r. his verbis. 
Navalis difus,quód navali prelio vider, Anto- 
zio profligato ad Aclium Promontorium , &* Fa- 
num ei Auguffus erexit , & Svetonius cap.2. Ex- 
Iruxit forum cum ede Martis Vitloris , Tem- 
plum Apollinis in Palatio. Iud defcripfit Pro- 
pertius ubi ait Elegia 5 r. 

Mufa Palatini referamus Apollinis Edem rc. 
De hoc Templo fufe egit Famianus Nardinus 
in fua Roma lib.6. cap.14. Victoriam autem ab 
Augufto relatam prope Epirum belle depinxit 
Virgilius in Clypeo ZEnez hoc carmine lib. 8. 
AEneid. 

Actius boc cernens arcum intendebat Apollo 

T Defu- 


Clafsis Prima. 7 


Defuper, omuis eo terrore Agyptus, Ó» Indi, 
Omuis Arabs, omues vertebaut terga Saba. 
His pofitis quis me redarguet, fi dicam lapidem 
noftrum juffum fuiffe exculpi ab aliquo non infi- 
mo Augufti Duce, ut in propria domo, & in ho- 
norem Apollinis frequentiffimé litando gratias 
Alli redderet  & perenne fervaret triumphi mo- 
nimentum ? quod longa annorum ferie in domo 
DD.de Cinciis fervatum eorum antiquiffimam 
profapiam conteftatur, eorumque gencrofam li- 
beralitatem , qua tali lapide Mufzum nobilita- 
runt , ob id fumma in xítimatione habendum, 
licéc Ethnicam füperftitionem redoleat ; qua 
veteres Romani ad verz fidei lumen cecutien- 

tes, Dcos plurimos falsó excogitarunt 


CANDELABRUM MARAMOREU M. 


Rx Apollini facrz pedem Candelabri ex 
marmore albo exculptum adne&timus;qui 
anno préterito repertum cft inter rudera propé 
Templum S. Sixto II. Pontifici Maximo dica- 
tum in via Appia, in Regione, qui duodecima 
erat ; & vocabatur ab Antiquis Pifcina publica, 
in qua; & fi cateris anguftiore, feptem fupra de- 
cem ades diis facre numerabantur , ut refert 
Philippus Labbe in Opufculis antiquis ab ipfo 
colledis pag.t 4o. licét Publius. V i&or in defcri- 
ptione Roma duodecim tantü numeraverit.Tri- 
podis figuram habet;quam in Tab./Enea lTL.ex- 
primi curavimus;ille pedibus leoninis in angulis 
exculptis, & columellz particulá centro fubje- 
&a fuftentatur . In triplici facic tres figurz ana- 
glyptico labore eleganter exculptz infunt, qua- 
rum prima Mercurium refert,fecunda Foeminam 
Bacchantem, tertia Dianam Luciferam, face;ar- 
cu, & fagitta armatam. Ethnicorum facrificiis 
hujufmodi candelabrum deferviffe dubitari non 
poteft; cur autem talibus iconibus infignitum 
fucrit latet omnino. Dicam tamen illud in va- 
riis facrificiis promifcué adhibitum, & pro libi- 
to artificum , vel ejus qui Templo illud dicave- 
rit, isimaginibus decoratum. Videmus enim 
in Templis Chriftifidelium quamplurima ar- 
gentea vcl xnea candelabra, quorum pedes tri- 
plicem faciem habentes diverfas San&orum 
imagines fzpé referunt. expreffas juxtà oblato- 
rum pietatem erga eos, velin honorem eorum 
conflatos , qui peculiarem cultum in eo Templo 
obtinuerunt. ! 
Imagines autem expreffas explicare fuper-. 


fluum exiftimo , cum alibi aptior danda fit occa- 


fio alias fimiles exponendi , querendum tamen 
eft cur cornu mulier bacchans dextra manu ofté- 
tet. An quia cornua Baccho funt attributa ? ut 
Diodorus in quinto tradit, qui primus Boves 
Jugo junxit ; vel quia ejus fimulacro junguntur; 


ficuti Phurnutus docet, ut audacia indicetur, 
quam ingerit visum;cujus inventorem Liberum 
fuiffe referunt ? Dicam potius cornu geri , quód 
cornibus antiqui biberent , Talem morem aper- 
te indicant antiquz imagincs pocillatorum ; feu 
puerorum , qui pincernas agebant in conviviis, 
expofitz in tractatu de fervis pag.144-ab erudi- 
tiffimo Laurentio Pignorio. Gerunt enim mani- 
bus cornua , in quibus vinum affidentibus con- 
vivio porrigebant. Cur autem muliercs hujuf- 
modi bacchantes Liberi fuerint atfecla ; ratio- 
nem affere D.Auguftinus lib.6. cap.9. de Civit. 
Dei,dicens: Mulieres,Ó» vinum attributas Libe- 
ro propter libidinem concitandam , ideo Bacchum 
Liberum vocant, quód bibentibus libertatis caufa 
Jfts funt euim plerique potu licentiores s ev (icut 
Bacchus Liber eff appellatus ita Venerem liberam 
Ream dixerunt. 

Siniftra autem haftam gerit , in cujus vertice 
Pini fru&us eminet , non alia quidem de caufa, 
nifi quia fceminz hujufmodi furentes Deorum 
matri Cybeli dicate fuerunt, in cujus facris 
pinus arbor colebatur , fub qua jacuit Atys 
Deorum matri dile&us; undé Servius ad illa 
Virgilii 9,ZEneid. 

Pinea ffl'va mibi multos dileta per anuos, 
ait : Scrip/ft congrue , nam pinus in tutela matris 
Deum eft, ideft Cybeles ; quare Phaedrus lib.3. 
Fabular.17. 

————— Quercus Iovt 

Et myrtus Veneri placuit, Phabo laurea, 
Pinus Cybelas populus celfa Herculi. 
Fiebant autem antiquitus candelabra , ut etiam 
hac xtate mos eft; ex auro;argento, are, & lapi- 
de, & forma quidem varia ficut & mole. Au- 
reum fuiffe illud fcimus, quodin Tabernaculo 
Dei ex praícripto ejus feptem lucernas habe- 
bat, defcriptum à Philone Judao lib.3. de vita 
Moyf(i , /Eneum illud quod Ethnici habuerunt, 
relatum à Fortunato Scaccho Myroth.2. cap.45. 
ex parietinis , prafertim é lapide in Vaticanis 
hortis affervato ; quod etiam habet Guillelmus 
Coul , ubi de antiquorum Religione fermonem 
inftituit. Extant in Mufzo noftro duo fragmen- 
ta metallica candelabrorum , quae cacumina, 
eorumdem funt , quibus faces vel lucerna in- 
ferebantur , illa in Tabula III. indicantur nu- 
meris I. & 2. Ufüm autem hujufmodi cande- 
labrorum apud Ethnicos fupracitatus Scac- 
chus affirmat fuiffe fuftinendi facrum ignem, 
quo folum veteres facrificia concremare au- 
debant. An hic ignis oleo vel cxra , vel li- 
gno fupra candelabrum foveretur non fatis in 
aperto eft . Idem Scacchus cap.45. affirmat can- 
delabrum proprie tam. gezce quam latine illud 
inftrumentum dici , fupra quod lucerna vel can- 
dela ponitur ut ab eodem fuftentetur . Sic enim 
de 


9 Mufzi Kircheriani 


de eo Pollux lib. r o. cap. 26. Candelabrum qui- 
dem dicitur fuper quod. imponitur candela , que 
dicitur lucerna , & Varro de lingua latina 4. 
Candelabrum a candelas in bis enim funiculi ar- 
dentes figebantur . Eruditifimus Gregorius Gi- 
raldus in hiftoria Deorum Syntagm. 17. lo- 
quens de facrificiis Ethnicorü refert verba Plu- 
tarchi in Problem. ubi ait: Sed in capiendis au- 
guriis Sacerdotes prius , Ó» Arufpices , qui nunc 
Augures , Iuminariafemper aperta babere volue- 
runt nec operculo izmpo/fto claudi . Rationemo 
pluribus affert. Ex his verbis Plutarchi facile 
coüiicere poffumus lucernas fupra candelabra, 
arfiffe ; Lucernz enim folent operculo impofito 
claudi, & extingui; fed pauló poft idem Giral- 
dus loquens de inferorum facrificiis ex Fefto hec 
habet . Per duedecim dies Februa celebrabantur , 
bifque diebus pro impetranda mortuorum anima- 
bus quiete , omnis populus praculis y facrificti/ue 
circa fepulcbra accenf£s facibus , ceret/que iuten- 
$us erat . Igitur ex Plutarcho lucernas , ex Fefto 
faces cereas in ufu fuiffe difcimus . Quamobrem 
non vidco qua auctoritate fultus füpra laudatus 
Scacchus cap. 45. Myrot. 2. affirmet nullum» 
fuiffe in facris Ethnicorum atque Hebrzorum 
ufüm candele é cera vel alia rc. non liquabili 
compaóctz. Ut plurimum quidem lucernas adhi- 
beriíolitas non dubito.Ita Homerus lib.7. Odyf. 
ufum plurium lucernarum in facris Echnicorum 
oftendens Regiam Alcinoi defcribit, in qua. 
juxta ufum illius tatis facra convivia habeban- 
tur ,meminitque centum puerorum aureorum , 
vcl mavis dicere centum ftatuarum aurearum , 
quz totidem fufteatabant lampades , ut conftat 
cx interpretatione carminum illius 

Aurel autem pueruli bene edificatis in aris 

Stabant, ardentes làpades in manibus babemtes 

Pyalucentes per wocfes in domibus convivis. 
Adeat Lector Ioannem Baptiftam Cafalium qui 
cap. I5. de ritibus Ethnicorum Romanorum ex- 
ponit figuram marmoris antiquiffimi fibi com- 
municatam ab Equite Caffiano à Puteo ex fua 
Bibliotheca , in quo folemne facrificium reprz- 
fentatur , cum duobus candelabris à duobus ca- 
millis feu ingenuis pueris fuftentatis, aitque illa 
fuiffe adhibita ad /uffumigandum odoramenta fa- 
erifcii. Átque hzc de forma, & ufu. expofiti 
candelabri dicta fint fatis. Non enim omnia per- 
fequi ad noftrum Inftitutum attinet. 


CULTRISECESPITJE,ET GLADIUS. 


UM Ethnicorum Sacrificia indicata fint , in 
quibus candelabri erat ufus,non abs re erit 
hoc in loco exponere aliqua inftrumenta in iif- 
dem facrificiis adhibita, quz in Mufzo magno 
eruditorum oblectamento vifuntur,& primo tres 


cultros ferreos expono , licet rubigine , longo 
annorum fpatio füb ruderibus contracta, exefos, 
quos in facrificiis vidimarum adhibitos fuiffe, 
nullus dubitare poteft, cum inter antiquorum 
Templorum rudera reperti fuerint. Diverfam 
illi formam habent ad diverfum ufum compa- 
&i , prout in lamina IIL expreffimus fub nume- 
ris 3. 4. 5. fciunt autem eruditi varium fuiffe 
apud Ethnicos ritum imolandi victimas . Indi 
quidem non Jugulare, fed praclufo fpiritu victi- 
má necare confueverunt; ne quid de facro depe- 
riret, neve quid mancü Diis afferre viderentur, 
Períz, & Cappadoces non gladio fed ftipite ho- 
ftias mactabant.Romani etiam interdum malleo, 
& porcam in foederali facrificio filice ferire con- 
fueverunt, ut poft Livium tradidit Feneftella 
lib.3.de Sacerdozibus Romanis cap.9. Adeo fuit 
varia facrificandi religio gentibus. Cum autem 
victimarum fanguinem ferro inflicto fparge- 
bant, non vulgari, fed facro aliquo gladio ad fa- 
crificandum deftinato ufos fuifle Grzcos often - 
dit Scacchus Myroth.3.cap.6o. Qui gladrus (ait) 
non ferreus fed eneus erat. Macbara enim fer- 
rea erat, Cx ideo bofliam matTare in facris carve- 
bant , ne faera prophanis mifcerentuy , f£ eodem 
gladio vitfimas jugulaffent , quo. J/angumem bu- 
manum in pugna fundebant. Quod /£ propbane 
religionis cultores ifla cavebant , quid «eri ac 
fummi Dei cultores fuiffe dixerimus? Yn Ícriptu- 
ris tamen facris nó legitur qualis fuerit gladius, 
quo ad ma&tandas victimas Hebrai uterentur, 
fed zneum fuiffe dici ab Aria Montano , refert 
idé Scacchus.Giraldus autem antiquitatum om- 
nium indagator folertiffimus p.442». Syntag.17. 
affirmat apud Delpbos in máre fuiffe ut. cultro, 
quo Deis immolabant de nocentibus etiam fuppli- 
cium fumerent . | 
Ut ut hzc fe habeant , poterant fine fuperfti- 
tiofz religionis detrimento uti gladio vel cultro 
illi fimili , quo in pugua , vel in Reis puniendis 
utebantur . Quale autem fuerit ejufmodi inftru- 
mentum ambigitur . Do/abram multi nominant 
apud Rofinum lib.3.de Antiq.Roman. alii Sece- 
Jpitam,ut Feftus; alii Securim, alii Cultellum pu- 
tant & G/adium. Eft autem Secefpita (inquit Gi- 
raldus ex eodem Fefto ) Gladius paanuby:0 ebur- 
160, rotundo, folido , juntio ad capulum auro ar- 
gentoque, fexus claxuis eneis ere eyprio, quo Fla- 
mines Flaminifque Virgines, Pontificefgque ad fa- 
erificia utebantur . Ejus iconem hic damus ex 
tabula 7.íect.3.Romani Mufzi Michaelis Ange- 
li Caufei mutuatam fub numero 6. qui gladius 
olim fervabatur in Mufxo Jo:Petri Bellori. Dici 
autem Secefpitam à fecando docet idem Feftus. 
Ea tamen ufos effe Pontifices ad jugulandam 
victimam apud nullum reperi, fed alium ufum 
in facris habuiffe docet. idem Giraldus Syn- 
tag.1 7. 


Clafsis Prima. 9 


tàg.17.pag.441. his verbis: Sacra facfurus vi- 
num aniequam faerificulus fmpulo circumferret, 
ut affantes pariter libarenty tum fetas 1uter cor- 
nua viclima manu excerptae tauquam prima li- 
bamitia in ignem mittebat , id qued & Virgilius 
J0H tgnoravit, cum cecinit in 6. 4Hueid. 

Et Jummas carpens media inter cornua fetas 

Ignibus imponit facris ————-—— 
Mox viclimarius obliquum cultrum ferreum ob- 
lengum idefl Secefpitam à fronte ad caudam vitfi- 
me& ducere , Cv fe ad orientem vertere folebat , 
quod in faerificia babebatur primim y ideo idem 
Virgilius in 12. 

lili ad furgentis comvez/£ lumina Salis 

Dant fruges manibus falfas, à tempora ferro 

Summa notant pecuditpateri/qs altaria libant . 
Deindé Sacerdos ceteris imperabat, ut victimas 
jugularent . Erant hi Adminiftri Sacrorum , qui 
Viclimarit, & Cultrarsti ac Pop, à nonnullis di- 
&i funt . 4gozes etiam Lactantius illos nomina- 
vit ; quibus , nifijuffi effent , mactare non lice- 
bat, ideo fuccincti, & habitu , qui inferius appa- 
rebit, & Propertius innuit, cum ait 

Succinciique calemt ad nova facra Pope 
nutum imperiumque expe&abant. Sic Ovidius 
primo Faftorum ; 

Qui calide ffricfos tintdurus fanguine cultros 
Semper, agat ne, rogat , nec mfi juffus agir. 
Quamobrem Joannes Gutherus de veteri Pon- 
tif. jure lib.4. cap.24. fcripfit Dolabram vel Se- 
ceípitam ad Pontificem pertinuiffe; malleos cul- 
troíque fuiffe Popz, qua voce indicat plures, ac 
diveríos cultros in Sacris adhibitos . Adeat cu- 
riofus imaginem lapidis antiquiifimi exhibitum 
à Joanne Baptifta Cafalio de veteri Roma- 
norum Religione ; in qua reprafentatur fo- 
lemne facrificium ; & inter Popas , unus fufti- 
nens capite caniftrum repletum cultris ad facri- 
ficium neceffiriis. Quis autem dicat unico eo- 
demque cultro omnia. perfici potuiffe , quz in 
facrificiis peragebantur. Porerat quidem Popa 
acuto , & terea cultro victimam Jugulare, non 
autem in írufta dividere ut mos erat etiam in 
Sacris antiquis Hebrxzorum . Singulis enim qui 
facrificio intererant hoftiz mactatz pars aliqua 
deftinabatur, ut in primo Regum cap.r. habetur 
in facrificio Elcanz;& in Sacris Ethnicorum te- 
ftatur Diolib.5. num.31r. In xdificatione The- 
barum de Cadmo, dicens, qui facrificium infti- 

tuerat in natali Cadmez Urbis: 

—— Et Cadmus fumens diffribuit cuique 

Divif£ prabens equilibrem partem cibi. 
Idcircó fupralaudatus Gutherus inter inftru- 
menta facrificii , qua ad Popas pertinebant 
Clunaeulum numerat ; ideft cultrum , quo car- 
nes hoftiarum incidebant, à clunibus illarum 
parte potiore . Hujus generis fuilfe autumo cul- 


trum delineatum in noftra lamina fub nume- 
ro 3.craffum, & ponderofum , & ad incidendum 
etiam offa fabrefactum . Duos alios optimé Ju- 
gulare victimam potuiffe non dubito , ut ex €o- 
rum forma clariffimé deducitur: 


LODSGUU E. 


Xhibitis cultris alia inftrumenta prodaci- 
mus etiam in Sacris Ethnicorum adhibita. 
Pelle enim à victima ablata, mox Arufpex, Fla- 
men , aut Sacerdos vifcera ; & exta animalium 
rimabatur, & extifpicium fiebat ; hoc eft per ex- 
ta Deos confulebat,& an perlitatum effet atcen- 
te explorabat, & tunc exta reddi dicebantur, 
cum probata Arz fupponebantur , ut notat Ser- 
vius ex Virg.z.Georg. 

Lancibus, & pandis fumantia reddimus exta. 
Exta dicuntur, quz in victimis interiora extant, 
ut cor, pulmo, lien, & jecur, quoniam fuper in- 
teriora extent. Plinius vero nomine pracordia 
dici exta affirmat lib. 3o. Nat.hift. 

Ab extis divinationem factam fuiffe oftendit 
M.Cicero lib.i r.de Nat. Deor. hinc vocati Ex- 
ticipes divinatores per exta J ficut & Arufpices. 
Hi ne quid Sacris mancum vel monftrofum in- 
tereífet, cavebant; nam fi vifcera pallore , tetrií- 
que maculis fuffufa apparuiffent, fi jecur tabi- 
dum , fi pulmonum fibrz defuiffent; (i (ine prae- 
cordiis victima, non litandum Sacerdos exi- 
flimabat . Idem obíervabat etiam flammas , 
qua in crematis victimis edebantur , ut fcribit 
Didymus: Item bilem,veficam praterea; ore la- 
na colligato , igni imponebat , & quo pacto illa 
difrumperetur adnotare confueverat . Collige- 
bantur etiam vaticinia ex cauda hoftiarum, nam 
igni inflexa difficultatem rei indicabat, velex- 
tenía , & deorfum corruens cladem futuram ; (1 
veró in altum erecta fuiffet , victori indicia 
prafeferabat. Ob quos ridiculos ritus enume- 
ratos à Giraldo Syntag.1 7.pag.444.Ethnicis ir- 
ridet Arnobius. 

Ad hzc attente peragenda inftrumentis ex 
gce , & ferro utebantur iis fere fimilia, quibus 
Chirurgi utuatur invulneribus, & morbis variis 
perícrucandis . Multa olim ejufmodi fuiffe in fuo 
Mufxo affirmat Jo: Baptifta Cafalius de vet. 
Rom. ritibus eorumque formas exhibet in pagi- 
na 159. Michael Angelus Caufzus Tab. 7. íc- 
é&ionis 3.Mufzi Romani unicum expreffit, quod 
Ligulam appellavit. Nos hic plura producimus 
in Tab.IV. que ex xre conflata ia Muíxo funt, 
inter quz fub num.1.3.3.4.5.6. binas ligulas re- 
cognofcet Lector, infuper Spiculum Vulnera- 
rium, Ungulam, Scalprum Chirargicum, Sagit- 
tàm , five Vulfellam ; & duplicem fpatulam . 


D Ca- 


IO 


C.O.C H EB dC RUE- 

yArvum ex ere. Cochleare fequitur Scalpro 
D expreffum fub nu.7.quod pariter in Sacrifi- 
ciis inftrumentü fuit. Aliud huic fimile exhibuit 
Tabula 7. fectionis 3. fupra laudatus Caufzus 
cum titulo , Cocblear , quo tbus ex Acerra fume- 
batur. Ácerra autem erat arcüla, in qua thus 
fervabatur. Sicut enim thus , inquit Jacobus 
Gutherus de Jure Pontif. lib.4. cap.24. primum 
locum obtinet 1n Sacrificiis , fic in fupellectile 
Thuribulum five Acerra thuraria, quibus voci- 
bus non idem fignificari inferius videbimus 
Apulejus tamen relatus à Giraldo Sintag.17. 
& à P.Cornelio à Lapide in Levit, cap.2. nu.1, 
pag.614. probare contendit thus in Sacris non 
effe rem vetuftam . Nam ait Cornelius neque 
hzroibus Hetrufcis Romulo, & Numz thurifi- 
cationem ignoratam legimus. Quód Mofi imó 
Deo ipfi przcipienti fit adícribendum inven- 
tum thuris docet Cornelius ; verfabatur enim 
Mofes cum Hebrzis in Arabia. Ita etiam Hie- 
ronymus Prado in Ezechiel.8.pag.1 19. Romani 
autem longé diftabant ab Arabia, qua fola thu- 
ris erat ferax, idcirco Extis tantüm infpedtis, ex 
omni membro primitias partefque defectas fa- 
rina farris involuebant , & in calathis facrifi- 
canti offerebant , & tunc hoftia perfecta dice- 
batur. 

Attamen quo tempore ufus thuris apud Eth- 
nicos inceperit non quzrimus, & illam anti- 
quiffimum fuiffe ex quamplurimis monumentis 
afferimus. Sacra enim Jano fiebant ex Libo, 
quod ab eo 7azual antiqui dicebant, eratque 
placenta genus ; item ex mola , quz farina hor- 
nà, & fale mifcebatur; interdum etiam thure , & 
mero, hinc Ovidius: 

Iane tibi primiim tbura meramque fero. 

Et apud eundem Cydippe Íícribens Aceatio in 
epiftola quz eft vige(ima , 

Protinus egref]Jt fuperis quibus infula facra ef 

Flava falutatis tbura merumque damus. 
Itaque thuris ; & vini meminit ftatim ubi de re- 
ligiofo cultu agitur, item de Triftibus lib. 5. 
Eleg.5.qua eft in natali uxoris fuz. 

Da mibi tbura puerspingues facientia flammas 

Quodque pio fufum firidet in igne merum. 
Celebre etiam erat Sacrum, in quo Fortunz vi- 
rili menfe Aprili thura adolebant, & cum melle 
& lade etiam papavera;quod Sacrum etiam Ve- 
neri commune fuit , ut narrat Giraldus Syn- 
tag.17. pag.463. Addit Rofinus lib.3. cap.33. 
quód poft libationem vini Sacerdos facrum ab 
immolatione inchoabat , fruges, aut molam fal- 
fam in caput victime deponens addito thure 
mafculo juxta illud Ovidii Faftorum num.357. 


Mufxi Kircheriani 


7 bura Sacerdotes pacalibus addite flasumis 

Albaque perfufa victima fronte cadat . 

Eft igitur manifeftos ex auctoritate Antiquo- 
rum ufüsthurisin facrificiis , at non aque pro- 
bari poteft fuiffe adhibita parva Cochlearia , de 
quibus fermonem inftituimus. Acerram qui- 
dem feu Arculam thurariam, in qua thus ferva- 
batur, auctores omnes , plurefque lapides anti- 
quireferunt, in quibus facrificia infculpta cer- 
nuntur. EjusIconem affert Scacchus pag.472. 
ficut & vas in quo thus incendebatur fupra 
ignem , quod à thure thuribulum in facris pagi- 
nis appellatur, ut in lib. num. cap.1 6. T ol/e thu- 
ribulum , c» bauflo igne de altari miite iucenfum 
defuper apud feptuaginta autem legitur , accipe 
receptaculum ignium . At cujus forma fuerit non 
eft ita clarum . Scacchus putat fuiffe inftar pate- 
rz five patella cum maaubrio;exhibetque unam 
ex Mufzxo Francifci Angeloni ZEneam , aitque 
etiam Ántiquos Hebrzos fimili ufos ; & przdi- 
tam effe Manubrio, ut commodius fine lxfione 
manuum Sacerdotis tractaretur, & in ea poni 
poffent carbones de altari fumpti  & fuperim- 
ponithus. Rofinus veró inter inftrumenta ad 
Sacrificia fpe&tantia exhibet vas hinc inde anfa- 
tum potius hidriz fimile ; quo thura , ut ipfe pu- 
tat, adolebantur , 

Ut ut illud fe habuerit ; Fateor quidem nul- 
lum ex antiquis Auctoribus meminiffe Cochlea- 
ris ad thus ex arcula fufcipiendum . Imo Scac- 
chus Myrot.2. cap.48. enarrans utenfilia in mi- 
nifterium altaris aurei in lege Moyfi ait, Co- 
chlearia ab hoc altari arcenda funt , folius enim 
manus minifterio, & nunquam aliter thymiama 
thuribulis imponebatur , nec aliter licebat ( ut 
dicunt Rabini ) & fubodorari poteft , ex Levit. 
cap.2.ubi de oblatione fermo fic eft : Deferet ad 

lios Aaron Sacerdotes , quorum unus tollet pu- 
gillum plenum file, €. olei , ac totum tbus » ac 
ponet memoriale fuper altare in odorem fuautffi- 
mum Domino . Quemadmodum igitur ( fumit 
Scacchus ) pugillo /&nilam oleo comma[Jatam in 
Altare fuper ignem Sacerdos imponebat , pariter 
etiam thus miniffraffe dicendum videiur , atque 
etiam tbymiama, cum etiam cap.16. Levit. ab 
ufü thymiamatis Cochlearia omnino arcentur; 
ubi enim dicitur num.12. Affumptoque thuri- 
bulo, quod de prunis altaris impleverit, & hau- 
riens manu compofitum thiamiama &c. Capite 
etiam eodem Scacchus affirmat , Ethnicos quo- 
que manibus thus affumpfiffe, quod vcetufti lapi- 
des (ut ille loquitur) oftendunt, fed nullum in 
medium profert , aut nominat; vcerüm cum ibi- 
dem hzc verba addiderit ; /aziora ac dotziora 
alii ff dixerint acquitfcam; tanto viro meam fen- 


, tentiam opponi, ac fine ulla injuria affirmari po- 


tuiffe opinor etiam Cochlearia in ufu incenfi 
adhi- 


— Clafsis Prima. 


ginem habuiffe nos poffe credere, quis neget ? 


adhibita ; etiamfi aliquando /a/2 zazu thymia- 
ma fumendum effet, ut Deus przcipiebat. Atta- 
men nunquam hoc facre paginz affirmant ; fed 
íolüm , ut manu fumeretur non quidem incen- 
fum fed thymiama,de quo etiam dubitari poteft. 
Sicuti enim cum dicitur A//umptogue tburibulo, 
uod de prunis altayis implewerit , vel cum dici- 
tur » £olle tburibulum , cx bauffo igne de altari 
miite iuceufum defuper, non interdicitur ufus ali- 
cujus inftrumenti ; puta forcipis apta ad carbo- 
nes de altari excipiendos , ita pariter cum dici- 
tur , zzitte incenfum defaper vel, bauries manu 
compoffrum tbyamiama, poterat hoc apto inftru- 
mento hauriri à manu , ac praefertim cali inftru- 
mento manus indigebat, ne manus fzdaretur 
thymiamate ; quod ex aromatibus in pulverem 
reda&is componebatur ; ut notum eft facrarum 
paginarum peritis; & clare probatur cap. 3o. 
Exodi , ubi dicitur facie/2ue tbymiama compo/f- 
ium Qe. cumque in. tenu ffémum pulverem uni- 
- -erja contuderis pones ex eo Cc. Sciunt etiam 
periti fuiffe in;templo (ut dicitur 3. Reg. 6.) 
.Vas aquae magnum, in quo Sacerdotes miniftra- 
turi incenfum, five lucernas ordinaturi , manus; 
.& pedes abluere , & purgare tenebantur, ficque 
:abluti, & purgati facrum Dei tabernaculum in- 
grediebantur; ita dicitur. Exodi 3o. ubi de fa- 
brica ejus labri fcribitur. E£ ziffa aqua lava- 
bunt in ea Aaron, € filii ejus mauus fuas, Cv pe- 
des , quando ingre[Juri funt tabernaculum T effi- 
75oHil, &* quando accef[uri funt ad altare, ut. of- 
ferant in eo tbymiama Domino . Quomodo ergo 
manus mundas habere potuiffent, & non potius 
Íordidatas, fi manu , nullo inftrumento munita, 
thymiama ex vafe thurario accepiffent in te- 
nuiffimum pulverem redactum ? 
- Hisadde Antiquorum ritum, qui frpé pauca 
grana thuris accenfis prunis imponebant: id 
quod Ovidius videtur indicaffe lib.;. de Trift. 
 Eleg.13. quz eft de fuo natali dicens. 
T umida cingetur florentibus ara. coronis 
AMicaque folemmi thuris in igne fonet . 
-Scio Poetam per Sinedochen loqui potuiffe of- 
ferens partem prototo, at manifeftum cft fz- 
pius Atufpices in oblatione thuris ipfius motus 
attente. obfervaffe ; ex quibus auguria capta- 
bant. Át hi melius ex paucis thuris granis, imó 
unico fieri potuiffe quis neget ? Qua dubio pro- 
cul parvo Cochleari facilius, & decentius fume- 
bantur ; ex acerra. Quod tamen Jo: Stephanus 
Duranti lib. 1. cap. 9. num.3. de Ritibus Eccle- 
fie Catholice ait; Antiquos Chriftianos fum- 
mis digitis perficere folitos. At fi Catholicz 
Ecclefix antiquiffimo ftatuto five confuetudine , 
( cujus tamen originem invenire non potui ) Sa- 
cerdos utitur Cochleari ad fumendum thus ex 
thuribulo ; talem ritum ex Gentium ritibus ori- 


en 


ut nonnulli alii ritus originem habuerunt . 


PES 


S odosoMiP uU Lod 


NUM de Sacrificiis fermo eft , aliud inftru- 
» menti genus fefe offert, cujus in illis fre- 
quentiffimus erat , fcilicet ad vinum libandum. 
Ufus enim libationum in quocumque Sacrorum 
genere erat etiam apud Ethnicos , qui antiquos, 
& Divinos imicabantur. In Sac. Script. Exodi 
cap.25. ita przcipitur. Parabis , & acetabula ac 
Phialas , 1 buribula , & Cyatbos , 1n quibus offe- 
renda funt. libamina . Vt veró à nomine exor- 
diamur L;/&are eft aliquid leviter deguftare , vcl 
Labiare ideft fupremis labiis aliquid attrectare, 
ut alii dicunt, ac propterea de liquoribus tan- 
tüm deguftatio veré dicitur. Hac autem liba- 
tio adeo neceffaria in Sacris ceníebatur , ut ab 
ea Sacrificium exordium fümeret , etiam ante- 
quam hoftia mactaretur. Primó enim quotquot 
ad facrificium conveniebant, vinum degufta- 
bant. Ita Rofinus lib.5. cap.33. ait: Deizdé Sa- 
cerdos uinum afpergebat , fed priufquam d. ef- 
funderet Simpulo , feu Simpuwio igneo vcl fecil 
adinodum parvo, Cv spfe leviter delibabat , c 
aflantibus deguflaudum aeferebat , ut pariter li- 
bavent . Quare Juvenalis Satira 6. 

Simpuvuium ridere N ume nigrumque catinum. 
Hinc Simpulotrices mulieres Sacris dedita , ut 
Feftusait . Ejus inflrumenti meminit Cicero 
in 3.de Legib. & Plinius lib.35. vocatur etiam 
Simpinium . Arnobius agens de vino in Sacrifi- 
ciis; Date qu&fo (inquit) Deis immortalibus ut 
bibaut fcypbos , brios , pateras /ympiniaque de- 
promite. Apud antiquos Scriptores Gracos cft 
poculi genus Depaffrog appellatum ; quód. vi- 
num minutatim effunderet: à Guttis guttum ap- 
pellarunt, à minutatim fumendo, Simpulum no- 
minavere . [n ejus locum in conviviis é Grzcia 
fucceffit Epichyfis, & Cyathus, in Sacrificiis rc- 
manfit Guttus ; & Simpulum. Hac Varro apud 
Giraldum Syntag.17.pàg.435. 

Cujus fuerint formz vafa libaminum in lege 
Moyti, que Cyathos facer textus appellat;igao- 
tum effe omnino , docet Scacchus Myroth.2. 
Cap.43.ÁÀt ne finonymorum copia ; quibus Scri- 
ptores vafa libaminum , & alia, quorum ufus 
frequens erat in Sacris, coufufionem pariat, no- 
tandum eft, triplex precipue vaíforum genus 
adhibitum fuiffe in ufu vini, quo fere nullum fa- 
crum carebat , ut patet in quamplurimis vetu- 
ftifimis lapidibus ac nummis. Primo enim vas 
erat Préfericulum dictum , ideft. vas anfatum, 
cujus forma exhibetur in nummis praecipue 
Marci Antonii , & Pompeji apud Choul de Re- 
lig. pag.19o. & fortaffe ante Sacrificium vinum 

b a2 Cx 


12 
.ex hoc vafe fumebant ut probarent , an aptum 
facrificio- effet, Secundó eraat vafa libatoria, 
quibus libamen fiebat fummis labiis vinum cle- 
étum deguftando, quod erat proprium in Sacri- 
ficio. Tertió vas erat , quo vinum effundebatur 
inter cornua victimz, Hoc apparet in nufingo 
expreffo apud Choul pag.226. Longini Trium- 
.viri, ia quo Sacerdos vinum fupra aram effün- 
dit vafe feu cyato concavo. Vas autem libato- 
rium manu prafert alius Sacerdos in marmore 
antiquo ab eodem Auctore relato pag.193. ficu- 
ti etiam fimile perhibet Rofinus, Cafalius , & 
Scacchus pag.416. Myroth.2, & à nobis eft ex- 
preffum hoc loco fub num,8. 

De hujufmodi vafe nunc fermo eft : alia fuo 
loco indicabimus. Illud his verbis defcriptit 
-Scacchus . Hec vafa certum eff bas medias fftu- 
las bubuiffe non folam à tergo , ubi. Manubrio 
Jatis longo fulciuntur uno altero majus , quod 
veluti quoddam canale excavatum babent , fed 
etiam 1n anteriori parte , unde liquor degufl aba- 
£ur , mediocauale vas excavatur ad uinum fun- 
dendum , deguftandum atque libandum s /fcque 
extra protenditur , ut-ori cum adjungitur , «ini 
tantillum exorbere liceat , quod. conflat ex ejus 
forma . Marcus Varro fcribit Simpula fuiffe ca- 
lices fi&tiles , & vafcula quibus vinum dabant,ut 
minutatim fünderent, à Guttis Guttum appella- 
runt  & quo fumebant minutatim , à fumendo 
Simpulum nominavere., 

Hazcomnia, & fi vera fint , non tamen affir- 
mandum puto ejufmodi Simpula , feu Simpuvia 
eandem femper, invariatamque formam ha- 
buiffe , ita tamen fabrefa&ta , ut guttatim vinum 
poffeat effundere, quod ad libandum neceffarió 
requirebatur. Sunt in noftro Mufzo duo vafa 
fictilia ex atra argilla compacta, ut in lamina IV. 
expreffimus num,9.& 1o,Manubrio utraque pre- 
dita;ore angufliffimoin parte que in con porri- 
gitur,ut apparet. Os autem plura foamina intra, 
circulum habet in fummitate ad vinum exci- 
piendum , ut impleantur, Unum non valde dif- 
fimile exhibuit Petrus Bartoli de Sepulchris 
agens. Aliud ex zre , & quidem mole parvum, 
ut in eadem Tabula expreffimus num.1 1. in» 
Muízo ef), forma autem valdé diverfum à fupe- 
riori ut confideranti patebit , 

Aliud vas neum cum longo Manubrio exhi- 
buit in Mufzo Romano eruditus Caufzus , mu- 
tuata appellatione à Bellorio, qui in catalogo 
fuo dixit S/zmpolo col manico lungo per le. libatio- 
821:quam tamen appellationem improbat ut fal- 
fam Cl. Begerus in tomo 3. Thefauri Brande- 
burgici ; eó quód Simpulum à fumendo dictum 
Varro affirmet , & Sacerdotes (ut ipfe ait) Sim- 
pulo minutatim non fumebant , fed fundebant. 
Indicat infuper marmor antiquum ; apud Spo- 


Mufzi Kircheriani 


nium in -Mifcellaneis pag.3 1o. exhibitum in; 
quo. Camillus exprimitur gutto in pateram 


Sacerdotis liquorem fundens, eum ícilicet, 


quem poftea Sacerdos arg aut. victime fuperfu- 


fürus erat , Habebat igitur Simpulum , ait Bege- 


rus, anguítum , & acutüm collum, quod in acu- - 
tum canaliculum coaréctabatur , ut per eum li- 
quor minutatim effündi poffet; illud antem , 
quod Bellorus exhibuit,Simpulum dici non po- 
teít, fed vafculum ad hauriendum ex vafe ma- 
jore, & profundiore liquorem deftinatum . Ma- 
nubrium habet, quod in fummitate retortum 
cít, ut vafi majori appeadi poffit, ita corpori 
fuo adglutinatum , ut equa lance id pendeat; 
nec quicquam liquoris ultra fuperficiem effun- 
datur . Hac Begerus. 


P A T E R A. 


Iximus fupra vas adhibitum fuiffe in'Sa- 
crificiis , quo vinüm inter cornua victi- 
ma , five fupra carbones accenfos effundebatur, 
qua quidem effufio non fiebat fimpulo;aut gut- 
to, fed alio vafe; quod Greci Cyastbum dixerunt 
Latini veró Pareram, ideft à pacendo, ut Varro 
docet lib.4.de lingua Latina . Hifce autem nunc 
in convivio, antiquitatis retinendae caufá, potio 
circumfertur . Inde fortaffe Virgilius lib. 5. 

JEneid. de /Enea loquens ait : 2L 
Stás procul in puppi paterá teuet,extraqs falfos 
Porricit in fluelus ac vina liguentia fundit . 

& lib. 4. de Didone ya UT 
Ipfa tenens dextra pateram pulcherrima Dido 
Candentis Vacca media inter cornuo fundit. 

Aliud vaforum genus erat, qua labra minus ex- 

tenfa habebant, eorumque ufus érat in Sacris. 

Illa pateras vocant multi fcriptores, fed falsó 

nam tefte Varrone, dicenda funt Patellz feu pa- 

tinz. Apopheretas vocat Begerus in thefauro 

Brandeburgico tom. 3. pag. 424. ex lfidoro , qui 

lib. 2o. cap. 4.de vafis efcarum. Apophereta;in- 

quit, à Grxcis à ferendo poma vel aliud ; nomi- 
nat, eft enim plana; damnatqueproinde Cau- 
fzum, qui talia inftrumenta proferens in Mufxo 

Romano illa pateras appellat;licet leve ejus pec- 

catum dicat, cum fequatur Caíalium ; qui etim 

de Rom. Sacrific. pag. 364. Pateras dixit. In his 
carnem é vi&ima defumptam Diis libabant ; ut 
manifefté probatur ex Manlio apud Honnium 
cap. 15. ubi ait. Quo circa bonum civem leg/bus 
parere & Deos colere , Q» in patellam dare parum 
carnis. adeoque decipiuntur,qui fibi fuadent pa- 
teras, patellas , guttos ; & cyathos idem fuiffe 
apud veteres in facrisagendis. Antiqua lapidum 
fragmenta , nummique Veterum hoc claré de- 
monftrant, Patelle etiam ut plurimum manu- 
brium habent, oblongum , patere vel nk ha- 
ent; 


 Clafsis Prima. 


bent , vel parum extenfum ,ut apparet in noftra 
zneaquam hic exhibemus Tab. V. fub num. r. 
Illa fortaffe eft ex poculi genere quod dicebatur 
Capis tefte Fefto, eó.quod anfatum effet, ut capi 
poffet; Capedines etiam & Capedunculas aucto- 
res appellant , Adeat Curiofus paginam 242. li- 
bri de Religione à Choul defcripti, & Mufzum 
Michaelis Angeli Caufzi , qui hujufmodi pa- 
tellas delinearunt, Ex hoc genere una eft in no- 
ftro à nu. 2. indicata;Fictilem etiam aliam habe- 
mus nó diverfam ab ea,quam Petrus Bartolus ia 
libro fepulchrorum delineavit;eftque illa quz in 
Tabula V. fub numero 3. indicatur. Manubrium 
habet rotundum , & labra hinc indereflexa , Il- 
lam tamen ad carnes libandas, & fupra ignem 
imponendas adhibitam fuiffe, noa audeo affir- 
mare , fed potiusad prunas coacervandas , vel 
ad evacuanda Victimarum exta ; cum Arufpices 
Abdomen rimabantur üt auguria captarent . 

Hic notandum eft cum Ifidoro Vaía & inftru- 
menta in Sacris fuiffe Fictilia, quod teftantur 
verba Juvenalis Sat. 6. vcrf.342. ———— Quis 

Sympuvium ridere Numa nigrumque catinum 

. Et Vaticano fragiles de monte patellas 
"Ufus erat 

Que verbaufum fi&ilium in Sacris, quibus & 
patere & patell ferviebant; aperté docent; Pa- 
terz quidem potulentis ; patellz exculentis fer- 
viebant , Patella labris muniebatur , qux à Pa- 
tera abfunt ; negari tamen non poteft fücceden- 
tem luxum etiam argentea & aurea inveniffe; ita 
Virgilius 

Pateris libamus & auro 
Adhibebatur etiam Patera manubriata patella 
inftar , eti videtur apud choul in marmore anti- 
quo pag. 242. Vas erat cum profuaditate ali- 
qua , fed pro liquoribus fpargendis. 

Prater inftrumenta, quibus vinum adhibeba- 
tur in Sacrificiis , alia plurima erant ad varios 
eorum ufus. Illa enumeravit eruditiffimus Jaco- 
bus Gutherus de veteri Jure Pontificio Urbis 
Rom lib. 4. cap. 24. agensde varia Sacrarum 
fupelledile his verbis . A/ie f/apelledilis fpecies 
erant , Patera y patella , Anclabrium , Armillum, 
Atanwvium , Calices , Prefericulum , Sub/fles , 
Capital, Mellwvium latum, Culticula, qua omnia 
8 Feffo explicantur . Aquiminale vel Aquimani- 
le;Lepifta , genus vafis aquarii ,/'Guttus , Gut- 
turnium , Vas vinarium , quo vinum dabant, 
ut minutatim funderent, & quo fumebant minu- 
tatim , Simpuvium vel Simpulum in Sacris re- 
manfit , ut Capidena , Hydrie , Crateres , Can- 
thari,Scyphi,Bricolla, Vas Futile, quod erat lato 
ore fundo angufto ; quo utebantur in Sacris Vc- 
fte; quod ftare non poterat. Irnula feu Urnula 
ab Hiernea fi&ili . Canephore dicebantur , qui- 
bus facra repofita in capitibus fuftincbant. Men- 


13 
fx, qux cum Aris confecrabantur , Domus nulla 
erat paulo locupletior, in qua Sacrorum vaía 
non effent ; quibus ad rem divinam uterentur , 
quz omnia antiquo opere , & fummo artificio fa- 
é&u; quare cum auream fupelleétilem Tiberius 
interdiceret , quz ad rem divinam parata erat, 
edicto illam noluit contineri. Hoc narrat Dio 
lib. 57. Cetera fupellex Sacrorum ad. Pontifices 
pertinet quorum fuerunt Acerrz , Dolabra vel 
Íecuris, Secefpita &c. malleienim cultrique Po- 
p& fuerunt & Vi&timarii , ut Clunaculum , quo 
carnes hoftiarum dividebant. Aíperforium quo 
populus luftrabatur , Amula Vas luftrale, quo 
aqua deportabatur ad luftrationem : Diíci; in 
quibus hoftiarum exta recipiebantur . Infula 
heftiarium füpelle&tilis aliam partem confti- 
tuunt ; ut Tenfz , tympana &c. hactenus Guthe- 
rius. Horum omnium explicationem afferre 
haud noftri Inftituti eft ; infuper ca omnia inve- 
ftigare fatis difficile eft . Lazarus Bayfius in eru- 
dito, quem fcripfit tractatu de Vafculis pag.15 t. 
exhibet Urceoli miniftratorii formam ex anti- 
quis marmoribus defumptam ; & pag. 1 32. for- 
mam Urcei, quo aqua in Aeneum infundebatur. 
Aliam formam Urceoli affert Cafalius cap. 1 5. 
deantiquis Rom. Rit.  & fimilem exhibet Scac- 
chus . Alios & diverfos in lapidibus fepulchrali- 
bus videre eft, quos recenfuit Boifardus , dicens 
fuiffe Prafericula. Ab ejus fententia removet 
nos Feftus dum ait Przfericulum vas xneum fi- 
ne anfa patens fummum velut pelvis , quo in fa- 
crificio Opis Confivz utebantur , quod penitus 
contrarium eft Iconibus fupradictis; Siquidem 
vafa illa anfa praedita funt, & eorum fummitas 
non patens , fed fatis arta. Igitur hxc omnia 
ommittimus , non tamen vas illud quod Guthe- 
rius Vas futile appellavit . Ejufdem meminit 
Scacchus pag.487. cap. 49. & ante illum Guilel- 
mus Choul in libro de Relig. Romana & Giral- 
dus fyntag. 17. ubihac habet. Aqua in Sacris 
adhibetur nam & expurgari adeuntes ad Sacra 
folitos legimus , quod illius afperfione non mo- 
dó corporeas fordes tolli fed corporis caftimo- 
niam preftari opinarentur , ut tradit Tullius 
lib. 1. de legibus. Hinc naturali quodam inftin- 
étu edo&ti, non nifi puros ad Deum accedere de- 
bere ; mundoíque Numini fupplicare ; fzpius fe 
aqua mundabant , antequam templa adirent , 
& Numina precarentur. De /Egyptiis & Grz- 
cis id teftatur Herodotus in Euterpe ; de Roma- 
nis Tibullus eleg. 1. lib. 2. his verfibus 

Caffa placent fuperis pura cum effe 'veuite 

Et manibus puris fumite fontis aquam . 
Perfius Sat. 2. i! 

Hec fantle ut Pafcas T iberino in gurgite mergis 

AM ane caput bis tergs Ó- nollem flumine purgas. 

Quod fi quis cede aliqua pollutus fuiffet, 

bis 


14. 
bis feptenis immerfionibus fe , fuafque veftes 
abluebat aqua, eaque expiatione ab omni ma- 
cula abftergi arbitrabatur, ut notat Alexander 
ab Alexand. genial. Dier. lib. 4. cap. 17. Giral- 
dus lib. de Sacrif. fyntag. 17. quin etiam ante- 
quam aqua fe purgaffet , facra tangere nefas du- 
cebat, unde ZEneas apud Virg. lib. 2. ita patrem 
alloquitur 9279 O2 

T u Genitor cape facra manu, patriofgs Penates, 

Ae bello ex tano digrefum , & cade veceati 

Attreélare nefas , donec me flumine viuo 

Abluero —————— 
Utebantur praterea fzpe aqua luftrali ideo di- 
&a , quód ea Sacerdotes luftrationis , ideft pur- 
gationis caufa afpergerentur ; de qua Ovidius 3. 
de Ponto 

Spargit aqua captos luffrali graja Sacerdos. 
In ea torrem ex alteri, uti rem divinam feciffent; 
prius extinxiffe etiam legimus. juxta illud Vir- 
gilii , /pargens rore levi cc. Hàc autem luftrali 
aqua in quibusdam Sacrificiis ne dum fe ipfos , 
fed ipfaldola , eorumque Templa, & Altaria 
afpergere & expiare confueverant; cujus moris 
habemus luculentifinum teftimonium apud 
Tertullianum lib. de Bapt. cap. 5. ubi ait. Se 
enim Nationes extranea ab omui intelleciu fpiri- 
talium poteffatem eadem efficacia I dolis fuis fub- 
minuiffirant ,fed viduis aquis ffbi mentiuntur, nam 
Q» facris quibufdam per lavacrum initiantur. 1/£- 
dis alicujus aut Mitbra ipfos etiam Deos fuos la- 
vationibus efferunt: Ceterum Villas,Domos, Tem- 
pla» totafque Urbes afpergine circumlate aqua 
expiant paffim . 

Hos , & plures alios confimiles ritus conftan- 
tior opinio eft à Judzorum lege ad Ethnicos 
Diaboli quadam invidia fuiffe traductos: quam 
fententiam egregie firmat Tertullianus de Prz- 
Ícript. cap- 4o. , ubi multis allatis exemplis hzc 
deinde fubdit:Ceterum fi Numa Pompilii fuper- 
ftitiones revolvamus, fi facerdotalia officia infi- 
gnia , & privilegia, fiSacerdotis minifteria , & 
inflrumenta , & vafa ipforum Sacrificiorum ac 
piaculorum confideremus , nonne manifefté 
Diabolus morofitatem illam Judaicz legis imi- 
tatus? Moris enim fuit apud Judzos non nifi lo- 
tis manibus Divinum adorare numen ut notat 
Ariftcus de feptuaginta duobus interpretibus 
hecícribens. Regecom[alutato ad confueta loca 
divertunt , atque. ( ut imos efl '$udais omnibus ) 
snanibus prius in mari lotis Deopreces. effundunt , 
Q paulo poff : interrogaui equidem & illud: quo- 
que cujus gratia , cum vota facerent , manus 
prius lavarent s Quarenti talis. demonflrarunt 
Hiud teffimouium elfe , ne quid perperam agant 
Jed pie Jantdeque perficiant , quandoquidem uni- 
verfa opera manibus exerceantur , vete féngula 
ad yuflttiam Qv veritatem refereutes , qua ratia- 


Mufzi Kirchertani 


nepofitum olim erat. in templo Hierefolymitauo 
labrum  JEneum cum aqua ad emundationem. 
Exod.cap.36. ^" ! | 

Multa fane ex Gentilium Judaorumque infti- 
tutis in Chriftianam Religionem inveda , & fa- 
cris additis precibus , in fanctiorem ufum fuiffe 
converfa notant partim Ecclefiaftici Scriptores 
& prz ceteris Hallier de facris election. tit. de | 
Ritibus facrz ordinat. art. 3. pag. 953. In his 
quoque aquz benedictz origo ; qua in Ecclefiis 
privatifque zdibus pio fane ritu ad leviorum 
peccatorim expiationem afpersimur , fluxiffe 
creditur, velab aqua luftrali Ethnicorum , vel 
ut Baronio ad ann. 57. num. 1 10. magis placet , 
abaqua emundationis , qua Sacerdotes Judzi 
ante ingreffum in Sá&ta manus pedefque ablue- 
bant ; plura addit Baronius . 

Aquaautem , qua Romani utebantur in Sa- 
crificiis,excipiebatur é fonte Juturnz, qui juxta 
numicum amnem labebatur , ut fcribit Servius 
in 12. Eam veró fuper terram fparfiffe piaculum 
actriíle omen erat , ideo vaslato ore & fundo 
angufto , quo hauriretur , ne ftare poffet in fa- 
cris adhibebatur, quod Vas Donatus. & .Ser- 
vius futile vocant , & de eodem ita La&antius 
lib. 8. Theb. Fatile, inquit ; Vaseff quoddam 
lato ore fundo anguflo, quo utebatur in Sacris Deg 
Veffe, quia aqua ad Sacra in terra non poncbatur, 


quod fi fati um eff , piaculum erat y unde excogita- 


zum eft Vas, quod flare uou po[fet , fed /£ paftum 
effet latim funderetur y unde cx bomo commifja 
"on retinens futilis dicitur , Qv coutra mon futilis 
bonus conffliis. Hoc etiam Vas quidan eruditi 
Cadum & fcyphum dixerunt, illudque manibus 
tenere oportebat , quod quidem Flaminicz Vir- 
gines Sacrorum miniftrz , aut Veftalium famu- 
]z, & nonnunquam Pueri Flaminum miniftri , 
quos Camillos appellabant coronati tenebant 
manibus. Ejufdem vafis formam dat Scacchus 
loco fupracitato acceptam ex libro Choul , fed 
non puto ejufmodi formam femper invariatam 
fuiffe ! Pro certo folüm dici poteft , forma pyra- 
midali fuiffe , ut per fe ftare nequiret ; Sicapud 
JEgyptios aqua Nili maximi fiebat, ut hydria 
ad Templum humeris ferretur , ad ufum Sacro- 
rum; fic apud Grzcos fons Challirhez canta 
Religionis erat; ut ejus aqua folüm in Sacris ad« 
hiberetur . An yeró fimili futili vafe deportare- 
tur , nefcimus. Tria nos omnino fimilia vafa in 
Mufeo habemus ; quorum unum delineatum vi- 
des fub nu.6. Tab.V.forma pyramidali abfolutü, 
& hinc inde anfis praeditum eft , ut Camillus fa- 
cile illud manibus poffet fuftentare ne caderet . 
Duo ex illis reperta funt inter rudera antiqui : 
Templi Silvano olim dicati prope viam Ap- 
piam. Potuiffe etiam cineres cadaverum in illis 
contineri probabile eft; nam Urna a 
ere 


. Clafsis Prima. 


fere iis fimiles alibi dete&x funt . Attamen non, 
improbandum quod dixi, cum in lapidibus anti- 
quis fimilia vaía prope Aras teneant Sacrorum 
Adminiftri. 

Ad eundem cujufcunque liquoris ufum refe- 
runtur vafa alia, qux in Mufzo vifuntur tum 
Aenea tum fi&ilia, & primó Amphora num.7. 
delineata , quz docente Ilidoro ita nominatur 3 
Gracis, eo quód hinc & inde levetur; Anf 
enim ejusgeminate videntur , quz aurcs imi- 
tantur ; numerus veró 8. indicat Urccum , qui 
minor eft forma itidem rotunda. Vas aliud eft 
quod Guttus appellatur. Hunc tam anfatum 
quam fine anía fuiffe oftendunc Gutti ; complu- 
res marmoribus infculpti apud Boiffatdum.Gut- 
tus. appellatur à modo fufionis ,, adeoque angu- 
ftiore & orificio interdum porre&tiore interdum 
rotundiore. Caufzxus vocabulo generali Vas 
«neum appellat ;, arbitraturque fuiffe premium 
vicoris in muficis aut poeticis ludis , ceoquód 
non Tripodes tantüm & palmas & coronas , fed 
& vafa victoribus data fuiffe ex nummis. con- 
ftet. Hancopinionem mufz fulciunt , quas va- 
Ículum exhibet exculptas apud Begerum opere 
clevato . Mufzum noflirum plures cjufmodi gut- 
ti exornant./Eneus exprimitur fub nu. r. Tabu- 
le VI.Fi&iles veró indicantur numeris 2.3.& 4. 
qui omnes in Sacris potuerunt adhiberi,uti apud 
Apulejum , ubi in pompa Ifidis etiam mulieres 
memorantur , qui unguentis & geniali balfamo 
guttatim excuffo confpergebant plateas, & in 
balneis , de. quibus Juvenalis loquens Sat. 3. 
verf. 263. ait . Pleno componit lintea gutto. 

Ad talem ufum etiam adhibitae fuerunt am- 
pulla ; atque adeó etiam ampulla guttus vocari 
poteft . Ampulla tefte Ifidoro quafi ampla bulla 
dicitur, fimilis rotunditate bullis, quz ex fpumis 
. aquarum fiunt , atque inflantur vento , ex qui- 
bus patet rotunditate fundi ampullam ditfer- 
re à guttis , orificio autem. &. collo. interdum 
convenire ; cadem forma qua pyra abfolvun- 
Cr HM E | horas 


SA CERDO; S. 


^* U M de Sacrorum miniftris. fermo fuc- 
W..7 rit, adeamus Tabulam VII. in. qua» 
aliqui ex illis reprxíentantur ex re for- 
mati, prout in Muízo funt. Etc primó fub 
numero 1.fimulacrum eft , quod Virginem re- 
fert 4 eo habitu indutam , cum quo mos erat 
Romanis fceminis incedere , ideft Tunicaquam 
Vulpianus , & alirapud Rofinum lib. 5. cap.35. 
Stalam vocarunt , qux demiffa erat ad imos uf- 
que pedes, Pallio infuper , quod Pa//a ctiam 
dicebatur , €ó quod foris , & palam geftaretur . 


I5 
Suffibulum dixit Feftlus lib.17. ideft veftimen- 
tum album prztextum , quadrangulum , oblon- 
gum , quod in capite Veftales Virgines facrifi- 
cantes habebant idque fibula comprehendeba- 
tur . Sed de his veftibus fufe egit Aldus Manu- 
tius lib.i. de quafitis per epiftolas epift.2. fub 
finem . Aenea hzc facies cum Virgunculam ex- 
hibeat, & capillitio orbatam , illa Virginem ve- 
ftalem reprzfentari non dubito; Veftales enim 
detonderi folitas , ut nunc , quas moniales ap- 
pellamus , ex eo plerique arbitrati func , quod 
Plinius fcripfit lib. 16. nat. hift. Antiquior ; in- 
quit; lotos eft , quz capillata dicitur ; quoniam 
Virginum Veftalium ad cam capillus defertur ; 
quem morem ab Aegyptiis ad Romanos deve- 
niffe affirmant multi, atque hxc fint fatis ad 
Icunculz explicationem. Si veró de Veftalibus 
fermo inftituendus effet nimis in longum produ- 
ceretur , fed ut rudioribus fiat fatis , aliqua ex 
Auctorum monumentis delibabimus. 

Illas in claffe Sacerdotum conftitutas fuiffe» , 
& fenario numero definitas , ut Populus pro fua 
quifque parte haberet Adminiftrum Sacrorum; 
quia civitas Romana erat diílributa in partes 
quas poftea plures numero fuiffe legimus. Hz 
Dez Vefte dicatequam nominatam fuiffe Bere- 
cyntiha à Phrygibus fcripfit Strabo lib.z o.Rheà 
à Trojanis, Matré Deorum feu Opem, & Cybe- 


: lem ab aliis. Sacrum ignem in templo cuftodie- 


bant, & quz in hoc munere leviter deliquiffet , 
à Pontifice Maximo verberibus ple&ebatur . Si 
parum caíta fuiffet, & convi&ta, viva fepelie- 
batur. Nam à fandapila ad portam Collinam; 
quz nuac Pinciana vulgo vocatur ; ceu mortua 
efferebatur cum propinquorum forum luctu , 
fequentibus cum mato fileatio Pontificibus, & 
Sacerdotibus . Prope portam locus fuit fubterra- 
neus ; in quem folam Virginem demittebant , & 
dcinde occludebatur , fed ne fame necari vide- 
retur ; in eo panis , la&tis , & olei nonnihil ap- 
ponebatur , & ardens lucerna , quibus peractis , 
omnes diícedebant ;, & eo die Juftitium erat in 
Urbe ,, & mator non exiguus ; magnum enim» 
malum Civitati indicari putabant à Veftalium 
Supplicio . | 

Sacrum tamen ignem , quem aternum etiam 
vocabant Romani , eóquód femper arderet, 
non modó illos fed aliquot alias Nationes publi- 
ce cuftodiffe legimus. Nam Athenis in Pryta- 
nco ignis fempiternus afferyabatur , non à Vir- 
ginibus , fed referentc Plutarcho , à mulieribus 
jam matrimonio folutis. Zgyptii quoque ignem 
fervabant , ut teftatur Diodorus. Perfz item. 
fuprema religione ignem cuftodiebant, ope Ma- 
eorum tefte Procopio hiftorico , & Strabone: 
lib.15. Sed hac de Veftalibus dicta fint fatis , & 


aliam 


16 
aliam feeminá exponamus Sacrificiis addictam . 
Habitu nó diffimili fuperiori eneum fimulacrü 
foeminam referens fub num.2. contegitur , ideft 
tunica talari & pallio, quod per finiftrum hume- 
rum demiffum; partes inferiores corporis cir- 
cumtegit, & brachio fuftentatur , dextera ma- 
nu pateram oftendit , facrificantis inftar eo 
ritu , quem vetera numifmata quamplurima 
exhibent, praefertim apud Auguftinum in Ta- 
bula 4o. num.1 4. Sabine Auguftz & in Tab.42. 
num. 6.Antonini in quibus confpicitur pietas 
vota faciens ante aram dextera manu elata, & 
finiftra pateram habente. Ornamentum capiti 
impofitum geftat; Illis ab artifice non fine con- 
filio fatum puto , fed ad indicandam Sacerdo- 
tis dignitatem , quz olim in apice capiti impofit- 
to exprimebatur. Cujus autem forma ille fue- 
rit non adeo clare apud Auctores comprobatum 
cft, ut de eadubitari non poffit. Alii cidarim , 
alii mytram,;pileum alii feu lamen dicunt. 4pu4 
Coos Sacerdos Herculis indutus efle muliebri. cv 
capite evintdo mitra accedebat ad rem faeramyn- 
quit Plutarchus apud Pafchalium lib. 4. cap. 2. 
Apud Indos illi qui vocabantur Sapientes coro- 
nabantur alba mitra, & majores Sacerdotes non 
folii fnerunt coronati, fed &geftarunt pileos 
infignia Sacerdotii. Hi pilei Rome vocabantur 
Flamina, & Flamines erant Sacerdotes , qui ge- 
ftabant hoc infigne.His nec effe capite nudo nec 
fine apice prodire fas fuit. Id Plutarchus idem 
docet . Vocabast inquit priftor Flamizes à. coro- 
gariisffue caput redimentibus pileis , quos geffa- 
bant circum capita . 

Hi pilei dicebantur apud Perfas Thiare. A pi- 
cum meminit Latinus Pacatus in Panegyrico. 
Quid evgo, inquit , referam pro moembus fuis fe- 
flum libera nobilitatis occurfum ? confpicuos veffe 
zivea Senatores? Reverendos municipali purpura 
Flamines ? igftgnes apicibus Sacerdotes ? Habitus 
certe fuit multa venerationis , quem demonfhva- 
bat caput ejus , qui. C miniflerio &» fantfitate 
precelleret . Hujufmodi eff nunc. Epiftopalis Mi- 
ira Gc. Hxc Pafchalius, Flamines etiam dictos 
à geftatione pileorum , docet Giraldus Syn- 
tag. 17. quafi Pileamines. De biretiam S. Au- 
guflinus 11. de Civit. Dei. Nam etiam (inquit ) 
Flamines inflituerunt , quód Sacerdotum genus 
adeo 1n romanis Saeris teffante apice excelluit , 
ut tres folum Flamines baberventur . 

Flamines etiam Foeminz imitabantur aliqui- 
bus Sacrificiis addictz , praefertim illis, qua in 
honorem Cybelis magne Deorum matris,quam 
Deam bonam vocabant , inftituta erant . De his 
Alexander in Dieb..genial. lib. 6. cap. 8. Qui 
veró bonam Deam dicunt , ijlam tam illibatze 
caffitatis fuiffe opinati funt , ut extra Gync- 


Mufzi Kircheriani 


cium nurquam egreffa ; nec virum viderit un- 
quam , necà viro confpecta fuerit. Hac qui- 
dem Sacra cum menfe Majo pro falute populi . 
fierent , quidquid effet mafculum Domo expel- 
lebatur, ita ut non modó extra confpectum fum- 
moverentur viri ; fed mafculz quoque pic&urz 
tegerentur , cui fimile Sacrum Cereri celebra- 
tum dicunt, in quo quum feptem infumeren- 
tur dies , tertia àtemplo viris pulfis , etiamque 
canibus maribus, mulieres celebrabant. Cum 1n 
Sacris bonz, Dez vino libaretur , illud non fuo 
nomine nuncupabant , fed lac effe dicebant , 
cjufque amphoram mellariam ; ad quod Sacrum 
non nifi caftis accedere licebat. Illa in receffü 
intimo domi Maximi Pontificis nocte fiebant: 
& licet nocturna Sacra prifco ritu mulieribus 
interdicta fuerint ; in hoc tamen Sacro fuulieres 
no&u intereffe non. vetabantur. Sacrificiorum 
deinde ritus ac templa , in quibus peragebantur 
à Feeminis , idem Author fufe defcribit . Illud 
hic omittendum non eft , quod fi Vir aliquis 
audactur ejufmodi templum ingreffus effet, ocu- 
lorum illicó orbitàte poenam lueret , quam Ti- 
bullus lib. 1. eleg. 7. ——— Jeu vifere dicet 
/ Sacra bona maribus non adeunda Dea , 
At mibi ff credas y illum fequor unus ad Aram 
^ Tunc mibi non oculis , fft timulffe meis . 
Infuper docente Voffio de Idololatria lib. 2. 
cap. r5. quia autem DianaV irgo ,e0 v Virgun- 
cule non minores quiuquennibus , nec majores de- 
cennibus , crocotula indut& facra faciebant Dia- 
u& Brauronie vel Municbie . Ytem ex Mytholo- 
gia Natalis lib. 1. cap. 15. In gacris Diane La- 
fria oblatis Virgo nobilis, qua foret ommum pul- 
cherrima v fapientiffma judicata , facerdotio in . 
bis perfungebatur , que Jequebatur pompam po- 
Jfirema omnium bigis juntda , cerois pro equis , 
currum trabentibus ; 


SACER DO S. 


UM veró de muliere Sacrorum miniftra 
fermo fuerit ; bina virorum fimulacra fefe 
offerunt facerdotàlem-disnitatem indicantia; 
Induta enim funt Tunica , quàm Pallium ex hu- 
mero dependens , & finiftro brachio füperimpo- 
fitum circumtegit. Difcalceatos pedes habent 
ambo, & ambo brachium dextrum nudatum ex- 
tendunt , quorum alterüm manum benedicentis 
inftar elevat ; alterum pateram porrigit . Coma 
Prifcorum more in coronam comptz utrumque 
condecorant, ut füb nu. 3.& 4.in Tab.VILindie 
canturjhis antiquorum Sacerdotes exprimi non 
dubito,apud quos multos fuiffe,variifque nomi- 
nibus appellatos retulitinteralios cruditiffimus 
Panvinius lib.2.de Rep.Rom., quorum memori 
e ves 


Clafsis Prima. 


é vetuftis Epigrammatibus fuperftitem in ftu- 
dioforum gratiam collegit. Eos, cum ad noftrum 
Inftitutum nihil faciant epigrammata illa, quz 
ipfe addncit , & nomina eorum varia omifimus , 
ut tantüm Icones propofitas brevi explicatione 
illuftremus. In illis igitur Sacerdotes Graco- 
rum exprimi aperte probatur ex eo quód aperto 
fint capite ; Docet enim Varro grecum hunc 
morem fuiffe, Romanorum veró , cum rem di- 
vinam facturi erant , capita velare; ita praeter 
Virgilium & Plutarchum Feftus. Sarursii , in- 
quit , Zicebantur , qui caffrum 1n clivo capitolino 
incolebant , ubi Ara dicata ei Deo ante bellum 
T rojanum «videtur , quia apud eam fupplicant 
apertis capitibus , nam Italici auctore naa ve- 
labant capita 5 quéd is qui rem divinam faceret 
in littore laurentis agri Veneri matri ,. ne ab 
Ulyffe cognitus interrumperet Sacrificium caput 
adoperuit, atque ita con[petfum boflis vitavit , 
atque 1nde mos 'oelandi capitis .Id quod Helenus 
Aenzz predicit lib. 3. Aeneid. j 

Purpureo velare comas adopertus am:cia. 
Macrobius autem in 3. Saturnal. ait, Ex Balbi 

fententia apud Aram maximam obferoant , ne 
leciffernium feret , ubi etiam aperto capite om- 
nes facra feciffe tradit . Quod fiebat, ne quis Dei 
habitum imitaretur , nam ibi ipfe operto capite 
erat. QuareSaturno operto capite facrificabant , 

. ut veritatis cultori, licet fint , qui fcribant, ne 
Sacerdotis animus à Sacris averteretur , 

Veftes veró quibus Sacerdotes induebantur 
facras fuiffe didicimus ex hiftoria Romana , ut 
de hebrzis nihil dicamus.  Audiatur itaque 
Plutarchus . Zz /acriffetis (inquit) & celebritati- 
bus , pulchra vefle auret/que coronis ornatus Sa- 
cerdos vern divinam facit. Qui autem. vitli- 
mam offerebat, pura in effe & candida, plerum- 
que iu textili tela  nonsumquam in purpura c 
auro: triumpbales Viri , & qui amplifffmos bono- 
ves adeptifuiffent in triumphi ornatu, aut in pre- 
texta ylotis manibus. cv fronde coronati , Jantti 
€ venerabiles , nudis pedibus tonfa coma ad rem 
divvinam accedebant , idque jam à Pythagora tra- 
ditum ,fed à Iudeis Lacedaemonii obfervarunt , 
qui nudis pedibus ad orandum cv. [aerificandum 
accedebant . Pura etiam & religiofa veftis dice- 
batur, ut Feftus fcripfit, qua rem divinam fa&u- 
rifefto utebantur die: Ea quidem erat foluta 
omni vinculo , maculis, nec aliquo Squallore 
obfita . 

Cum autem nudos pedes habeant hxc fimu- 
lacra , dubitare quis poterit an morem priíco- 
rum oftendant nudis pedibus incedendi , vel 
potius peculiarem facrificantium ritum. Nudis 
enim pedibus olim inceffiffe fcimus non folüm 
barbaras gentes, verim etiam populos; qui nihil 
nifi quod honeftum & decorum effet , expetc- 


17 


bant , & inter ipfos clariffimos quoque . Sparta- 
norum juvenes ex lege Lycurgi nudis pedibus 
inceffiffe refert Plutarchus in vita Lycurgi. 
Apud Athenienfes non niá ad. vitandum itine- 
rum afperitates calceis utebantur , & non tan- 
tüm Cretenfium pueri venatum ibant, verüm 
etiam Virgines dclicatiores , aliique , quos fuíe 
memorat Antonius Binzus lib. 1. cap. r. de cal- 
ccis Hebrzorum. 

Verüm etiamfi morem hunc poffint exprime- 
'c, non tamen dubito quia hic indicetur ritus 
facrificandi fine calceis. Fuiffe Pythagora effa- 
tum ex Jamblico didicimus de Vita Pythag. 
fymb. 3. Nudis pedibus Jaeriffca C» adora . Puta- 
vitenim Vir ille Deorum obfervantiffimus , id 
exigi à Religione,ut nudis pedibus fieret res di- 
vina. Siliusde bello punico lib. 3. Sacerdotes 
Herculis nudipedes defcribit eo modo, quo Sa- 
cerdotes in antiquis marmoribus obfervamus , 
ficuti ad Veftz templum nifi nudo pede accede- 
re non licebat juxta illud Ovidii Faftor. 6. 

Huc pede matronam mudo deftendere vidi. 

Et in Aede Dianx apud Creteníes ex Servio. 
Quod tamen non femper à Sacerdotibus Genti- 
lium obfervatum fuit , calceati enim plures in 
antiquis nummis & marmoribus vifuntur: Qua 
dere plura monuerunt Viri eruditiffimi & nu- 
perrime multa congeffit Toannes Braunius in 
eximio opere de veítitu Sacerdotum Hebraxo- 
rum. 

Brachium dexterum nudatum habet utrum- 
que fimulacrum juxta exemplaria feré innume- 
ra, quz in numifimatibus & lapidibus antiquis 
exprimuntur , prafertim in. facrificio fructuum 
expreffo à Guilielmo Choul in tractatu de Re- 
lig. & in nummo Longini Triumviri apud eun- 
dem , & nummis Galbz , Neronis , Domitiant ; 
Trajani &c. apud Antonium Auguftinum. 

" Alterum ex iifdem fimulacris manum elatam 
habet, quz non abfimili modo reprzfegtatur 
in Sacerdote exculpto à Choul pag.193. for- 
taffe ut geftum dicentis exprimat ; Solebant 
enim Sacerdotes , antequam Sacra facerent , 
Diis vota effundere folemu! precationis carmi- 
ne , verbis antiquis ex Annalium vetuftate eru- 
tis, quam precationem plerumque ter repete- 
bant; velficuti Aeyptii Sacerdotes immolatz 
victima caput ejus abfcindebant , illudque diris 
& carminibus execrati ia flumen deiiciebant , 
cum folemni precatione. - 

Alterum verà pateram inclinatam  demon- 
ftrat , cujus ufus in Sacris frequentiffimus erat , 
cum vinum Sacerdos inter cornua victimarum 
fpargebat, ut canit Virgilius lib. 6. Aeneid de 
Didone ! 

Ipfa tenens pateram pulcherrima Dido 

Gandeutis vacca mediainter cornua fudit . 

C & lib. 


18 
& lib. 6. 
Quatuor bic primum nigrantes terga juvencas 
Conflituit, jrontique invergit vina Sacerdos. 
Vcloleum fupra ejufdem Victime vifcera , al- 
tari impofita, ut idem Virgilius lib. 6. Aeneid. 
Ut folida tmponit taurorum vifcera flammis. 
Pinguefuperque oleum fundens ardéitbus extis. 
In quibus in primis illud obíervandum effe. no- 
tat Giraldus ia hift. Deor. fyntag. 17. Poetam 
ufum effe füummo artificio, & verborum pro- 
prietate dicentem Va izvergit quippe funde, 
vergo » & Imvergo verba funt Sacrificiorum pro- 
pria, de quibus fic obfervant periti , ut fuzdere 
fit füpina manu libare , Vergere veró fcu izver- 
gerefit converfa in finiftram partem manu ita 
fundere,ut patera convertatur. Sic Statius lib.6. 
Theb. Spumante/que mero patere oerguntur , id 
quod aperte indicatur expofito fimulacro . 
Pateram eo modo etiam conversá habet aliud 
zneum fignum , quod Sacerdotem Aegyptium 
refert fub num. 1. Tab.VIII. Seminudus enim eft 
& difcalceatus , detonfis infuper capillis, utfo- 
lebant ZEgyptiorum Sacerdotes ad Sacrificia in- 
cedere , antequam enim Diis imolarent prxce- 
debat corporis ablutio qua crat etiam com- 
munis aliis permultis, unde Aeneas Deos con- 
trectaturus aitin 2. Aeneid. Donec me flumine 
vivo abluero Cc. At cum non dillimiles imagi- 
nes 6 columna Trajani acceptas Guilielmus 
Choul pag. 2 39. referat ; inquibus Sacrificio- 
rum miniftri exprimuntur ; qui Popz fcu Vi&ti- 
marii appellabantur , aliquem ex iis poffe indi- 
carihoc figno, non ambigo , ficuti ab alio fimu- 
lacro ; quod fub numero 2. propono , quod- 
que oculis in coelum defixis ambas manus ex- 
tenfastenet. Notum eft eruditis, Sacerdotes 
Veterum antequam Sacra peragerent, veríos 
ad folem folemni precationis carmine Deos de- 
precantes Vota effudiffe , quam precationem 
tcr repetebant, & quidem Períz lolem orien- 


tem refpiciebant ; Indi meridiem , occidentem 


autem Hebrai. 

Aliam Icunculà eream fuperioribus addo fub 
nu.3.qua Sacerdos reprefentatur manus extenías 
orantis inftar habens : tunica tegitur é collo ad 
pedes ufque producta , quam Zona cingit circa 
lumbos, pedes habet diícalceatos , & brachia 
omni velamine nudata Caput quodam cydaris 
genere circumdatur ; Ab illo Sacerdotem Ifidis 
reprefentari non dubito ; fimili enim habitu in- 
dutam Ifidem expofuit ex antiqua gemma accc- 
ptam eruditus Michael Angelus Caufeus nu.5 2. 
addito capiti flore loto , manu fiftrum teneatem. 
Sicuti ejus Sacerdotes fimili prorfus vefte amicti 
cernuntur in antiqua zrea tabula incifií, quam 
explicavit Laurentius Pignorius. 

Non omittendum hic eft , quod Binzus notat 


 Mufzi Ki 


tcheriani 


in cap. 3. de calceo, á Sacerdotibus Gentilium 
non femper nudis pedibus Sacra peracta fuiffe , 
Silius Italicus de belio punico lib. 2. Herculis 
Sacerdotes nudipedes deícribit , & ex Floro 
habemus ,. ob 1mminens à Gallis periculum , 
Virgines /&5mul ex SacerdotioV eff uudo pede fa- 
gientia Sacra comitantur. Ex quibus verbis 
Ifaacus Cafaubonus & alii arguüt, Veftales Vir» 
gines nudo pede facrificaffe : Attamen in multis 


. nummis antiquis Sacerdotes calceati vifuntur. 


Qui plura defiderat adeat Joannem Braunium 
in eximio opere de veftitu Sacerdotuin Hebreo- 
rum. 

Godd LL. uis 


yA ue fimulacrum eneum in eadé Tab. ex- 
primiturnu.4.quod Juvenem refert;quem 
Camillum antiqui vocabant , eratque Sacro- 
rum minifter, qui Flamini in facrificiis miniftra- 
bat ; ficut Camilla erat miniftra Dianz . Varie 
Camillorum imagines in antiquis marmori- 
bus reperiuntur , & habitu quidem diverío 
circumtec&ti ; nudus videtur in Columna Traja-- 
ni; Clamide indutum oftendit in marmore an- 
tiquo Choul pag. 244. in alio tunicá ufque ad 
tibias extenfa. Imago ; quam exibemus parum 
differt ab iis ; quz Pocillatorem feu miniftrum 
Tricliniorum referunt apud Laurentium Pigno- 
rium in libro , quem de Servis edidic. Par enim 
erat utriufque munus , nam hic pocula & lances 
menfis apponebat; ille veró aquam, Thus, cate- 
raque inftrumenta pro facrificiis miniftrabat, de 
quibus Horatius Sat. 8. lib. 2. 
———— — ut omues 

Pracincii recle pueri comptique mtuifirant . 
Hi enim pueri erant ingenui , Victaredimiti & 
religiofe compti facrificio Pontificis maximi 
mini(lrantes , Urceolum ferentes , ex quo vi- 
num velliquorem alium in Pateram fundebant . 
Romulus enim inftituit , ut qui fine liberis ef- 
fent , gratiffimos fibi ex omnibus fingulos pue- 
ros ; & puellas ex fingulis curiis eligerent , qui 
ad pubertatem ufque miniftrarent , puelle veró 
quoad effent nubiles: Coronis autem dum Sa- 
crificiis adeffent ;. vel Vittis effent/'redimiti , & 
Camilli vocarentur , ut narrat Panvinius de Fa- 
ftis & in fecundo de Republica . 

Pateram noftra Icuncula finiftra. fuftentat , 
dextera Cornucopiz fructibus & frugibus re- 
fertum, quod etiam habet Camilli fimulacrum 
à Michaele Angelo Cauíeo allatum in Mufzo 
Romano fect. 2. num. 37. eoquód Priíci Roma- 
nifolerent Diis primitias offerre , tefte Plinio 
lib.18. cap. 2o. Numerus 5. indicat fimulacrum 
zneum , quo Pocillator reprafcotatur , cujus 
munus erat apud Ántiquos vina & cibos convi- 
vis porrigere , De hujuímodi fervis Rein mee 

TUE 


Clafsis Prima . 


lius Philone citata à Pignorio lib. de Servis 
pag. 141. his verbis ille fcripfit . Miniftrantibus 
formofis mancipiis non tam ad przfens minifte- 
rium quzfitis, quàm ad exhilarandos afpectu 
convivisoculos; Ex his minores pueri pincer- 
nas agunt, erandiores aquam afferunt loti & 
nitidi , fucatique , ac cincinnatuli ; alunt enim 
capillitium vel omnino intonfi, vel à fronte tan- 
tüm praíe&is in orbem crinibus ; tenuiffimas 
candidasque prazcindii tunicas anteriore partc 
ad genua demiffas, pofteriore ad poplites utrin- 
que mollibus teniis adítricti commi(furas tuni- 
c& propendentibus ad latera finibus. Sic ornati 
adítant nutus obfervando , quod quifque poftu- 
Ig o 


SATIYROS SACRIFICAN:;. 


Uo fe offerunt facrificia in Tabula IX.mar- 
morea anaglyptico opere expreffa , íub 

glebis in agro Romano reperta ; in qua non 
injucunda echnicx Religionis documenta nobis 
affulgent fub numero r. Satyrus íeu potius 
Panjexprimitur ante Aram ex acervo lapidum 
conftru&am , in ea ignisardet ; fupra quem li- 
quorem fundit é cornu, quod manus dextera 
gerit , finiftra veró flagrum é corio ftringit 
fub num. 2. ara non diffimilis eft cum igne, 
ante quam Vir confpicitur veftibus exutus, 
fummifque pedum digitis inherens , & finiftra 
manu caniftrum fructibus plenum fuftenftans ; 
Quid nam in iis indicare voluerit Artifex , pe- 
nitus igaotum mihi eft ; dicam tamen quod fen- 
tio; & primüm de Satyro, cujusimaginem no- 
fter P. Pomcy in Pant. mythic. pag. 198. his 
verbis defcribit ; qualem etiam noftra tabula 
reprafentat & à Panis imagine haud diffimilem. 
Ille femicaper cornutus , caprinis pedibus ,. birci- 
éina cauda , baculum tenet incurvum idoff pedum. 
Satyrus vocatur quod lafciua corperis agitatione 
Jaltitare delecletur . Hujufmodi homines inter 
multos Deos , quos ethnica fuperftitio fibi fin- 
xerat , adnumeratos fuiffe docet inter alios Gi- 
raldus in hift. Deor. Syntag. 15. eofque Deos 
terreftres & animales di&tos fuiffe. Tales fue- 
runt przterSatyros, Panes , Fauni , Silvani, 
Nymphz &c. qui tamen poft longum tempus 
moriebantur ut homines; fed prxíciendi ; incur- 
fandi, & nocendi credebantur habere potefta- 
tem . Cumautem in Corinthiacis doceat Pau(a- 
nias à Satyris primó Ethnicos doctos fuiffe an- 
tiquas Idololatriz ceremonias in Sacrificiis, & 
in noftro marmore fructus ,, & poma videantur 
oblata , illud in memoriam revocandum cft, 
quod Guilielmus Choul de Rom.Relig.pag.245. 
& Licetus de Lucernis antiquorum commemo- 
rant ; fcilicet apud aliquos antiquos ; prafertim 


19 
Aegyptios Sacrificia primüm fuiffe inventa. fine 
fanguiniseffutione , in quibus non animalia, fed 
flores & fru&us Diis offerre folebant. Quin & 
Lycurgus tefte Giraldo fyntag.17. pag. 429. ex 
herbis quz parabiles effent Sacrificia infticuiffe 
dicitur, ne quaudo ex difficultate Sacra omit- 
tere , vel differre neceífe effect : imó etiam 
qui angufíliores erant patrimonio ; & bovem 
nec viétimas alias poffent facrificio inferre , fari- 
nacea ex maffa hunc conficiebant, & bovis vi- 
ce imolabant , hinc cum de iis animalibus , quz 
inventu difficilia effent , Sacrificium faciendum 
foret, vel de pane vel de cera effiggebantur . 
Hinc Graci , referente Giraldo , Cyziceni ni- 
gram bovem quotannis cum immolare folerent, 
& obfidione preffi talem invenire non poffent , 
frumentaceum effinxere, ut Sacrum perficerent. 
Athenienfes quoque in honorem Jovis id ali- 
quando effecerunt . | 

Obfervatione digna funt Altaría rudia qui- 
dem ex lapideistabulis edificata , alterá. alteri 
fuperimpoflità non fine religionis arcano , His fi- 
milia ; quz tilveftria vocat Fortunatus Scacchus 
Myroth. r1.cap. 59. multa ab Ifraeliticis exci- 
tata fuiffe idem auctor notat, quoties in locis 
fylveftribus ob memoriam alicujus beneficii à 
Deo accepti , eidem Sacrum facere velleat ; ab 
hoc rufticorum Altarium ritu Jdololatras ne- 
quaquam abftinuiffe ; quamobrem apud Apol- 
lon. Árgon. libro i. cum montanz Tunoni Ja- 
fon facrificare deberet ex vaticinio Mopti fic 
de altare dicitur verf. 1123. A4ramque binc 
de cumulo acervarunt lapillorum ,| circum au- 
zem foliis coronantes quernis, jam Sacrum cu- 
rabant. Et hujufmodi altaris exemplum inter 
monumenta vetera Brixiana habemus ,relata ab 
O&avio Rofcio, in quo nudus homo flammas 
excitat ad offerendos fructus, quos in patera 
impófitos manu fuftentat modo non abfimili , 
ac in noftra tabula fecunda reprafeatatur . In ea 
enim Calathum fructibus plenum habet homo 
nudus & difcalceatus,in quo Sacerdotem Aegy- 
prium exhiberi non fineratione mihi fuadeo . Is 
enim Diis Sacra facturus prius Nili aqua lava- 
batur , ficuti & alii Gentium Sacerdotes. Exte- 
nuatum & macie confumptum corpus habet , & 
fummis pedum digitis infiftit; qux omnia Sa- 
cerdotibus Aegyptiorum apte conveniunt ; nam 
inter plura, quz de illis refert Porphyrius lib.4. 
de Abftinentia , incredibilem abftinentiam nat- 
rat. Sic etiam CxliusRhodiginus lib. r 3. lect. 
antiq. cap. 25. Eorum enim mens contempla- 
tioni dedita in ftuporem ufque degenerabat ; 
carnibus item & vino , imó veró etiam pane ra- 
ró veícifolebant , biduiatque etiam tridui ine- 
diam fuftinebant , & cubile eifdem cx foliis 
palmarum eràt ; id opinantibus , quod Porphy- 
C 3 rius 


20 
rius docet ; Hominem , ad Deum incorporeum, 
& intellectualem elevari cupientem , non debe- 
re quarcere nutrimentun carnium , quo Sagina- 
tum corpus pinguefcens menti impedimento ef- 
fe poteft . Summis pedum digitis infiftit co ritu, 
quem Romanos fervaffe narrat Alexander Sar- 
dus de moribus Gentium lib. 3. cap. 1 5. cum Sa- 
era facturi ab Jano, & Vefta inchoabant preces , 
colum infpicientes ; /ummi/gue pedum digitis 
in/fffentes , quo fortatfe ritu perutile documen- 
tum , etiam Ghriftifidelibus infinuabant , ideft ; 
in Sacris fummo Deo offerendis totam homi- 
nem é terrenis curis quodammodo elevari de- 
bere , & mentis cogitationes omnes ad cceleftia 
transferri. 

Verüm etíi omnia hac Sacerdoti 7ZEgyptio 
apté conveniant, illum tamen referre miniftrum 
Panos non dubito ; Pan enim, quem inter Deos 
filveftres, & rufticos enumerabant antiqui, cul- 
tus a Romanis Lupercus dictus fuit, in cujus ho- 
norem Templum ad radices Palatini montis 
erectum eft , & Lupercalia fefta inftituta fuiffo 
refertJuftinus lib. 43. in quibus Luperci Panos 
Sacerdotes nudi per Urbem diícurrebant. Fe- 
ftorum autem Lupercalium varia fertur inftitu- 
tio ut a Plutarcho in Romulo pluribus traditur. 
At magis apud aliquos illa recepta funt, qua de 
Evandro Arcade Rege proditur ; qui ex Arca- 
dia profugus in Latio edem tenuerit ; medoíque 
Javenes hoc facrüm per ludum, & lafciviam 
primum agere inftituerit,. Alii ad Romulum, ac 
Remum referunt ; quicum Qiatiliis , & Fabiis 
in lu&u cum effent aba&ores pecorum , ut erant 
nudi , infe&tati funt , & recuperata preda , id fa- 
crum inftituerunt; quod idem recitat Ovidius in 
Faftis. Sic etiam de nominisinftitutione varias 
traduntur , przíertim aliqui dicunt ; quód ludi- 
crum ipfuin, feu Templum , Lupercal diceretur, 
in fpecu fub monte Palatino , quod Ovidius in- 
nuit ; cum ait. 

Et gelida mouflrat fub rupe Lupercal. 

De his plurima Giraldus Syntag. 17. Flagra igi- 
tur ad fefta Lupercalia referuntur;in Luco Juno- 
nis przfertim celebrata fub monte Efquilio. Et 


quz minus foecunda foeminz haberentur ad Lu- 
percos Sacerdotes confugere folebant ; qui loris 


corifque occurrentium palmas verberabant; 
exiftimantes talia verbera foecunditatem affer- 
re. De his ita Ovidius lib. 2. Faft. 
Nupta quid expectas, uen tu pollentibus berbis 
Nec prece nec magico carmine mater eyis. 
Excipe fücunda patienter verbera dextra 
lam jocer eptati nomen babebis Avi. 
Quod innuit etiam Plutarchus in Romulo . 242- 
lieres adulte non declinant verbera , proficere ea 
ad conceptionem , c» partum vat& . Potuerunt 
euam his Sacerdotibus feu Diis Sylveftribus 


Mufzi Kircheriani 


aptari flagella , ad indicandam eorum virtutem , 
domandi , & expellendi contrarios Doemones ; 
malofque, & noxios Genios; nam apud Vete- 
res Averrunc] Dii dicebantur illi ; qui mala im- 
minentia alió avertebant , & pingebantur mani- 
bus geftantes Ícuticas ; feu baculos. Talem ex- 
hibet in Gemma ex thefauro Barberino accepta 
Michael Angelus Caufeus in fuo Mufxo feat, x. 
pag. 17. num. 33. ideft Iidem Loto infidentetu 
cuim flagello . 


IDOLA DEORUMQUE SIGNA. 


Uibus autem Diis fua facrificia , & V i&i- 

mas immolabant Ethnici ; eorumque nu- 
merum rccenfere fi vellem , tempus, & 

pagine deficerent .. Marmorea fragmenta ex 
diffractis Idolis tanta Roma fuerunt , ut Caffio- 
dorus lib. 7. Variorum in formula ad Prafeétüm 
Urbis de Architecto faciendo füb num. 15. lo- 
quens de ftatuis in Italiam introductis , dixerit . 
Has primum T bufci in Italiam imvexiffe vefe- 
runtur quas amplexa. Pofferitas pene parem po- 
pulum 'Ovbi dedit ; unde Theodofius Imperator 
impiiffimam Idolorum cultam. aboliturus anno 
395.lege quadam,;qu& habetur in codice Theo- 
dofiano fub titulo de Pag. lib. r6. decrevit ; ut 
templa Idolorum , fi qus in agris effent, fuis 
&dibus evellerentur. Idem confirmat Zofimus 
lib. 5. pag. 81 5. Eruditiffimus veró Gottofredus 
in comment. lib. 8. ejuídem tituli notat. 7 beo- 


doffi magni mentem banc fuiffe , poffe Religioni 


confuli , facrifeciis uidelicet probibitis , neque in- 
terea «voluptatibus , atque ornatul publice quid- 
quam detrabendum .. Quo circa ornatus publici 
£uendi argumento Gentiles , C» in bis Libamius boc 
ipfo tempore T heodoffum debortatus eff. à templa- 
rum ffrage. Verüm ubi rerum experimentis 
contra evenit eidem neceffarium vifum ad eta- 
dicandam fuperftitionem ; Templa occluderes , 
vel etiam exícindere ; quod quidem etiam non.» 
femper Principum auctoritate juffuve factum» , 
verüm Ecclefiafticoram ,.. aut Monachorumo. 
zelo : fed hzc omnia omittimus , cum noftri In- 
ftituti fit, uc aliàs dixi ea tantüm numerare» , 
quae in Mufxo funt : fcilicet aliquot figna Deo- 
rum, tum ex marmore, tum ex zre efficta, & an- 
tiqua fuperftitionis reliquias ;, & a veritate mi- 
fere aberrantium deliramenta, Sed antequam, 
illa esponamus ; notandum eft , neminem adeo 
rudem , & belluinis moribus praedicum fuiffe» , 
qui hanc rerum Univerfitatem perluftrans , ali- 
quem effe ejus opificem ; gubernatoremque non . 
crediderit , & cum unus ille fit nefas eft plures 
effe Deos putare. Cum tamen ejus immeníam 
virtutem , qu& ubique fingula regit ; atque ex- 
ornat , difquirere ; & explicare neícierint ; ito 
varias 


Clafsis Prima . 


varias fuperftitiones inciderunt, variaque illi 

. nomina tribuentes , plures fibi Deos confinxere, 
ita ut ufque ad triginta millia excogitarent , ut 
advertit eruditiffimus Giraldus in hiftoria Deo- 
rum Syntag. 1. 

Hinc ut docet D, Auguftinus lib. 4. de Civit. 
Deicap. 11. 74ultos Deos Docfores Paganorum 
unum eumdemque Iovem effe defendunt, us ipfe. 
in Etbere ft Iupiter , ipfe in aere uno , ipfe in.» 
may! Neptunus , in inferioribusetiam maris ipfe 
Salacta in terra Pluto , in terra inferiore Profer- 
pinasin focis domefficis V offa, in fabrorum farna- 
ce Vulcanus, tn ffderibus Sol, Luna, &x Stellae , in 
divinationibus Apollo, in Merce Mercurius ina 
lano initiator , 1n Termino Terminator , Sátur- 
nus in tempore; £M ars, Ó» Bellona 1n Bellis, Liber 
in vineis , Ceres in frumentis , Diana ia Silvis . 
Minerva in ingeniis. IpfeJft poflvemó etiam illa 
znyba quaft plebejerum Deorum . ipfe praftt nomi- 
ae Liberi virorum feminibus , Cv. nomine Libere 

f'eminayum : ipfe /ft Diefpiter , qui partum pro- 
ducet ad Diem s 1pfe fft Dea Mena, quam pra- 
fecerunt. menfiruis faminarum , ipfe Lucina» , 
qua a parturientibus imyocetur , ipfe opem ferat 
nafcentibus exciplens eos fau terra , Cv vocatur 
Opis 5 ipfe in vagitu os aperiat , C vocatur Deas 
Levana , ipfe cunas tueatur , C» ecatur Deas 
Cuama. Non fft alia fed ipfe, in Deabus illis, 
qua fata nafcentibus canunt , & vocantur Car- 
mentes s pratiofortuitis ,«uoceturque fortunas in 
Diva Rumina mammam , in. Diva Potina potio- 
uem miniftvet , in Diva Educa efcam prahbeat: De 
pavore Infantium Pavoentia nuncupettur , de pe 5, 
qua venit Venillia, de voluptate Volupia, de, 
Atiu Agenoria flrezsa Deafft flrenuum faciendo; 
Numeria ,qu& numerare doceat , Camatta , qu& 
canere. Ipfefit, dv Deus Gonfus prabendo conft- 
lia Óvc. Hacomnuia qua dixi , Ó- quacunque non 
dixi , bi omnes Dii Deaque fft unus Iupiter , /foe 
Jfnty ut quidam volunt , omnia iffa partes ejus , 
ffe virtutes ejus , /fcut eis uidetur. Ha&enus 
S. Doctor Auguftinus, qui prudenter conclu- 
dit : Hzc fita fint , quod quale fit non dum in- 
terim quaro , quid perderent ; fi unum Deum» 
colerent prudentiore compendio ? 

At cum poetarum parens Homerus ferias di- 
.fciplinastegumento fabularum involveret, & 
preclaram animis hominum inftillare vellet ve- 
ritatem , fuavi quadam períuafione docens fu- 
premum illud numea, quod Deum vocamus , 
non cceleftes ctantüm fibi fedes vindicare, fed & 
per hanc rerum Univerfitatem diffufum effe ; 
fuaque przfentia complere omnia , quz aut in- 
telle&tu percipimus aut oculis metimur,Dcos in- 
numeros quibuslibet rebus locifque inferuit , & 
Etheri Jovem, Junonem Aeri, Mari Neptunum, 
Terre. Cybelen , atque etiam montibus , Pratis; 


21 
Silvis , fluminibus , cunctifque propemodum. 
terre angulis fuos tribuit genios. Et quamvis 
noffet przftantiffimus Vates (Juftino Martyre» 
tefte ) unum effe fummum rerum moderatorem , 
& opificem , dcliniti tamen homines homerico- 
rum carminum fuavitate , quo magis ille non» 
credenda de Diis modulabatur, eó majorem ejus 
fabulis fidem adhibuere , & Apollini aut Mer- 
curio : caterif've inffitutam ab Antiquis venera- 
Honem excoluerunt .. Antequam ad alia proce- 
damus cenfeo declarandum, has & fimiles in- 
terpretationes phyficas, feu morales fabularum; 
arbitrarias effe homiaum , qui fuorum Dcorum 
ineptias quoquomodo corrigere;ac in meliorem 
fenfum torquere conati funt)! & rationes ibi in- 
venire , ubi nulla ratio eft ; fed mera pictorums 
àc Poetarum Figmenta erant, idque ex eo fa- 
tisapparere, quod omnia coactz interpretatio- 
nesünt, uterudité docuit Eufebius de Prapa- 
racione lib.3. cap.3. 


IU PG ERG. 


Is premiffis primo loco fefe offert in Tab. 

X. tripalmare fimulacrum ex marmore; in 
quo Jovem venerabantur Antiqui ; ut coetero- 
rum Deorum Principem. Ejus figna pro varia» 
poteftate , quam haberi ab eo falsó putabant, 
variis etiam modis efformabant. Aliter enim 
fulgens , & fulgurator Jupiter , aliter Tonaas , 
& Fulminator, & Stator effiugebatur,& plerum- 
que pro arbitrio Principum, Vatum, & Pi&o- 
rum. Aliquando appellatus eft Jupiter Cuftos, 
cultus in primis a Romanis. Jovis cuftodis Apu- 
lejus meminit in libro de Mundo, & Seneca, 


Jib. 2. queft. de Jove agens , eundem , inquit , 


quem nos, Jovem intelligunt, Cuftodem Re&o- 
remque Univerfi. Sunr qui putant Jovis cufto- 
dis templum ex Suetonio tranquillo a Domitia- 
no Imperium adepto in Capitolio conditum» 
fuiffe. Extant prxterea Numiímatà quadam» 
Neronis in quibus Jupiter eft expreffus in folio 
Ííedens , dextera fulmen habens, & haftam 
]zva cum hac epigraphe: uper cuffes . 
Calceos gerit pedibus , humero pallium. , 
quo inferiores corporis partes conteguntur , 
atque in fede hzc verba incifa leguntur. 
Jovwi /acrum . Cur hoc modo exprimerent 
Antiqui ; explicat Giraldus Syntag. 2». fcribeas. 
Sedere fingebatur, ut ffabilis Virtus & incommu- 
tabilis offenderetur , nuda vero fuperiara ,. cv 
aperta babere videbatur , quoniam ipfum confpi- 
cuum ejfe exiflimabant im intelligentiis , qua di- 


- €untur » C caleflibus mundi partibus , [nferiores 


autem lovis partes elatas, Cx obte(das , quia,» 
minus 


22. Mufzi Kircheriani 


minus apparere nec plane videri putabant , ab iis 
Jéilicet , qui creati funt in partibus inferioribus , 
continebat veró lava fceptrum , quia in ffutflra., 
corporis parte , ut "volunt phyft, princeps, C 
fpiritale fub/fffit eor . hactenus Giraldus ; alii 
tamen loco fceptri haftam dederunt , quz pari- 
ter imperium denotat , ficuti etiam manus cü in- 
dice elato imperantis inftar.Dextra fulmen prz- 
fert , quod olim in fubjeóctos gieantes a fe devi- 
&os intorfiffe afferunt Poeta; folium eburneü,& 
aureum fuiffe afferit Paufanias in Eliacorumo 
primo; aureos itidem calceos , & Pallium variis 
diftin&um floribus ; & animalium figuris ; quod 
ejus fimulacro abftuliffe in Sicilia dicitur Dio- 
nyfius Tyrannus;& tradidiffe pro aureo lanceum, 
illud commodius inquiens;fore quovis tempore, 
nempe hyeme calidius , eftate veró multo le- 
vius. Simulacrum quod numero 1. & 2. ex mar- 
moreaffabre exculptum producimus non qui- 
dem fedeatis fed ftantis Seminudus pariter eft, 
dextraque fulmen gerit. Duplici nomine hoc 
habitu expreffüs dicebatur, ideft Szazor, & Fal- 
minator à fulmine vibrando , quod proprium 
munus illiuserat, fi Poetz credimus , nam fic de 
illo Horatius 3. carminum. 
O qui Res Hominumque Deumque 
JEternis regis imperiis , C» fulmine terres. 
Orpheus de fulminatore Jove hymnum com- 
pofuit ; & ob eandem rationem dicus eft 
Fulminum Princeps, & Fulminans , ita Hora- 
tius ; | 
Nec fulminantis magna Iovis manus. 

Cur autem Stator dictus fit, non ita certum 
eft apud Auctores D.Hieronymus Jovem Stato- 
rem (tare dixit, non quód ideo Statorem ditum 
putet , quia reus ftet , fed quia Jupiter tonans; 
ut docuit Hermolaus Barbarus, fic fingatur in» 
antiquis fignis ; Stator veró ftans tanquam ere- 
&us ad feriendum. Docent alii Statorem illum 
dici ; a verbo //azdo, (ive //ffendo , idcoque tem- 
plum illi Romulum confecraffe , quód fuorum 
fugam ftitiffet adverfus Sabinos male pugnan- 
tium, Illum fic Livius finxit precantem lib. 1. 
Attu Pater Deum Hominumque hinc faltem 
arce hoftem , deme terrorem , Romanis;fugam- 
que foedam fifte. Hic ego tibi templum Statori 
Jovi, quod monumentum fit Pofteris tua pre- 
fenti ope fervatam Urbem effe voveo. Confir- 
mat hanc appellationem M. Cicero in Oratione 
dicta priufquam in exilium iret his verbis : Te- 
que Iupiter Stator , quem veré bujus imperii Sta- 
Lorem majores noffri nominaverunt ,cujus in tem- 
plo boflilem impetum Catiline vepuli a muris , cu- 

jus templum a Romulo , vicfis Sabinis, in palatii 
radice cum vitforia eff collocatum , oro atque ob- 
fecero , ferre opem pariter Reipublicae , cuni eque 
civitati mel/que fertums. Divus etiam Augu- 


ftinus in 3. de Civit. Dei, a ftando fimiliter de- 
rivavit. Hicenmim(inquit ) Romulus de faorum 
virtute defperans lovem rogaoit , ut flarent ,at- 
que ille bac occaffone nomen Statoris imvent. 
Seneca veró in 4. de Benefictis , cur Stator ap- 
pellaretur altiorem caufam attulit : ita ille fcri- 
bit. Non quemadmodum Hiftorici tradiderunt, 
ex co quód poft votum fufceptum acies Romá- 
norum fugientium ftetit ; /eZ quad faut benefítio 
ejus omnia » Stator eff ; At non eft hujusloci rc- 
ferre quantas turbas Grammatici faciant circa; 
nomen Statoris. Sufficit meminiffe Numifma- 
tum Antonini Pii , Gordiani , aliorumque Vete- 
rum; quorum eft imago nuda Jovis Statoris ; 
dextra haftam tenentis, finiftra fulmen , cum 
hac infcriptione Zovi Statori. Noftrum autem 
fimulacrum ftat quidem , fed pallio femite&um; 
quod finiftra fuftinet ; dextra fulmen oftentat ; 
& arte prxclare exculptum . 

Aliud Jovis fimulacrum ; ex are fictum addi- 
mus füb n. 3. Tab.ejuídé diverfo modo a fuperiori 
efformatum . Jovem enim , ficuti & coereros 
Deos, pro varia poteftate illis attributa variis 
modis effingebant , & plerumque pro arbitrio 
Principum , Vatum , & Pi&orum. Nudas, & 
apertas illum habere partes corporis füperiores 
dicebant . ( ut hic apparet) quoniam confpicuum 


elfe in cceleftibus rebus exiítimabant , quasin- 


telligentias mundi vocabant , ut alibi indicavi- 
mus cum Giraldo, inferiores autem partes vela- 
tas ; & obtectas , quia minus apparere putabant 
iis , qui creati funt in partibus inferioribus . 
ZEtatem hominis perfe&am non efflorefcentem; 
nec deficientem demonftrat , uc Phurnutus ait ; 
Jovem effingi folere , unde & illi adulta ut plu- 
rimum facrificabant. Radiatam coronam habet, 
quam Martianus lib. 15. de Nuptiis in Senatu 
Deorum illi appinxit, cum vefte candida , nift 
credere quis velit, tali corona ftellam illam in- 
dicari falutifera, quz inter errantes fecunda eft, 
& Jupiter dicitur, ut docet Giraldus Syntag. 2. 
Pateram dextra manu fuftinentem facrificantis 
inftar effinxerunt , ut fortaffe facrificium indica- 
rent , ab Jove inlitore fadum ;, cum ex infula; 


Naxo contra Titones profectus eít, in cujus ob- 


latione Aquilam ad eum advolaffe , aufpicium- 
que fuiffe La&antius Firmianus fabulofe tradit . 
Philippus tamen Parzus relatus a Tomafino de 
Donariis cap.1. erudite obfervavit;pateras apud 
Gentiles fuiffe Divinitatis Symbolum , ideoque 
in veteribus nummis Deorum effigies fculptas 
videri dextera pateram geftantes . Quó facit il- 
lud Plinii lia. 34. cap.8. Simulacrum boni even- 
tus dextera pateram , finiftra fpicam & papaver 
tenens. 

Siniftra fulmen ftringit , quia fulminator Ju- 
piter dictus eft a Latinis tefte Apulejo. ELK 

E- 


Clafsis Prima. 


Or pheum coruícans fulmine , dicitur ctiam 
apud Grzcos Fulminum Princeps. 

Quarto loco fc offert lapidea pueri imago , 
cujus caput leonina cxuvies condecorat ; Solem 
inea indicari ex pluribus patet ; Adoleícentu- 
lum enim fingi folitum docent Antiquorum cf- 
fata , quód fol (inquit Ifidorus 8. origin.) 4uo- 
tidie oriatur , Cv nova luce nafcatur : live ad in- 
nuendam, ut Phornuto videtur , formofitatemo 
Solis; ficut enim nihil eft fole venuftius*in re- 
rum Univerfitate , ita adoleícentium pulchritu- 
do states omnes antecellit ; vel quia, ut alii pu- 
tant apud Alexandrum Juniorem in tabula an- 
tiqua explicatione pag. 17. Vis , calor Solis , 
quibus omnium «vita alitur , idem femper eff , & 
nunquam Jfenecfuti obnoxius: juxta illud antiqui 
poeta . 

Sol femper Iuvenis vaptdum qui dividit Axem. 
Semper Juvenis ( inquit Fulgentius ) primo My- 
thol, quia eceidendo , Ó renaftendo femper eff ju- 
nior ,/fue quüd nuuquam In fua virtute deficiat , 
ut luna, qua crefcit, Ov minuitur . 

Intoaíum quoque fingebaat Apollineia au- 
reoque capillitio, ut obferyar Macrobius , figni- 
ficantes longam radiorum emiiftonem.Pellis au- 
tem leonis qua tegitur caput , vim exprimit fo- 
larem , quoniam ( ait Porphyrius ) vires/xas 1 
leone precipue offendit . Leonem infuper foli de- 
dicarunt, antiqui, & illum folare animal appel- 
lavere , tefte Plutarcho 4. fympof. Docet etiam 
JElianus lib. 12. de nat. Animal. Solis domici- 
lium leonem fuiffe conftitutum, quód igneum fit 
animal, & his verbis confirmatur a Macrobio , 
in primo Sacurnal, cap. a1. ZEgyptit ( inquit ) 
animal in Zodiaco confecravere ea cali parte, qua 
maxim annuo eurfn fol valido effervet calore. ; 

. Leonifque inibi fgnum domicilium folis appellant, 
quia id animal videtur ex natura folis Jubflan- 
tiam deducere primumque impetu , C calore pre - 
Jlat Auimalia , ut praffat Jel ff dera, validufgue 
eff leo petlore , € priore corporis parte , ac  dege- 
nerat poftevioribus membris , atque Solis vis pri- 
ma parte diei ad meridiem increfcit , vel prima s 
parie auni a vere in &fflatem , mox elanguefcens 
deducitur , uel adoccafum , qui diei 5 vel.ad bye- 
mem , qua anni pars videtur effe inferior, idemque 
oculis patentibus , atque igneis cernitur femper, ut 
Jul patenti igneoque oculo terram confpectu perpe- 
£uo cernit , 

Hzc proprietas Solis in Apolline indicati 
eleganter fignificata videtur in alio marmoreo 
figno , quojuvenis facie decorus ; & compta ce- 
farie exprimitur cum oculis , rutilantibus ob 
pupillas ex rubro lapide additas , non abfimili 
modo , quo ftatuis romanis oculi aliquando ex 
alia materié conficiebantur , veluti argentei 
&reis ftatuis; quam artem przcipué callebat 


23 


Marcus Rapilius Serapio , quietiam Aras mar- 
moreas fabricare folebat, cui infcriptio pofita, 
fuit , quz refertur a Sponio fea. 6. accepta Flo- 
rentiz ex Villa Strozzi : his verbis 


M. RAPILIUS SERAPIO HIC 
AB ARA MARMOREA 
OCULIS REPOSUIT STATUIS 
QUA AD VIXIT BENE. 


ideft quoad vixit. Solem quoque cum Leonino 
capite effingi folitum docuit. Laurentius Pigno- 
rius , ex Lutatio , antiquitatum folertilfimus in- 
dagator in expolitione menfz Ifiacz. 


BA GC AU SS UII FOR QNS 


Olem non tantüm in fimulacro Apollinis fi- 

guificabant Antiqui, fed fub imagine ac 
nomine Bacchi exprimebant . Hoc documen- 
tum przbet marmoreum caput bifrons, expofi- 
tum in Tab.XI. num.1. cujus altera pars fenem , 
altera veró Juvenem , feu fceminam oftendit. Ex 
Saturnalibus Macrobii lib.1 .cap.16. accepimus, 
in Sacris antiquis hanc religiofi arcani obíerva- 
tionem habitam , ut cum Sol in fupero ideft in» 
diurno haemispherio eft ; vocitetur Apollo; cum 
autem in infero ; ideft noGturno, dicatur Diony- 
fius, qui & Liber pater habebatur. 

Item Liberi patris fimulacra xtate paffim ju- 
venili fiaguntur, preterea fpecie fenili; qux 
etates ad folem referuntur, ut veluti parvulus 
vidcatur breviffimo die hyemalis folltitii ; exin- 
de autem zquinoctio vernali fimiliter. adole- 
Ícentis adipifcitur vires, figuraque juvenis or- 
natur , poftea ejus :tas ftatuitur pleniffima, effi- 
gie barbzx folftitio xílivo, quotempore fum- 
mum confequitur incrementum , Bacchus etiam 
a Romanis vocatus eft Liber , quia liber ; & va- 
gus , ut ait Nzvius, & quidem fol talis eft. 

Reprafentatur hic prout ab Albrico depingi- 
tur facie juvenili , feu potius muliebri, tenero- 
que ac delicato cultu , crinibus more puellarum 
colle&is ; & pendentibus , de quo Ovidius Me- 
tam. lib.4. 

————— — Tibi cumffne cornibus adflas 

Virgiueum eaput eff —-———— 

& Porphyrius ita loquitur de Baccho apud Eu- 
febium de Prep. Evang. AMawliebriformis eff, 
promifcuam indicans Virtutem generationis plan- 
farum . la Plantis vim ineffe tam maris, quam 
foeminz teftatur idem Porphyrius . Ariftides 
quoque orat. in Bacchum .. Utroque fexu prz- 
ditum affirmat ; propterea ( ait) àv mafculus , e 
femina ffi Deus. Vitium frondibus, & Vuis co- 
rona- 


24 
tonatus exhibetur juxta Ovidii deícriptionem 
metam. lib. 5. ; 

Ipfe racemifeyisfrontem circumdatus 'Üvis. 
Baccho Stquidem faltem vini ufum referunt 
snulti. Viucitur etiam ejus caput mithra feu Vit- 
tà de qua Properfius lib. 4. eleg. 2. 

Cinge caput mitbra, f[peciemfurabor ILacchi. 


BACCHUS PUER. 


Ueri fimulacrum ex albo marmore , addi- 
P mus fub num. 2. indicatum, utrem liquore 
pienum fupra humeros deferentis , füb qua 
eciam imagine Bacchum venerabantur Antiqui. 
Scribit Macrobius: Libert Patris fulcra Plu- 
ribus modis expre[Ja fuiffe , ut upra indicatum 
eff . Parvulus igitur videtur byemali folflitio bre- 
v [jrmo omnium die , exinde autem procedentibus 
augmentis pleniffmam «veluti etatem. attingens 
eftgie bavbata exprimitur . Utrem gerit. plenum 
duplici de caufa . Cum enim "Uter. pellis fit , qua 
Vinum Cv Aqua deferri folet ,. pracipue apud 
AEgyptios , optime comvenit Baccho, à quo «vini 
"ufum primo indutium fuiffe fcribunt . Vitifator 
idcirco appellatus ,. quia vitem feuerit , ita 
Alius : 0 Dionyfe pater , optime V itifator Semele 
genitus , Ea ctiam de caufa Jacchi nomine Bac- 
chum vocati refert Hefychius ; quod nomen eft 
Viriebrii & potatoris. 

Cum autem aqua etiam utre deferatur , illa 
convenit huic fimulacro. Tempore enim hye- 
mali ; quod puerilis xtas indicat , ut djctum eft , 
copiofius decidunt pluvie. Quamobrem Hyes 
vocatus eft Dionyfius , qui idem eft ac Bacchus, 
utin libro de Ifide & Ofiride notavit Plutar- 
chus : quod videlicet Dominus fit humide Na- 
turz . H yes Dionyfii eff Epitbeton (ait Clidemus) 
quoniam illi Saera perfrcimus per id tempus , quo 
Deus plui. Humida autem Natura indicatur in 
utce pleno ; quem humeris gerit . 


DB 4"'C C H-M'N!S. 


Uplex fimulacrum Baccho addimus , quo- 

rum utrumque foemineum vultum refert 

fub numeris 3. & 4. Alterum eft hxdera & vitta 
rcdimitum ; alterum fparfis capillis veluti vino 
madidum & furens. Bacchas feu Bacchantes 
utrumque indicat , quas Liberi patris comites ; 
feu Sorores dixerunt Antiqui. Tefte Suida fe- 
rebantur ille quodam aflatudivino replete , di- 
&xque funt Bacche à verbo Baccbari, quod 
idem eft ac furere. Etenim orgia liberi Patris 
veluti per furorem magnis clamoribus celebra- 
bant , pampineifque & hzderaceis coronis ute- 
bantur; & ut verbis utar D. Auguftini, Bac- 
chum apud Indos bellantem fequuta funt femina 


Mufzi Kircheriani 


non tàm virtute » quàm furore ? Quatuor Bacchi 
forores recenfet Fulgentius lib. a. Mytol. qua- 
rum proprietates erudite defcripfit his verbis : 
Quatuor fuut ebrietatis genera , ideff prima *vi- 
nolentias fecunda rerum oblivio , tertia. Libido , 
quarta infamia » unde C» nomina bac quatuor 
Baccba acceperunt . 

Prater coronam ex hedera, Bacchantes ca- 
put& frontem circumdabant Vitta, quia , ut 
Arifton fcripfit apud Athenzum, Veteres ad 
curandum dolorem capitis ex vini copia, vincu- 
lo aliquo tempora ligare folebant. Fuerunt id- 
circo appellatz 7MMoezades, quód fignificat infa- 
nire & furere, & fic incedere capillis fparfis , & 
non folüm in Bachanalibus , verüm etiam in fe- 
fto Matris Deorum feu Veneris , in quo mulie- 
res coronabatur hedera & pampinis, & Thyr- 
fum gerebant; de quibus coronis vide Plutar- 
chum in quzftionibus Convivalibus . In facrifi- 
ciis & feftis Bacchi , quz Orgia dicebantur , in- 
dui folebant pellibus ferarum , ob id vocate 
Nebrides, & precipue exuviis caprarum , qua 
Baccho erant Sacrz ut fignificat Clemens Ale- 
xandrinus apud Leonardum Auguftinum nu.98. 
Tra&. dé Gemmis antiquis his verbis: Nebri- 
darum familiam pellicula coboneffavit binnula , 
qua facrabat eos , qui fefe ad. myfferia parabant 
binuuli pelle contetii. Quz Sacra cum in omne 
Ícelus degenerare cognofcerent Romani , refe- 
rente Alexand. ab Alexand. Dier. gen. lib. 6. 
cap. 19. perpetuo Senatus confulto non in Urbe 
modó fed per omnem Italiam coercita fuere, 
maximifque poenis inhibitumr , ne Bacchanalia 
Romzneveinltalia fierent , cum effent maxi- 
morum fcelerum caufa & feminarium. 


HOEORC CQUESBUSN 


Liud folis fignum pulcherrimum in fimula- 

cro marmoreo Herculis extat in Mufxo. 
Nudus reprafentatur, ut in Tabula XII. fub nu- 
mero I. vides , & eo vultu quo Grzci Latinique 
illum effingere folebant , ideft barbato hirfuto- 
que , unde apud Sidonium in Paneg. Àviti Au- 
gufti dicitur . Tiriutbius bizfutus.. Alterum fi- 
gnum addidimus fub num. 2. lapideum , quod 
ftans clavam tenet & leoninam pellem fufti- 
net. In hisfolis proprietates declarat Macro- 
bius lib. 1. Saturn. cap. 20. Clava enim indicat 
inequalitatem motusfolis , pellis vero ejus vires , 
quas in Leone pracipue offendit. Docuit quidem 
Orpheus in hymnis duodecim labores , qui Her- 
culi tribuuntur , ad folem referri , domicilia 
circuli percurrentem , & Porphyrius apud 
Eufebium inquit , duodecim —laboriofa cer- 
tamina effiuxerunt , quaff fymbolum affignantes 
duodecim caleffium fgnerum 5 interfcéli tamen 

Leo- 


Clafsis Prima. 


Leonis tropheum folum geflat , ut vim dflatis 


acriorem ex Leone ardentiffimo fidere. manantem | 


JIgnifícet 5 in quo etiam offentatur animi fortitu- 
doe cuntra quam nulla vis corporea, qua Jemper 
Jpolium Leonis ideff uim virtutis defert . Figmi- 
tatem ctiam & vires indicari ex quercu , ex qua 
clava efformata fuit docet Pierius Valerianus 
Hyerogliph.lib.5 4.8 nodofam fingi clavam pro- 
pter difficultates ; que Virtutem indagantibus 
fe fe frequenter objiciunt. 


MERC'UORIU.S. 


Uplex Mercurii fignum ex ere, & aliud 
D marmoreum Mufaum exornant primum 
& fecundum Viri figuram oftendit, pe&ore fe- 
minudo , capite pileato cum duplici ala hinc in- 
de fupra aures difpofita . Dextra crumenam 
ftringit, Caduceum finiftra . Ila exprimuntur in 
Tabula XIIL.fub numeris 3.& 4. Tertium in Ta- 
bula XIII.num. 1. repreíentat dimidiatam ejuf- 
dem figuram etiam galero exornatam. 

- Hoc figno Solem etiam indicari pluribus do- 
cuerunt Mythologi . Inter cetera ; que de Mer- 
curio dicuntur,precipua eft fabula de Argo mul- 
tis oculis przdito, ab eodem Mercurio interfe- 
&o , dulcedine cantus prius fopito, quo noctur- 
num coelum tefte Macrobio figaificatur , cujus 
ftelle quafi innumeri oculi ab exoriente fole 
enecari videntur, dum eorum afpectus homi- 
num oculis eripitur, quz allegoría elegantiffi- 
mis carminibus decantata età Pontano lib. 1. 
de Stellis 

Quin Ó* Mercurium mutato nomine dicunt 
Argum fomntfero uicium firaviffe caducao 
Infomnem; centumque oculis ac lumina centum 
Pendentem,Q* nivea fervantem pafcua Vacca. 
Argus enim Calum eff uigilautia luminz fláàmg 
JEtberie C» vario labentia /ydera mundo 
Que partim multo fubluffris notfis in umbra 
Collucents fed mox Pbabo exoriente perempta 
T orpent , luce nowa Cv candenti lampade vitta 
Emoriuntur, Gv obfcuro conduntur olympo. 
Apollinem in fole expreffum eundem effe cum 
Mercurio ; docent multi. Primó quód fimula- 
cra Mercurii pinnatisalis adornantur, quz res 
monftrat Solis velocitatem ; & quia mentis po- 
tens Mercurius credebatur, & Sol mens quo- 
dammodo mundi dicitur , & fumma fit mentis 
velocitas ; ideo pennis Mercurius quafi natura 
Solis eft prezditus. Hoc argumentum clarius 
AEgyptii proponunt , cum cjusalas non unico 
colore exprimunt ; Alteram enim czrulea , alte- 
ram clara fpecie effingunt. Ex his clarüim colo- 
rem fuperum;& caeruleum inferum vocant;inferi 
auté nomen Soli datur,cum inferiore hemifphe- 
rio ideft hyemalibus fignis curfum fuum peragit; 


25 


fuperum,cum Zodiaci partem ambit zftivam . 
In Mercurio Solem etiam coli , patet ex Ca- 
ducao, quod ZEgyptii fpecie draconum maris 
& foeminz conjunctorum efformarunt Mercur.o 
confecrandum . Hi ferpentes parte media volu- 
minis invicem obligantur veluti nodo, primz- 
que partes eorum reflexz in circulum preffis 
oículis ambitum circuli jungunt , & poftea cau- 
d: revocantur ad capulum Caduczi , quod or- 
natur alis ex eadem parte nafcentibus . quz om- 
nia ad genituram Hominum /Egvptii referunt ; 
Deos eaim homini nàafcenti quatuor pracfle 
exiftimabaat: Duos priores Solem & Lunam; 
quód Sol auctor fit fpiritus caloris & luminis , 
atque humagz vitz Geaitor & Cuítos; Luna 
corporum praful, qui fortuitorum cafuüum va- 
rietate Ja&dtantur. Amorem ofculo lignificabant, 
Necetfitatem nodo , Draconibus iter utriufque 
Syderis lexaoífum. Pinnas veró adjiciebant ca- 
duczo ficuti capiti pedibusque Mercurii , ut vc- 
locem Solis excurfionein exprimerent. Eadem 
virga largitionem bonorum indicabant. Siqui- 
dem apud Homerum hymno de Mercurio; 
Apoilo fpondens Mercurio Caduczum ita lo- 


quitur : £F eliecizatis Ó* druiiarum dabo pulchram 
Virgam : Qua omnia Solis inflaxibus conve- 


niunt; fed de Caduczo cjufque fignificatione 
videndus eft Macrobius cap.t 9. lib. 1. Satucnal. 
ubi argumenta ad(truit, quibus Mercurium So- 
lem etle probat. 

Illum nuncium Veteres dixere , quód Sol lu- 
cis beneficio patefaciatea , qua fecreta funt & 
incognita. Fur credituseft ; nam Sol raptor vi- 
detur, ctenim terre humorem radiis eripit, ideo 
Cleantus apud Macrobium notat vocatum effe 
Apollinem Lycium , quia inftar lupi pecora ca- 
piat. Tertia autem imago Mercurii ex. Zire 
in Tabula XIII. num. r. ilium refert «tate fJuve- 
nem , capillis concinne difpofitis , quos diade- 
ma circumdat fub rotundo galero difpofitum . 
Galeri forman Mercurio diverfimode aptarunt 
antiqui Sculptores; nam in Vaíe marmoreo , 
quod Cajetz eft elegans, pileus quadratus tegit 
Mercurii caput . Illud expofuit Sponius in mi- 


. fcellaneis eruditz antiquitatis fe&.2. art. 1. R e- 


fert etiam Albricus:Mercurii Galerum dimidia 
parte album, nigrum altera fuiffe; quód diem ex 
Solis adventu , no&em ex diíceffu ejufdem de-. 
fignabat. Infuper fingebatur modó e. Coelo 
ad inferos , modó ab Inferis ad fupera evolare , 
quia Sol exoriendo in Ceelum. quodammodo 
elevatur , fub terram veró properat ; quando ad 
occafum defcendit. 

Juvenis denique & Dade decorus ut Apcllo 
Mercurius pingitur ; & ficuti Mercurium venc- 
rabantur mercatores , tanquam navigationis 
prefidem , ita ruftici menfe Majo illi Sacrum 

D facic- 


26 


faciebant , veluti ferenti vitam campis omnibus, 
qui quidem omnia Soli convenire, quis neget ? 
quamobrem Phzbo, & Mercurio communis ara 
fuit in templo Iovis Olympici ; ut tradit Paufa- 
nias lib. 5. fcribens: Apud Dydimos ( Miigforum 
civitas eff ) ara communis Apollinis, Ó» Mercurii, 
ob eam pr&cipue caufamyquiüd Lyra inveni Mer- 
curio.Cytbar& Apollini Gracorum fermo attribuit. 

Coetera , que Mercurio conveniunt ; omitti- 
mus; non enim inftitutum noftrum eft recenfere 
omnia , quz Diis ab Ethnicorum fuperítitione 
tributa funt, fed folüm fimulacra in Mufxo af- 
fervata defcribere , quibus pafcatur mens ; dum 
oculi corum infpectione perfruuntur . 


S. EUCBROA GPS 


T quoniam in expofitis fimulacris fub nube 
fabularum fol effulfit, quem ficuti Plane- 
tarum Principem cognof(cebant, ita illum tan- 
quam fupremum numinum fuper coetera vene- 
rabantur Ántiqui , aliud fignum ex lapide ex- 
culptum fub num. 2. in Tabula XIII. fefe offert 
non minus , quàm alia confpicuum. Iovis illud 
fpeciem prafert , quem nomine Serapidis, vel 
Ofiridis dixerunt ZEgyptii. Plato in Timzxo. 
Solem in Colo ducem fub appellatione Iovis 
intelligit, quiin quocunque figno fuerit omnia 
fidera fuperat. Ejus vertex infignitus calatho 
altitudinem fideris monftrat, & potentiam capa- 
citatis oftendit, quia in eum omnia terrena re- 
deunt , dum immiffo calore rapiuntur. Hujuf- 
modi fimulacrum  Theodofii magni tempore 
Theophilus Árchiepifcopus fuftulir Alexan- 
driz, quod aliqui Iovem effe dicebant , alui Ni- 
lum; eo quód modium haberet in capite ideft 
aque menfüram. Item. Acgyptii ut affererent 
Solem effe , quoties hyerogliphicis litteris fuis 
exprimere voluerunt , infculpfere fceptrum , & 
in eo fpeciem oculi, fignificantes hoc figno 
Deum hunc Solem effe, regalique poteftate fub- 
limem cuncta refpicere, idcircó Solem Iovis 
oculum appellarunt Antiqui. Ex quibus appa- 
tet Serapidi, & Soliunam , & individuam ineffe 
naturam. Libet Rufini verba fubne&ere , que 
de Serapidis origine leguntur in hiftoria. jii , 
inquit ; Jovem putant eujus capiti modius fuppo- 
fitus , uel quiaeum menfura modoque cuntla 1ndi- 
cet moderari , vel vitam mortalibus frugum lar- 
gitate preberi. Item Belus Iupiter creditus eft 
ab Affyriis, quod nomen Beli affirmat Servius 
ratione non carere. E/ quippe apud Afyrios 
Solem fignificat , unde afpiratione ad;e&a greca 
Helius eft vocatus, alii non Affyriorum lingua , 
fed Phoenicum putant. Hel Solem vocari, unde 


Helius deducatur , qui poftea mutatis litteris 
Belus di&us fuit. | 


Mufzi Kircheriani 


Infuper non folium fub humana figura Jupiter 
celebratur;fed fub animalium fpecie.En tibi Bos 
eneus fub numero 3. in quem Jovem mu- 
tatum effiaxerunt;hzc de illo Arnobius protulit. 
4M ode, inquit, iz aurum verfus ( Jupiter ut fua. 
perficeret furta ) modo in Satyrum ludicrum , in.» 
Dracenem, in Alitemyin Taurum; fub qua fpecie. 
Europam Agenore 'hanicum Rege ertundamyin» 
Cretam evexi[je. Ovidius refert in 6.Mcetam. 

———- Sceptri grauitate relicfa 

Ille pater Retiorque Deumycui dextra trifulcis 

Ignibus armata eff , qu& nutu concutit Orbem ; 

Induitur faciem Tauri , miflufgue juwvencis, 

Mugit C in teneris formofus obambulat berbis. 
Pliniuslib.8. de Api Bove Aegyptiorum ita ait: 
Bos in ZEgypto etiam numinis «ice colitur. Apin 
vocant , variofque honores illi delatos recenfet, 
Diodorus Siculus apud Giraldum Syntag.6. Ho- 
norisBovi impenfi caufam nonnulli eam tradunt, 
quód defun&ti Ofiridis anima in Bovem tran(mi- 
graffet, qua deinceps ad Pofteros fuerit tranf- 
fufa. Coetera omitto, ne nimius fim , & aliud 
Iovis fymbolum propono. 

Aries ille eft xneus , fub numero 4. qua fi- 
eura Iupiter ab Aegyptiis colebatur. Caufam 
non unicam afferunt Auctores. Hysginus in li- 
bro fàbularum eam effe dixit, quód Baccho fi- 
uenti in fabulofis Arabix campis, cum in In- 
diam proficifceretur , & Iovis opem imploranti, 
adíuiffet Arietis formam praferens , pede fon- 
tem indicantis, ideo Ammon a Gracis dictus 
fuit , ideft Arezarius. Martianus etiam; on 
( inquit ) apparuit, cum corzibus arietinis, Qx ve- 

Jfimento laneo , ac ftientibus undam fontis exbi- 
buit. Ob eandem caufam rogatum fuiffe Iovem, 
ut Arietis fignum in Coelo collocaret , affirmat 
idem Hyginus;quod cum fa&tum fuiffet, ibi Iovi 
templum a Libero conftru&um; Iovis Ammonis 
vocatum. : 

Herodotus tamen lib. 2. ait; quod Jupiter 
cum vellet ab Hercule cerni, tandem ab eo exo- 
ratus , id commentus eft, ut amputato Arietis 
capite ; pelleque ejus indutus ; fefe ita Her- 
culi oftenderet, atque inde factum efl ut /Egy- 
ptii Jovis fimulacrum arietina facie confiage- 
rent. Ab aliis dicitur , ille ufus fuiffe in. bellis 
galea, cujus infigne caput fuerit Arietis, fed fi 
plura defideres lege Q. Curtium in 4. & Diodo- 
rum Siculum lib. 17. qui de Alexandro Mace- 
done Ícribentes Ammonis hiftoriam copiosé 
tradiderunt. Alii veró Arietis fimulacra Mer- 
curium fignificari dicunt , cum fub ejus numinis 
tutela pecudes augeri;& fervari credant: fcripfit 
Artemidorus A4riezem velox effe animal , eique 
Mercurii fpeciem ineffe.. Tertullianus autem in. 
libro de Pallio, haec verba receafuit. Aferca- 
vium autumat forte palpati. Arietis Mio. v de- 

ecóae 


- 


Clafsis Prima. 


lecfatum deglubaffe oveculam , dumque pertentat, 
quod facilitas materie Jaadebat , trailu profe- 
quente flum eliquaffe . Quamobrem Numen La- 
nifici creditum efl , atque etiam divitiarum. . 
Hzc eadem receafuit Leonardus Auguftinus dc 
gemmis part. 2. num. 10. 

Hic aliud fignum neum expono , in Mufxo 
affervatum , cui nullum aliud fimile ( Roma fal- 
tem ) inveniri audco affirmaré , & ideo magni 
faciendum. Monftrofum animal ab illo expri- 
mi dicerem , nifi confilio ab Antiquis conflatum 
fuiffe; ad arcana ethnicz fuperftitionis expri- 
menda. Animal illud oftendit fub numero 5$. 
quatuor pedibus preditum , fed duplici capite , 
non quidem fimul conjun&o , fed in oppofitis 
partibus exerto , alterum Bovis eft Arietis al- 
terum , quibus profecto quidquid füpra à nobis 
indicatum eft de utroque animali aptiffimà ex- 
plicatur , fcilicet fub utraque animalis fpecie» 
Iovem effingi : uuumque Deum , quem Antiqui 
venerabantur, licet falfz Religionis documentis 
edo&ti. 

419 C U iE AP IUS. 


Sculapii fignum exponimus fub num. rz. 
& 2. Tabulz XIV. cujus imaginem Al- 
bricius deícripfit his verbis: ZEfculapius Deus 
mediciue putatur , cujus barba valdé prolixa, in- 
dutus babitu medici cujus manus baculum , cum 
Jerpente geffat intorto , modium facunditatis, dw 


. abundantia typum babet in capite. Noftrum ta- 


men aliquantulum differt. Stans enim baculo 
innititur , cui ferpens circumvolvitur, fed barba 
non admodum prolixa, pallio circumtegitur 
media fui corporis parte;fuperiori detecta. Aliud 
in Muízo fimile lapideum eft , preclara arte ex- 
culptum tribus fere palmis altum , volumen fini- 
ftragerit. In eo medicinam, feu medicine Prz- 


. fidem Antiqui venerabantur , Baculum ejus ma- 


nibus attribuitur ; 4274/7 (ut ait Eufebius) Zgro- 
zantium fuftentaculum » lerpentem veró involu- 
tum Anima , & corporis falutare fignum; Theo- 
doretus enim ferm. 7. ait ; quód morborum ma- 
lignitatem ZEgrotantes deferant ope medici , ut 
fuam veterem pellem ferpentes. 
Macrobius veró lib.1.cap.20.Saturnal. S/zu- 
lacris Efculapii , C» falutis Draco fubjungitur , 
uod bi ad folis naturam , luneque referuntur, €» 
Efculapius of Vis falutis de fubflantia Solis fub- 
veniens ammis corporibu/gue mortalium , falus 
autem lunaris natura effeéius ofü , quo animan- 
tium corpora jwvantur faluttfero firmata tempe - 
rametnto , ideo fmulacris eorum junguntur figure 
draconum , qua praffant , ut busmaua corpora 
velut infirmitatis pelle depe/fta, ad priffinum re- 
vireftant vigorem ,ut Dracones per annos frngu- 


los pelle fenetiutis exuta. Etle autem Draconem 


27 
inter precipua folis Symbola oftenditur ; nam 
referunt ferpentem acie oculorum acutiffima, & 
pervigili naturam hujus planet: imitari, atque 
adeó oraculorum, & thefaurorum cuftodiam» 
Draconibus affignatam. 

JEfculapium etiam cundem effe ac Apolli- 
nem probant Mythologi , quód ei & jus divina- 
tionis adjungatur. Apollodorus enim fcripfit il- 
lum divinatoribus przeffe, nec mirum : fiqui- 
dem medicinz , & divinationis confociatz funt 
difciplinz ; medicus enim commoda , & incom- 
moda in corporibus futura prznofcit , docente 
Hipocrate . Oportet medicum dicere de Zigroto 
qua /fnt , qua fuerint , qu& mox ventura fequen- 
"ur: que omnia divinationi conveniunt . Ideó 
illum falutiferum Ovidius dixit lib. 2. Meta- 
morph. 

Cum Deus infomnis Opifer con/fffere vifus . 
Pluribus in locis cultus fuit ZEfculapius , prx- 
cipué Roma in infula Tiberina , quz , & ab ali- 
quibus Lycaonia dicta eft, qua biremis forma, 
habere videtur , & formam accepiffe dicitur 
ejus navis , qua Aefculapius Romam eft addu- 
étus, nunc quoque in hortis D. Bartholomzi 
navis marmorea cernitur , in cujus latere imago 
ferpentis reptantis effi&a eft . 

Sextus Pompejus ait: Z/culapie edes fatfa., 
fuit in infula , quód egroti à medicis aqua maxi- 
7e fuftentantur . Ejuldem effe cutelae draconem, 
quód vigilantifimum fit animal, quz res ad 
tuendam valetudinem zgrotos maxime juvat. 
Bacillum habet nodofum , quod difficultatem 
fignificat Artis . 


FORTUN A. 


Equitur duplex fimulacrum ex sre num. 3. 
& 4. Tab.XIV. mulierem reprzfentans, qua 
Deam Gentes credidere ; & Fortunam à forzui- 
1i caffbus appellarunt,inquit Ifidorus lib.8.orig. 
cap. ultimo, quafi Deam quamdam res humanas 
variis cafibus , & fortuitis illadentem ; unde , & 
ccecam etiam dixerunt, eó quód paffim in quof- 
libet incurrens ,£ze ullo examine meritorum , c 
ad bonos , CÓ malos veniat. Quamobrem bona 
invocabatur ut propitia eflet , altera ut zz4/a im- 
minentia averteret . Idcirco fepé in nummis 
eam cum clavo navis depingebant , ficuti in hoc - 
xneo figno videmus , illique globum alligabant, 
ut Mundi regimen penes illam effe dicerent. 
Fingitur finiftra cornucopie fuftentare , quo 
( docente Lactantio lib. 3. ) opes ab illa tribu: 
eyudimur ; Ícu potius (ut Antonius Auguftinus 
ait num-12 5.) omne bonum fcelicitatemque effe 
in manu Fortune . — 
Mirum proinde eft, quanta veneratione ab 
Antiquis Fortuna coleretur . Ubique enim Ter- 
D a rarum 


28 
rarum Templa & Aras habuit. Ptimum, qui fub 
hoc Symbolo expreffit Fortunam, fuiffe fculpto- 
rem nomine Bwpalum, qui templa conftruete , 
& Animalia optime effingere noverat, refert 
Giraldus Syntag. 17. addens, ejus capiti mo- 
dium , abundantie fymbolum, fuperimponi ; & 
gubernaculo Delphinum,& ferpentem.hic enim 
Prudentiam defignat , qua ad ftabilitatem For- 
tuna requiritur : illud veró innuit Fortunam na- 
vigationi przeffe, & utrumque elementum ejus 
nutu gubernari. Pluribus etiam ornamentis 
Fortunz viciffitudines fignificatas invenimus in 
vetuftis numifmatibus, & fignis marmoreis ex 
Ethnicorum deliramentis, qui fummi ac veri 
Dei providentiam omnia gubernantem igno- 
rantes,hanc Deam modó comptam, & ornatam, 

aliquando incomptam fordidamque ciinxe- 
runt, 

Sed nimius effem fi vellem nunc omnia com- 
plecti. S. Auguftinum fatis fit audire , ita in fe- 
ptimo de Civit. Deiícribentem . Forzusamcer- 
1e Deam (inquit) 4ntigui dixere , nonvationa- 
bili difpofftione , fed ut temerà acciderit , fuas 
cuique dona conferre . Seneca tamen in Epiít.in- 
quit: Nibi/ zeque boni , neque mali dare potef 
Fortuna . Valentior enizmm. Fortuna efl Antmus , 
qui in utramque partem res [uas ducit , beateque 
ac mifera V it& ffi caufacff , atque ideo faniüs 
quàm ceteri de ea Juvenalis opinatus cecinit: 

Nullum numen abeft , f fft Prudentia :fed te 

Nos facimus Foriana Deam y eeloque locamus. 


DIANA VENATRIKX. 
Amdem Deam fub nomine Dianx venera- 


bantur Antiqui , quod nomen , fi Macro- 
bio ftamus, dictum eft ab ?/425 addita littera D. 


Jana enim Luna eft. Alii veró a Jove derivatum. 


docent , quafi 'oviana , idcft filia Iovis, feu 
Deviatta , quoniam venantes per Devia , & Syl- 
vas deviare foleant captantes feras. Ejus ima- 
eines vario modo effingebant;nam alii ut Venan- 
tium Deam, alii ut quietam , & pacificam , alii 
ut virginem ftantem , alii cervina pelle vela- 
tam, altera manu lapidem, altera dracones duos 
ftringentem , cum cane adjacente generis vena- 
tici ; alii denique Nympham habitu fuccin&am, 
arcu, pharetra , & jaculis ornatam , qualem in 
noftro marmoreo figno expreffam vides , fub 
num.r. Tab. XV. & Ovidius deícribit lib. 3. 
Amorum, eleg.2. 
T alia pinguntur fuceinéia crura Diane 
Cum fequitur fortes , fortior ipfa feras. 

Hac de cauía fzpé Venatrix , & Jaculatrix, & 
Armigera dicitur à Poetis ; & venationum Prz- 
fes fuit habita ; id quod Phurnutus in lib. de» 
Deorum natura oftendit, Cervicidam ctiam 


Mufa Kircheriani 


aliqui cam nominarunt. quód cervos venari - 
crederetur ; ideó Dianz canes facri fuerunt j & 
in Infula Icaria Templum celebre obtinuit. In 
illa enim capreis ; & leporibus divite, qui feras 
venari cuperet, impetrata a Sacerdotibus venia, 
quotquot vellet ; capiebat; fi veró veniam non 
impetraffet , vacuus a venatione redibat , & ut 
audax multabatur , juxta relationem Giraldi 
Syntag. 12. de Diis Gentium. 

Et quia a Jove pote(ítatem in omnia elementa 
ili conceffam fuiffe credebant , in Bxotia fub 
nomine Hecafes cultam aíferit Hefiodus ; nam 
Ecaton centum (fignificat apud Grzcos , quo nu« 
mero aliquando infinitum defignant. Quamo- 
brem non folüm Venatoribus in filvis;& campis 
praeffe credebatur ; fed Pifcatoribus in fluviis ; 
& marifavere. Triformis ob id a Poetis dicta.. 
Ita Claudianus. 

T ergemináqs Hecaten tria Virginis ora Diana 
& Ovidius: int 

Ora vides Hecates in tres uergentia.partes. 
ideft Terram , Coelum, & Mare. Hxc omnia, 
Lunz conveniunt , quz eadem ac Diana exifti- 
matur. Luna enim non folüm triplicem natu- 
ram , & formam induit, cum primó falcata ; de- 
inde media orbis parte micans, demum plena, 
confpicitur , fuofque iafluxus in aere , terra, & 
mare diffundit, fed clarius patebit ex his quae 
fubjicio . 

Partheniam cognominatam fuiffe Dianam 
quidam docent , apud Giraldum Syntag. 12. a5 
Fluvio Parthenio, qui mediam perlabitur Ur- 
bem Amatriatam , ubi Diana Virgo colitur . In- 
fuper apud Creteníes Di/7ygza dicebatur , hoc 
eft a Pifcatorum retibus, qux gracé Dicya di- 
cuntur , co quód tefte Diodoro Siculo illa retia 
ad venandum , & piícandum excogitarir, feu, 
ut vult Lactantius Grammaticus Comment. 9, : 
Theb. quód ejus corpus fuerit a Retibus Piíca- 
torum extractum , € cum Infula Creta pefte la- 
boraret , illam evadere nonpoffent, nifi Tem- 
plum Dianz inftituiffent ; eamque Dicysnam.s 
vocaffent a Retibus, & ob id a Pifcatoribus grx- 
cis ut favorabile Numen haberi affirmat Arte- 
midorus lib. v. ubi de Diis agit. 

Omnia hzc indicantur ( nifi fallor ) marmo- 
reo fimulacro noftri Muízi , quod valdé rarum 
inter antiqua monumenta Judico , & a greco ar- 
tificc excalptum . Virgo fedens in illo expri-: 
mitur , ut fub num. 2. Tab. ejuídem facie deco- 
rà , tunica oblonga induta , finiftra manu calat- 
hum fuftinens pifcibus repletum. 


Fido Qu. 


|J Irtus veró qua Dianam in Terris dominari 
. fibi fuadebant Antiqui, in altero marmo- 
. rCO 


| - Claflis Prima .. 


reo bipalmari figno nobis indicatur , quod hic 
expono fub num. 3. Tabule XV, Foeminam il- 
lud refert longa tunica circumamictam , quam 
Zona fub pectore ftringit , cjufque lacinias ma- 
nus altera fuftinet ; altera veró cornucopiz flo- 
ribus frugibufque refertum. Illud anno elapfo 
effofum. fuit inter ruinas .celeberrimz Ville, 
quam Adrianam dicunt , ad radices Collis , ubi 
antiquum Tibur exurgit ; peritiffimo quidem 
fcalpro elaboratum , fed temporis injuriá. ali- 
quantulum deforme. Deam illud refert , quam 
Floram a floribus Latini , & a viriditate. Graci 
Chlorin dixerunt, & Zephyro nuptam, quz do- 
tisloco, donum accepit a marito , ut haberet 
omnium florum poteftatem. De illa Ovid. 5. 
Faft. 
Eff mibifecundus dotalibus bortus in agris : 
Aura fovet , liquida fonte v'gatur aqua . 
Hunc ineus implevit generofo flore maritus , 
Atque ait, arbitrium Tu Dea floris babe, 
Sepe ego digcflos volut numerare colores , 
|. Nee potui 5 numero copia major erat. 
Eam, cum Floribus pra(idere fibi fuaderent;pla- 
candam facro cultu ftuduerunt , ut Plant , & 
arbores bene florefícerent. Ejus natalis dicm 
celebrabant Romani ludis, quos Florales appel- 
lavere feu Floralia; queres cum probrofa, & 
flagitiofa fuerit; non. decet cam hic pluribus 
exponere. 


proud ipud. wr s. 


Liud fimulacrum altitudine feré xquale» 
. additum eft Maízo inter Rudera Rome 
defoffüm exalbo marmore exculptum , expri- 
mens Foeminam ftantem vefte ad talos demiffa , 
ut fub num. 4. Tab. XV. vides. Zona circa lum- 
bos ligata , capite galeam criítis exornatam ge- 
rit , pe&us fquamofa lorica tegitur , fupra quam 
caput anguibus. horribile. Lanceam dextra vi- 
brat , & leva fcutum attollit. 
Tali fimulacro Deam belli przfidem fignifi- 
cari, nullus dubitabit. Illam Palladem dixerunt 
Graciàvibranda haftain bello, vela Pallante 


quodam Gigante , quem occidit ; ut refert Ser-- 


vius ; vcl quód in Pallante palude natafit, ut 
docuit Feftus. Caput illud horrificum ; quod 


gerit in pe&ore ; Medufz eft ; qux una fuit inter 


Gorgones , de qua ita Virgilius 8. /Eneid. 
JEgidaque borriffcam turbata Palladis arma 
Certatim [quammis ferpentum auroque polibat, 
Connexo[gque angues ipfamque 18 pectore Dive 
Georgona defecto verteutem lumina collo. 

Hanc Palladem nomine eciam Minerva appel- 

latam fuiffe notum eft omnibus : Ajunt illam a» 

Iove natam hoc paco. Iupiter Iunonem fuam 

videns fterilem effe , fibi frontem a Vulcano 


aperiri permifit , viditque ; puellam armatam é 
capite profilientem . Ita Ovidius afferuit , fed 
fabulosé. 

— De capitis fertur fftu matre paterni 

Vertice cum clypeo profflo /Je fuo . 

Minervam autem inde dictam fuifle ait Cicero, 
quód minuit; fiquidem cum fit belli Dea , mi- 
nuit mortalium numerum , vel a zzizazdo quafi 
vim minetur, &incutiat metum , Plura recen- 
fuit de illa Arnobius, & Gyraldus Syntag.r:. 


Qi mper nuv Dri, 


Uerum dormientem in pario lapide expref- 
- fum damus fub numero 5. Tab. XV. quem 
Cupidinem feu Amorem vocarunt Latini. M. 
Cicero in tertio de nat. Deor. tres nomine cupi- 
dines enumerat ; quorum primus (inquit ) Mer- 
curio, & Diana natus dicitur , fecundus Mercu- 
rio , & Venere tertius Marte , & Venere geni- 
tus. Imó pené infinitos numero habitos fuiffe 

docet Statius Epithal. Stelle fic : 
Fulcra torofgiDeg teneríi premit agmen amorá. 

& Claudianus de Nuptiis . 

Mille pharetrati ludunt in margine fratres 
Ore pares , &vo /Eriles, gens mollis amorum. 
Multos ideo effe ait Philoftratus, quia multa 
fint ea, quorum amore mortales ducuntur ; nihi- 
lominus reliquos omnes finxerunt filios eife 
Nympharum , & duos tantüm Veneris. Primum 
cx Mercurio natum appellarunt | CupiZizenio 
Deum Amoris. Secundus dictus eft. Azzeros , 
quem putabant numen effe Amori coatrarium ; 
licet aliqui dicaut mutui amoris Deum fuif : 
unde ab Ovidio in Faftis Venus appellatur ge- 
minorum Amorum Mater , & Seneca in Hipp. 

Diva non mibi geuerata Ponto 
Quam vocat matyem geminus cupido . 
His breviter adaotatis, qui ad propofitum fi- 
mulacrum pertinent , indicamus. In eo puer ex- 
preffus eft nudus , & fomno oppreffus . Alas ha- 
bet , & pharetra fagittis plena ex ejus humero 
dependet. Ad ejus explicationem Alexander 
Aphrodifeus in lib. Problemat. ingeniosé viam 
aperit. Ploblematis ejus hac eft initium ,. Cur 
amantium extreme partes madó frigida fnt modo 
calida : & cum in fpem , & defperationem cau- 
fam retuliffet fubdit: Ob hanc ipfam caufant 
Pictores Amorem , nunc triftem pingunt, & 
quieícentem, nunc volantem, & ridentem; pue- 
rum veró quia cupido vehemens quidem eft , 
non tamen diuturna, & perpetua. Item pauló 
poít: facem veró habere fingunt, atque effc 
pennatum , quia amantium animi fufpenfi tol- 
luntur ; funtque mutabiles ceu volucres. Tenet 
autem fagittas in Pharetra, quoniam amantes 
oculis emittunt. radios oculorum , ex quibus 
ori- 


30 


eritur Amor. Nudum autem , quia abíque me- 
dio defiderium cft; neque enim ob aliud quippe 
amat quicquam , neque quod ignorat. Servius 
veró in lib. 1. /Eneid. hacícripfit. Puer pingi- 
tur ; quoniam imperfectus eft in Amantibus fer- 
mo , ficut in puero : alatus autem ideo , quia ni- 
hil amantibus levius ; nihil mutabilius inveni- 
tur , facittas veró idcirco geftare dicitur ; quia 
& ipfe , ut illz incertz veloceíque fint, Cupidi- 
nem facem etiam geftare Poeta tradunt , ac Pi- 
étores effiagunt, quoniam ficut ignis fplendi- 
dus eft fuavidimus ; quia veró aduftivus ; mole- 
ftiffimus. 
Sed hac figmenta funt. Poetarum , atque» 
Echnicorum deliramenta , qui fibi fuadebant 
Amorem cffe Deum omnibus dominantem.. 
Amor tamen eft optimus cordis affectus , fi fe- 
ratur in Deum , peffimus autem cum terrena 
complectitur. Hanc doctrinam nobis fuggerit 
aliud Ámoris fimulacrum é marmore , fub nu- 
mero 1. Tabula XVI. puerum alatum referens 
qui manu lilia gerit ; Audiatur Plato, qui duos 
Amores in fympofio celebrat , cceleftem unum , 
vulgarem alterum , inquiens fub Perfona Pau- 
fani. Nemiuem profecfo latet. abfque amorem 
Venerem effe s quoniam vero duae funt Veneres , 
gemiuum quoque amorem nece[fe of , Geminamio 
autem Deam banc effe quis neget : Nonne una» 
quadam antiquioy eff , &- fae Matre Veuus calo 
uata,quam calefflem Venerem nuncupamus ,. Al- 
£era ueró junior. a Ivve , & Diana progenitas , 
quam vulgarem communemque vocamus. Necef- 
Jarium itaque Amorem Veueyis illius comitem c&- 
leoffem vocari , bujus veró vulgarem. Sed ctiam 
in Phoeedro Socrates duos amores celebrat 
ajens. 4jtera quidem eff innata in nobis oolupta- 
tum cupiditas , altera veró acquiffta opinio optimi 
effectatrix . Hec autem in nobis quandoque con- 
Jenriunt , quandoque in feditioue , cv. difcordia 
Junt , G mod bac modà altera pervincit , quando 
121tur opinio ad id qued optimum efl , ratione du- 
cit acfuperat , bacipfa vivendi poteflas Tempe- 
vantia nominatur , quaudo veri cupiditas abfque 
ratione ad voluptates trabit , nobifque imperat » 
imperium boc libido vocatur . Duo 1gitur amores 
ponuntur , alter voluptuofus , Rationalis alter , 
boc eff optimi deffderium , cujus puritatem indi- 
cat Lilium ; quod manu oftentat. Poteft hic in- 
quiri cur hzc fimulacra Ámorem referentia , 
Puerum exprimant non coecum feu oculis tenia 
vcelatis, cum vulgaris opinio fit, Amorem cce- 
cum effe , ut fere innumerz probant Authorum 
enarrationes. Hoc ipfum Fortunius Licetus in- 
quirit in explicatione gemmz ; quz infculptum 
Amorem reprafentat pag.28. fibique refpondet 
erudita differtatione ; quam omittimus ; ut bre- 
vitati confulamus. 


Mufazi Kircheriani 


DUM vegss. 


Rater duodecim Dcos ; quos praecipuos cffe 
credebant Ethnici alios octo veneraban- 
ter , quos /elecfos nominabant . Eos recenfet 
Rofinus lib. r. cap.3. antiquit. Roman. Inter eo$ 
Janus primum locum obtinuit quati Eas di- 
&us , ab Euzdo; vel quód Jazuis prefideret. Et 
ob multa , quz in bonum humani gencris ab eo 
patrata fuiffe credebantur , Aras multas obti- 
nuit ; ficuti; & cognomina. Ceteris omiffis Iani 
bifrontis nomen tantüm explico , quod caput 
hic expreffum fub num. 2. Tabulx XVI. in albo 
marmore indicat. Tale duplicis frontis fimula- 
crum Iano effeciffe Romulum , & T. Tatium ait 
Servius ; cum in federa convenirent , quafi ad 
duorum populorum imaginem; di&ufque eft 
propterea gezizus , quód & praterita refpicere 
crederetur ita Ovidius 
Iane biceps , anni tacite labentis imago , 
Solus de Superis , qui tua terga vides . 
Ideó in vetuftis etiam Nummis biceps expref- 
fuscernitur, przfertim in nummo Antonini apud 
Auguftinum Tab. 41. num. g. Providentiam in. 
dicans , qua tum przfentibus tum futuris rebus 
profpiciat. Plutarchus autem plures caufas ad- 
ducit , cur biceps effingeretur: ait enim cum 
Ianus ex genere Grzcus in Italiam veniffet , lin- 
euam & vivendi rationem immutaffet, vel quód 
Italos cum agreftes , & barbari effent ; ad man- 
fuetjorem vitam ; & rempublicam adminiftran- 
dam induxiffet, D. tamen Auguftinus ex Var- 
rone putat Ianum effe Mundum gemina facie , 
hac ortum. fpe&ante ; illa Occafum . Cajus Bai- 
fus apud Macrobium lib. 1. Saturn. cap. 9. dicit 
Ianum bifrontem fingi quafi fuperum, atque In- 
ferum Ianitorem . Catera qux Iano conveniunt, 
caput biforme propofitum non indicat. Qui ea 
defiderat confulat Macrobium ,. & Giraldi Syn- 
tagmaáta. 


TAE RM UNUS. 


Imulacra duo quz fequuntur fub numeris 3. 

& 4.capita funt ex pluribus fele&a,quz olim 
quadratis lapidibus impofita, eminebant circa 
campos , feu publicas vias ; & vocabantur Ter- 
mini , & Lapides terminales. Illitefte Varrone 
a T. Tatio confecrati funt , & juxta alios a Nu- 
ma Pompilio : fic enim Dionyf. lib. 2. U£ Ro- 
mani contenti propriis aliena. non concupifcerent , 
Numa lege cavit de terminandis prediis . cum 
enim unumquemque juffiffet agrum fuum circum- 
Jiribere , ac in finibus atuere lapides , bos facros 
effe Iovi terminali voluit, juffitque ut quotannis 
fato dio res divina iu eo loco in Paganorum catu 

ro feret; 


Clafsis Prima . 31 


feret y Sacyato cum primis nobili feffo in. bonorem 

Deorum , qui terminis Futclares prafí dent, Ha- 
&enus Dionyfius citatus à Rofino antiqu. Rom. 
lib, 2. cap. 20. Ubi Dempfterus in notis multa 
addit erudite , 

Hos Deos diverfimode exprefferunt antiqui , 
Pluresenim Deos fuperftitio eorum ftatuit ad 
Terminorum cuftodiam , aut Viarum indicium, 
Primüm quidem Rufticorum manu affici fue- 
runt, qui falce pro fcalpro ufi funt, tantüm coar- 
cervare inceperunt , adaptantes in faftigio ro- 
tundum lapidem ad capitis fi fimilitudinem , po- 
ftea ufu invalefcente , cum Sacri ceníerentur, 
Mercurio hujufmodi acervi erigi quoque cce- 
perunt cum ejus fimilitudine . Mercurii enim 
Vialem in infula Paro cultum fuiffe refert. Gi- 
raldus Syntag. 9. Ejus fimulacra quadrato lapi- 
de conftruebantur folo capite infignita , & ali- 
quando virilibus membris juxta relationem Ma- 
crobii in Saturn. lib.t. cap. 19. qua figura fi figni- 
ficabant Solem, omnemque vim ejus in dois 
mente coníi(tere, cujus fedes in capite eft. Qua- 
tuor veró latera eadem ratione fiebant, qua & 
Tetrachordum Mercurio credebatur attributum. 
Quippe hic numerus totidem mundi plagas fi- 
gaificabat , vel quatuor vices temporum , qui- 
bus annus includitur , vel quód duobus zqui- 
noctiis, deigbuique folftitiis Zodiacus diftingui- 
tur. 

Sed & Hercules non minus quàm Mercurius 
vialis erat Deus, ac terminalis cenfebatur . Plu- 
ribus id patet argumentis, & abunde teftantur 
verficuli ex /Epigrammate Leonid lib. 1. Flo- 
rileg. He 

Qui bane properatis uiam ,/fue ad agros 

Ex oppido ,/fve ab agris tenditis ad Urbem 

Nos T erminorum Cuffodes duo Dii, quorum bic 

quidern Mercurius 

Ut vides me , Hic autem Hercules. 

Etiam Apollinem terminalen. Deum dicum 
effe innuit nummus Augufti , cujus eypon ex- 
hibet Alexander Tunior pag.4. explicationis. 
antiqu tabulz, fümptumex Commentariis Le- 
vini Torrentii ad Svetonium. 

Itcm apud eos , qui vetera monumenta colli- 
gunt , non pauca referuntur terminales ftatuz ;, 
hoc eft quadratz cum Bacchi capite ; five etiam 
Priapi, nec non Panos , Sileni , Satyrorum , qui 
cjuídem comites dicuntur. Quamplurimos ex- 
preffic Boiffartus. Hinc Silvanus tutor finium 
ab Horatio dicitur , & Bacchi fimulacra ante fo- 
res Aecdium ftatuir folita teftatur Suidas; iter 
enim re&e aufpicari credebant falutato Deo iti- 
neris Prafide. 

Jovem demum Latini Terminalem dixerunt , 
alii Terminorum Prafidem , alii conterminum , 
quem religiofe colebant ad terminos ipfos con- 


fervandos; adeo ut in octavo legum Plato in 
Agriculture lege Jovem prx(idem terminorum 
effe ftatuerit , & Dionyfius Halicarnaffeus lib.2. 
ubi de termino agit , ait Numam Iovi tevmninalt 
terminos facraffe, Hunc Jovem propofito fimu- 
lacro fub num. 5. & Silenum (ub num. 4. Ta- 
bulz XVI. reprefentari non fine ratione puta- 
mus, 


ISIS MULTIMAM MIA. 


Uam hic exhibemus Iconem in Tabu- 
la XVII, illa cft que multis nominibus 
fuitinfignita , & di&a Minerva, Ve- 
nus , Juno , Proferpiaa , Ceres ; Diana , Rhea, 
Bellona , Luna , Hecate, Ifis demum ab /Egy- 
ptiis ; feumagna Deorum Mater : cujus fimula- 
crum vario hyerogliphicorum apparatu adorna- 
vere, ut paffim cernitur in Muíxis , in volumi- 
nibus Scriptorum , in numifmatis antiquis . I1- 
lud femper manus & bracchia extenía habet, 
nonaliade caufa, inquit Octavius de Rubeis 
agens de monumentis Brixianis pag. 99. nifi 
quia omnia , qua fab coelo funt fovet & am- 
ple&itur. Tale cft quod fequitur in noftro Mu- 
Íz'o , & indicatum numero 1. Ejus defcriptio- 
nem hic expono, quam nofter P. Achanafius 
Kircherus recenfuit in tomo primo. Ocedipi 
pag. 190. : 

Feemina eft ( inquit ille ) turrito capite velu- 
ti triplicis coronz diademate faftigiato ; capil- 
litio , veloque undatim diffufo fpe&tabilis : Cu- 
jus pe&tus binis fimulacris corymbo inclufis ,, 
quorum utrumque una in manu palmz ramum 
altera lauream tenent coronam : Supra quorum 
capita Cancri & Capricorni figure eminent. 
Porro (fimulacrum manibus exteníis veluti ad 
bencfaciendum profunduntur:bracchia qoadru- 
plici leonum accubitu. gravantur ; venter pe- 
é&ufque multiplici uberum protuberatione tur- 
get. Femora tibizque conico vafe triplici ani- 
malium ferie induuntur ,. prima feries hinc inde 
duo Idola ZEgyptia , deinde tria cervina capita 
binis floribus & apibusftipata continet : fecun- 
da turbinatorum foemoralium feries binos Dra- 
cones , quibus intermediant tria bovina capita , 
exhibet: tertiam feriem bina leonina capita , 
quibus tria pariter vitulina capita intermediant, 
fubjun&is binis hinc inde apibus , conftituunt 
denique totum fimulacrum extremorum pedum 
lineo veftitu tectorum nuditatem pandit . 

Poft fyrbola fic exhibita , eorundem fenfum 
his verbis fubdit idem Scriptor . In Ifidis itaque 
fimulacro turritus vertex trina turrium conti- 
gnatione infignitus indicat tres politices fpc- 
cies , tum politicam vivendi rationem ; quam 
Ifis primüm mundo introduxiffe, tum prefidium 

quo 


32 


quo Urbes munire credebatur ; juxta illud Lu- 
cretii: 

Muralefque caput fummus cinsere corona , 

Eximiis munita locis qued fuflinet Urbes , 

Quo nunc iuffguis per magnas pradita terras 

Horrificé fertur dioiue Matyis imago . 

In editis enim & exceláüs locis Urbes ponere 
antiquis mos erat , non tam diluvii metu , qui 
diu mortalium inentibus infedit , quàm ut ditfi- 
cilior hoftibus acceffus foret . 

Atque hoc verum effe fymbola pe&ori in- 
Ículpta fimulacii aperte indicant. Quid enim 
binz imagines palmis laureaque infignite cum 
fignis Cancri & Capricorni denotant ? ni(i, uti 
nos in Aftrologia hyeroglifica expofuimus;Her- 
culem ; & Apollinem, qui funt retz figaorumo 
cuftodes , ideft Tropicorum Cancri, & Capri- 
corni, quorum virtute victrice , & folaris calo- 
ris xftu totius vegetabilis nature per coryimbuam 
floribus ; & fructibusin circulum difpofitum ap- 
té denotare ; incrementum fignificatur , cui ro- 
bur addunt quaterni Leones Mophtzi, quo ope- 
ratrix magni matris potentia vcluti roboratur ; 
& faffülcitur: unde ab. Antiquis a quataor,leo- 
nibus in quadriga vehifingitur. Atque hinc re- 
rum omnium abundantia , & alimentorum uber- 
tas , quz apté fane per mammarum protuberan- 
tium congeriem exponuntur ; oinnia enim ut fu- 
pra offendimus magna mater Ifis fovet , nutrit, 
animat ; & profufa quadam liberalitate , qu» per 
manuum extenfionem notatur, inferioribus 
inundi membris: communicat neceffaria. ad vi- 
vendum auxilia , ut1 alibi ex Macrobio oftendi- 
mus. 

Sequitur Foemorale ia modum turbinis deor- 
fum gracileícens tribus veluti Zonis diftin&um , 
quo tergeminus inferior muadus indicatur ; per 
duas prominentes --/Egyptiacas ftatuas iridica- 
catur genialis tutela in omne vegetabilis. nature 
penuarium ;. atque hoc. pacto Diana vocatur ; 
cui ideo cervus ab Antiquis dicatus eft. & tria 
cétrvina capita luculentur docent ; unde , & tri- 
ceps , & tergemina dicitur , & dominium fuum 
exerit in fylvas ; prata; hortosinfluendo. Nam 
Homero tefte, Diana per juga montium vaga- 
bunda gaudet telis ; & capreis ac fugacibus cer- 
vis delectatur. Sunt qui vetuftam philofophiam 
fecuti in cervis faggitas, in fagittis hierogly- 
phice radios folares indicare velint , quorum» 
Ícilicet repercuffu cornua ipfa pro loci ; ubi luna 
eft , conditione; & appareant ;: & obducantur.; 
Nam & Lucretius tela hzc ita interpretatur: A oz 
radii Solis neque lucida tela diei .. Porró apes rc- 
giz cutelz fymbolum funt qua Diana omnia fo- 
vet , & protegit vegcetabilia non fecus ; ac apes 
luftrando libandoque; Sequuntur deinde tria 
capita bovina , Dianam fiquidem magnam Dco- 


Mufzi Kircheriani 


rum matrem Taurionem appellatam reperio ;. 
tauris enim opitulari putant. Nos vero dici- 
mus fecundum Aegyptiorum mentem Ifidem 
hanc five Dianam Acgyptiam fic vocatam,quód 
in bovem transformata, fub eo varia humanum 
genus beneficia docuerit, uti agriculturam, mel- 
lificium , quod & apes adjunct fatis fuperque» 
docent , de quibus plura vide lib. 2. Obeliíc. 
Pamph. in hierogrammatifco de Bove. Appin- 
gitur hifce tribus bovinis capitibus utrinque» 
Draco fymbolum vigilantiz. in res fuz fidei 
commiffas. nam Ifis dum gramina, & plantas 
vitali accubitu fovet, Draconis officium przfta- 
ré videtur. Non nefcio quofdam alios Draco- 
nem hortorum cuftodem pro radicibus arborum 
accepiffe , quód tortuofz fint uti Dracones, & 
in terram adactz , perinde ac anguium genus in 
terrz viíceribus plurimum delitefcant: ita veró 
Draconis fpeciem hanc plantis operam praftare; 
radicibus enim cafis aut ex(iccatis plantas etiam 
auferi neceffe eft. Nonnulli a vifu , quem acu- 
tifimum habent Dracones Plinio tefte , Ifidis 
autem prudentiam inde interpretantur; eft enim 
Ifis Plutarcho tefte ; nihil aliud nifi prudens na- 
turz progre(fus ; utque omnia perfpiciat  & an- 
te omnes intelligat . Sequuntur denique alia tria 
bovina capita , quz videlicet orationis per bo- 
ves juxta tripartitum anni fpatium facte fumma, 
in re fumentaria commoda declarant. Bos enim 
labore fuo in terra exercendo continuo nos pa- 
Ícit. 1 an39 8 

Deflexit hic mos ab Aegyptiis , & Grecis ad 
Romanos, qui bovilla capita exempta pelle pur- 
gataque carne , prolabore, & tolerantia moni- 
mentis fuis infculpere folebant , a Boum labo- 
ribus fimilitudine defumpta : quia veró in labo- 
rum tolerantia fortitudo neceffaria eft , hinc tria 
capita bovina leoninum urrinque caput ftipat. 
Verüm ut totum hierogrammatifmum paucis 
comple&ar ; indicabant Aegyptii Hieromantz » 
per fimulacrum Ifidis , five Dianz Aegyptiz 
magne matris Deorum fupremum numen , five» 
Ifidem Archetypam, prout in quadruplicean 
mundum influit , & capite quidem turrito Mun- 
dum Archetypum , per.genios pectori impreffos 
Mundum Genialem, per mammarum multitu- 
dinem Mundum fidereum ,. cujus ftelle funt ve- 
luti ubera quedam , quz fovendi influxum om- 
nibus inferioribus largiuntur ; per femorale co- 
nicum trizonium , elementarem mundum,tribus 
veluti zonis inanimatorum , vegetabilium , & 
Ícufitivorum diftinctum;quibus omnibus vitam, 
nutrimentum,neceffariafque ad fe confervandum 
facultates ac fübfidia confert)cum enim idem fit, 
ac prudens Natura progreífus;uti Plutarcho pla- 
cet, quo omnia mundi loca perambulat , id apte 
per pedum dete&dorum nuditatem fignificatur . 

| Atque 


Clafsis Prima . 


Atque hzc funt que de fimulacro propofito 
expofuit eruditiffimus Kircherus quibus nihil 
addo nifi Ifiaci monumenti infcriptionem,quam 
Diodorus retulit lib.1. ! 

Egolfis fum ; Aegypti Regina à Mercurio 
erudita , quz fum uxor Ofiridis. Ego fum ma- 
ter Ori Regis,qua ego legibus ftatui, nullus fol- 
vere poterit. Ego fum prima frugum inventrix. 
Ego fum in aftro Canis refulgens. Mihi Buba- 
ftisUrbs condita eft; Gaude gaude Aegypte, 
qua me nutriftis Sed ut ; plura paucis compre- 
hendam , fciendum cum eodem Auctore y, quód 
quemadmodum in Ofiride tota Deorum Ge- 
nealogia reprzfentatur , fic & in Iide Dearum. 
lfisitaque 1n legibus ferendis Minerva eft; à 
foecunditate quam praítat Venus, ab aere cui 
dominatur Juno ; à Dominio in fübterranea 
Proferpina; Ceres ab inventione frugum ; à pre- 
fidio Sylvarum ; & vi quam in omnes feras ob- 
tinet, Diana; denique eo quód in omnes fe 
formas tranfmutat,& quód Deorum omnium ti- 
tulos geratnon immeritó Deorum omnium ma- 
tris nomen eft confequuta. 


C .ANOPU S. 


Mago, quam fubjicimus in Tabula XVII. fub 
num. 2. Genium humidi elementi repreíen- 

tat , cujus fimulacrum fic defcribit Ruffinus. 
Pedibus exiguis ; attraddo collo , ventre tumido in 


modum bydrie cum dorfo equaliter tereti . llle ce-. 


lebrabatur ab Aegyptiis , & habebatur Deorum 
potentiffimus , quód ignem Chaldeorum aqua 
nilotica in vafe contenta extinxiffet ; Jucundum 
hoc miraculum , ex quo originem traxit hic 
Deus Canopus appellatus, Ruffinus narrat lib.2. 
Eccl. hift. cap. 26. his verbis. Feruzt quod 
' Chaldai per varias Orbis Regiones , ignem fuum 
circumferebant ,, x cum omnium Nationum Diis 
contendebant , ut qui Deus vicif[et ab omnibus 
crederetur , quare cum Dii , qui ex ere auro ar- 
gento , lignovel alia quauis materie conflabant , 
1gue omnino abfumerentur , Cbaldeorum Deus lo- 
cis omnibus pr&flabat . Hec cum Cauepi Sacerdos 
audifjet , quiddam contra ignem callidum exco- 
gitavuit . Solebant in Aegypto ficfilia vafa qua- 
dam fieri, qua bydria vulgo appellantur, minimis 
- quibufdam foraminibus pertufa , quibus turbida 
aqua limpidiffima effluebat . Horum ille unum ca- 
ra foraminibus obtuyatis cmpiz uariis coloribus 
uudique depi(um, aqua repletum , ac ut Deum 
Jflatuit , &» excidens veteris /fulacri caput, quod 
AMenelai Gubernatoris ferebatur , imponens di- 
ligenter /Ámulacro aptavit . AdJunt poff bac Cbal- 
ddi , itur ad confiicdum , circa bydriam 1gnis ac- 
cenditur , cara diffoluitur ,. qua foramina erant 
obiurata, diffluente aqua ignis extintdus eff, Arte 


33 
igitur Sacerdotis Canopus Deus viclor. Dei Chal- 
deorum e€vafft , &* ex eo Deuscultus eff . 

Ab eo tanquam rerum omnium principio 
quacumque Terra gignit emanare juxta Thale- 
tis fententiam exiftimabant Aegyptii ;unde hec 
narrat Czlius Rodiginus lib. 27. lect. Antiq. 
cap. 5. his verbis. Cum Aquarum infraite prope- 
modium utilitates fat gratiffimaque , qui facerdo- 
Hum gerunt soribus. Aegyptiorum offendunt. ves 
omnes à liquoris poteffate couffflere . Itaque cum 
bydria ad "Templum religione defertur , tunc in 
terram procumbentes , manibus ad Caelum fublatis 
diving gratias agunt bonitati. 

In utraque hydrie facie , quam propofita 
imago exhibet, quamplurimi Aegyptiorum cha- 
racteres Árcana Aegyptiorum indicant ; de qui- 
bus erudite differuit P. Athanafius Kircherius , 
praefertim ubi agit de Canopo cujus diverfas 
Icones proponit , ut in Tomo primo Aedipi 
Syntag. 3. & Tomo 3. Syntag. 14. cap. primo. 


Bi 242 QUQ ED US. 


Liud Bacchi (imulacrum expofitis Deorum: 
A. fignis additum Tab. XVIII. oftendit .Re- 
latus ille fuit in Deorum Senatum ob beneficia, 
qua dicebant collata fuiffe in Genus humanum, 
ut refert Diodorus lib.5. Hift. & precipue quód 
vini ufum invenerit, & ferendi vites artem edo- 
cuerit. Puerum imberbem exprimit, nudum , 
comptulum;atque Hilarem juxta illud Ovidii 4. 
Metam. 

——— Tibi insonfumpta juventa 

T u puer eteruus , tu formoffffmus alto 

Confpiceris Calo, 
Quia vel ipfi repuerafcunt à vino fenes, & ra- 
tionis ufum iis vinum eripit; qui compotationi- 
qus indulgent liberalius. Hilarem autem, quód 
vinum cor hominis lztificet, & quo fumpto ; ca- 
nit Ovidius 

T unc dolor , &» cure , rugaque frontis abeft. 


. Nudusetiam eft , quia ebrius mentem exuit , & 


nihil tegere ; aut difimulare poteft, quippe in 
Vino Veritas juxta Erafmum in Adag. Hzc om- 
nia indicant etiam corona ex racemis Uv X 
foliis hederz,quibus ejus caput exornatur, Uuze 
bottrus ; quem finiftra manu oftendit , & Pate- 
ra quam dextera füftinet. Hedera enim illi Sa- 
cra fuit, quia femper virens & veluti juvenis ut 
Bacchus eft , atque nativo frigore ebrietatis 
eftum temperat . Demum pelle caprina femicin- 
cus apparet , quz ex humeris dependet; Hir- 
cus enim ejus Sacrificiis immolabatur cum ani- 
mal fit Vitibus infetum. 


HO- 


24 
ID Oua-3uE Qe POF FOR. 


Equitur Tabula XIX. in qua imagines ali- 
quot exponimus fimulacrorum , quz in 
Mufzo funt, queque omnes infantis fpeciem 
referunt, à pectore ad imos ufque pedes invo- 
luti, manibus vel in crucem aptatis, vellinteo 
tectis , & capite obvelato, prout figura ipfede- 
monftrant. 

De hujufmodi fimulacris cum varii varia 
fentiant , probabiliorem effe eorum opinio- 
nem putat P. Pomey in fua Libitina pag. 146. 
& Jacobus Gutherus de Jure Manium lib. 3. 
cap. 9. qui credunt , eas fuiffe imagines Aegy- 
ptiornm Numinum Ofiridis & Ifidis , quz Plu- 
tarchus in libro , quem de illis fcripfit ait effe 
Plutonem & Proferpinam Deos Inferotum ; 
& quia credebant propitia mortuis in Inferos 
migraturis , eorum effigies cadaveribus in- 
cludebant. Ille eni ut plurimum inveniun- 
tur inferte in cadaveribus hominum , eaíque 
crebro ad nos devehi Alexandria à mercatori- 
bus , qui illic negotiaatur, affirmat Boiffardus , 
& quidem ex xre, marmore ; ligno ; gypío con- 
flatas. 

Kircherus veró Privatarum domorum Lares 
& Penates hujufmodi infantium fimulacra fuiffe 
affirmat in tom. r. Oedypi fyntag. de Pantheo 
Hebraorum , quibus maligne poteftates difpel- 
li credebantut , eifque Horum & Harpocratem 
fignificari, fcilicet Ofiridis & Itidis filium, quem 
veluti intercefforem apud eos frequentibus vo- 
tis interpellabant. Varias ejus Icones exhibet 
Kircherus tom. 3. Oedypi fyntag. 18. cap. 2. 
qui charaderes in iis infculptos explicat ; in 
theatro hieroglyphico tomi ejufdem ; & in fine 
libri de Mumiis docet eorum hieroglyphico- 
rum inícriptiones ex obelifcis utplurimüm ve- 
luti prototypis axtractas, non hiftorias, non 
Regum vitas continere, fed altioris doctrine 
dictamina, de quibus idem fufe agit . Jam ad fin- 
gulorum explicationem procedamus . 


I*5 05$. 


Rimum locum tenet fimulacrum ligneum 
À$ longitudinis fere tripalmaris ex Aegy- 
pto allatum : faciem mulieris oftentat deaura- 
tam, vclocapiti impofito fpeéctabilem , inftar 
infantis fafciis involuti, totum ejus corpus in 
conum coarctatur, & quidem reticulato , & ver- 
ficolori amidu : ejus pectus femptem circulari- 


Mufzi Kircheriani 


bus limbis ornatur. Totum ami&um in ante- 
riori parte à pectore ufque ad pedes linea di- 
ftinguit deaurata cui adherent hinc inde dux 
columnulz hieroglyphicis fymbolis , nigris no- 
tis expreffis ; confert qui docet Kircherus in 
Sphynge Myftagoga à sümo ad infimum proce- 
dere juxta diffufionem Virtutis in Summa , Me- 
dia, & Infima ordinatam. Similes autem chara- 
&eres omnibus fere fimulacris Aeeyptiis appo- 
fitos videmus, de quibus confule Kircherum 
eodem in loco pag. 47. hinc fingula. expona- 
mus. | 
Figura foeminz Ifidem refert, que cum quin- 
que aliis precipuis Amuletis Aegyptiis nume- 
rabatur , ideft Harpocrate Horo, Apide ; Ofiti- 
de & Canopo , àquibus , cum varia bona fefe 
accepturos inepte fperarent , ab Iide, qu& ad 
Terram & Nilum pertinebant;felices influxus 8c 
ubertatem emanare credebant. Eorum fimula- 
cra involucris mumiarum etiam affüebant, pu- 
tantes illa remedia potentia effe ad. confervan- 
da corpora contra omnes Typhonie poteftatis 
violentiam,. Quamobrem dicebantur Dii Aver- 
runcii, eó quód omnes malorum impenden- 
tium occurfus avertere crederentur ; & ipforum 
ftatuz variis averruncationis fymbolis confpi- 
cuz fpe&tantur. Sunt quz uncinos & harpago- 
nes manibus decuffatis portant, alix flagellis ex 
animalium caudis inftructz , nonnulle retia ab 
humeris dependentia geftant . Utplurimüm ve- 
lo eorum capita tecta funt , quod velum dicicur 
Ifiacum , eó quód fabulam Ifidis commemorer 
Plutarcho tefte ; nimirum Ifidem ob Ofiridis 
mariti mortem hujufmodi velo lucus caufa 


. ufam fuiffe ; unde id in Sacrorum fymbolorum 


ífimulacris utriufque fexus confpicitur. Juxta 
mifticum veró fenfum leges ftatuebantur , ne 
quifquam loca Sacra vifitaturus ; vel operam fa- 
cram iifdem daturus , fine hujufmodi Sacro ve- 
laminis operimento: ingrederetur ;. dedecere 
enim fupremi Nominis majeftatem nudo vertice 
ante eam , tefte Porphirio , comparere, 

Sub eo velo feptem circulares. moftrantur 
ductus, quibus denotantur feptem Planetarum 
Zonz coeleftes, ultra quas poft mortem , íi bene 
anima operate fuiffent, intra Hiroum & Nu- 
minum confortium tranfueherentur, femper du- 
ratur. 

Quid veró reticulatus ille habitus, quo in- 
voluta fpe&antur hec numina, fibi velit? re- 
fpondet Kircherus in Sphynge Mvítagoga pa- 
gin. 22. Hoc occulto quodam C smyféico Jefa My- 
Jías innuiffe, Divinam fupremi Numinis natu- 
ram abditam effe , &x inaceffam , nec ullis corpo- 
reorum fubflantie membrorum formis. effufam ; 
fed folis idealium rationum notionibus , qu& per 
punéja reticularibus duitibus inferta Mica ; 

TRA S e QT Ejuí- 


Clafsis Prima. 


Ejufmodi fafcim quibus involuebantur etiam 
Mumiz innumeris hzeroglificis fignatze fepe 
inventa funt ,' ficuti Limbus intermedius illa 
continet , que hymnos feu adjurationes funt, 

uibus ad corporum tutelam dica Numina 
compellere fe poffe credebaat . 


HQ R U-S. 


(UB numero 2. indicatur aliud ex cedrino 
ligno Idolum , unius pedis longitudinem 
habens, in quo infcriptiones funt à P. Kirche- 
ro explicata in Aedipo tom.3. pag. 419. Ad 
eundem illud attulit P. Marcus de Luca Ord. 
S. Francifci de Obíervantia in Aegypto Miffio- 
narius, quod ajebat intra Mumiam repertum 
effe. Horum illud reprefíentat , unum ex jam 
dictis Amuletis, quem & Appollinem paffim ab 
Aegyptiis vocatum refert Kircherus in tom. r. 
Aedipi pag. 214. quod pluribus oftendit Plu- 
tarchus in Ifide & Ofiri unde & eo nomine Sol 
etiam ab iifdem vocatus tefte Macrobio , à quo 
horz dicte diei partus & anni tempora. Hunc 
Diodorus ait Ifidis filium fuiffe, per Titanum 
infidias interfectum , inter aquas repertum à 
matre , ad vitam revocatum , actandem immor- 
talitatem confecutum effe ; fed allegorice confi- 
deratum , nil aliud effe quàm omne id , quod 
ex Sole & Luna generatur in mundo , idcirco 
fub forma pueri ftantis, vel la&tentis, vel fafciis 
involuti efformabantur cjus effigies , quas tanta 
in veneratione habebant , ut nulla domus , nul- 
lum templum iis vacuum reperiretur . Illum ve- 
luti intercefforem apud Ofiridem & lfidem fre- 
quentibus votis & Sacrificiis interpellabant . 
Sunt alix icuncule femipalmares ex co&a 
argilla, & ex lapide fubnigro , qux pariter in» 
Mumiis infertz inveniuntur , & aliud non fi- 
snificant quàm Lares, vel aliquod ex füpradi- 
&is Deorum Amuletis, & fere femper hyerogli- 
ficorum infcriptiones continent. Dux ex omni- 
bus fele&a funt, & quidem fub numero 3. & 4. 
reprzfentatur ejufdem Hori imago , quorum 
. altera manibus decuffatis baculum tenet fupe- 
rius incurvum ; & flagellum ; quibus fxmbolis 
fignificabant Aecyptii abfolatum Numinum in 
inferiora influentium dominium , quo dum ad- 
verfz poteftates difpellebantur , rerum tempe- 
ries & harmonia oriebatur. Hinc paffim hunc 
baculum, uti & normam manibus Hori, & alio- 
rum Numinum infertum videmus, ut oftende- 
rent Horum , fimetrie ). & Harmonia totius 
Univerfi authorem. 
Appendicem etiam folent habere ejufdem 
Icones fub mento ; qua nil aliud oftendituc 


35 


nifi folium arboris, qux Perfza dicitur apud 
Aegyptios , folio perpetuo femper virens , Her- 
meti Ifi & Ofiri Sacra, utin Obelifco Pamphi- 
lio explicuit Kircherus fol. 364. Quo folio ob 
fimilitudinem lingua indicatur foras oftenfa à 
gutture, propagata ex imo cordis , cujus Perífcae 
fru&us fymbolum eft ; in Oraculorum confulta- 
tione , ad refponfa quaerentibus danda prompta; 
& fere femper hujuímodi geniis appicta vide- 
tur; Cum enim numen füpremum lingua non 
utatur materiali , candem in fimulacris , qu& à 
Diis per magicos attractus animati videbantur 
exertam finxere . Quapropter talia Idola variis 
fymbolis ornabant, his adolebant , ab his re- 
Íponfa petebant, & frequentes hujufmodi fuper- 
ftitiones exercebant , quas S. Epiphanius reci- 
tat , & contra quas recte paffim SS. Patres fum- 
mo rigore invehuntur ; & Tertullianus in Apo- 
log. cap. 22. ita inclamat. Demoaes ladunt. pri- 
nó deinde remedia practpiunt ,ad miraculum no- 
va/ffve contraria , qua pofl deffnugt. ladere , e 
curaffe creduntur . | 


LOTION EN oda 


Rater Numinum fimulacra , & Deos , quos 
Urbium Domorumquz Lares & Penates 
vocabant, erant cuique privata quzdam Nu- 
minà in Amuletis ex omni materie expreffa, que 
contra noxiam vim Typhoniam , collo , pectore 
manibus geítabantur; erant etiam & Anima- 
lium contra luem à contrariis poteftatibus iis 
immiffam ; de quibus füfe Kircherusde Mumiis 
pag. 42. | 
Inter Aegyptia nilerant communius Harpo- 
crate, Horo, Apide ; Ifide, & Canopo , de qui- 
bus fupra dicta fint fatis. Remanent tamen ali- 
qua que in Mufxo funt. Adeamus Tabu- 
lam XX. fub primo numero eft . 


EC d. 


Cd M Un 


Muletum ille erat ad fagacitatem in» 

fcientiis ; & vigilem rerum cuftodiam 
obunendam : fculptus ita eft ut totus ja- 
ceat, porre&us in longum , in quo corporis fitu 
affirmat Leonardus Auguftinus ia fuis gemmis 
num. 184. /Égyptios fculpere folitos hoc ani- 
mal pofitum ad cuftodiam fepulcrorum , & per 
hanc quoque cuftodiam Diis Laribus attribu- 
tum , & paffim a Sacerdotibus in Anubidis 
honorem geftatum ; & quamvis omne fere» 
genus Beftiarum Aegyptii confecrarint , prxci- 
pua tamen eorum numina erant Ofiris Rex;cjuí- 
que Uxor Iis, & Anubis eorum filius , ideo 
canino capite depictus, quia vel Regem fide» 
cuftodiebat, velvenator erat, vel ejus quafi 
canis indagantis opera lfis ufa eft in invefti- 
gandis mariti membris a Typhone fratre di- 
Ícerptis. de quo vide Voffium de Idololat. lib.r, 
Gap. 22, s 


P4. 5106 M sS. 


D malorum propulfationem Crocodili , 

& Piícis efficaciffima amuleta portaban- 
tur; nam 1n Magia dicit Kircherus , ficuti nu- 
minibus beneficiis , ut variis beneficiis pro- 
deffent , varii honores exhibebantur, ita ma- 
lignis Doemonibus , ne nocerent , fínmmo fer- 
vore Sacra fiebant. Tale Amuletum indicat 
Pifcis expofitus fub numero 2. qui é lucidiffima 
Cryftallo conftat. 


JM uuSe 


Trebitas populos Áegyptiorum murem 

etiam ut Numen veneratos fuifle ait 
Herodotus . Triplicem ejus imaginem fervat 
Mufeum , binas, ex xre, ex lapide aliam, 
illas fuiffe Amuleta portatilia , aperté demon- 
ítrat Anfule , quibus fingula inftru&a viden- 
tur. ut apparet fub numero 3. Atque ut 
de mure aliquid innuamus , illum dicatum fuif- 
fe Apollini frequenter legimus : Crinis enim 
Sacerdos Apollinis fuit , qui cum Sacra Dei 
neglexiffet, a terreftribus muribus fructibus 
agrorum fuit privatus, cujus detrimento com- 
motus Apollo, bubulco cuidam Horde nun- 
cupato imperavit, ut Crinin Sacerdotem mo- 

* 


Mufzi Kircheriani 


neret , illum debere conífueta Sacra peragere: 
quod Sacerdos cum feciffet, Apollo Mures fa- 
gittis confeci. Hinc Apollo Smiaztbas cogno- 
minatus eft. Sminibeos enim Cretenfes mures 
appellant. Aelianus de Animalibus tradit mu- 
res adorari ab his qui Zroadem incolunt , He- 
raclides Ponticus Auctor eft mures in Creta 
circà Templum abundare, & facros exifti- 
mari. 

Alia quz fequuntur in Tabula dclineata, , 
/Enea funt, & catenulis appenfa, ut e collo 
puerorum precipue , libere penderent. 


gSUPITER AM MON. 


Um. 4. indicat Numifma rotundum cum 

effigie Jovis Ammonis;'prolixa barba ; & 
cornibus arietinis predita , cujus expreffionis 
diverías caufas referunt Auctores . Ofiris ; qui 
idem eft ac Jupiter divinitate aeGans,in varias 
fefe Animalium formas , potiffimum in Bovis,& 
Arietis, fefe transformabat. Ita loquitur Kir- 
cherus in tomo primo Oedypi pag. 202. & Sex- 
rus Pompejus ait : ZZ2727:072 cognominatus, quia 
i2 Arena putatur imventus ; Sic enim Graci 
ab 4m;os dicunt arenam: Eicornua affigun- 
tur arietis à genere pecoris, inter quod inven- 
tus eft. Alias fabulas ad hanc expreffionem 
fpeétantes enarrant alii apud eundem Kirche- 
rum pag. 204. & feqq. Aliqui putant radios 
Solis talibus cornibus indicari . Jovis enim , 
& Apollinis nomine Solem intellexerunt. Anti- 


qui. 
E QU Ds 


Ub num. 5. eft Lamella quadrata, & auro 
) 1llita ; in qua delineatus eft equus non qui- 
dem Pegafeus Apollini facer: caret enim alis ; 
Quare fignum puto Voti fufcepti , vel ante , vel 
poft bellum ; fcimus enim Antiquos non folàüm 
pro reditu ex bello Vota fudiffe, fed etiam an- 
tequam irent. Ita Caefar cum exercitu Romam | 
petens equos confecravit. De quo Suetonius in 
ejus vita cap. 8. fic: Proximis diebus Equorum. 
greges » quos im traycieudo Rubicome flumiam 
confecrarat . 

Aliud equi fignum addimus prout numer. 6, 
indicat non in lamella delineatum , fed l;quato 
xre in modulo efformatum. Illum puto fi- 
enum effe Religionis , qua Antiqui Solem ve- 
nerabantur, nam Equum à Períis Phoebo im- 
molatum fuiffe refert Ovidius Faft. lib. primo 
dicens : 

Pla- 


Clafsis Prima. 


Placat equo PerfAs vadits Hyperiona cinctum, 
Ne detur celeri Viélima tarda Dee. 

Marti etiam facrum feciffe Romanos tanquam 
belli fymbolum dixit Virgilius 

Bello armantur equi , bellum bac armenta mi- 
"antur , eo quód (ait Feftus) per ejus effigiem 
Trojani capti fint , vel quód eo genere animalis 
Mars dele&ari credebatur. 


iu. ed pinq-Bbsm 


Viculam etiam venerabanmtur Ethnici , 

quam Mufízum fervat ex ere formatam 
ut fub num. 7. roftro adunco , quo Accipitrem 
fignificari non dubito, quamvis rudi minerva 
in coeteris membris expreffum. Hanc avem ab 
Aegyptiis precipue cultam fuiffe docet Diodo- 
rus lib. 2. cap. 4. 1llam enim , utpoté vivid 
nature Animal, & acie oculorum przclara , 
Ofiridem effe putabant , feu Solem : quare dixit 
Plutarchus :z veffibulo T empli Minerve accipi- 
tris fculptura Deum prenotari , His adde quod 
refert his verbis. Alii Accipitrem prifcis tem- 
poribus dicunt librum puniceis, infcriptum lit- 
teris in quo continebatur qui cultus Diis , qui- 
ye honor deberetur , Thebas ad Sacerdotes de- 
tuliffe. Hiíce de caufis ejus effigies paffim in» 
annulis, in figillis , & amuletis , tanquam mor- 
borum , & malorum remedium expreffa defere-. 
batur. : 


GOTT NETS M 


Erüm quid dicam de ftultitia eorumdem 
Aegyptiorum quibus, ut verbis utar Ale- 
xandri de dieb. Genial. lib. 2. cap. 2. licet tem- 
pla marmore ,, & auro effent elaborata. luxu in- 
genti, & mira arte; tamen Deorum imago erat 
ridicula. nam Simia , Ibis ; vel Crocodilus aut 
aliud id genus peftes Magorum , aut Aegyptio- 
rum pro Diis colebantur ? Mibi quidem (loquar 
cum Luciano de Sacrif. ) poffulare videntur, vel 
Heraclitum aliquem , uel Democritum , quorum 
hic amentiam eorum rideat y ille deploret infci- 
tiaz . Hujus fignum habet Mufzum in binis 
zneis fimulacris, quorum unum indicat nume- 
rus 8. Unde autem error ifte ortum habuerit , 
docet idem Lucianus. Aiuntenim (inquir ille) 
priores Deos , cum pauci numero cffent , viri- 


bufque impares , impietatem veró hominum ti- - 


merent , fimiles fe quibufdam animantibus fin- 
xiffe ; coque modo crudelitatem vimque homi- 
"num effugiffe : parto deinceps orbis imperio , ut 


37 
redderetur animantibus gratia, qux fuc falutis 
caufam prebuiffent ; confecraffe illa , quorum 
fumpfiffent formam , oftendifleque quo pacto, 
& vivanutrienda effent , & mortua fepelienda. 
Cur veró Simiis ; Cynocephalis, & hujus gene- 
ris animalibus talis honor delatus fit , ob eorun- 
dem ingenium id eveniffe putant aliqui ; folertia 
enim , & vivida naturz cum fint , hominum 
mores adeó bene imitantur,ut in Hominum po- 
tius, quàm Brutorum genus connumerari poffe 
videantur. Aliitamen ex proclivitate ; quam 
habentad generationem , Solis naturam parti- 
cipare fibi fuaferunt , a quo producuntur om- 
nia, quamobrem illum fub nomine Priapi, & 
fimilium coluerunt antiqui. De cynocephalis 
autem narrat Carletonus in fuo onomaftico pa- 
gina 17. Hujus eeneris unum in Aula fua fer- 
vaffe Carolum ptimum Regem , fed poft bien- 
nium fclopeto confici juffiffe ob. infignem fala- 
citatem , 


Bp ES 


Uplicem, Bullam demonftrant num. 8. 9. 

! & ro. quarum altera rotunda , & gibbofa 

eft , alteraoblonga , & figuram cordis referens, 
in qua Priapiimago. apparet. Utraque vacua 
eft, ficuti funt apud nosargentez , vel aurez 
parva thecz, quibusSanctorum facras reliquias 
geltamus inclufas. In iis cnim etiam. Ethnici 
caracteres , feu alias.res inferebant , quas puta- 
bant validiores ad avertendas faícinationes ,, & 
morbos. Hisí(imiles protulit in Mufxo Roma- 
no Michael Angelus Caufzus fect. 5. art. 2. ito 
Mafxo. Petri Bellori delineatas . Eas inter 
Amuleta repono , ne quis putet illas ex eo ge- 
nere Bullarum effe , quz é collo puerorum no- 
bilium olim dependebant . Ejuímodi bullas 
fuiffe aureas dicunt Scriptores, & Infigne pue- 
rorum pratextatorum ; de quibus. fic Feftus. 
Diéta eft à greco fermone Bu/i , quod confilium 
dicitur latine, vel quia:eam partem corporis 
Bulla contingat ,, ideit pectus , in quo naturale 
manet confilium, Illam fignum hetruícum di- 
xit Juvenalis, eo quód ( ait Joannes Britannicus 
in notis ) Tullus Hoftilius tertius Romanorum 
Rex debellatis Hetrufcis fellam curulem , li&o- 
refque , & togam pictam , atque prtextam,qua 
infignia Magiftratuum hetrufcorum erat , pri- 
müm ut Romz haberentur inftituit, fed prxtex- 
tam illo tempore puerilis non ufürpabat aras, 
fed poftea Tarquinius Prifcus de Sabinis trium- 
phum cgit, quo bello filium fuum annis 1 4. na- 
tum , quód hoftem manu percufferat , & pro 
concione laudavit, & bulla aurea pritextaque 

dona- 


38 


donavit; infighiens pucrum ultra annos fortem 
praemiis virilicatis , & honoris. Nam ficut Pre- 
texta erat Magiftratuum, ita Bulla erat gefta- 
men triumphanrium , quam in triumpho gere- 
bant, inclufis in ea remediis , qus crederent 
adverfus invidiam valentiffima. Hinc deductus 
mos , ut Prxtexta , & Bulla in ufum puerorum 

nobilium ufurparentur ad omen , & vota conci- 
lande virtutis ei fimilis, cui primis in annis 
munera ifia cefferunt. Sed Bulla hxc aurca 
cum Pratexta ingenuis tanrüm conceffa eft , & 
nobilibus ; à quibus ufque ad quartum deci- 
mum atatis annum geflabatur . Deinde Diis 
Laribus eam fufpendebant , quare Propertius 
lib. 4. elcg.;. 

Mox ubi Bulla rudi dimiffa eff aurea collo 

Matris , C ante Deos libera fumpta toga. 
& Perfius Sat.3. 

Cum primm parvido cuffos mibi purpura ceffit 

Bullaque f/uccinéiis Laribus donata pepeudit. 
Libertinorum veró filiis Lorum tantum , & prz- 
texta concedabatur. De iis plura Macrobius in 
primo Saturnal. cap. 6. & Theodorus Pulman- 
nus in notis fele&tis ad Juvenalem adhzrens 
Macrobio ait : Bulla ffguram cordis reprafenta- 
bat , vel potius Bulle in indicium bumana fragi- 
litatis Íed horum fententiam damnat Jacobus 
Sponius in Miícellaneis erudite antiquitatis 
fect. 9 Rotundam enim figuram earum Bulla- 
ram ille obfervavit in tribus antiquis lapidibus 
quórum icones exhibet. Et Philippus Beroal- 
dus in Comment. Propertii lib. 4. eleg.1. Aíco- 
nium refert dicentem . Bulla Jufpendi in collo 
infantibus ingenuis folet aurea , libertinis fcortea, 
Q- Plinius lib. 33. cap. 1. Mos bulle duravit 
ut eorum qui equos meruiflent filii , id infi- 
gne geftarent , ceteri lorum. — Unde Satiri- 
cus. 

Aut Signum de Paupere Loro . 

Rara eft hujufmodi Bulla in Mufzis , & 
eruditorum Cimeliis ; quippe auri facra fame 
tabefcunt omnia , & deftruuntur , precipue fi 
aureafint. Unam tamen Romz apud fe habet 
D. Francifcus Ficoronus Vir pari eruditione ac 
rerum antiquarum amore przditüus ; alia fere 
fimilis eft ia Mufxo Excellentiffimi Principis 
Augufti Ghifii apud San&am Mariam Majo- 
rem ; Infuper imaginem pueruli antiquam inter 
duplicem Chryflallum. claufam habet füpra 
Jaudatus Ficoronus, ecujus collo bulla aurea 
dependet, e ruderibus Romanarum antiqui- 
tatum acceptam . 

Hinc factum ut hoc nomine cenfeantur icun- 
cule enez aurez , velargentez , italice zeda- 
glie latin veró facre Bulle , vel Numifmata 
facra , Agni coeleftis vel alicujus San&ti cffigie 
infignita. Sicin primitiva Ecclefia, mutata fu- 


Mufzi Kircheriani 


perftitione in veram Religionem , ex cereo paf- 
chali Agnus Dei dici confüevit , quos Agnos 
Dei recens baptizati fufpenfos ferunt é collo , 
& ficuti Gentiles cordis figuram , quo fic nofce- 
rent fc effe Viros fi corde przftarent, ita Chri- 
&iani imaginem Chrifti agni fufceperunt, ut 
ejus exemplo difcerent effe mites , & humiles 
corde ; ita Baronius anno 58. & Spondanus ibi 
num. 30. 


IDOLA DIVERS A. 


Uinque Idolorum fimulacra expreffa funt 

in Tab.XXL/]ex variis Indiarü Regionibus 
accepta.Sub n.1 .videtur Animal nudum; 

& informe lapideum cujus facies humans fimi- 
lis, Simi potius dicenda videtur. Illud ex 
Novo Regno americano allatum eft à quodam 
é noftra Societate Miffionario;cui Vir idololatra 
Chrifti fidem amplexus tradidit , utfuam ftul- 


titiam deteftaretur , qua monftrum adeo infor- 


me coluerat . 

Non abfimile illi aliud oftenditur numero 2. 
ex xre formatum . Simiam refert. caudatam , 
qua humanam figuram fere exprimit ; differt ta- 
men ab homine auribus obloasgis ; ungulifque 
acutis, quibus manus pedefque muniuntur. 

Numerus 3. hominem barbatum znueum de- 
monftrat . Quid nam in eo antiqui Gentiles 
venerari fuerint ignotum eft; Herculem fortafse 
indicat PellisLeonina, qua nudum ejus corpus 
circumtegitur. 

Quarto loco ridicula Viri imago lignea fe 
offert , ex Japonia allata: quatuor cornicula it» 
cjus capite exuberant, pedes difcalceatos often- 
dit, & veftem potius Mimi alicujus propriam , 
quàm Numinis. In illa tamen Deum Infide- 
les Japonie venerantur, quem Sciaccam ap- 


- pellant. 


Sub numero 5. aeneum fimulacrum oftenditur 
corporegracili , cum indumento fingulis mem- 
bris ftri&é adhzrente ; bracchia nudata habet ; 
& pedibus difcalceatis infiftit , oculis claufis 
dormientis inftar. Quid expreffione adeo ridi- 
cula indicare voluerit ejus Author , ille cantüm 
poffet enarrare . Fortaffe Ofiridis figuram,quem 
fiagebant Aegyptii gracili forma , & nullafere 
membrorum expreffione , ad quandam Divi- 
nitatem à corporea humane fubfítantie maffa in- 
dicandam. Ab eo bonorum omnium tempora- 
lium ubertatem , & fcecunditatem fe habituros 
fperabant. 

Verüm decepti ab impiis Sacerdotibus Aegy- 
ptii przcipué , innumera feré amuleta excogi- 
tarunt , & Z7eleímata , fub quibus varia Numi- 
na lateré credebant, quorum ope, & dogm 

raaia 


Clafsis Prima. 


mala omnia poffent arceri. Hinc eorum copia , 
que in pretiofis lapidibus annulorum ex- 
culpta, manibus , vcl pectori alligata , modó in 
Cimeliis , & Gazophilaciis confervantur, Ali- 
qua hic poffem exponere , que in Mufzo noftro 
numerantur; fed cum ineptiffimz illis tribatz 
fuerint , & prolibitoa cujufcunque fuperftione 
fisnificationes & Virtutes, in prafentiarum 
omittimus , tanquam mifere Ethnicitatis deli- 
ramenta. Adeat Curiofus Lector collectionem 


eorum überrimam , quam typis Venetiis vulga- 


vit Exceilentifs. Capella, adeat Gemmas Au- 
guftini, vel Da&ylothecam Gorlxi. Meminit 
eorum Eufebius lib. i. Prxpar. Evang. Multa 
expreffit in Oedipo foepé laudatus Kircherus , 


39 


Atque reáé contra corum authores paffim San- 
&i Patres fummo rigore invehuntur. La- 
&antius lib. t. cap. 14. /z/£nuant fe corporibus 
Hominum Demones , & occulte in ifceribus oper- 
Hi, valetudinem vitiant , morbos cient , fomniis 
AUTOS ferrent , furoribus quatiunt s ut Homines 
bis malis cogant ad eorum auxilia decurrere s. 
Et Origenes contra Celfum .. Quid recenfeatn 
(ait ) eos , qui Iuftratienes docuerunt , & incan- 
tationes pellendis sorbis , arcendifque , aut effi- 
gies, formaque Daemonum vartas, C» prater bac 
in veffibus , manicis , lapidibus , plantis , radici- 
bus amuleta diverforum generum? 

Nos interim claffem hanc claudere meritó 
poffümus verbis Divi Athanafii , dicentis: 


TANTOPERE QUIDEM MENTE PROLAPSI SUNT (GENTILES) 
TANTISQUE TENEBRIS ANIMUM SUUM INVOLUERUNT, 
UT QU/E NULLA RATIONE ESSE POTERANT, AUT 
NUNQUAM CONSPECTA ESSENT,EA EXCOGITARINT, 
ET NUMINA FECERINT ; QUIPPE QUI BRUTA RA- 
TIONABILIAQUE ANIMALIA INVICEM PERMI. 


SCENTES, ET IN 


UNAM SPECIEM CONTRA. 


HENTES PRO DIIS COLANT . QUALES SUNT 
APUD /EGYPTIOS CANICIPITES , SERPEN- 
"IICIPITES, ASINICIPITES, ET IN LIBYA 

JUPITER , ET AMMON VERUECINO 
| CAPITE CONFIGURATUS. 


CLAS- 


ur UE ; 
jM Aoi y ue 
Av dw Tu 


T 
1uj3 ac 
*5s "NC R41 fee j 


n 


e! mA d " 
TO OMA AES - 


m 


| 


og 
2d. 
ddr 
DE 
HOfSÓS q 
CUR 5 
JA d i 
—E M 
[e 3 
HgS 
il e 
MES 


e 7 i 
A 
ae 
fie 3 A 
E 
E Pia 
ES. 
i 
"» É E 
RE -1 S 
el x 
RM 
T Bo XY 
- 
ES 8 
cu E 
» E 
E 
Bh 
zx 


lE 
fl 


I 


E. " ji, : NE pos 


&. streets Lee ras icd 
, * 


- 


J | 
! 


h 


- Cana /agfera 


MINI 


EILUTITITDHTTIIITIII: 


BUTTER 


c IMercurtus 


"1 


Depeu tg. Ab 


lY AM sth 


META 


sev 


V 
b 


E Le es i life o o ba qi 
" * "y 
m ; 
] r 
s * uj 
i / Tj 
ui bod $0034 
" m L 
; M 
y 
E L * 
i ) " 
L d i 1 1 Ims 
[i EY ) A 
Tm ; y MS 
a" j , Rd / 
2. , U : D "n 
Ó NDS í 
N D . : ' 


E 
: 

|j 
n y . E 
: 
| - 

i TT——m—— s E 

jI———— AMINNM  ———— —— 

P / 

» 3 ! - x 

: 

E— RÀ ———————MÉ ———À LL ———— 
| S 

EL 3 " 

» 

ES E 

— € 
—— 


NNNNNN NN NN NN 
NN Y 


i i NN NN NN NU SS NN S 
p 7 


NN 


Wy N 


NN 
NN p 

| NN N NW Wi » Y 
: SQQ - — ————————— JH 
| Id ME | 
: ; 77, / / "f 7, , , , 

7 A , z / a 

— ; Z s 


c 

N NS NNS 
NN NNN NN NN 
zc NNSSQNWN SS 
W SN N N S 

NNNNNGAX N E 

NNSNNNNSSSNWNWNN : 

^ S N NS 

S NN SS 

N N 3 

X m x E» 
NS ec 
SS 
NUN x - 
B z : 
———M—— cma — T 
— — m rea —— ERU FEM ga MÀ - 
I 
: : 
d l T ———— - : 
PE ; £ - LAE ut ; 
Ht PD au m xd NICA t 


SA i yg n 


^ . 
il 
y 
i 
| JAEN 
" : 
3 ^ 
" 
f 
: 
, 
' 
LE 
2 
, 
D 
à 
. 
t 
N 
» V 
: ; : vM. 
Lr rt Peg etis BU 
2 ep Vnde ved 
| j dU ad at 1 SU CO e HH DRn 
NEA ado i 
" "T Jos R Anna, TECUODE 
* ^ 
L D 
J 
, 4 
M 
i 
Mieeue N 
| D 
d 
à 


Ne 


conr etm 


- SW 


ttn 


———Ó—MÀM ÀMÀÀÀ à 


e wx 


Sentio 


T NM 


— 


T— 


anm gp eap v 


m—————À———— 


m— M 


T t 
d 

n TEN "P. e " LI 
dt »r à : AD pig vx 

"o » d PE LAE 

pese ond myveseve 

, A OI DNA et Afin 

U : fis x : ) ) 1 RP ANI Tran 


Ro 


Wien 


VP "nis 


: [ n y , 
d A " ds ] EUER IOTER WATERS KAMGEM  idait M fe 
"i j yt i 
] ! io hu NL m r ^ A Á 
j NUM ] » 
y ^ nU n ' 2 / ton 
, í ^ ü [4 ! 
2 . A pa 
! á T i Mois. a9 n 
r Ld ^ I" 9 i / M. 
L y» ^ * r1 LI 
"] 1 | AN j ] 
" 4 " , | ; 
! 1 ] 1 " mn * 
4 b ? TAA - l V 
D t] j ; 
i v4.9 AU 4 
: a ^ : VN inu ree) 
^ ' wi [ h i 7) 
" 1 ii PIE P 
/ NL s NODUM od TCU ! t KE 
, L 1 , ' ja) No AREA M 
MOOR IC sh Ur Ne ME ANI AME 1, 
T '  N ] , ; Au MT j JAMES, t : E 
; uM , N^ UT ! 1 ; Á 27 "n ? an » KC abod 
4 131 LI | 354 2 1 E "n y L IAS LAN 


2 


S aT 


i 


PTT HUESL FUCSIBACURPUEUS  - LL PCIEENU TTUNDUIE et 


UX 


-— RNIRNCIE DUE (4M mÁESVSOALILAS GELADEN 


NA 


Ui 
, 
[H 


m 
7 


Z^ 


j^ 
"o 
j 


— ÀÀ—— "S — 


am 


RSS 


o. 


A (77 
A 


[A 
7. 


: Ne 


,, QOO X 
K^ Ce e I a ^ 
y? DE "n, 700002 To 
7777 di 7/7 77, 77 7 
7 


Um 


TI. 
| | 


Y 


LI 
' 
] 
j E 
umo 


" 


urs. 


" 
La 
p 
^ 


ler wor 


NW 


NW 


j 


| 


Wil 


LM 


je 


9) ou mnt mom tabem resin 


Zi) tas 


"TTTHHT 


n 


Bou ing 
u 


» 


d ü 
BN 
Ae 


| : EE mm 
/ ON 
* -— 


D 
j 
L—— | 
E , 
€; 
—cá 3 
— 


AA NN 


WW ^ | 
W i X W 
N K NN » 
WEN 
—À^ uw 


;* T» là 


- ———— j 
[E IAELLTLLIT 
BENI SENS 
U A e [ey D. 
————MÓ i di "i , —Y —2 i 
— m N - 1 E RUE 
H S es 1 
'] E 2 m 3 3 E i v j 
| y N 2p S AS ——]J: 
an óN 3 | . AN 
N 


d - 
T 
i 1 
zin 
— [Ele 
E E 


E : 
ies | 
* 1 : 
uà UA 
j/ à 


A 


"rne 


gw ee 
1 
"T NN 


m 
LLTCTTETTTETTOITTITITITTTITIT 


nn) 


enin, 


- 
s 
E 
" 
: 
i 
m * D 
: m. 
] . n EE 
i M 
LU 
* 
f. 
i4 6 
[] D 
5 
! 1 
s £5 
z^ 
en 
(T7 
! I 
i ^k 
] 1 
i 
: i p 
L VUL Sto UN 
H 
L 
$ 
m 
: E 
t Y 
4v 
y 
Li D 
w 1 
R^ 
' 
ROUUS CCUD D ETRETMM 
| ] 
: " 
' 
. 


i) 


: 
/ 
1 
, 
2 | 
N 
j Y N 
I 
W 
eM N 
A 
——- WN 
MM 
x 
i 
dE 
3 D 
| 
A 
«9 LI 


| 

] 
| 
i S - 
ll z RES SS 

74 m 3 —EL—————— 
«di Nw 

à : | — 


- Y zs - 
c TO p c3 
E PD Vx 
EUR Ct a NCUNES uS 
z , / NR í ( í — 
/ uS 9 
E ^ ios e í S 
A L 
V S 
: S 
T — f 
- s 2 
7 f, 
NM» f 
— WM — 
- Za ( (( 
2» 7 
As ZEE M 
z » Li D MSN à XA 
E——Áe y» E. mo 
dux f 7, dco DP: A o 
SN I 5 g T Jh SN h 
y, zs Wit. 
//l - 9]. 
uff] / // 
| E S E 
— z Y S SN S —| 
7 d SNSRRS 
SS WN SS a 
—-- XGNNSNUNS SNNNSS 
— ———— 
— z— cj e——- 
zu cL e ] 
z — [1 A z 
: - : 3 
l — T rEUMEUA E ES 
( ^ — 
— L— [ 
RF —— —— m 


—— 


*o ite USO 


nem ANDA T 


N 


iN 


^N 


S 
M 


ZZ 


N 


N 


NN 


SSNN 
NS 
NN 
N 


N 


NSW 
NN 


M. 
^ 

m 
D». 

jo — 

V 

I 4 
" 

| 

| 

T 


* He! ig tam 
pedi foi Y 


M 
a 


E Jed E VE : ji ATTE Ro nae RH S JW 


L'elitiie eR 


eM s 

NM CY A 

Ima ny 
Wf 


3d 


13 x. 


ANN 
KS 


S favet ur 


D LC 


- 


DE 


Mee mp9 ma unl 


"T——X — 


yr 


costura comen i 


Ex) 


m 


i 


tmm 


vu 


I2 Aims 


y : 


— — —ANeissS 
— Hu Nae RAN UU 


NN 
SN 
SSSSSS 


, 


' 
» e i 
£ LA 
(4 
s 
^ ILU E 
: í 
3 
" s 
t 
& 
. 
* 
E 
: LI 
l à 
ML 
E 
e - 
* 
i 4 
hs 
we 
" 
* Le 


VUPHESMR paie oem ut 


Ji 


—^ 


X 


vie nan 
! 


NE 


WC Uer ver , 


EVA 
Ad M 


To 


' 
; A) 


4 
NONINTUG 


* 


d OY 
M 
M 


AND 


SASSNSSSNSSNSSS 


N 


SN 
SUGNSS 


( 
«v 


à N 
SNSNNN NS 


N 


NN 


o 


Y 


eN 


bá 


Hunc 
| 
| | 
i 
l 
| 
] 
| 
7 xe t x 
Y 
27 


"7 n 


" 
^ 
X 
m. 
M ! b" 
Lu 
Ert 
| 
! ] 
RUN 


D 


E 


diu 


L8 


L 


; 


RSS 


| | l| li 
Nw NU 


See 


21333.) 


omm AC 


rm 


n 


za 


"Ai e 


— — 


SS A 


ait 


DIU TEN SPenIS em erae s 


-—, 


^ 


"CT 


WERE eim n 


61 


CLASSIS SECUNDA. 


— Continens "Tabellas Votivas , €. Anatbemata . 


Icuti cuilibet Nationi com- 
jp munis mos fuit Diis fuis al- 
À taria erigere , atque in lis 
V offerre Sacrificia,ita pariter 
folemne omnibus erat in- 
genti periculo , metu vel 
labore prefis , Vota Diis 
| Prafidibus nuncupare , que 
poftmodum incolumes fadi exoluere non om- 
mittebant , atque in Templis Íeu alibi ad eorum 
honorem Dona TabulafqueVotivas fufpendere, 
quibus fuarum miferiarum , & grati erga cos 
animi monumenta permanerent : unde Horatius 
Od. 5. lib. r. 

— Me tabula facer 

Votiva paries indicat Vida 

Sufpendiffe potenti | 

V effüimenta maris Deo. 
Quidquid igitur Voti caufa offerebatur , voca- 
batur Tabella votiva ;five quód vote effenc,aut 
ex voto fufpenfz, five. quód depicta hominum» 
vota continerent ; ficuti votivas preces appel- 
lari , quibus aliquid cum voto pofcitur , notat 
eruditiffimus Jacobus Philippus Tomafinus de» 
Donariis cap.r. 

Has tabellas magna ex parte fuiffe teftaceas , 
quemadmodum hodie apud plebejos cereas , 
perfuadet numerus ingens earum , quz etiam. 
hodie plurimis in locis ; ubi Deorum Fana exta- 
bant , effodiuntur:füerunt etiam ex marmore» , 
ex ligno, metallo, aliave re conflata , ut fusé ex- 
ponit idem Tomafinus cap.2. Illum adeat curio- 
fus Lector ; nonenim de Donariis tractatum te- 
xere animo eft , fed cantüm aliqua hujus gene- 
ris proponere , que in Muíxo aflervantur . 

Primo loco fe offert Tabella nea in Tabula 
XXII. num. 1. expreífa juxta prototypum : fuit 
illa reperta in predio Urfinz familiz,cui nomen 
Licetiza prope Tibur fito ; cum hac Epigraphe. 


FLOR /E 

TI. PLAUTIUS DROSUS 
MA G. IT. 
Ve ue s. aM. 


Hanc infcriptionem ita legi debere me docuit 
Illuftriffimus Blanchinus, Vir omnigena erudi- 
tione confpicuus , & ob eam, morumque can- 
dorem CLEMENTI XI. Pontifici maximo ac- 


ceptiffimus, & inter nobiles ejus Cubicularios 
adícriptus , ideft. 

FLORZE TIBERIUS PLAUTIUS DRO- 
SUS MAGISTER SECUNDUS VOTUM 
SOLVIT , LIBERO MUNERE , SEU LI- 
BENTI MUNERE. | 

Ejufdem Viri expofitionem addo, fine ulla, - 
vel fillabz additione, ne in tanti Viri meffem 
filcem mcam videar audacter immittere. Fi- 
gura tabellz ( inquit ille ) fatis demonftrat Voti 
memoriam , quam docet exprefsé titulus. De» 
hujafmodi tabellis cum erudit differuerit Jaco- 
bus Philippus Tomafinus, plura hic dicere ne- 
ceffe non eft. Aliqua tamen indicabo, que 
pertinent ad Plautig Famili hiftoriam , & ad 
etatem ac faperftitionem Tiberii hujus Plautii 
in Voto perfolvendo. 

Plautiam Familiam Tibure oriundam fuiffe 
indicat Monumentum infigne , quod hodieque 
cernitur apud Pontem Lucanum prope ideia op- 
pidum ; e quo tres Epigraphas Gruterus exícri- 
pfit pag. 452. 453. & 454. Viros in iis recenfi- 
tos obfervat , & illuftrat Antonius Auguftinus 
in hac familia , ex quo colligere licet 7?berium 
hunc Pjauiium, cognomento Drofuz , licet ab 
aliis ( quod fciam ) non memoretur , facile ad- 
fcribi poffe Cefarum fxculo. Indicio eft prz- 
nomen,7 iberii, quod in hanc Familiam indu- 
&um füfpicor a P. Plautio Pulcro T iberii Caefaris 
quintàm Confulis Quaflari, & ab eodem T iberio 
tot honoribus aucto , quot in eodem monumen- 
to exprimuntur apud Gruterum . Hunc fufpicor 
in Familiam fuam adfciviffe prenomen Tiberii , 


" & cognomen Drof ,Íeu Dru/f, ut gratam Vicem 


rependeret Augufto fuo, tot munerum , ac titu- 
lorum erogatori munifico . Siquidem nemo, 
quem viderim , ante hunc occurrit in Plautias 
Familia prenomine Tiberii , aut cognomento 
Droff inignitus. Fortaffis etiam fuerit idem. 
P. Plautius a Gruteriano lapide memoratus Pa- 
zer Tiberii Plautii iftius voti perfolutoris, cui 
Droffíeu Druff cognomen idcirco Publius impo- 
fuerit, ut animum Tiberii fibi ar&tius devinci- 
ret, quando comes additus fuit Dzufo T iberii 
fflio , ut lapis ille demonftrat . Natum per id 
temporis ( ut judico) filium comitis fui Drufi 
optime de fe meriti mcmoria , & nomine reddi- 
turus illuftrem. Veletiam factum tuerit in gra- 
tiam Claudii Imperatoris affinis Plautie Fami- 
F lix 


65 


liz poft matrimonium initum cum Plautia Her- 
culanillà , quz illiadhuc privato Drüfum Pom- 
pejuiu, & Claudiam enixaeft. Neque enim» 
fas eft. Dro/f£ cognomentum a Drz/o effe diver- 
fum , cum ex Auctoribus , & infcriptionibus il- 
lius feculi conftet nondum fuiffe antiquatumb 
vcterem ufum enunciandi, atque fcribendi in» 
pluribus dictionibus loco quinte vocalis V 
quartam O , utin vocibus A4erelius , Confoles , 
dederont , faciendum legimus in Grutero , vel 
etiam quintam loco , quarte O , ut in vocibus 
epiffulas , fubules dc. & cum aliunde conftet 
Druff cognomen affumptum fuiffe a Livio;a quo 
etiam traanfmiffum 1n Pofteros , deducto voca- 
bulo a Duce Draufo per ipfum Livium occifo. 
Quis veró neíciat ex hac voce Drau/us rectius 
formari Dre/um quàm Draüfum cadem plané le- 
gc, qua C/audium in Clodium , non in C/udium 
antiqui verterunt. 

His itaque conjecturis adducor ut credam» 
circa Cafarüm tempora vixiffe Tiberium Plau- 
tium Drofum hujufce voti perfolutorem . Eun- 
dem Collegii fui magifterio perfunctum docet , 
qui fequitur titulus MA G. II. hoc eft : Magier 

Jecundus , vel etiam. Magiffer fecundum , quam 
ctiam lectionem conftare pofle mox indicabo ; 
licet enim in aliquibus Collegiis Sacerdotuu 
Magilfterium deferretur perpetuum ei , qui etate 
anteibat; attamen in aliis. Collegiis annuales 
fuiffe magiftros cognofcimus ex antiquo lapide 
apud Gruterum pag. 33. ubi non foliin quin- 
quennales magiftri, íed & magifter anni primi 
recenfetur , arsumento plane perfpicuo ,. quod 
ex Sacerdotibus in quinquennium ad magifte- 
rium vocatis ; annis fingulis unus praficeretur. 

Hinc etiam illuftratur numeralis nota II. quz 
in eadem tabella votiva poft magiftri citulum 
Plautio noftro tribuitur ; facile enim conjectura- 
rc poffumus, veléquinquennalibus eum fuiffe 
Plautium , cui fecundus annus obtigeret ; vclé 
pluribus ad magifterium. defignatis eum extitif- 
Íe , cui vices fecundz fuerint demandatz , vel 
denique primo anno aut quinquennio ( fi forte 
annale, vel quinquennale fuit etiam hoc magi- 
fterium) abíoluto, iterum electum ad id munc- 
ris obeundum . Coeterum ad Magiftros Colle- 
gii fpectaffe inter plura officia etiam vota per- 
folvere , & Victimas immolare perfpicuum eft: 
ex fragmentis Fratrum Arualium ab Urfino , & 
Grutero editis. Ibi enim C. Porcius Prifcus, qui 
etiam magifter I. dicitur hec omaia praftat 


IMMOL. IPSO. MAG. PORCAM, 
ET AGNAM 


aliis miniftrantibus. Ibi eriam Florz Sacrificium 
defcribitur OV. IL. ideft Ovibus duabus. 


Mufzi Kircheriani 


Quorfum veró Florz vota conciperentur,nar- 
rar, & irridet D.Auguftinus de Civit. Dei lib.4.. 


| cap.8. ubi cum fáífciculo illo levium Numinum . 


Volufina , PatelIana, Hoflilina , Lacturcia , Ma- 


tuta, & Runcina Eloram colligat , quam floren- 


tibus frumentis adjütricem invocatam a Roma- 
nis nemo vel leviter eruditus ignorat. Neque 
alio , ut arbitror , confilio Plautius nofter Vo- 
tum Florz períolvit in agro Tiburtino , ubi Tas - 
bella ifta reperta eft. nifi ut florentes fegetes - 
cuftodiz ipfius commendaret. i3 
Hac habui que de Tabella ifta confcribe- 
rem , quam fecit commendatiorem inícriptio 
Flora apud antiqua monimenta non admodum 
frequens , licet ex Authoribus conftet , eo per- 
ductam fuiffe hujufmodi Numinis fuperftitio- - 
nem à Romanis, ut illi Flaminem proprium» 
Floralem diGum inftituerint. vu 


TABULA VOTIFA NEPTUNO. 


Abula marmorea fub numero 2. eft , in» 

qua Juvenis oftenditur manibus duobus 
remis admotis laborans in navi, quz inter un- 
das maris procellofas fertur; temone , & velis 
orbata. In eadem hzc verba graecis characteri- 
bus ruditer incifa leeuntur. 


POY?]NA IOYSTON EIS MNEIAN 
XAPITOS 


ideft Ruffna'juffum in memoriam: beneficii Íub- 
intellige pofuit vel aliquid fimile .. Iilam appen- 
fam fuifle ia gratiarum adionem à muliere no- 
mine Rzffza in memoriam beneficii, quo 44//us 
ejus &lius, vel maritus, feu affinis iacolumis 
evaferit é maris tempeftate ; ipfa verba , & fcul- 
ptura facis indicant. 

Tabellas votivas Ethaicis paffim in ufu fuiffe; 
eafque marmorcas parietibus Templorum in- 
fertas potius, quàm appenfas , pluribus probat 


Jacobus Philippus Touzfinus lib. de Donar. | 


cap. 1. & praefertim Nautarum foboli, poftquam. | 
aliquid difcriminis evafiffent. Ira preter Hora-. | 
tium aliofq; Vates Tullius in Epift. ad Atticum | 
lib. 4. Necenzim we una ex boc naufragio d abula 
deleclat . AÁmabant enim illi non modó dona; 
quz periclitantes voverant , fed & periculum 
ipfum in Tabella depictum proponere five in» 
Templis , five alibi, ut apertius teftarentur; 


quanto Deorum beneficio fetvati fuiffent. Vit- | 


gilius Aeneid. r3. 
Hicffeterat Nautis olim venerabile ligaum 
Servati ex undis , ub; ffgere dona folebant 
Laurenti Divo , Qv votasfafpendere veftes . 
Et quidem in honorem precipué Neptuni nau- | 
fragium pictum in ejus Templo psit fige- 
ant; 


1 


—X 


Claffis Secunda. 


bant ; idcirco (referente Lucio Mauro in Antiq. 
Romanis) Templum Romz erat Neptuno fa- 
crum , ubi poftea Delubrum D. Blafio facrum 
fuit. in quo Nautz Tabellas naufragii pi&as fu- 
fpendebant; quamvis etiam Plutoni Inferorum 
Deo, qui periculum maris evaferant , Vota po- 
fuerint . Quale in Hifpania ad caftra Vicel- 
liana apud Tomafinum , 


PLUTONI 
DEO. IN. LOCO. 
SUB. TERRA. COND. 
PERICULO. OCEANI 
' LIBER. ARAM. POSU 
IT. FAB. VICELLIA 
NUS. EX. VOTO. 


Etiam Caftori Polluci , & Dianz apud Sene- 
cam lib. 1. Queft. Nunquam enim frequentius, 
quàm in ipía jactatione tempeftatis Vota fic- 
bant , ut indicat Ovidius lib. r. Faft. Eglog. 2. 

Dii maris, &* Celi ( quid enim nif vota, 

Juperfunt ) 
Solvere qua[Jata parcite membra ratis. 

Cum nuda videatur imago exculpta , arguo 
illum fuiffe € Collegio Urinatorum: erat, enim 
apud Romanos Collegium non vile ; qui pifca- 
toria arte vivebant, ut probat vetus infcriptio 
pofita Pifcatorum Patrono apud Tomafin. pa- 
gina 213. 


TIT. CLAUDIO ESQUIL. SEVERO 
DECURIALI. LICTORI. PATRONO. 
CORPORIS PISCATORUM, & 
URINATORUM &c. 


nam Nautis, ut monet T omafinus cap. 25. Ha- 
bitus erat penula coloris veneti , feu Thalaffici 
aut cerulei ; quam induti bracchio dextro exer- 
to ; caputio, vel bardocuculla , veluti & noftra, 
&tate tecti incedebant . [ 


LAPIS VOTIVUS SILVANO. 


T * Ertio loco recenfenda hic eft Bafis marmo- 
rea nuper reperta prope Viam Appiam in 
Regione duodecima antique Romaz.Quadratam 
formam illa habet tribus palmis altam. In ante- 
riori ejus facie hxc verba leguntur tali modo 


difpofita . 


63 


SIGNUM 
SILV ANI 
SANCTISSIMI 
CUM BASE 
POSUIT C, 
FLAMINIUS 
THELESPHORUS 


In hac infcriptione duo fe offerunt notatu di- 
gna. & primó quidem in memoriam revocan- 
dum eft ; quod fcripfit Servius , fcilicet inter 
rufticos Deos adnumeratum fuiffe Silvanum , 
creditum ut Deum Agrorum, & Pecorum , Sil- 
vanum à Silvis appellatum .. D.Auguft. lib. 15- 
cap. 22. de Civit. Dei ; docet ftatuam illi poft- 
tam fuiffe manu protenfa , & cupreffu armata, , 
cum ejus fationem primus dicatur inveniffe , ita 
Martian. Capella lib. 5. Nupt. 

T unc primm poffta Siloanus forte cupre[[u 

Percitusyac trepidans dextrá tendebat inerme. 
Silvani mentio in vetuftis marmoribus inveniri 
notifimum eft , aliquorum fragmenra ponit 
Thomas Dempfterus in fuis Paralip. ad cap. 20. 
lib. 2. Antiq. Rom. Rofiai ideft, SILVANO 
SANCTO LARUM PHILEMON P.SCANTI 
ELEUTHERI DD. 
alterius hxc funt verba 

SILVANO SANCTO LARUM CESA- 
RIS N. & COLLEGI MAGNI CN. TUR- 
PILIUS TROPHIMUS VOTO SUSCEPTO 
ARAM DE SUO DD. 

In Aris autem dicatis facrificia offerebantur. 
Refert idem Dempefterus illi primitas lac obla- 
tum fuiffe , utrufticum decebat Deum , juxta 
illud Horatii lib. ». epift. r. 

Tellurem porco , Silvanum latfe piabant. 

Ex voto igitur non tantüm Are ponebantur , ut 
docet fupra allata infcriptio, fed ejus fimula- 
crum , quale indicat noftra tabula marmorea , 
quadrato lapide excifa , qui bafis erat fimulacri 
ut docet Infcriptio. - 

Secundo loco notandus eftTitulus SazZiffoni 
Silvano tributus , qui etiam legitur apud Spo- 
nium fedt. 2. art.8. Mifcellaneorum erudite an- 
tiquitatis fic. Mercurio , C» Silvano Santiiffemo 
Jacrum; item, Silvano Saut iffimo Sacrum P. Iu- 
aius Mucianus V. C. Prafect. Urbis. Aliam hu- 
jus generis refert Boiffardns lib. 3. Antiq. Ro- 
man. exprimens Áram , in Palatio Cardinalis 
Cefii pofitam , in qua hac verba incifa funt . 
SILVANO & HERCULI SANCTISSIMIS 

DIIS SACRUM &c. 
Hac voce Cultum fignificabantEthnici erga fuos 
Deos ; a quibus vel boni aliquid fe recepturos 
fperabant , vel etiam ad evitanda mala, quz ab 
ciídem fibi infligi poffe timebant. Confirmatur 
RE idem 


64. 
idem cultus fequenti infcriptione , quam Spo- 
nius fect. r.artic. 1. indicat in bafi,in qua eft 
imago Solis fcu Apollinis hzc verba habente ; 
SOLI SANCTISSIMO SACRUM T. CLAU- 
DIUS FELIX & CLAUDIA &c. non tamen 
femper hac voce incorrupta morum integritas 
fienificabatur , fed virtutis alicujus ad mores 
non fpectautis excellentia. Fuit enim Roma 
infcriptio apud fculptorem /Edium Barberina- 
rum de aquis albulis, quam Sponius etiam re- 
fert, fe&. 3. his verbis expreffa . 

AQVIS ALBVLIS SANCTISSIMIS VLPIA 

ATHENAS CLAVD. AVG..... 

LIS UXOR LIBENS. 
Quam fanctitatem procul dubio ab utilitate ea- 
rum affirmatam effe exiftimat Sponius adducens 
Strabonem de his aquis fic differentem. Z/bu- 
le etiam profluunt aquae frigida , qua ex pluri- 
bus fontibus delapfa variis morbis remedium pra- 
bent pot , aut in balneo. ufurpate. 

Ex his omnibus patet duplicem claffem Signo- 
rum , quz vota vulgo dicuntur ; apud Antiquos 
fuiffe , ut docet Kircherus toin. 2. Oedypi p. 2. 
pig. 445. ideft majora, & minora. Minora, 
quidem portatilia collo pe&ore , manibus ad 
malorum avveruncationem; majora veró immo- 
biliter pofita in publicis locis Vzbium , Z'em- 
ploram , Coemeteriorum , Camporum &c. ad 
hoflium , & contrariorum Deorum infultus ar- 
cendos atque etiam poft vota concepta , iifdem 
locis pofita. Et etiam noftra xtate vidimus co- 
jumnas,& piramydes erectas ad facras imagines 
fuftinendas , quas ex zre feu lapide Pietas Prin- 
cipum , & Populorum in publicis locis in gra- 
tiarum actionem magnis expeníis dicavit. Ste- 
terat procul dubio Silvani fignum noftre bafi 
impofitum , ut indicat infcriptio. At inter Ru- 
dera,ubi illa latebat,repertum non cft. Illud tale 
fuiffe autumo qualem ex antiquis Scriptoribus 
nofter P. Francifcus Pomey deícripfit in Pan- 
theo mythico pag. 210. Senem cruribus capri- 
nis humana facie, ftatura pufillum ; porrecta, 
manu cupreffüm tenentem * fic dictum a Sylvis, 
quibus pezfidere czca fuperftitio fuadebat An- 
tiquis. Cupreffum ille tenebat, eó quód Cypa- 
riffum puerum ab eo füummoperé dilectum , poft 
ejus mortem in hanc arborem mutaverit in fola- 
men moeroris , quare illum compellat Virgilius 
1. Georg. | 

Et teneram à radice ferens Sylvane cupreffum . 
Quare autem potius Signum dicatur, quàm Si- 
mulacrum aut ftatua pofita fuiffe Sylvani, ratio- 
nem deduco ex documentis Antonii Auguftini 
viri eruditiffimi, quiin Dialogo decimo quz- 
rens , an Signum, & Statua differant , refpondit: 
Signum Diis magis convenire ; ut in quadam 
epiftola Ciceronis apparet, ubi dixit: Mar'is 


Mufzi Kircheriani 


verà fignum, quo mibi pacis aucfori Cc. & alibi : 
S1:gnum Libertatis , Ó Signum Concordie , qux 
pro Diis tum colebatur . 


TABULA VULCANO SACRA. 


Liam tabellam votivam ex albo marmore 
duobus palmis latam , & totidem longam 
hic oftendo, cum curiofa inícriptione fcilicet 


VOLCANO QVIETO AVGVSTO 
ET STATJE MATRI AVGVSTJE 
SACRVM 
P.PINARIVS THIASVS ET 
M. RABVLIVS BIRVLIVS 
MAG. VIC. ARMILVSTRI ANNO V. 


Altare feu Aram , veltabellam tantüm votivam 
inhonorem Vulcani, & State Dea fuiffe obla- 
tam à P. Pinario, & M. Rabulio infcriptio do-. 
cet. Atquid in votis habuerint, nonexprimi- 
tur. Illud tamen deduci poffe autumo ex ulti- 
mis verbis, quibus indicatur fuiffe factam obla- 
tionem anno quinto Ármiluftri ; quod ut clariüs 
pateat Verba ipfa funt explicanda. 

Et primo notandum eft ex Varrone lib.4. de 
lingua latina 4Arziluffrium , feu Armiluffrum. 
Feftum fuiffe, in quo Romani armati Sacra facie- 
bant ; & dum facrificarent, tubis canebant. mo- 
net tamen Nardinus lib. 7. cap. 8. difcrimen effe 
inter Arzailuffrium , & Armiluffrum. Armilu- 
ftrium enim Feftum quidem erat , ( fcribente 
Paulo Diacono in Fefti epitome ) quo res di- 
vinas armati faciebant , & dum facrificarent tu- 
bis canebant; Armiluftrum veró locus ille dice- 
batur , in quo peragebatur Feftum . quare idem 
Varro addidit , 2/7 jocus. potis dicfus /ft ab lu- 
dendo , quid ludentes ancilibus armati ciycutbant. 


HujufmodiFeftum celebratum fuiffe fingulisan- — | 


nis die 19. Octobris in veteri Calendario legi- 
tur his verbis: ARM. N.P. ideft Arziluffrium 
"efafla primo, & in honorem Titi Tatu, Dio- 
nyfius docet in fecundo , fcribens: Civitas ex- 
peufís publicis anuo quolibet illi parentat ( idet 
T ito)cujus fepulchrü milites armati circumeunt. 

Aliud infuper Armiluftrium fingulis quin- 
quenniis celebratum apud Giraldum Syntag. 
Deor. 17. his verbis deícribitur, Milites lauro 
coronati rem divinam ita peragebant ,' Suet, 
Ovem , Taurum , qui puri effent ter circum Acies 


infirutlas , pracedente pompa, ducebant , M arti-.— 


que Deo immolabant . De quo etiam Livius fic 


habuit lib. 2. Orzzes Centuria , &- Equites ins | 


campum martium convocati , Sue , Ove , T auro 
cafe s, i mmolarunt, quód lufirum eff didum, atque. 
tale facrifiii , genus SVOVETAVRILIA di- | 
Xerunt. | 
Hunc luftrandi morem Servium Regem pr- | 
 müm 


Clafsis Secunda . 


müm inftituiffe ferunt ;, & Armilu(trium nuncu- 
paffc ; alii tamen a Numa tradunt ortum habuif- 
fe. Luftrum autem dicum fuiffe five Armilu- 


flrium ex eo quód fic in Sacrificiis purgatio fie- 


ret fingulis quinquenniis ; ut docet Varro lib.4. 
de lingua latina. 

Tertium denique Ármiluftrii genus Anto- 
nius Auguftinus refert in fuo de Antiquit. Dia- 
logo decimo, ubi docet. Armiluftrium a Lu(tro 
derivatum . Luftra autem Rome fuiife cum Re- 
ges primüm civium romanorum delectum cen- 
Íumque facere folebant ; fcilicet cum corum fa- 
cultates, aetates, ftatum, & quis cujuseffet curiz, 
vel tribus ; cujus Colonix aut municipii , quod 
officium ; collegium ; Sacerdotiumque gererent, 
quot liberi effent , cujus «tatis ; quo cenfu, de- 
Ícriberent. Ad hzc civitatis bona apud Quz- 
ftores explorabant , cui rei Magiítratus inven- 
tus Cenfores bini ; qui quinto quoque anno 
Luftrum conderent ; hoc eft Cenfum agerent , 
Vniverforum . 

Sicut autem in Luftro omnes domus , famili 
atque cives, eorumque bona luftrabantur , fcu 
recenfebantur , ita pariter erat Armiluftrium, in 
quo milites luftrabantur ; & arma. De tali ma- 
nere Cenforum fuíe Rofinus egit antiq. Roman. 
lib. 7. cap. 1o. ex quo aliqua hic fubjicimus . 
Cenfores dicti illi funt, quód ad eorum cenfu- 
ram ideft arbitrium cenferetur populus. Fuit 
bic unus de Magiffratibus majoribus , &- Roma- 
n& reipublice propter difciplina cuffodiam , cujus 


Jetvera cura Cenforibus inter catera fne provoca- 


tione commi[Ja fuit admodum falutaris. Ipforum 
ofcium erat , qued prater Livium , Plutarchum , 
V aleyium , C alios Cicero lib.3. de legibus paucis 
bis verbis plené defcribit . Cenfores , inquit , po- 
puli evuitates , foboles, familias pecuniafque cen- 
Jento. Vrbis templa , vias, aquas , 4rarium. , 
viligalia tuentor , populique partes in Tribus di- 


Jiribunto , &v 1n decurias, Civitates, Ordines par-. 


tiunto., Equitum peditumque prolem defcribunto , 
c&libes effe probibuuto , mores populi regunto, Pro- 
brum in fenatu ne relinquunto , bini funto . 
- His prenotatis facilé deducitur Pizarium , & 
Rabulium binos Ceníores populi fuiffe, a qui- 
bus preces, & Vota fuiffent oblata, non quidem 
in Feftis Armiluftrii fingulis annis , vel quin- 
quenniis a militibus celebratis , fed Armiluftrii 
tempore ; quo Árma militefque recenfebantur ; 
opus enim erat arduitate plenum , invidixque 
& infidiis obnoxium , ut confideranti patebit . 
ua de caufa , referente Auguftino dial. 2. ad 
'dMind exercendum Viri Primarii , & Confules 
cligebantur in Vrbe: & hi purpurea vefte in- 


duti incedebant ; atque eos duobus littoribus. 


wti poffe ( referente Dione ) Auguftus decrc- 
yit « 


65 


Auno igitur Ármiluftrii quinto , quo illud 
celebrabatur ;, preces fuas Vulcano obtule- 
runt Cenfores ifti, & quidem Quinto. Scilicet; 
ut ipfis eo tempore faveret , non ignem exci- 
tando , necextruendo arma ; quorum fabricam 
Vulcano , & Cyclopibus Virgilius cum Home- 
ro , ceeterifque poetis tribuit (cribens : 

—— Ignipotens calo defcendit ab alto. 

Ferrum exercebant vafto Cyclopes in antro 

Brontef/que Sterope[que , &- nudus. membra, 

Pyracmon , : 

Una cum Vulcano STAT /E etiam matri preces 
fuas effuderunt , nam ejus Dex cultum , auctore 
Fefto , apud Gyrald. Syntag. pr. i» /4os quique 
vicos retulerunt , colluffrante populo, lapides non 
confumi igne , qui plurimus fiebat inforo , 1n. quo 
ejus Dea /£mulacrum antiquitus colebatur. Cam 
autem Pizarius , & Rabulius dicantur in inícri- 
ptione Magiffri Vici , & quolibet in vico Scata 
Dea coleretur a Romanis ; mirum non cft im- 
ploratam ejus opem fuiffe, tanquam Vicorum 
prefidis ; ubi Votum emittebatur a Pinario , & 
Rabulio. Utrique autem ; nempé Vulcano, & 
Sratz , titulus 4ugu//i tribuitur, ut ea voce am- 
borum Majeftas fignificetur. Ob id etiam ( do- 
cente Servio) Seder Auguffa , Cv tecum Augu- 
Jfum dicitur , & Ovid. rz. Faft. 1 12. ait : 

Sautla "vocant Augufla Patres :. Augufia 

"ocantur , 

Templa , Sacerdotum rità dicata manu . 
Auguítus etiam appellatur qui eft confecratus 
ait Cicero de natura Deor. li».2. c.89. uti eraat 
Gentium Dii , ex Hominum Cztu in. Deorum 
chorum adícripti . 

Volcanus denique non Vulcanus appellatur , 
voce ab Antiquis latinis ufurpata . Volcanus 
enim ab iis dicebatur , ait Servius , quali V olica- 
nui, & Varro ab ignis Jam majore viac Vio- 
lentia Velcanus dicitur .. Ita Martialis lib. 5. 
epift. 7. 

Iam precor oblitus nofira Volcane querele 

Parce Óvc. : 
Supereft ut de munere Magiftri Vicorum, quod 
aRabulio, & Pinario excrcebatur aliquid in- 
quiramus, Antiquiffimum illud fuiffe in Repub. 
Romana refert Bulengerus lib. 5. cap. 7. de Im- 
perio Romano ; nam: inter Curatores Urbis ', 
erant Curatores viarum , qui Vicomagiftri di- 
cebantur, qui tamen ante Áuguftum perpetui 
non fuere, nec id certum erat munus , fed ea- 
rum curam a Cenforibus geftam affirmat Cicero 
de Leg. his verbis. Cenfores Urbis , Templa. ; 
Vias, Aquas, aerarium, veéligal tuentur , Qaa- 
mobrem tempore Reipublicae Pinarium , & Ra- 
bulium Magiftratum hunc geffiffe non levi con- 
je&ura probatur , cum Ceníorcs effent , qui At- 
miluftrium inftituerent ; & Vicorum Magiftri , 


qui 


-— 


66 
qui curam Viarum haberent. Áuguftus deinde 
Curatores viarum ; & minores magiftratus in- 
ftituit, quos Varro V;oecures vocavit. Hi nu- 
mero quatuor primüm fuere , ut affirmat Pom- 
ponius de Origine Juris , poftea his quatuor ad- 
diti duo; Curatores item extra ordinem reperti 
funt, quifingulas vias curarent , quare Plu- 
tarchus , Cafarem Curatorem Vis Appiz ; 
Cicero Thermum Vix Flaminix fuiffe ajunt , 
& Dio lib. 54. fcribit armatos ab Augufto 
duos , qui vias curabant extra muros , re- 
tentis quatuor , qui in Vrbe. Qui veró extra 
muros vias curabant , quatuor aliis digniores 
erant , quia in viis illis amplioribus extra Vr- 
bem fumptus major. Eorum meminit Plinius 
lib. 5. Epift. Anno poft Chrifti nativitatem» 
222. Alexander Severus, cum ad imperium per- 
veniffet,voluit per fingulas Vrbis Regiones Pre- 
fc&os facere , ut effent quatuordecim . 
Inter przcipuas curas,quas exercere teneban- 
tur aantiquiffimi Vicorum Magiftri, ea erat , quz 
ludos compitalitios inftituebat , co nomine ap- 
pellatos a compitis; in quibus fiebant . quos 
ludos intermiffos ad Servium ufque Regem. ; 
dein per cofdem magiftros inftaurari curavit 
Lucius Pifo. Tandem fublatis Collegiis; ipfi pa- 
riter aboliti funt, & poft novem annos a P.Clo- 
dio Tribuno Plebis rurfus aperti , hac formula 
utente precone : D'e zoza poff Calendas Ianuarii 
Quiritibus Compitalia erunt . Compitalia erant 
qui in Compitis peragebantur ; Compita veró 
locaerant via publice, ac diverticula aliquo- 
rum confinium, vel loca in Quadriviis, ubi zdi- 
cule confecrabantur patentes . Compitalia. 
(inquit Varro ) 4/es attributus Laribus ubi vie 
competunt, tum iu compitis f[acrificabatur.In Tri- 
viis, & Quadriviis edes erant pofita in tres par- 
tes fi trivium effer, ia quatuor, fiquadrivium, 
apertz , ad quas conveniebant Pagani ex locis 
vicinis Sacra fa&uri. Quot annis 1s dies conci- 
peretur Macrobius refert lib. 1. Saturn. cap. 7. 
Quo yeró ritu celebraretur , apud nullum Au- 
ctorem explicatum inveni. In Suetonio tantüm 
de Czfare Augufto hac legi: Compitalitiis La- 
res ornari bis anno inffituit , ubi Samuel Piti- 
Ícius orzari explicat Coronari . Apulejo Ícri- 
bente milef. 3. /z ipfo fere meditullio Epone Dee 
Jfimulaerum praffdens adicule , quod accurate 
corollis vofeis recentibus fuerat ornatum . Sic 
Tibullus 1 r. 
—— Ut ornato: duse ante Deos . 
Floribus ornare Lares folebant Veteres ex Pli- 
nio 21. cap. 3. Er jam tunc Coyone Deorum.» 
bouos erant, Cv Larium publicorum privato- 
7umque . 

Ex quibus patet ni fallor , Vota Rabulii , & 
Pinarii concipi patuiffe eo die; quo Compitalia 


Mufzi Kircheriani 


fefta celebrabantur in honorem Statz Dez, pu- 
blicorum Vicorum Przfidi, & Titulari, ut fupra 
explicavimus. Inquirendum denique effet, qui 
nam fuerint Publius Pinarius , Thiafus, & Man- 
lius Rabulius Birulius, ideft "Deuforde illi, ac 
Vicorum Magiftri ; quibus Armiluftri inftituen- 
dicura commiffa erat. 4tariolari potius, quàm 
vera deducere in re omnino abdita , poffumus . 


1 ABELLA APOLLINI SACRA. 


Tabella hic marmorea fefe offert explicanda; 
in qua hzc verba leguntar: 


SINDIIS. ATIAIIS 
MVNVS. D. 
SYNESTOR. GIILATOR. 


Eam ex eo Anathematum genere effe, quibus 
religiofianimi cultum. Homines olim teftaban- 
tur, non eft ambigendum . Illa enim (referente 
Jacobo Philippo Thomafino de Donar.cap. 1.) 
Tabelle erant parvz in quibus aliquid fcti- 
ptum , vel pi&um erat , quarum alique in» 
Deorum venerationem , vel beneficii ab iis ac- 
cepti memoriam erant parietibus 7 emplorum ; 
vel appenfz , velinfertz , & neomaia circa» 
cjufmodi votivas tabellas cum ipfo Thomafino 
exponamus , fatis erit animadvercere , aliquan- 
do in eis nomen voventis expreffum fuiffe, ut 
apparet in tabella, quam ex monumentis Arun- 
delianis Seldenus his verbis expofuit : 


SACERDOS ARCHIDIAMUS 
PHILZENETI F. ISIDI 
OSIRIDI, ANUBIDI 
DONARIUM 


Similis huic noftra infcriptio eft, in qua; 
Syneflor Giilator munus. donat , «el dicat fn» 
Diis Atiaiis; munus diciturloco Dozayii , qua 
verba ait Nonius Marcellus confuetudine ha- 
bentur , quz aut propitiandis Diis dantur , aut 
Hominibus pro bencficiis redduntur , ex quo 
documento parum firma probatur quorumdam 
non infime notz Grammaticorum diftinctio , 
qui munera Hominum, Dona Deorum tradunt, 
Innumeri enim ex latinis.in eadem fignifica- 
tione hec verba ufurpant. Sic Catullus car- 
min. 67. 

Priffina vota noo munere diffolvo. 

& Juftinus de Delphico templo lib. 74. 24ulta 
ait , C» opulenta ibi Regum populorumque vvifun- 
tur munera, queque magnificentia fui reddentium 


vota gratam voluntatem , &- Deorum vefponjao 


manifeffant . lgitur ne in voce inutiliter herea« 

mus, Donum five Munus Syazeffer donat pro 
ora- 
o 


 Clafsis Secunda. 


&ratiarum actione ob aliquod beneficium acce- 
ptum ; quod tamen non exprimitur , 
Inquirendum  modó eft ; qui nam Syneftor 
fuerit atque quibus Diis munus fuum obtule- 
rit ; Ut ab hoc ultimo exordiamur , me a verita- 
te non aberrare putabo, fi dicam ; hec verba 
non ca ratione legenda effe , qua incifa vifun- 


.tur , fed diverfa, Scilicet interpun&ione facta 


poft Sin. SIN. DIIS ATIAIIS , hoc eft 
SINGULIS DIIS : frequentiffimé enim in an- 
tiquis infcriptionibus deeffe interpunctiones, & 
continuato curfu verba, vel integra , vel de- 
truncata incifa fuiffe fciunt rerum antiquarum 
periti , ficuti etiam ab imperitia, vel Inciforum, 
vel Voventium Hominum barbara pronuncia- 
tione exprefsa s ATIAIIS igitur relicto C dixit 
SYNEST OR addiditque vocales AI, ex quo- 
dam male pronunciationis vitio; vel ufurpatis 
litteris AI. pro Z , quod fuiffe frequens in in- 
fcriptionibus oftendit Gruterus ut 4grippinai 
pro Agrippine F/erai pro Flore, & fcripfit 
Atiaiisloco ATIAEIS ut fignificaret ACTIA- 
CIS feu ACTIIS : & nifi hoc pa&o talia verba 
legantur , nullam puto vel apud Latinos vel 
apud Grzcos , alove idiomate peritos, illis tri- 
buipoffe fignificationem. Remanet tamen ex- 


plicandum , qui nam fuerint Dii vel ACTII vel 


ACTIACI feu ACTIEI, quibus Syneftor fua 
vota perfolverit- 


.. Apollini ab A&io denominationem celebrem 


fuiffe ob Vi&oriam Augufti contra M. Anto- 
nium y & Cleopatram Reginam retulit Proper- 
tiusin Elegia, qu& totam hiftoriam comple- 
é&ens eft apud Scriptores celebratiffima . 

Acdius binc traxit Pbabus monumenta , quod 

ejus 
- Unadecem vicit miffa fagitta vates . 

Actium autem Urbs eft ; & Promontorium Epi- 
ri contrà Nicopolim , quam Auguftus zdifica- 
vit ; ideft referente Strabone lib. 7. Geograph. 
Vi&oriz Civitatem , in qua viàoria M. Anto- 
nium ante oftium illius Sinus navali przlio fi- 
mul & Reginam Cleopatram fuüperaverat: nam 
& ipfa huic certamini praefens interfuit. Illi 


Apollinis A&ii templum in tumulo ad oftium 


eminet , cui campus fubjacet lucum habens. 
Igitur quod Apollini A&io munus oblatum fit 
dubio procul habemus , illudque poft relatam 
ab Augufto Victoriam opinari nos poffe docet 
voxilla, quz non unicum Deum Apollinem , 
fed plures Deos , quos Actios appellat , nempe 
€os omnes, quos Romanorum Superftitio venc- 
rabatur, & illos pro Augufto decertaffe in ea 
pugna Virgilius eleganter narravit in octavo 


Aeneidos carm, 7oo. dicens 


He dum etiam gemitios a tergo refpicit angues 
Omnigenkas Deum ronfira cx latrator Anubis 


67 


Contra Neptunum &x Venerem , coutraqs Mi- 

üervam 

T ela tenentiSauit medio in certamine Mavors 

Calatus ferro , triffe/que ex etbere Dire, 

Et fciffagaudens vadit Diftardia palla 

Quam cum fangutneo fequitur Bellona flagello. 

Attius bec cernens arcum intendebat Apollo 

Defuper somtis eo terrore AEayptus €x Indi 

Omnis Arabs, omtes vertebant terga Sabai. 
Ut igitur Deos diceret omnes , a quibus opent 
Syneftor receperat in navali certamine , in quo 
Apollo ceterique Dii Romanorum pugnavc- 
runt contra omnium Deorum ZÉgyptiorum 
monftra , Acfios appellavit ; denominatione de- 
fumpta ab Apolline , ícu loco, ubi Vi&oriam 
retulit Auguftus , 

Hinc facile argui poteft Syncítorem vel Mi- 
litem vel Nautam fuiffe in ea Claffe maritima 
fuperftitem , qui in Urbem redux in. Templo 
Apollinis fingulis Diis tabellam hanc votivam 
obtulerit . 

Aliam tamen fignificationem tribui poffe pu- 
tofiloco ATL/EIS legatur ACIEI. Antiqui 
enim fpe litteram T pro C ufurpabant , ut in 
dictione Sartopbagus loco Sarcopbagus infuper , 
docente Grutero , non raró S vel T apponebant 
fuperfluum in fine verborum . Quis igitur pro- 
hibet dicere /zgulis Diis Aciei donum daria Si- 
neftore , hoc eft Diis pralii tutelaribus ; ia quo 
parta victoria fuit; Acies enim interdum pro ipfo 
conflictu & przlio fumi certum eft apud Lati- 
nos, fic Tacitus lib. 20. priza acie (hoc eft 
primo confliu) fuum viciungue Romanum 
dixit. 


PUERPERJE VOTUM. 


ed ad alia procedens figulinum opus huic vo- 
S tivz tabellz addo fub nu. 1. Tabulze XXIII. 
non abíimile illi , quod Thomafinus exhibet 
cap. 14. ex Muízo Martii Milefii Sarazani acce- 
prum. Exprimitur in eo Obftetrixqua infantem 
jam editum gremio fovens matrem confolari 
videtur prope ipfam fedentem : in ejus averfa 
parte foramen ineft, ut melius parieti affigere- 
tur, Tabulam illam , quam Thomafinus- expo- 
nit , affirmat fuiffe inventam Nemi , ubicelebre 
olim Dianz templum. Ubi nam noftra effoffa 
fuerit , pro comperto mihi non eft. Illam ex fuo 
Cimelio in noftrum Mufzum tranftulit Petrus 
Bartolus erudita antiquitatis cultor eximius ; & 
magni nominis Pi&or , fed repertam fuiffe in 
loco , ubi Templum Diane feu Lucina dicatum 
erat , dubio procul exiftimo. Ab ea enim Puer- 
perz. auxilium prxcipue expectabant, de qua 
Horatius lib. 3. od. 22. 

Montium cuffos nemorumque virgo, 

Que 


68 
Qua laborantes utero puellas , 
T er vocata audis , adimifque letbo 
Diva triformis. ! 

In quem feníum Scriptorille , qui fub nomine 
Abdix Babilonix Epifcopi circumfertur lib. 3. 
hift.apoft. de quadam Calliope inter graviffimos 
partus dolores ira fororem alloquente , ait; 
Vade qu&fo , &x invoca Dianam Deam nofiram , 
ui mifereatur mei : lpfa enim habet patrocinium 
obftetricandi. Cum autem Lucina eadem habe- 
retur ac Luna , inyocabatur ad partus egeren- 
dos , quód ii plerumque matureícunt novem 
Lunz menfibus , qui eó quód menfa fpatia con- 
ficiunt , menfes nominantur , ait Cicero de Nat. 
Deor. ex Timao, quicumin hiftoria dixiffet 
qua nocte natus Alexander effet , eadem Diana 
Ephefix templum deflagraviffe , adjunxit, zi- 
nie e[Je mirandum , quód Diana , cum in partu 
Olymptedis matris Alexandri ade[fe voluiffet , 
abfu:ffes domo . Quamobrem addit idem Cicero, 
a Lucendo nominata eff , diciturque Lucina, & 
Lucella a luce, quam infantibus dare credeba- 
tur, velaLuco, ut alii docent, in quo tem- 
plum habuit Romae : Utramque fignificationem 
probat Ovidius hoc difticho: 

Gratia Lucina dedit bac tibi nomina Lucus , 

Vel quia principium tu Dea lucis babes . 
Opigena etiam ob eandem caufam dicebatur , 
quód matronis , in partu laborantibus opem 
ferret , feu etiam Egeza , quia eam partui ege- 
rendo opitulari crederent. Ob quam caufam 
Puellam jam gravidam Zonam folito arctiorem 
in templo Dianz ; quz a Grecis dicebatur. Zo- 
zam fol'uens , deponere Athenienfibus folem- 
ne fuiffe ; Auctor eft in Argonauticis Appollo- 
nius. 


VOTA -ESCULAPIO. 


nter cetera Votorum figna,corum frequentif- 
lao occurrunt, qui morbis diverfis ; corpo-- 
riique-vitiis aflligebantur. Hi enim non fecus 
ac naufragi opem a Diis implorabant , recepta- 
que valetudine , non modo grati animi indicio 
vota folvebant , fed qua ratione id. contigiffet , 
in tabula fignificabant ;feu figno teftaceo, quod 
Templorum parietibus affigebant, quare Tibul- 
lus lib. 1. Eleg. 3. | | 

— — Iam poffe mederi 

Pitia docet T emplis multa tabella tuis . 
Ex fidis etiam Veterum monumentis accepimus 
ZEgros non folum in ZEfculapii Templo , fed in 
aliis laborantes detentos fuiffe , atque ipforum 
templorum parietibus fua nomina affixiffe : ut 
videri poteft apud Strabonem lib.8. Aefculapius 
in Infula Tiberina templum obtinuit authore 
Liviolib. 10. in quo Aegri vota cffundebant. 


Mufzi Kircheriani 


Nec incongruum hic erit commemorare quod 
ex Plutarcho accepimus, fcilicet cum extra; 
Urbem hzc infula olim extaret, in ea 7'em- 
plum dicatum fuiffe Aeículapio ob triplicem 
caufam , vel quód purior & falubrior effet aer , 
extra , quàm intra Urbem; vel quód Epidauro 
pefte laborantes Aefculapium accerfendum cu- 
raverint ; Epidauriautem non in Urbe, fed pro- 
cul Templum habuerunt ; vel quód Romani an- 
guem ab Epidauro , qui fe in eorum navem con- 
tulerat, in quo ipfum Numen effe putabant, de- 
portavere , eoque in Infula Tiberis egreffo ar- 


bitrati funt Deum locum 7'empli indicare. Qua- 


re Claudianus lib. 3. in ftilic. 

Huc depulfurus morbos Epidaurius bofpes - 

Repta'vit placide tractus vetdumque per undas 

Infula paouium texit Tiberina draconem ..— 
Propterea Dionyfius Infulam Aefculapio Sa- 
cram appellat , que nimirum etiam in ejus effi- 
giem navis,qua eft adductus anguis, conformata 
fuerit . 

Prater Aefculapii templum aliud etiam ob- 
tinuit Dea , quam Febrem vocabant , quia nul- 
lus hoc morbo frequentior . Illi nunc Dioe 
nunc Sazcíe nunc 74agne cognomen Veteres 
tribuebant ; & eandem colebant in Palatio tefte. 
Cicerone lib. 3. de Nat. Deor. Alia duo templa 
eidem dicata Valerius commemorat lib.2.cap.1. 
Hanc Deam Hygiam fuiffe ajunt filiam Aeícu- 
lapii , cujus venerationem Greci inftituerunt. 
Votum illi folutum fi&ile fimulacrum indicat 
quod fub nu.2. Tab.XXIIL. exhibemus, mulieré 
referens, non bene valentem , capite demiffo , & 
panno circumte&am. Foramen habet in parte 
avería, ut appendi poffet prope Aram parieti 
alicujus templi , ut mos erat . 

Pedes etiam Íubjeci fub numeris 3. & 4. 
Aeneum alterum & alterum fi&ilem, cui fimiles 
quinque alii in Mufzo funt, fine dubio Vota in- 
dicantes , qux Diis folvebantur , at nonita cer- 
tum eft, qua de caufa hi fuerint oblati. Podagra 
laborantium figna fuiffe ;'& precum effafarum 
pro valetudine obtinenda opinari poffumus , aut 
etiam peregrinantium. Viam enim inituros 
fefe commendaffe Herculi , pluribus moni- 
mentis probatur . Feftus Pompejus lib. 1 4. ait, 
Propter iam fit Sacrificium , quod erat profíci- 
fendi gratia Herculi . Stucchius Antiqu. Con- 

vival.lib.r. cap.29. refert apud Romanos pere- 
erinationis ergo Sacrificia , Coenas , & Vota fi- 
mul fuiffe fa&a. Sic reditum fibi varia religio- 
nis fignificatione pollicebantur. Ritum hujuf- 
modi religionis indicat Apulejus initio Florido- 
rum. Viantium moriseff cum aliquis lucus «uet 
aliquis locus Santfus in «oia oblatus eff , votum 
apponere , portum poffulare . Pro reditu pariter 


Herculi vota foluta: effe Syetonius Buc 
6 


Clafsis Secunda. 69 


de Tiberio . Vota pro Itu Cv reditu fuo fufcipt paf- 
4s. In Calligula cap. 14. Cuz paucos pofl dies 
in proximas Campaniw. Infulas trajeciffet , Vota 

pro reditu fufcepta funt . 2 

Hzc omnia etfi vera fint , pedibus, qui in 
Mufzo funt, ex argilla compactis , Vota potius 
navigantium indicari mihi fuadeo , Illi enim 
omnes in agro effoffi funt , ubi olim Vejcuta- 
nam Urbem extitiffe antiqua monumenta refe- 
runt ; atque cum in ea Utbe Templum celebre 
Diana obtinuerit ; ad illud Nautas & Peregri- 
nos iter fufcepiffe vota foluturos quis dubitabit? 
Poftquam é maris procellis liberati vcl. Portum 
Trajani ad oftium 7 iberis, vel Centumcella- 
rum tenuiffent . Acque ibidem figna peregrina- 
tionis reliquiffe hos pedes fi&iles, quos Figuli 
ad hunc finem venditabant. Nautas enim ad- 
vería tempeftate Jactatos ; auxilium Veneris 
tanquam Maris Domine imploraffe accepimus 
ex T ullio lib. 1 1. de Invent. & quidem vovitfe 
Diane , qua eadem erat cum Venere , fe Vtu- 
lum immolaturos . 

Confirmatur mea opinio a pede hominis ex 
fuccino fabrefacto, quem apud Illuftriftimam 
Prxfulem Trevifanum fervari refert in fua hi- 
ftoria univerfali Eruditifimus Abbas Franci- 
Ícus Blanchinus decad. 3. cap. 29. pag. 296. cui 
fubjicitur incifa fequens infcriptio , ex qua de- 
duco non fuiffe Amuletum , ut iple vocat, fed 
pedem Votivum in honorem Veneris alicui Are 
appenfum , fcilicec D. M. ( DEZE MAGN. ) 
VENERI SS. ( SANCT ISSI M.£ ) FELICI 
CONSERVATRICI, MATRIQUE DEUM, 
CUPIDINI COELESTI C. CEST IAN'US. 
Nunquam enim frequentius quàm inipía jacta- 
tionc tempeftatis Vota fiebant;immo tunc locus 
Voti proprius erat. Quare Ovid. 7 rift. l.r.el.11. 

Dii Maris &- Cali ( quid enim niffVotafüper- 
Junt.) 

Solvere qua[fate parcite membra ratis . 

Sicuti etiam Aram in littore erigentes Neptuao 


-& Apollini T aurum mactabant ( ait Z'omatinus) 


& fecundi aufpicii loco erat in auguriis Cygnus; 
qui nunquam undis mergitur. Agamemnonem 
Dian navis clavum dicaffe , poftquam ventos 
compefcuit , canit hymno Callimachus . 

Talem Ethnicorum morem etiamnum ubi- 
que imitantur fed verz Religionis fignificatio- 
ne Chriftifideles ; qui marinis undis jactati 
Deiparz tamquam propitiz Maris ftelle opem 
implorant, acprafertim in Adriatico, ex quo 
cum littus tenuerint , non raró nudis pedibus 
ad Sacram /Hdem Lauretanam peregrinantur 
fua Vota foluturi , ibique in tabellis pericula 
expreffa relinquunt. 

Alium marmoreum pedem elegantiffime excul- 
prum damus fub num. 5. quem Serpens triplici 
circumvolutione capite erecto, & patulo ore 


complcaitur . Illum ZEfculapio dicatum fuiffe 
non eft ambigendum. /Eículapium enim fub 
forma Serpentis cultum fuiffe quamplurima mo- 
numenta teftantur , ut alibi diximus. Sicyonir 
antiqui dicebant illum in Draconis fpecie ad fe 
ex Epidauro , urbe antiquiffima Peloponnefi in 
finu faronico, mulorum bigis vectum , idque fa- 
&um fuiffe a Nicanora foemina Sicyonia : & ob 
id Epidaurius dictus eft Romaais , qui ad fe ad- 
dudum affirmabant . Q. Serenus Pocta & medi- 
cus 1nvocans Aeículapium hzc habet. 

Qui quondam placida tecfus fub pelle dvaconis 

T arpejas arces atque inclyta templa petiti 

Depellens tetros prafenti numine morbos , 

Huc ades ——— ————— 
Illum tamen cum Luciano vituperat Arnobius 
his verbis: ZEfeulapius 1e , quem pradicatis , 
Deus praflaus , Sanétus Deus ,Jalutis dator , va- 
letadinum pcffimarum propulfor. Cv extintdor , 
Serpentis of jorma, x. circumfcriptione fnitus 
per terram veptans , cano natis ut uirmiculis aos 
€ff , folum mento radit Cv petlore , tortucfis volu- 
minibus fe tyabeus , atque ut progredi poffit , par- 
Lem fui poffumam conaribus prioris adducit cc. 
Verüm non abfque ratione id fa&um dicunt: 
Tum quód revalefcentes ; ut Serpens renoven- 
tur, & quafi fenectutem exuant, tum etiam quia 
Serpenti multa infunt remedia faluti acquiren- 
de & confervandz opportuna . His adde quód 
vg:otis effe cutele Draconem putarent ; animal 
enim eft vigilaatiffimum , quz resad tuendam 
valetudinem zgroti maxima cít. 
Eadem de caufa Salus Dea, qua eadem eft ac 
Hygixa Aeículapii filiayreprzíentatur lava Ser- 
pentem gereas ; dextra pateram , cui cibus im- 
pofitus eft: five quód Salus medicamentis ac- 
quiratur , five quód fo]a Deorum ope conferve- 
tur. Illam cum Patre deprecabaatur , ut mor- 
bos depelleret , & adeffe vellet egrotanribus . 
Sic apud Terrentiuum ia Hecyra act. 3. fcen. 2. 

Male metuo ne Pbilumena magis morbus. ad- 

gravtefcat . 
Quod T e ZEfiulapi d» Te Salus, ne quid fft 
bujus , aro . 

Capita ; quz hic exprceffa vides fictilia fub. nu- 
mero 6. & 7. puellarum funt aliqua , aliqua ve- 
ró Juvenum ; inarvis effofía , ubi olim Vcjenta- 
ni Urbem extruxerant celeberrimam , atque in- 
ca Fanum Junoni Regine Sacrum , quz , tefte 
Ciccrone de Nat. Deor. lib. 2. eadem erat. Ro- 
manis ac Lucina , feu Venus, Ifis , & Cybeles , 
foecunditatis Typus. Vota nuptarum illa indi- 
care dubitandum non eft; Pucllz enim, cum jam 
atate nubiles fiercat ; apud Ethnicos Diis nu- 
ptialibus vota fua fundebant , inter quos praci- 
pua erat Venus , feu Diana , cui Cupido filius , 
tanquam matrimonii vinculum addebatur, ut 
fortunatum conjugium redderent , atque alios 
etiam 


3 à 


70 
etiam complures enumerabat füperftitiofa anti- 
quitas pro diverfis nuptiarum ritibus , de qui- 
bus Z'omafinus fufe agit cap. 13. Pro fauftis nu- 
ptiis fupplicari folitum indicat Plautus in Aulu- 
laria, atque Deorum matri nullum Sacrum nift 
Percá fierj quidam prodidere apud Giraldum 
fynt. 17. eó quód animal fit prolificum quod 
ctiam Priíci Latini & Graci in Italia faciebant 
unde fponfam duc&urus , poftquam omnia appa- 
raffet, fpe frnftratus fponfe exclamavit : Periit 
quidem Sus , & talentum . - Nuptia , ut memo- 
rat Licetus de Gemmis cap. 11 9. Catera nupta- 
rum vel Puellarum Vota apud 7Zomafinum ex- 
pofita invenies cap. 1 2. & 53. Unum tamen re- 
feram, quod non adeo notum eft : Scilicet Puel- 
las Veneri dicare folitas marinas Pilas. Id re- 
fert idem T'omafinus , verbis Nonnii Marcelli 
In voce Szropbium : Sufpendit. Laribus marinas 
molles pilas , reticula , C ffropbia , fed caufam 
non docet, Ego quidem non aliam fuiffe puto , 
nifi quód cum innumeris pilis compacti fint glo- 
buli illi , quos mare eructat , prolis foecundita- 
tem a Dea Maris ejufmodi pilarum oblatione 
fibi deprecarentur ; vel animorum Spon , & 
Sponfe perfe&am unionem;iifdem pilis indicat. 


VOT.A MARTI SEU HERCULI. 


armatos fubnecto in Z ab. XXIV.n.1.& 2. 
quibus Pugnantium , feu triumphantium vota 
declarantur. Veterum Grecorum inventum 
fuit , clariffimorum Virorum efiigies in Zem- 
plis, & Curia dedicare ; auctore Plinio lib. 34. 
cap. 3. Atque ut Armorum gloria, qua creve- 
rat res romana Pofteris extarec 7 riumphantes 
trophza , coronas ; & arma, Jovi , Fortunz , 
Herculi, & Marti 7riumphbarites affigebant in 
T'emplis: Marti przcipue Árma Viri fortes di- 
cabant. Clypeum Aídrubalis invenit Q. Martius 
argenteum pondo 138. quiíupra fores capito- 
linz zdis ufque ad incendium fuit , tefte Plinio. 
Ejufmodi etiam longa 4vorum ferie fpectaban- 
tur Anathemata; hinc Silius Italicus lib. 1. 

———— Stant marmore muta 
Effigies, Belufgue parens, omnique nepotum 
A Belle Series ec. 
De his Ovid. lib. 4. Z rift. eleg. 7. 
Miles, ut emeritis non efl fatis utilis armis , 
Ponit ad antiquos, que tulit arma, Lares. 
Et Lucanus lib. 1. verí. 229. 
Rupta quies populi , fhrati[que excita juventus 
Diyipiunt facyis affixa Penatibus arma. 
Milites noftri icunculis expreffi eos referunt;qui 
jam reli&to Armorum ftrepitu, fe quieti dede- 
rant ; & 4rma Diis vovebant.. Ejus generis fuit 
T horax zneus longitudinem digiti vix fuperans 
in mufzo V. C]. Joannis Gualvani . 


D enea fimulacra exprimentia milites 


Mufzi Kircheriani 


Prater milites qui armati bella serebant;etit 


Gladiatores, erant. 7 áta enim erat voluptas,qua 
afficiebanturRomani ob pugnas Gladiatorum;ut 
ideo uterentur variis eorü generibus ; que con- 
gruerent varietati horarum diurnarum. Gladia- 
tores matutini portabant galeam , fuctum & alia 
arma ad arbitrium ejus;qui fpe&aculum edebat. 
Erat etiam genus armorum rudis , é ligno; 
quz dabantur Gladiatoribus emeritis,& ab are- 
naliberatis quafi non amplius tenerentur ad 
pralium ferro agendum . Licet Grammatici ( ut 
Licetus notat ) velint fuiffe baculum lanifte; 
nihilominus ZAuthoritas Svetonii & ;Lampridii 
in Commodo aliud perfuadet , ubi dicitur : Ru- 
dibus in arena inier. cubicularios gladiatores de- 
pugnavit . Erat igitur genus armorum rude. ad 
pugnandum mimice,& tales gladiatores vo- 
cabantur Rudiarii ab ipfo rudi inftrumento, 
quód ut donum acceperant , illudque portabant 
in pignus & laudem fortitudinis & liberationis. 
Major autem voluptas in iis videndis erat; 
qui dicebantur extraordizarü meridia , circa 
horas meridiei , cum effent gladiatores nudi, fe- 
quc fine ullo przfidio occiderent. Hi uteban- 
tur Sica , qux dicebatur glaZiazerius mucro. 
De illis loquitur Seneca ad Lucilium , damnans 
adeo crudelis rei inventionem . Ca/z inm oweri- 
dianum fpeciaculum incidi; mera bomicidia funt : 
"bil babent,quo tegantur ad ilium y totis cor- 
poribus expofftis , nunquam frufira manum mit- 
tunt s. Hos plerique ordinariis paribus & poffu- 
latitiis praferunt . Quid wi praferunt? non ga- 
lea , nen fcuto repellitur ferrum quó smunimen- 
t4? qui gladii artes? omnia illa mere mortes funt. 
Hujuímodi gladiatores in pluribus zneis & 
nudis fimulacris vifuntur expreffi , & in iis indi- 
cantur Vota , velante pugnam concepta , vel 
poft Vi&toriam foluta . Ilia Herculis feu Martis 
Arz dicabant,a quibus vires ad pugnam ex- 
petebant. Erenim Éthnici non immanitatis, fed 
fortitudinis , & militaris glorie fpecimen effeo 
ejufmodi Gladiatorum. munera. opinabantur , 
fibi fuadentes Virtutem effe , quod Vitium erat 
& Scelus. Idcirco referente Gellio lib. 7. cap. 3. 
Gladiatori compofito ad pugnandum hec pugne 
propofita fors erat aut occidere , fi occupavií- 
Íet ; aut occumbere, fi ceffaffet. Quin immo 
Vic&or vel alius quifpiamex vulnere gladiatoris 
animam agentis calidum cruorem peterc con- 
fueverat more prifco , ut Victor hoftis gladia- 
toris afe confoffi calentem cruorem & vulnere 
fugens , illius Viri fortis animum intra fe hauri- 
ret , quo generofior atque fortior evaderet: opi- 
nabantur enim animam in fanguine confiftere & 

in fpiritibus. j 
Illorü eneas imagines Plutoni etiá voto dicatas 
judico ; putabant enim fe Victimas ejus cadere , 
& proprio cruore ejus iram placaturos, quarc 

Pru- 


COSI gcnus 


Clafsis Secunda. 


Prudentius in Hamertigenia . 

Refpice terrifici fcelerata facraria Ditis , 

Cui cadit infoffa fufus gladiator arena. 

Étob id nefas erat , fubdit Alexander ab Alex. 
lib. 5. cap. 24. cumgemitu uulnus accipere , juffos 
ferrum jugulo uon accipere fauguinem fuum , eo- 
dem , quo boflilem , animo infpetiare. Martem , 
& Dianam utriufque ludi ideft Gladiatorum , & 
Nenatorum przfidem fuiffe afferit Tertullianus, 
& Caffiodorus magis diftindé : Sacra. Diane 
Taurice ( inquit ) /pecfaculum tantüm fabrieis 
larum , fed acfione teterrimum in bonorem fcy- 
tbice Diane repertum , que [anguinis effuffone.» 
gaudebat . : 

Coeterum hujufmodi pugnandi morem Divus 
Cyprianus praclara declamatione fic improba- 
vit epift. 1. ad Donatum . Parazur gladiatorius 
ludus , ut libidinem crudelium luminum Sanguis 
obleciet . Impletur 1n fuccum cibis fortioribus , 
corpus, C» aruinetoris membrorum moles. vo- 
bufla pingue/cit , ut fagtnatus in penam carius 
pereat .. Homo occiditur in bominis voluptateunss , 
Q ut quis po[fc occidere peritia eff, ufus eff ars aff 
Sceins non folum geritur , fed &x docetur . Quid 
poteft iubumanius , quid acerbius dici dc. Plura 
alia fubdit Vir Sanctus, in quibus conftat Gla- 
diatores in theatro ; quofdam contra homines 
dimicaffe , quofdam contra feras , & utrobique 
crudelis animi vires oftentaffe. Hanc crudcli- 
tatem exofus M. Antonius apud Dionem vetuit 
Gladiatores acuto ferro dimicare , fed permifit 
ludere tantüm obtufo . Supradicta fimulacra nu- 
taeri 3. & 4. indicant. 


ANAT HEMA 'JUNONI. 


Anum aneam exhibemus in Tab.XXV. 
[ fub n.1.& 2.Signis exornatam,prout ap- 
paren: delineata in duplici fitu ; anno elapfo re- 
pertam a quodam ruftico,dum vomere terrz gle- 
bas vertebat in campo propé Caftrum , quod di- 
citur /y/ua in Farnefiorum Ditione duodecim 
feré milliariis Roma diftans , ubiolim Urbem 
Vejentanàm extitiffe affirmat inter alios Lucas 
Holftenius , & indicant murorum veftigia, quz 
adhuc fuperfunt . 

- Huic feré fimilem manum expofuit P. Atha- 
 mafius Kircherus in tomo 3. Oedypi pag. 529. 
ex Mufxo magni Ducis Hetrurie , putans fuiffe 
Amuletum ad aliquod malum avertendum., Lau- 
rentius etiam Pignorius hujus generis manum 
indicat in fuis adnotationibus circa imagines 
Cartari pag. 325. & ait fuiffe repertam in Bel- 
£io , & afe explicatam in opufculo impreflo pri- 
1qnüm Parifiis, deinde Venetiis cum titulo 
JM. D. M. I. ET ATTIDIS INITIA . M- 
lud adeat Curiofus Le&tor; nos antequam ma- 


71 
num expreffam noftri Mufzi conemur explicare, 
eorum veftigiis infiftentes, ubi Veritatis fax ve- 
rum iter oftendet. Illud premittimus ; quod 
eruditus Kircherus docet tom. 2. Oedipi part. 2. 
p3g.445. hoceft apud antiquos Ethüicos cum 
Aegyptios ; tum Romanos Amuleta fuiffe du- 
plici$ generis; Teleímata dicebantur à Gracis , 
erantque Amuleta Remedia adverfus mala om- 
nia, & przfertim contra Vencficia , ab asoliendo 
dica . Erant, inquit ille; majora & minora: ma- 
jora , & immobili pofitu folidata in publicis locis 
Urbium , Templorum,Czmeteriorum , item Re- 
gionum clauftris , ad hoftium arcendos | infuitus 
ponebantur. Minora, & portatilia in domibus; 
in collo , pectore, manibus hominum , anima- 
liamque ad malorum auveruncationem portata 
fervicbant : & hzc omnia fere pretiofis lapidi- 
bus exculpta cum anfula dorfo annexa reperiun- 
tur quod apertum fignum eft illa filio fufpenía 
ufibus privatis ferviffe, cum tanto fuperftitionis 
augmento;ut vix effet paer;homo,brutua,quod 
non hujufmodi deliramenta fibi appenía habe- 
ret, Qua fuperftitio paulatim ad vicinas Aegy- 
pto gentes propagata, Arabiam , Greciam , Da- 
byloniam, deiude tocum infecit Latium. Hujus 
generis unum exponit Kircherus fibi commu- 
nicatum à Doctiffimo Nardio,quod eft Ammon 
Numen dextra lituum, fini(tra flagellum ge- 
ftans, quo adverfas poteftates difpelli, & re- 
tum temperiem confiftere inepté credebant . 
Erant etiam. ÁAmuleta terreftria ad feecundi- 
tatem terra ordinata , addit Kircherus , ut Se- 
rapis ex omnibus mundi materiebus conflatus : 
erant & Nilotica ut Canopus ad Nili fertilita- 
tem procurandam : erant aerea , ut Accipiter ad 
peftis contagionem arcendam , erant & ignea ut 
Afpis ad ignis calorifque ficcitatem averten- 
dam ; erant Uicbium , & Privatorum domus La- 
res , & Penates , infantes fafciis involuti, quibus 
maligne poteftates difpelli credebantur. Erant 
& Animalium contra luem, a contrariis potc- 
ftatibus iis immiffam paffim ufuürpata, unde Ori- 
genes contra Celfum : Quid recenfzam ( ait ) eas 
qui luffrationes docuerunt , Óv incantationes pel- 
lendis morbis arcendifgue » aut effigies forma/gue 
Damouum varias i à prater bac in veffibus, ma- 
uicis, lapidibus, plantisyradicibus, amuleta divver- 
forum generum ? 

His pramiffis, fic ille medicei Mufzi manum 
explicat in tomo 2. Oedypi pag. 451. Ejus ante- 
rior facies continet in medio faciem Jovis , e cu- 
jus collo facrum. periamma ifiace crucis depen- 
det, eo digitorum fitu quo vides, ad carpum 
veró intra hemicylum figuram Ifidis , jacentis 
habitu , & filium fuum . Horum lacantis figura 
cum affiftente columba ípe&atur. Quo jura- 
menta Jovi Aegyptio per facram Ifidis crucem 

G2 fieri 


73 


fieri debere , antequam fidis rerum mundana- 
rum nutricis invocatio peragatur , indigitatur . 
In pofteriori veró manus parte omnis generis 
reptilia ; uti funt Kana, Serpens,Lacerta, Teftu- 
do, Lituus cum bilaace, & vafe nilotico expri- 
muntur ; per Ranam clementum humidum , per 
"Teftudinem terreftre , per lacertam aercum, eó 
quód aere ficut chamzleon vivere videatur ; & 
per ferpentem ignis clementum denotatur: qua 
omnia vitam, & alimentum a magna Deorum 
matre Ifide per harmonicam clementortm con- 
temperationem , quam Bilanx , & Lituus expri- 
mit, hauriunt. Adjuratio fic inftituebatur, Te, 
ó Jupiter Ofiris per facram Ifidis crucem , per 
ovum archetypum , per nutrimentum Iíidis , 
quod Horo praítat, per columbam , in quam 
iram T7 yphonis fagiens converfía fuit; perBi- 
lancem Omphta,per Serpentem Ophionium, per 
Ranam, & Lacertam , per Vulcani teftitudinem , 
per vafa nilotica, per manum deniquc bene- 
ficam tuam , omnia continentem , te adjuro ut 
praftes, quz jubeo. Hanc denique manum po- 
tentiffimi Amuleti loco. geftabant, hactenus 
Kircherus . 

Duasalias hujus generis manus «neas exhi- 
bet Michael Angelus Caufeus ( dela Chaufle ) 
infuo Romano Muízo fet. 5. art. 3. alteram ac- 
ceptam , e Mufzo Jo: Petri Bcllori , alteram ex- 
tantem in nobiliffima Pinacotheca Barberina , 
primà duplo grandiorem , & plura figna conti- 
nentem cum infcriptione . 

CECROPIUS V. C. VOTUM 5S. ideft 
CECROPIUS VOTI COMPOS VOTUM 
SOLVIT. Illas hic eruditus Auctor ingeniofe 
explicat ; pro certo habens, figna fuiffe Voven- 
tium pro alicujus falute , ut clare videtur indi- 
care fecunda manus infcriptio . 

Quód etiam ejus generis fit manus à nobis 
ex preffa , nec pro certo affero , nec audeo nega- 
re ; Cum enim careat inícriptione , non manife- 
fte probatur fignum fuiffe Voventis; Si veró 
 Amuletum dicatur , illud procul dubio inter cea 
adnumerandum non e(t , quz collo , pectori , & 
manibus Hominum , five Animalium ad malo- 
rumaverruncationem alligata ferviebant. Ejus 
enim moles ac pondus quanta deferentibus mo- 
leftiz fuiffet ; & impedimento ? Potius puto in- 
ter illa recenfendum , qux vel in Templis, vel 
alibi collocabantur . Sciunt eruditi ( ut refert 
Jacobus Philippus Tomafinus de Donariis c. 6. ) 
Donaria ; quorum diverfx fpecies erant , modó 
columnis, modó parietibus , & poftibus  modó 
tholis, modó zdium faftigiis affixa fuiffe fed 
etiam. Imperatorum ftatuis , Lacunaribus , & 
publicis in foris , ut refert Livius lib. 8. Roffri/- 
que earum navium f[uggeffum 1n foro extrutium.» 
adernari placuit . Poltibus etiam plerumque 


Mufzi Kircheriani 


apud Virgilium lib. 2. Aeneid. 

Barbarico poffes auro [poliifque fuperbi . 
& Propertius lib. 8. eleg. 3. 

Omnibus beu portis pendeut mea noxiaVota . 
Palatium quoque Principis fpolia exornabant ; 
Limina etiam privata, & campos. 

Hzc omnia, etfi vera fint , alium fortaffe» 
ufum apud Antiquos ejufmodi manus habuiffe , 
fufpicari quis vetet? In Pompa Ifidis , feu Re- 
rum Naturz Parentis manum fuiffe przlatam» 
narrat Lucius Á pulejus lib. 1 1. Metam. his ver- 
bis. Quartus Auttifles Eqguitatis offendebat in- 
diciam , deformatam manum ffaiflram porrecia.. 
palmula ; que genuina pigritia , nulla caliditate , 
nulla folertia praedita , uidebatur aquitati magis 
aptiorquám dextera, & quamvis Diodorus fcri- 
bat in 4. Biblioth. inter facras litteras ZEgyptio- 
rum manu dextera expanía Liberalitatem figni- 
ficatam fuiffe; finiftra veró compreffa avaritiam, 
nullum tamen effe inter Scriptores fuper re iftaz 
diffidium ; animadvertit eruditiffimus Philippus 
Beroaldus in fuis commentariis ad Apulejum , 
cum utrumque fieri commodé potuerit , ut fini- 
ftra compreffis digitis effet fymbolum tenacita- 
tis , & eadem, palma explicata, indicium &qui- 
tatis ; & liberalitatis. Pluribus etiam antiquií- 
fimis monimentis comprobatur , inter ceremo- 
nias Sacrificiorum Ifiacorum ab/Egyptiis ferva. 
tas , Sacerdotes fuiffe ,iqui vario habitu induti 
vagabundi fcenam peragebant. Hos utriufque 
fexus hominum fequebantur turbz inftructe co- 
rymbis;cornucopiis, fpeculis ; lucernis, & rebus 
fimilibus, & Kircherus hzc referens tomo 1. 
Oedipi pag. 225. exhibet fculpturam columnz ; 
quz fpectatur in hortis Mediceis montis Pincii ; 
e regione obeliíci ibidem ere&i , ubi inter cete- 
ras figuras Vir unus videtur, qui Apidis, fcu 
Bovis iconem, foecundum JEgyptiorum numen, 
fuftentaculo fixum portat , alius ftatuam Hori ; 
alius ftatuam Harpocratis , & I(idis. Notat An- 
tonius Auguftinus Epifcopus Tarraconenfis in 
Dial. 3. num. 19. antiquas fingulas militum co- 


hortes fuum quafque fignum pro vexillo geftaí- 


fe , five lupi caput , five Minoraurum , aut Dex- 
teram, remve aliam Tribuni militaris arbitrio . 


Horum fignorum primam in bello originem fol- | 
licité querens. Godeícalcus Stevecchius in fuis | 


eruditiffimis commentariis ad caput fextum li- 


bro 2. Flavi Vegetii Renati dere militari hac 
habet. 


AE gypuiis bauc originem «video tribuendasm. , 


apud quos magna religione cultum Taurum» | 
Apim , ceteraque Animalium geuera biflorie s ac — 


Poet& loquuntur . Caufam ejus latrie folus Dio- 
dorus Siculus edocere poteft ; qui libro fecun- 
do autor eft, veteribus illis ZEgyptiis nullam 
omninó militarem diíciplinam fuiffe ; & cum a» 
vici- 


Clafsis Secunda . 


vicinis bello fzpius fuperarentur , excogitaffc, 
ferre aliquod infigne , quod milites fequeren- 
cur. Figuras igitur animalium , quz poft colue- 
runt, in tabulis pi&tas , ductores eorum in bello 
tuliffe, idco íervatum , fub quo militaret 
quifque vicoriam coníequutus . Porró ut 
litteras, & figna in vexillis Romanis fuiffe Ve- 
getius fcribit lib, eodem cap. r 3. ut eas litteras 
milites legentes » vel infpicientes aberrare in» 
quantovis tumultu a fuis non poffent; Itidem. 
veró fimile eft figuras illas non pronudo , & 
muto figno ab Acgyptiis przlatas,;fed ut pro lit- 
teris fingula nomina exprimerent, & verbis non 
nunquam fignificarent fententias totas. Sic Vul- 
tur naturam fignificabat , Avis Regem Ammia- 
no tefte lib. 17. De coeteris Aegyptiorum Hie- 
roglyphicis adnotarunt Diodorus lib. 4. Strabo, 
Plinius, Plutarchus, & Rufinus, Deinde ab il- 
lis multa ad Romanos manaffe , teftis c(t Tullius 
Ciceroin prima Tufculana. — 

Signa autem (fequitur idem Steuecchius) non 
aliud olim , quam oblonge haftz, quibus in 
fummo breve tranfverfum appofitum , lignum 
tantüm , ad formam crucis, in medio titulus 

. COH.VI. &c. deinde pilas feu circulis , feu cly- 
peis in omnibus feré fignis confpiciebantur íu- 
praíe mutuo pofiti ; quod fciunt, qui Veterum 
monumenta, & nummos tractant. Hujufmodi 
fimiles clypei, feu globuli reperiuntur in num- 
mis C. Valerii Flacci, in nummis Flavii Fim- 
brig, Cornelii &c. in pluribus etiam manus 
confpiciuntur in fummitate fignorum ; Adeat 
curiofus lector tractatum. de militia Romana 

Guilielmi Choul, qui pagina mihi 72. tabulam 
exponit , in qua milites in vertice haftarum ma- 
nus zneas deferunt; Similes produxit Juftus Li- 
pfius lib. 4. de militia Romana, e columna 7 ra- 
jani acceptas; Manum etiam zneam in vertice 
haftz oftentabat antiquiffimum fimulacrum fer- 
reum : quod fub nomine Zillini Antiqui populi 
in Valle Brixiana vulgo /zzizo dicta , tanquam 
Deum venerabantur. Illud expreffit in fua hi- 
ftoria Brixiana , pag.128. Octavius de Rubeis , 
qui affirmat ralem manumfervari in fua Domo , 
& quidem non perfecte expanfam : idcircó pu- 
tat Dei liberalitatem non prodigam , fed pru- 
dentem fignificari , qux fuas divitias elargiatur 
Virtuti tantum , C» merito. qua epigraphe hu- 
juímodi liberalitatem indicavit in nummo Prz- 
nobilis Hieronymus Martinengus fenior , adje- 
Ca manu , qua flores diffundebantur . 

His prenotatis mihi fuadeo noftram zneam 
manum geftatam fuiffe in hafta fublimem in an- 
tiquiffimis fupplicationibus feu pompis, quas 
Ethnici celebrabant in honorem Ifidis inter cz- 
tera ,quz haftis infixa deferebantur , & quidem 

- ut Dez liberalitas;feu patrocinium laudibus ex- 


73 


tolleretur. Poftquam hoc mihi fuaferam, habui 
prae manibus eruditum opufculum cui Lauren- 
tius Pignorius hunc titulum przmifit. M AGNZE 
DEORUM AMATRI DEZE , ET ATTIDIS 
INITIA, Venctiis impreffum anno 1624. ubi 
hujus generis manum exponens meam fenten- 
riam confirmat his verbis. Manus «nea, cum 
inanis fit, minimeque folida, neque videatur 
adhzfiffe trunco bracchii, ideo fabrefacta for- 
ían fuit , ut Íceptro vel haftili non ita magno in- 
Íereretur. Cui ufui? inquies, Ut przferretur 
in pompa ipfi matri Deüm , qua plané ratione» 
unuslíüdi pregceftabat. In omnibus autem his 
manibus tres digiti pollex , Index , & medius 
elevati videntur s reliqui duo , annularis, & mi- 
nimus , conítructi co modo , quo Vcterces figni- 
ficabant Verba fe velle facere ad Populum , ut 
ait Apulejus lib. a. Metam. vel quo etiam Chri- 
ftifidelium Antiftites folent populo benedicere. 
Qua de caufa (i quis velit fibi potius fuadere eas 
haftz infixas collocatas fuiffe in aliquo agro 
tanquam amuletum ad malorum geniorum aut 
verruncationem , & Ifiaci patrocinii ad meffes 
fervandas invocationem , non inficiar. Utrum- 
que enim ratio fuadet, atque hactandiu pla- 
ceant , donec prodeant meliora certioraque . 
Quod veró noftra manus fuerit Ifidi facra ex 
dicendis manifeftum fiet. Hic interim notan- 
dum eft ; non effe mirum, quód Iidi Aegyptio- 
rum numini fuerit confecrata abHetrufcis Urbs 
Vejentana, Acgyptiaca enim fuperftitio per Or- 
bem feré univerfum diffufa fuit, adeó ut veré 
Ícripferit Diodorus. lib. 1. cap. 2. Ubique fere, 
Terrarum Ifídem cultamy& Juvenalis de votivis 
tabellis Satira 12. 
Pic£ores quis nefcit ab Lffde pafci ? 
Adeo ut non fuerit patriis contenta finibus ; fed 
Íerpendo paulatim primó Grzciam , deinde Ro- 
mam infecerit tempore Syll dictatoris ; & pu- 
det referre Romanos rerum Dominos , quibus 
licuit foedera , leges, & Sacra exteris Nationi- 
bus dare , in hoc tam turpiter erraffe tantoque 
ip errore tetra caligine verfatam fuiffe viári- 
cem illam gentium ; & totius orbis dominatri- 
cem , ut ftolida hzc , & abominanda Ifiacorum 
Sacra fuícipere non erubuerit . 
Scripfit Valerius Maximus Senatus decreto 
J&pe conflitutum , ut Iffacorum delubra devaffa- 
rentur : Axtifices veró ob Religionem non aufíos 
fuiffe iftis manum adinovere , nifi Paulus /Emi- 
lius conful exemplo prziens Securi primus tem- 
pli portas Ifiaci aperuiffet , & initium ruinz fe- 
ciffet; & quamvis Ziberius quoque Imperator 
ob deteftandam Sacerdotum avaritiam hujuf- 
modi templa devaftari curarit; fecuti funt tamen 
hos , quiíacris Ifiacis non modó faverent , fed 
& ipfi fua. prafentia ( ut Suctonius retulit de 
Do- 


74 


Domitiano) ea hóneftantes ab Inferis revocata 
ftabilirent. Id quod Lucanus exprobrare vide- 
tur Romanis cum dixit : 

Nos in Templa tuam Romana accepimus Iffrn , 

Semicanefque Deos,2 Siflra moventia luctum. 
Prope Templum S. Marie fupra Minervam fte- 
tiffe olim templum Iídis, & Serapidis ; multi 
afferunt ; idque ex diverfis Aegyptiis marmori- 
bus circa hzc loca eredtis conjiciunt. De ever- 
fione illius loquutus eft Tertullianus in Apolo- 
gctico cap. 6. his verbis. Liberum patrem cum 
myfleriis fuis Confules Senatus auctoritate nono 
modó urbe , fed univerfa Italia eliminaverunt . 
Serapidem , cx Iffdem , Ó* Harpocratem cum fuo 
Cynocepbale , Capitolio probibitos , ideff Curia 
Deorum pulfos , Pifo, & Gabinius Co[J. non utique 
Chriffiani , everfis etiam Aris eorum; abdicave- 
runt. 

Cum itaque Juno fub nomine fidis ab Aegy- 
ptiis culta,que Mater ceterorum Numinum pu- 
tabatur , tanti fieret , in Vejentana antiquiifima 
Hetrurig Urbe Fanum celebre obtinuit ; in quo 
Aeneum ejus fimulacrum frequentibus pompis 
colebatur, ibique 7abellas votivas , donaria 
quamplurima , ignaque fuperftitiofz Religionis 
cx metallo , auro, argento, ligno, & argilla con- 
flata Cives, & Advenz coníecrabant, quorum 
multa fub ruderibus, & antiquiffimis glebis con- 
fepulta ruftici aratores non raró detegunt;eifque 
Mufza eruditorum exornant . 

Colebatur autem fub nomine Junonis, nam 

nomine multivago eam totus orbis venerabatur, 
ut ipfamet retulit his verbis, cum eam fe ipfum 
alloquentem Lucius Apulejus effinxit lib. r1. 
Metamor. En adíum tuis commota , Luci , pre- 
cibus, rerum Nature Parens, Elementorum Do- 
mina , fzculorum progenies initialis ; fumma 
Numinum Regina manium , prima Coelitum. 
Deorum Dearumque facies uuiformis, que celi 
luminofa culmina , maris falubria flumina, Infe- 
rum deplorata filentia nutibus meis difpenío ; 
cujus nomen unicum multiformi fpecie , ritu va- 
rio, nomine multijugo totus veneratur Orbis. 
Inde primigenii Phryges Peffinunticam Miner- 
vam , illinc fluctuantes Cyprii Paphiam Vene- 
rem , Cretes fagittiferi Diàynnam Dianam , Si- 
culi trilingues ftygiam Proferpinam ; Eleufinii 
vefculam Deam, Cererem , Junonem alii, alii 
Bellonam , alii HecatenjR hamnufiam alii; & qui 
naícentis diei folis iachoantibus illuftrantur ra- 
diis ZEthiopes, Ariique , prifcaque dodrina 
pollentes Aegyptii , ceremoniis me propriis 
percolentes appellant vero nomine Ifidem. 

Ejus igitur neum fimulacrum fub nomine 
Junonis, ut diximus in Vejo cultum Romani de- 
tulerunt in Vrbem , folemni ac magnifica pom- 
pa , poftquam Vejos Furius Camillus Dictator 


Mufzi Kircheriani 


expugnavit. Vtrumque narravit Titus Livius 


lib. s. Annal. his verbis. Decem annos obfef- 
fos Vejos coepit Camillus : Cuniculus dele&is 
militibus eo temporc plenus in ede Junonisqua 
in Vejentana arce erat , armatos repente edidit, 
& pars averfos in muris invaduat hoftes, pars 
clauftra portarum revelluat, pars cum ex tectis 
faxategulxque a mulieribus, ac fervis jaceren- 
tur inferunt ignes. Clamor omnia variis ter- 
rentium ac paventium vocibus mifto mulierum 
ac puerorum ploratu complet. Quum jam hu- 
mane opes egeftz a Veiis effent, amoliri ctum 
Deum dona, ipfofque Deos, colentium magis 
quàm rapientium modo coepere ;, namque dele- 
& ex omni exercitu Juvenes ; pure lotis corpo- 
ribus , candida vefte, quibus deportanda Ro- 
mam Regina Juno affignata erat, venerabundi 
Templum inire, primó religiosé admonentes 
manus; quod id fignum more hetrufco nifi certae 
gentis Sacerdos attre&are. non effet folitus ; de- 
inde cum quidam feu fpiritu divinotaéctus , feu 
juvenili joco , Vis-ze Romam ire *]usuo? anuuiffe 
caeteri Deam conclamarunt, inde fabule adje- 
&um eft, vocem quoque dicentis 7e//e , audi- 
tam. Motam certé fede fua. parvi molimenti 
adminiculis , fequentis modo accepimus levem 
ac facilem translatu fuiffe , integramque in» 
Aventinum zternam fedem fuam , quo vota Ro- 
mani Dictatoris vocaverant, perlatam, ubi tem- 
plum ei poftea idem , qui vocaverat , Camillus 
dedicavit . Hic Vcjorum occafus fuit Urbis opu- 
lentiffimz. Huc ufque Livius. 

Cum ergo hzc vera fint , & in campo Vejen- 
tano manus , de qua fermo eft , fuerit repertas , 
procul dubio funoni facra , illam antiquiffimam 
effe nemo dubitabit. Initium enim obfidionis 
Vejentanz ait nofter Petavius in Rationario 
temporum part. 1. lib. 3. fa&um eft anno Urbis 
condit 349. Urbs autem Vejentana capta anno 
358. fcilicet circa annum ante Chrifti Domini 
ortum 396.in qua fententia convenit etiamBrie- 
tius & alii. 

Quod autem Junoni , feu Ifidi fuerit facra ; ex 
ipfis fignis quibus exornatur , claré deducitur. 
Illa funt qualia fcalpro exculpta reprafentavi- 
mus fub numero I. & 2. ideft in altera ejus par- 
te videtur ferpens pollicem veríus reptans, & 
Teftudo : Vitis infuper circumquaque ramos 
diffundens : in parte veró quz cavitatem habet 
eft Lacerta ; Rana , & Cyathus anfatus ; fupraz 
duos digitos inflexos , nempé annularem ; & 
auricularem , infidet Arietis caput , & in ungue 
pollicis Serapidis vultus apparet , cum calatho. 
Nunc ad fingulorum explicationem progredia- 
mur , Eruditorum auctoritate füffulti, & primo 
loco de ferpente dicendum eft. 


lüdi ferpentem confecratum fuiffe docuit 
Aeclia- 


—— À— áá——————— À o €——— ——— 


—— 


Clafsis Secunda. 75 


Aclianus lib. 6. de hift. animal. cap. 23. narrans 
hujus Dez fimulacrum quodam afpidum diade- 
mate coronatum ab Aegyptiis effingi , & fer- 
pentem in ejus pompa efferri folitum 2 ideo 
Aegyptii Reges Afpides in diadematibus pictos 
circumferebant , quód facros effe cenferent. 
Accedit Apulejus lib. 1 1. Metam, qui in Pompa 
Iüidis Afpidem recenfet;fquamez cervicis; firia- 
to tumore fublimem. Etiam propé fimulacrum 
]fdis ftatutam Afpidem argenteam docet Juve- 
nalis Sat. 6. 

Et moviffe caput vifa eff argentea ferpens, 

Ut fortaffe indicaretut Ifis filia fuiffe Afpidis 
Capadocis ; qui & Inachus vocatus eft ( ait 
S. Epiphanius apud Giraldum pag. mihi 328. ) 
five quód Aegyptii ferpentis naturx divinitatem 
quandam ineffe putabant , tefte Eufebio lib. 1. 
cap. 7. eumque igneum effe animal , proindeque 
foecunditatis f(ymbolum ; uade per ferpentes ; & 
fcecunditatem , & in productione formarum va- 
rietatem, & ignis elementum defignari docet 
cum multis eruditiffimus Kircherus lib. 5. Obc- 
lifci Pamphilii. 

Teftudine autem , cum fit animal rerreftre , 
& ut plurimum fubterra delitefcens, Terram 
fignificatam fuiffe cum eodem Kirchero fuperiüs 
innuimus,; eft enim pigrum , & tardum in motu , 
Cybeli facrum ; quia hujus Dez facra propalare 
nefas erat. ! 

- Tertio loco fe objicit Rana, quam referente» 
Laurentio Pignorio in expofitione menfx Ifiacee 
Aegyptii venerabantur, ut foetum Nili , quem» 
Ofirim vocabant, ac propterea elementum hu- 
midum eo fymbolo eos fignificaffe docet Kir- 
cherus , & líidi confecraffe , tanquam rerum» 
omnium Formatrici : & in fefto inventionis pat- 
tium Ofiridis , Herodoto tcfte , Sacerdos Thyr- 
fis papyraceis , & arundineis , inter quos Ranis 
ftabulare confuetum eft , aras ornabant, occulté 
infinuantes genitalis humoris copiam , quam a» 
matre omnium expetebant . 

Lacerta denique repens videtur , eó quód 
aere , ficut Chamzleon , vivere videatur, aerem 
ipfum illa denotat ; ut docet. Kircherus tom. 2. 
Oedypi pag.45 1. Quibus quatuor fymbolis qua- 
tuot elementa fignificari docemur; atque omnia; 
quibus rerum Univerfitas conftat, vitam & ali- 
mentum a magna Deorum matre Ifide per har- 
monicam elementorum contemperationem» 
ubertim haurire: quam ubertatem Vitis explicat 
in ipfa manu expreffa : quz fcilicet planta fucci 
pleniffima fymbolum irrigationis perhibet apud 
Aegyptios , ficuti ficus folium fucco imbutum , 
tefte Plutarco lib. 6. Sympof. quaft. 10. 

Et quia Iis , feu Luna fub nomine Ifidis , vel 
| Junonis indicata, non prodeft fine Solis afpec&tu, 
, hincin fuprema manus parte exprimitur etiam 


caput Arictis, & inungue pollicis exculpta eft 
imago Serapidis, vel Ofiridis, five Ammonis 
cum modio in capite , quibus Sol fignificatur ; 
tefte Macrobio lib. r. Satur. cap. 20. Sol enim 
fub his nominibus expreífus foecunditatis ; & 
Generationis Genius habetur apud Aegyptios 
hinc illius nomen , tanquam favorabile amule- 
tum laminis incifum , & pe&ori affixum gerc- 
bant , tantumque illitribuebant , ut fola 1nvo- 
catione maguais bonis fe repleri crederent , ut 
docet Kircherus lib. 5. Obelifci Pamphili fol. 
494. Quz fuperftitio viguit etiam apud Ro- 
manos , qui Ofiridem feu Ammonem Nature 
Confervatorem exiftimabant : ut legitur in Sa- 
lonini nummo Arietem exhibente cum lemmate 
Ammon Confervatori . Calathus autem, qui 
Ofiridis capiti infidet , etiam Ifidi communis eft; 
utamborum Vis frugifera ; & Capacitas omnia, 
in fublime trahentium declaretur , tefte Macro- 
bio lib.:. cap. 20. 

Eandem denique foecunditatem in elementis 
omnibus ab Ifide fimul cum Ofiridis influxu pro- 
ductam indicat Situla five cyathus anfatus ; feu 
Vs , quod aliqui Niloticum appellant, in po- 
ftrema parte manus exculptum., Iíidem enim fi- 
tulam manu ferentem exprimebant Antiqui, ut 
lacunarum affüluxum , ficut fiftri motum ; quod 
dextera portabat , Nili acceffum fignificarent . 
Situla infuper tefte Kirchero tom. 1. Oedypi 
pag. 187. indicat fcecunditatem , qua fequitur 
poft terre irrigationem . Hoc ipfum docet Gi- 
raldus pag. 326. Syntag. Deorum. Hinc ait, 
inquit Macrobius in Saturnalibus , quód om- 
nium religione celebratur , cum fit Natura re- 
rum fubjacens Soli; hinc eft , quód continuatis 
uberibus corpus Dez denfetur , quia vel rerum 
naturz alimento nutritur Univerfitas. Hinc eft 
quod Opis nomen apud Grzcos illi tribuatur;eó 
quód opem ferat rebus omnibus , qua in Orbe 
continentur. 

Tantam igitur , atque adeó Deorum Univet- 
fitati perutilem Virtutem hujus Dez his fym- 
bolis ia manu expreffis, ut celebrarent Antiqui; 
five Vejentes , five alii fuerint , metallo expref- 
fam in fuis pompis haítz infixam , vel ut voven- 
tium fignum hanc manum circumlatam non raró 
fuiffe , ex pranotatis exiftimo. 


ORACU L 0 M. 


Aput exponimus fub numero 3. e marmore 

albo fabrefactum , vultum horridum ha- 
bens , macie deformatum , crifpata fronte , ocu- 
lis; & ore patulo, per quod cavitas patet in- 
terna. Illud Oraculi loco defervitfe Veteribus 
non dubito, &exhis qux fubjiciam compro- 
babitur. 

Cum 


76 


Cum mens humana perpetuó defideriorum 
aftu agitetur, & bonorum, qua defiderat per- 
petuam fpem nutriat ; Diabolus id nofcens futu- 
rorum eventuum fcientiam , illi fpondet, variaf- 
que artes eundem edocet, quibus incertamo 
alioqui felicitatem fibi poffit augurari. Inter eas 
pr&cipué funt Aftrologia, & Poliomantia,. 
Priori docet fortem , quam quifque a primo na- 
tivitatis fue puncto natus eft , ad bonam , vel 
iniquam fortunam , pofteriori varias divinatio- 
nuin fpecies exhibet ,; quibus incauti , dum bo- 
inum profequi , & malum vitare appetunt , ater- 
ni boni poffeffione privanrur . Idcirco in ftatuas 
Diaboli ingrediebantur ad hunc. ipfum finem 
inftzuctas , & ex illis refponfa confulentibus da- 
bini. 

Celeberrima ideó funt oracula , quz pluribus 
in locis colebantur , plurimaque loca fuere , in» 
quibss refponfa dabantur, vel voce , vel nutu 
fiagoaram , vel fonitu , vel aliis fignis, qui ede- 
bantur ; propterea mirabile eft , inquit Lactan- 
tius Firmianus de origine erroris lib. 2. cap. 17. 
quód juno Vejenfis migrare fe Romam velle» 
refpondit, quód Fortuna mulieribus periculum 
denuntiavit. Atque inter celebriora oracula, 
non infimum illud eft, quod Giraldus Synt. 9. 
enarrat , ideft : ante/£zmulacrum Mercurii Pbafts 
Urbe Achata focus ftus erat ex lapide , cui adba- 
rebaut plumbo detenta enea lucerna , qui autetn 
orcculum. petebat ve[peri illud adibat , &- tbure 

Juffibat , & lucerna oleo complebantur , f£fmulacri- 
que ad dexteram Calcbum ( denarii id nomen ) in 
ara ponebat , tum ad Dei aurem quicquid volcbat 
infufurrabat , cv mul manibus ambabus obtura- 
tis auibus difeedebat y binc foro dilapfus ab auri- 
bus manus amioutbat , Q quamcumque ille vocem 
audiviffet , id Abi oraculumfuifJe arbitrabatur. 

Reíponfa autem ut plarimum ex orc ftatua- 
rui edebantur , ob id Oracula dicta (. ut docet 
Priícianus ) feu potiüs ex eo ( inquit Cicero 1t» 
'Top.) quód inerat his Deorum Oratio , eaque» 
vel a Doemonibus, qui ut oftendit Minutius Fe- 
lix in ccavio exantiquis Philofophis, & Pla- 
tone , & D. Cyprianus lib. de [dolol. vanitate ; 

fub (Latuis, e imaginibus confecrati delitefcebant; 
vel à Pythonibus , & Sacerdotibus, qui a fpe- 
cubus obícuris , & profundis , horribili fono; 
& ftrepitu irruebant , hoc pacto Ethnicos deci- 
pientes, dum a Doemone irretiti variis ritibus ; 
& ceremoniis commentitios Deos fub pietatis 
larva colebant. 

Hanc Sacerdotum , feu potius Impoftorum 
artem fusé pluribus exemplis detegit in fuo eru- 
dito tractatu de Oraculis Antonius Van Dale» 
Amftelodami impreffo , pluribus etiam eruditií- 
fimus Voffiuslib. 3. de Idololatria ;, & ut reliqua 
ommittamus , ne a noftro Inftituto aberremus ; 


Mufzi Kircheriani : 


ex Strabone unicum, & percelebre feligimus ; 
fcilicet Oraculum Delphicum. ///s4 ( inquit 
Strabo ) ajunt effe cavam profundo fpecum aditu 
non admodum lato , ex ea fpiritum efferri furaris 
divini efficacem s fupra orificium Tripadem fftum, 
J'ublimem , quo confecrato Pythia , ubi fpiritum, 
exceperit , carmine, folutaque oratione fortes ab 
ea pronunctayi . Hac Strabo. Infidebat itaque» 


Pythia Tripodi, & procul ab oculiseorum ; qui 
Apollinem coníultum venerant , & Plutarchus . | 
docet illos confediffe in Cella quadamineum — | 


finem conftructa. Ita enim ille fub finem dia- 
logi de defectu Oraculorum . Naz2 cellas im qua 
Confultores. Oraculi federe jubent , nec fepe nec 
flato tempore , fed incertis intervallis fragrantia 
repletur , & aura , qualem fuaoiffíma , &v pretio- 
fffima unguenta ex adyto , tauquam fonte effan- 
derent. Quibus verbis fupradictus Van Dale» 
differtatione fecunda adnec&tit que fequuntur. 
Non prefentes igitur adevant , necquid rerum ge- 
reretur 1n adyti 5 quidve iufra in f/pecu Jübterra- 
nea fciebant , aut fcire poterant .. AEdes eum il- 
le; qua in 'Urbe buic T emplo fubjiciebanturs alite 
ve cella , vel aedicula Templi "feu fepte connexa y 
aut etiam intya illud edificata , occultum atque» 
incognitum tranfittum dare poterant. ad. loca. tis 
JubjetTa unde per fuffimenta ( atque. alia ipforum 
fallaciis conducentia y ut vifus illerum , qui acce- 
debant , obnubilaretur , atque ipfa Virgo Pythia» 
per commoeda inffrumenta, in id adaptata etiam» 


Juas partes agere poterat ,ffue ut per tubam locu- 


zoriam "vocem tenderet, ut ffc bumanis majora 
Jonare videretur y aliifque pluribus modis obfefJam 

Je a D&mone /frmularet .. Clandeffini ac fubterra- 

aei introitus. Exemplum dat bífforia illa de Belo, 
4€ Sacerdotibus. ejus per. Danielem deprehbenfis 

cap. 14. que omnibus fatis nota ef . Sonum verà 

ita po[fe in immenfum augeri , ut maneat interim. 
vox articulata , ac commodi[fimé ea internofca- 

tur ;€o quod nibil plane ariet ab ea , qu femplici 

ore , Q» abfque ullo inffrumento , fue intenffone» 

per iuffeumentum , docent certiffimé nosilla tube 
locutorie per Samuelem Morlandum Equites. 
Anglum inventa 5 (nifi ipfo prior fuerir P. Kir- 


cherus, qui eas fibi ut jam antea excogitat4s | 


vendicat ) ac zuze per totam Europam fans mota . 
Hifce & adjumento effe poterat fornix , five 
adyti , five ipfius templi, five utriufque fimul; 
ut quotidie in Templis majoribus experimur. 


Hac ratione per noftrum Simulacrum locu- 
tum fuiffe aliquem antiquum Impoftorem, ipfius 


ftru&ura nos edocet. Habet enim in parte in- 
feriori , ubi guttur Hominibus Natura. pofuit ; 
rotundum foramen , per quod fi beneficio tu- 
bz vocem quis immittat , & verba proferat ; 
ila articulatim , & diftin&é a fpe&atoribus 
audiuntur ; fono non parum au&o in caverna» 
quam 


l 


i 


: 


Claflis Secunda. 


quam habet Noftrum Oraculum; quod indica- 
vimus ; fub num. 5. 


OCULUS APOLLINI SACER. 


Culum humanum fübjicio fub numero 4. 
in lapide /Egyptio nigro pre coeteris du- 

riffimo ; quem Ofzte Itali dicunt , magnitudine» 
bipalmarem , illum liberali manu Illuftriffimus 
Praíul Leo Strozza dignatus eft in noftro Mu- 
fzo collocare poftquam repertus fuit inter 
rudera collis Puteolani ; ubi olim Templum» 
Apollini facrum affurgebat ; quod a latere» 
orientali collis ejufdem Urbis Cumanz pars, & 
veluti Arx fuit, cujus meminit Virgilius in 6. 
ZEneid. hoc carmine : 

At pius neas arces , quibus altus Apollo 

Prafídet , borrendeque procul fecreta Sibylle 

Autrum immane petiit , magnam «eui meniem 

animumque 

Delius infpirat Vates , aperitque futura . 
Templum idem defcripfit Juftinus Martyr , qui 
florebat poft Virgilium annis centum circiter,& 
feptuaginta, in Oratione Parzuetica ad Grz- 
cos ; & affirmat fe vidiffe fub Antonino Pio ; In 
eo igitur Templo oculum hunc tanquam voti- 
vum Anathema pofitum fuiffe non fine ratione» 
licet fufpicari. Apollinem enim ab Aegyptiis in 
oculo expreffum fuiffe ; refert Macrobius lib. de 
Ifide , & Ofiride , quem in fceptro effingebant ; 
eó quód Sol fub Apolline indicatus cuncta per- 
luftret , ficuti per fceptrum poteftatem fignifi- 
cabant. ideó etiam Solem Jovis oculum effz» 
dicebant , & Apollinem Ce/jfpicez Latini nun- 
cuparunt , quód ccelum confpiceret , ut docet 
Giraldus Syntag. 7. pag. 194. Quo nam ex voto 
in eo Templo pofitus fuerit hic oculus , nulla, 
ratio indicat. 


BASIS 'JOVI SACRA. 


Uum hzc recenferem anno elapfo 1704. 
effoffa eft Bafis marmorea inter antiqua ru- 


. deradu&àus Aque Claudiz,propé Templü S.Ste- 


phano dicatum in monte ; quem in fecunda Re- 
gione Romana Antiqui numerabant , Czlio di- 
&o, a Cxlio Vibeno Tufco duce nobili, qui 
cum fua militum manu dicitur a Varrone Romu- 
lo veniffe auxiliaturus contra Sabinum Regem. 
Dignam eam duxi, quae in Mufzo collocaretur 
tanquam fingulare erudita antiquitatis monu- 
mentum , quod non unicus eruditus defidera- 
bat. Hec autem infcriptio inantica ejus parte 
incifa legitur . 


77 


i d 


' 


GENIO SANCTO 
CASTRORUM 
 PEREGRINORUM 
AURELIUS ALEXANDER 
ANALICLARIUS 
QUOD PEREGRE 
CONSTITUTUS VOVIT 
EDIL. CASTRORUM 
LIBENS SOLVIT. 


In ea plura notatu digna fe offerunt, & primó 
lapidem fuiffe votivum , ut verba ipfa decla- 
rant , licet non explicetur ; quid nam ex voto- 
rum genere folutum fuerit. Illud fuiffe timula- 
crum , in quo Genius Caftrorum reprzfentare- 
tut , lapis ipfe indicat, in formam quadratze ba- 
fis excifus ; fupra quam planities o:rbicu- 
laris apparet, ad illud fíuftinendum  aptif- 
fima : Statuam autem reprafentaffz Jovem, pro- 
babile eft , cum Jovem fuiffe Genium Caftro- 
rum peregrinorum deduci poffit. ex alia infcri- 
ptione a Paavinio relata lib. de Rep. Rom. pag. 
169. in qua dicitur ornatum fuiffe Templum 
Jovis reducis a Principe quodam Peregrino- 
rum fic . 


PRO SALUTE ET REDITU D. N. IMP. CIESARIS 
PIO FELICI 
INVICTO AUG. COMITIUS BASSUS 7. FR. AGENS 
VICE PRINCIPISPEREGRINORUMTEMPLUM 1OVIS 
REDUCIS C: P. OMNI 
CULTU DE SUO ORNAVIT. 


Genius dicitur in ea fignificatione , quam docet 
Cenforinus , ideft ; quia Genitos fufciperet , ac 
tueretur ; ob id Genius eft, ille fub cujus tutela 
aliquis. vivit. Coeterum Aegyptii putarunt 
przter Deos coeleftes, naturas quafdam medias 
inter illos ; & homines reperiri , quos Angelos, 
Dzmones;vel Genios,aut terrenos Deos appel- 
labant. Hos veró Genios Regionem inter Cz- 
lum , & Terram interje&am incolere , & propé 
nos habitantes , nobis amica cognatione jungi , 
atque amore fingulari erga humanum Genus af- 
fici, & hominibus diveríis modis auxiliari pu- 
tabant , fed falsó. 

Santius appellatur Genius hoc eft. 4uguffus , 
ita Cicero de Arafpicum refponf. 1o. Ita Vir- 
gilius 3. Aeneid. verf. 109. vocat Numina» 
Sandia. | 

Tabellis , & Lapidibus votivis addita olim 
fuiffe Deorum figna indicat fatis infcriptio Ro- 
ina reperta , quam affert Tomafinus cap. 7. Pro 
Jalute Iulia &c. Veneria filie dulciffima delicie 
Js T abellam banc marmoream cum ffgno Efcu- 
lapi! &c. 

Potuit etiam hac Dafis fuftinere fimulacrum 
militis) ut mos etiam apud Ántiquos erat. in» 

H Ta- 


78 
Tabellis votivis exprimere quaffatas Rates, 
imagines Áegrotorum , & fimilia , ut idem To- 
maíinus docet cap. primo de Donariis, vel Ar- 
ma ipía militis , ut indicat Ovidius lib. 4. Faft. 
eleg. 7. 

Miles y ut emeritis non eff fatis utilis armis, 

Ponit ad antiquos , qua tulit Arma Lares . 
Sed qualecunque illud fuerit donum , ex voto 
oblatum , illud /ibens /olvrf/z dicitur , hoc eft 
adimpleviffe votum , /ibenter feu Aibenti , vcl 
«quo anime (ut explicat. Donatus ) Aurelius 
Alexander. Analiclarius ,. peregré conflitutus. 
quod adverbiam peregró apud Latinos verbis 
jungitur, non folüm quietem , fed etiam motum 
fignificantibus , ut Peregré fum y peregre venio 
apud Plautum Amphit. 4. 

ltaperegré adveniens 
Hofpitio pollicitus accipiat. 

Ita peregre cozflitutus idem eft ac. iz peregrina- 
tione conflitNius vovit &c.. Aedilis Caffrorum 
peregrinorum fuifle dicitur Aurelius, idet , qui 
Aedium militum peregrinorum curam gerebat ; 
ficuti Aedilis vocabatur Magiflratus ,. cui 
Aedium Sacrarum, & Privatarum cura erat im- 
pofita , utait Varro lib. 4. de lingua latina, & 
ex Legibus XII. Tabularum, erant Aediles Cu- 
ratores Urbis, Annonz , Ludorumque folem- 
nium. Caffra appellabantur peregriza , non» 
quód eo in loco Tentoria , feu Papiliones mili- 
tum fixa fuerint , ut in caftris , ubi Przlia com- 
mitti folent a Militibus : fed quia Domus ibi 
erant conftru&tz , in quibus morabantur milites 
peregrini feu exteri , in Urbem recepti, quos 
Nardinus lib. 3. cap. 7. Sibi fuafit felectos fuif- 
fe ex Aciebus Augufti in obfidione Mifeni, fi- 
cut Ravennates milites in. Tabernam merito- 
riam trans Tiberim pofitam recipiebantur. 

Ubi nam fuerint Caftra militum peregrino- 
rum non ita certum apud Scriptores , ut dubi- 
tari non poffit ; quamvis omnes afferant pofita 
in fecunda Regione , ubi Mons Czliusattolli- 
tur. Plurimum enim longitudinis , & latitudi- 
nis minus habet mons ifte ; ejufque hi funt fi- 
nes , ut fcripfit nofter Donatus lib. 3. cap. 12. 
Ab Efgquiliis interjacente fejuncia valle , ubi 
Ampbiteatrum , € alie Aedes , pracelfo primum 
jugo ad Aederm quatnor Coronatorum , tum molli 
clivo propé. Bafflicam Lateraneufem Orientem.» 
verfus ufque ad. Mania procurriz .. Flexis porró 
menibus ad Templum S. Crucis , largoque inter- 
vallo quaff in retfum produtdis , clauditur a me- 
ridie. Hinc fecretus modica planitie extenditur 
ad V allem occafum verfus, in qua T herma Anto- 
uana C» Pifcinaolim publica , CO Via Latinas , 
€ Appia. Ex valle dtvuiditur ab Aventino: binc 
vurfus redit ad Ampbiteatrum . Jam Caftra pe- 
regrinaaliqui collocant in montis crepidiues , 


Mufzi Kircheriani 


ubi Aedes San&orum quatuor Coronatorum 
Alii veró putant fuiffe ante Aedes S. Maria ino 
Dominica vulgó Ze//a Navicella . Hanc opinio- 
nem fulciri ait Panvinius duabus tabulis lapi- 
deis fuo tempore ante illas effoffis , quarum al- 
tera infcriptionem oftentat füpraallatam ,. Pro 
Jaluie &c. Altera veró hanc habet: 

Coccius Patruimus Princ. Peregrinorum. 
Eandem fententiam confirmat lapis a nobis ex- 
pofitus, ex quo veluti fciatillz excutiuntur ; 
quarum ope rci ignoratz Veritas elucefcit. 

Dum hzc fcriberem effoffa funt propé eun- 
dem locum , ubi Infcriptio explicata reperta, 
fuit ; duo Inflrumenta ferrea ; quibus in curan- 
dis equis Artifices utuntur. Alterum eít ; quo 
ungulg equorum refecantur , ita ut illis. fer- 
rea folea aptetur , antequam clavis affigatur . 
Ab artificibus italis appellatur Z262//ro. Simi- 
le eft illi , quo nunc utimur , fed paulo longius 
extenfüm , ut docet figura fub num. 5. Alterum 
inftrumentum eft craffa lamina ferrea , in femi- 
circulum efformata cum Manubrio. Hoc Arti- 
fices, in igne primüm bene calefa&o , pedes 
equorum incidunt , ut cujufdam morbi radix 
omninó abfumatur. Quamobrem novum argu- 
mentum , nifi fallor , nobis propofitum e(t ; ut 
credamus, eo in loco Caftra peregrina fita, 
fuiffe, ubi non tantüm pedites, fed equitum 
Turmz poft bella otiarentur; cum equis ; & 
cquorum curatoribus . 


1 ABULA VOTIV A 'URANIJE. 


E Odem anno Lapidea Tabula in Monte Cz» 


lio effoffa eft Sfubi Villa patet Dominorum 
Cafalium, qui eam Mufzo addere perhumaniter 
dignati funt. Verbis inca incifis Vota aegroti 
indicantur hoc pacto. 


IN. VI. CITE. CE. LE. 
STI. U. RA. NI. AE. DONA. PO 


Veftigia Quatuor Pedum 


G. GI. FI. V. UL. FI. 
LE. O. NES. 


Singulis verborum fyllabis interjacent puncta, 
quem: modum fcribendi paffim ufurpatum fuií- 
fe ab Antiquis quamplurimz Infcriptiones do- 
cent. Item Verbis Jzvicite additus inutiliter 
eft caracter I, velex imperitia fculptoris , vel 
ex vitiata antiquorum pronuntiatione , ut etiam 
apud Gruterum pag. 107. legitur Diruitam, pro 
dirutam quamobrem illa hoc pao legendas 
funt. 
Invi, 


Clafsis Secunda. 


Invitie Celefli Urasie Dona. pofuit G. Gif£ul- 
ffus Leones . : 
Quarendum jam eft, quid nam Urazie nomi- 
ne intelligatur , cur itaque /7ui£Za , & Caleftis 
dictafit, quade cauía pedes quatuor impreffi 
videantur ; cur demum pro munere Zeozes fuc- 
rint oblati , | 
Quoad nomen Urazie fpectot füfpicati funt 
aliqui ; & quidem eruditiffimi Viri, fignificari 
unam ex choro Mufarum hoc nomine appella- 
tam, cui Áftrorum fcientiam tribuebant. At 
cum Zz vicia , & Caleflis dicatur, Venecem il- 
Jam effe , ambigendum non cft. Inter nomina; 
enim Veneri tributa Urazia eft , ut docet Pau- 
fanias ; quod idem fonat ac Ce/effis , ita dicta a 
Poetis , quód ex coelo cecidiffe crediderint Íe- 
men igneum in mare , ex quo in fpumis illa na- 
ta fit; Alii autem ex puro amore quafi coelefti, a 
corporis illecebris alieno , dictam volunt ; nam 
Plato , & alii duplicem Venerem conftituerunt 
Celoffem , & Terreffrem . Paufanias in Attica, 
ait: Non multum a Vulcani d emplo Urania Ve- 
geris des abefl . Aífvrii primüm hujus Uraniz 
cultum inftituerunt ; quos Paphii in Cypro imi- 
tati func & Phoenices. Ejufdem De» coeleftis 
mentionem fecit Ammianus Marcellinus lib.» 2. 
quam peculiari cultu venerati funt Carthagi- 
nenfes. Sic Terrullianus in Apol. Uzicuique.» 
etiam Provincia , Ó Civitati fuus Deus eff , ut 
Syrie Affarte, ut Arabie Dyfares ut Nenrit Be- 
lenus , ut Affrice Celeftis . 
Effe autem candem ac Junonem fequentia, 
comprobant. nam idem Tertullianus. ///a. 
( inquit ) ipfa Virga celeffis pluviarum poliicita- 
trix ; quod Junonis munus erat, Apulejus lib.7. 
Mctam. /Magna Iovis germaua , Qv Conjux, /fue 
tu Sami , qua querulo partu vvagituque , Cv ali- 
monia tua gloriatur y tenes vetufla delubra y fue 
.eelfe Carthaginis, qua te Virginem veciura Leo- 
nis c&lo commeantem percolit , beatas fedes fre- 
quentas . : pic . 
Herodianus lib. 5. fcribit Carthaginenfes 
Uranie five Coeleftis nomen a Didone Phoe- 
niffa accepiffe ; & Lunam credi a Phoenicibus ; 


-1 


79 
quafi Siderum Rectricem , vel Coeli Reginam : 
E2ndem denominationem prafert infigne amu- 
letum , pedis formam referens 6 Succino , quod 
memorat in fua hiftoria Univerfali lluftriffimus 
Blanchinus cum hac infcriptione. 

Dea magna Veneri Santi fffma Felici confey- 
vatriei matrique Deum, cupidigi Celoffi Gene- 
trici Coffianus crc. 

Nomen autem Zrvicfe fimul cum Celeffi 
Veneri tributum claré demonftrat Inícriptio , 
quam Sponius recenfuit in Mifcell, erudit, pa- 
gina 93. Invicia Celeffi 'Uran . Oncfmus DD. 
item alia Ifidi potita, qui eadem eft ac Ve- 
nus , relata a Fabretto pagina 472. 1//4i Invi- 
(Ie c. 

Veneri igitur Invicz , & Coelefti vota fol- 
vit Gajus Gifiulffas , quam Sanitati. reftituendoe 
przeffe putabat; ( quamobrem Servatricis no- 
men apud Arcades illam obtinuiffe ex Paufania 
habemus lib. 8. & in multis Infícriptionibus ab 
eodem Fabretto relatis patet. ) Exprimuntur 
pedesjuxta morem antiquorum , qui partium 
infirmorum imaginem reprzfentabanc , & pedes 
praefertim ficuti demonftrat Infcriptio apud 
Tomafinum de Donariis, cap. 34. & apud Fa- 
brettum pag. 472. in qua marmoreum dona- 
rium plantas quatuor pedum oftendit, in via 
nomentana repertum, & aliud ex fchedis Vati- 
canis cum inícriptione, 

Licinia Phileta pro falute fua , cv fororum . 
Cum autem dicatur Grfulfíus pofuiffe Leones , 
credendum eft doàum ab illo pofitum in Tem- 
plo Veneri facro , quod Leones reprfentaret, 
velex ere, velligno , aut marmore, illudque» 
fub tabula votiva collocatum Juxta morem an- 
tiquum , & quidem ut grati animi fignificatio- 
nem daret , ponendo Leonum fimulacra, qui 
Veneri feu Junoni tribuebantur.Qua de caufa in 
nummo Severi , in quo legitur Zzdulgeztia Au- 
gui in Cartbaginenfes , hec Dea depicta fuit 
Leoni infidens , capite velato , dextra fulmen, 
finiftra fceptum geftans , ut erudite notavit Ja- 
cobus Oyfelius in Thefauro Numifinatum , qui 
plura de illa refert, 


(T EEPA 


CLAS- 


LJ 
j 
D r 
v) 
H 
A 
" 
n M H 
$ za j 
* * uL 
[4 L] 


10d " 
in: di 


Diem s ERA à 


FLO RJE 
 TILPLAVTIVS DROSVS 


MAG.II 
MEUS. L2 Ma 


t * 
pip 


2 


Mo 


[sx - : 
J———————— —— M 


ESO 
Xr 


e pO pp Fist inc died Ks apo o: Ds UA NA dd uer 


S 
pere 
j SA 


& 
" 

D 

BN 
1E Meri ^ 
t4 . who ic 
De 
- 
4 
E 
" E, 


Ew 


ula] 


7 


Mti 


" | 
Pu 


Ne 


| 


F 


um 


DU LU M 


Jm 


A 
rA 


DTI 


N 


y —— 


E Ee 


i 


AZ 


c 


Z^ 


| 


^ 
T 


3. 


—À 


: 


: 


Jil 


7 A 


i 


E 


i 


D 


rjescetiohexei itte mi edere ec loni ava teen 
AL SN VOptit, 


CAT its 
; E E E 


» Y A . | : P | 
QW Cof 
ji aei ds 
* 
r1 
* d». i h | | ! | 
LI lei 
| di - 
: / m, 
| ; | 
"o P 
a M | | 
BM OK 
| ; MT j 
d , 
: ^ CEN 
! ; M 
u ^ 
E" ; 
- 


E2027) 


! 
z EON 
—L— - 
: i 
S 
—— —— 
e yif 
z3 7 Aj ) 
—M————Á "c 
f, '" E] r, 
à 3 
Qs 
x 
T i 
^i i 
7 z T 
- f 
E AVV 
/ — 
^ e———1 
Hm ! 
| / M € 
! -— 
| NS]. 
uM RI 
! TN - 
j j | z 
Y^ ; 
: - 
!, 


e ES - 
- ——— 
E- ENDE - 3" 


pne 


rst 
LL 


! Su 


MU Ea d 
de 
» 


Wc j 
RO 
SE 


us 


; Padi wi 
M $ j 
baies r0 


A ea 


CLASSIS 


84 


TER LIA 


Continens Sepulchra, €. Infcriptiones 


depulchrales . 


» les , & fepulchrorum infcri- 

me» ptiones iafpiciamus ; quz 

Gc ex Ruderibus in agro Ro- 
SJ mano effoffr in noftrum 
Y 

v 


Mufzum translatz funt , ad 
delectationem le&oris con- 
| ducere arbitror, fi pauca 
hicadnotentur, qu& de Funeribus apud Scri- 
prores paffim occurrunt. 

Conftat magnam fuiffe curam apud Anti- 
quos ; & Nationes pené omnes etfi barbaras, 
iii mortuis fepeliendis ; nam cum Parentum, Li- 
berorum , Amicorumque prafentia deftitueren- 
tur , eorumque defiderio mirifice afficerentur , 
non eft mirum , fi nihil intentatum reliquerint , 
quod ad mzítiriam minuendam conduceret . 
Hincapud Aegyptios mos ille condiendi cor- 
pora , ut integra fervarentur ufque ad confuma- 
tionem fzculi , ideft Refure&ionem , quam fu- 
turam effe crediderunt. Et licet non defuerint, 
qui fepulturam neglexerunt corporum , de ani- 
ma tantüm folliciti, quam putabant immor- 
talem, ut de Mzxcenate legimus dicente : 

Nec tumulum curo , fepelit Natura relitfos. 
Major tamen hominum pars fibi fuafit , infeli- 
ciffimum effe fepultura carere, Nihil enim cor- 
pore humano praftantius illis videbatur , quod 


cim animz, fit domicilium ; & inftrumentum , 


confentancum judicabant , ut ab anima fepara- 
tum tumulo honorificé mandaretur . Hinc 
Poetz fabulati fnnt Animas , quarum corpora, 
infepulta manerent, Cymba Charontis non» 
excipi, ut ad quietem transfretarent ; donec 
Terra tumularentur eorum cadavera; Sic apud 
Virgilium Palinurus prop? Acherontem JEnez 
occurrens , hzc cum gemitu dixit : 

Nec ripas datur borrendas , nec rauca fluenta 

Tran[portare prius, quá fedibus offa quicfcant. 
& pauló poft addidit: 

Eripe me bis invicfe malis , aut tu mibi teyrá 

Injice ;, ——————-— 
Ex quibus apparet , fepulturam ultimum effc» 
benevolentiz , & pietatis fignum , quod defun- 
tis amicis , & confanguineis impenditur. 

At etiamfi mos fepeliendi mortuos apud om- 
nes populos receptus femper fuerit, non tamen 


eadem ratio apud omnes adhibita . Legatur 
Boifarduslib. 2. Antiquitatum Romanarump , 
P. Francifcus Pomey de Ritibus fepeliendi;Kir- 
chmannus de Funeribus , Jacobus Gutherius de 
Jure Manium , & Lilius Gregorius Giraldus de 
Sepulchris ; & vario fepeliendi ritu ; cum a no- 
ftro Inftituto alienum fit illos fufius exponere. 

Non tamen omittendum eft , quod maximé 
conducit ad explanationem fepulchrorum , qu 
exhibenda hic erunt . Illa enim ejus generis 
funt,quod parv; molis fepulchra continet,qua- 
que Urnas, Bufta , & Sarcophagos Ícriptores 
appellant; Duplex enim fuit fepulture genus 
apud Romanos precipué . Aliquando integras 
cadavera fub terra condidere in marmoreis , vel 
fi&ilibus fepulchris claufa ; juxta cadaveris ma- 
gnitudinem fabrefactis . Ejus generis fictiles 
Urnas oftendit Joannes Francifcus Abela in» 
hiftoria Melitenfi, quam fcripfit annis elapfis 
é terra effofas, & in noftro Collegio Melitenfi 
fervatas , in quibus exculpte funt mortuorum 
imagines. Picilium Urnarum meminit Proper- 
tius fic . 

Dein ubi fuppo/ftus cinerem me fecerit ardor 

Accipiat manes parvula teffa meos. 
aliquando veró corpora cremabant, deinde ci- 
neres , eorumque reliquias diligenter collectas 
in parvis urnis claudebant , velfi&ilibus, vel 
marmoreis, vel aureis, vel argenteis , vel neis 
imó etiam vitreis ; ut narrat Jacobus Gutherius 
de jure Manium lib. 2. cap. 23. ubiait, apud 
fe habere majorem urnam vitream offuariam 
quadratam oblongam, quam Nicolaus Bouche- 
rat Ciftercienfis Abbas ipíi dederat; infuper 
aliam parvam procineribus , qua à communi- 
bus ob vitri foliditatem differebat ; Non absre 
erit hic mentionem facere de vitreo vafe in in- 
fula Melitenfi cum cineribus dete&to, & pleno 
humore aqueo , qui odorem fuavitfimum exha- 
labat, fortaffe ex aromatibus ope ignis eductus. 
Servatur adhuc in Mufzo eruditiffimi D. Cano- 
nici Conftantii. À cineribus cinerariz, ab offi- 
bus offuariz dicebantur tales urnz, quibus fapé 
includebantur cineres & offa. | 

Illis etiam imponebantur Arulz marmorez , 
vel Columnz , vel Cippi ; aut Tabul , quibus 
infcribebantur Epitaphia ; & ad quz quotannis 

I coto- 


05 


coronas ex floribus addebantur, vel vinum, & 
liba facrabantur , áut etiam victima cedeban- 
tur Diis Manibus, ex quibus epulum funebre» 
fiebat affinibus, & amicis. Ornabant etian) 
aliquando inígnibus marmoreis obcliícis, ter- 
minis , columnis ; cippis ; & pyramidibus, prout 
ferebant uniufcujufque facultates , 
Sepulchrorum forma diverfa fuit pro cujuícun. 
que voluntate, aut facultatibus, & ex inven- 
tione Ártificum , qui marmoribus inculpebant 
emblemata , figna Deorum , animalia diverfa, , 
aquilas, fphinges, arbores , & alia ejufmodi , 
quibus conceptum mentis fuz exprimebant. 
plerumque etiam infculpebant imagines defun- 
&orum , vel nudas , vel veftibus indutas, vel 
integras , vel pecore tenus apparentes , cujuí- 
modi plares videri poffunt in primo , & fecun- 
do volumine Antiquitatum Romanarum Boif- 
farti , qui defcribit etiam fepulchra aliqua fum- 
ptuofiffima, qux adhuc Romx fuperfunt; ea. 
tamen magnificentiam /Egyptiorum non evin- 
cunt : id etiam tradit Herodotus in Euterpe, & 
de illis fcripfit Kircherus in lib.de Turre Babel. 

Quando veró corporum crematio effe coepe- 

rit apud Romanos precipue , non ita certum» 
apudScriptores. Integra corpora fepelire anti- 
quius fuüiffz , quàm cremare Plinius lib. 7. c.58. 
a Manutio relatus declarat his verbis. JpfumL 
cremari apud Romanos non fuit. veteris imffituti : 
terra condebantur 5 at pof quam longinquis bellis 
obrutos erui cognowere , tunc inffitutum: Cx ta- 
men multa familia prfcos fervarvere ritus , ffcut 
ia Cornelia nemo anie illam traditur cyematus 
Hzc Plinius. At, fubdit Manutius. Quod an- 
te XII. tabulas in more fuerit, id vetus non vi- 
deri mirum eft , nam ; ut idem Manutius fcripfit 
lib. de legibus pag. mihi 143. Lex ipfa XIL. ta- 
bularum ajebat : /z U rbe ne fepelito , neve urito, 
ex qua deducitur , morem fuifle cadavera cre- 
mandi ante ipfas Tabularum leges , & fepultu- 
ram dari omnibus extra Urbem,paucis exceptis, 
qui ob eorum dignitatem intra moenia fepul- 
chrum obtinebant, Ita Plutarchus in Poplicula 
ait: Decretum eff, ut intra Urbem juxta V eliam 
fepeliretur , utque ejus Pofferis idem ius effet . 
Ita Veflalibus intra U vrbem fepeliri numquam non 
licuit , nullis enim legibus tenebantur , 1demque 
jus Imperatoribus fuit, & referente Servio , 
datum efl etiam. Decreto Senatus iis , qui trium- 
phaffent , ut cum eorum corporaextra Urbem. 
cremata e[fent , in Urbem ceimeres. referrentur , 
bumique mandaventur . 

Igitur confuetudo cremandi cadavera , etfi 
leve Tabularum XII. prohibita fuerit, intra Ur- 
bem fieri ob incendii pericula , perduravit ta- 
men extra Urbem , referente eodem Aldo Ma- 
nutio, ufque ad Antoninorum Imperatorum. 


Mufxi Kircheriani 


etatem. Ex quibus redditur incerta Plinii enar- 
ratio, Romulus enim Urbem fundavit , & cal- 
culo Dionyfii Petavii ju Ration. temp. part. 1, 
lib. 3. anno 3. exeuate Olympiadis fextz , hoc 
e(t anno ante Chrifti nativitatem 75 3.atque hic 
aliique fex Reges , fcilicet Nama Pompilius , 
Tullius Hoftilius, Ancus Martius, Tarquinius 
Priícus , Servius Tullius , & Tarquinius cogno- 
mento Superbus Romanas leges condiderunt ; 
Deinde elapfis annis 303. poft Urbis fundatio- 
nem , & annis 451. ante Chriftum , juxta Com- 
putum ejufdem Petavii , mutatà Roma , & Rei- 
publica forma , eje&is regibus lege tribunitia, 
omnes leges exoleverunt , iterumque coepit Po- 
pulus Romanus incerto magis jure , & confue- 
rudiae aliqua uti, quàm lege , idque propé ao. 
annis, poftea placuit publica authoritate decem 
Viros conftitui, per quos peterentur leges a» 
Graecis Civitatibus , & Civitas fundaretur legi- 
bus, quasin Tabulis decem zneis perícriptas 
pro Roftris propofuerunt , ut poffent clarius 
perfpici, & quia ipfi animadverterunt aliquid 
deeffe primis decem legibus , fequenti anno 
alias duas eifdem Tabulis adjecerunt . 

His expoíitis , claré deducitur omni eo cem- 
pore cremandi confuetudinem perduraife ufque 
ad Antoninum Pium,fcilicet ad annum 1 38.poft 
Chrifti nativitatem , quo Romanz rei illum» 
prafuiffe idem Petavius enarrat, Sepulchtorum 
autem fumptus ita excreverunt, ut impenfius 
ftudiofiufqQue monumenta mortuorum multi 
curarent, quàm Vivorum domicilia , eos im- 
primis falli exiftimantes , qui brevioris , & mo- 


mentanez Vitz edificia magnifica conftruerent; | 


Íepulchra veró,in quibus diutiffimé quiefcédum 
effec, negligerent ; atque inter hos maxime» 
fuere Ácgyptii , ut indicavimus ,quorum moles 
a Scriptoribus celebrantur . Romanis etiam per- 
multis hoc fuiffe ufitatum , non tam ex veterum 
fcriptis , quam ex ipfis monumentorum ruderi- 
bus colligere poffumus ; & fatis apparet in mul- 
tis marmoreis Urnis , quibus Palatia , & Ville 
Romanz exornantur . Celeberrima inter coete- 
ras illa eft élapide Porphyrite exculpta , qu& 
in Templo S. Conftantiz dicato vifitur extra» 
Port2m Numentanam , quiz Pia nunc appella- 
tur; eam defcripfit Illuftrifimus Ciampinus li- 
bro de facris zdificiis cap. 10. aliam etiam eft 


elegantiffima ex pario lapide, quz reperta fuit. 


anno 1698.fub Ruderibus in Vinea, quam in» 
antiqua via Oftienfi duobus feré miliaribus a» 


Porta tergemina , juxtaripam Tiberis poffidet 
D. Francifcus Monciatus. Servatur hec Urna : 


in ede ejufdem novem palmis longa , tribus al- 
tà, totidem lata; atque in ejus fronte operc» 
anaglypto elegantiffimé expreffa cernuntur no- 


vem mufarum fimulacra, & in utroque extre- 
Ino 


— 


Clafsis Tertia. 


mo latere , aliqua ex iis cum aliis figuris con fa- 
bulantes. In operculo, quod ferreis retinaculis 
plumbo obfirmatis Uraz copulabatur , decum- 
bentium Icones efformatz cernuntur . Offa , & 
cineres Viri lammis non confumpti Urna con- 
tinebat , propé quam lamina marmorea palmo 
uno lata, & duobuslonga, litteris graecis in- 
Ícriptionem habebat incifam : non parum ab ea- 
dem diftabat Bafis, feu Ara marmorea. palmis 
lex alta , tribus lata , in cujus lateribus Difcus, 
& Bauca exculpta videbatur. Frons autem hanc 
infcriptionem exhibebat litteris maioribus ex- 
preffam . 


C. ATTIUS 
VENUSTIUS 
ET 
M. ABUDIUS 
SELEUCUS 
FRATRES SIBI. ET 
ATTIAE C. LIB. 
PRIMIGENIAE 
|. CONJUGLET 
COETERIS LIBERIS 
LIBERTABUSQUE SUIS 
POSTERISQUE EORUM 


In duabus etiam arulis eodem in loco reper- 
tis cum diverfis minoribus urnis , in quibus foli 
cineres claudebantur ; erant fequentes infcri- 
ptiones incifz . 


" C. ATTIUS 
VENUSTIUS 
HIC SITUS EST 
M. ABUDIUS 
SELEUCVS 
FRATRI SVO 
PIISSIMO FECIT. 


D. M. 
M. ATTIO CLEMENT. 
VIXIT A: V. M. V. D. X. 
M. ATTIVS FLORVS 
PET. SATVRN. M. . 
4^ X FECERVNT FILIO SVO 
! CARISSIMO BENEM. 


Neque forte abfurdum fuerit exiftimare etiam 
hunc ritum originem fuam traxiffe a. Grzcis , 
nam hos quoque exornare folitos monumenta, 
. fua diverfis emblematibus & fignis , quz ple- 
rumque Vitam defun&i denotarent;paffim apud 
Scriptores legimus. In Archimedis fepulchro 
pofitam fuiffe fípharam cum Cylindro auctor eft 
. Cicero Q.Tuícul. In Diogenis Cynici, canem 
tradit Laertius lib. 6. De Ariete , qui fuit in fe- 


06 


pulchro Socratis ; vidc Plutarch. in ro. Rhetor. 
& Virgilius in funere Mifeni libro 6. Aencid. 
ait : 

At pius ZEneas ingenti mole fepulerum 

Imponit, fuaque arma Viro , remumque.» 

fubamque . | 
De exuviis veró hoftium ; quibus nor. Roman: 
folüm fed & Gothi fepulera fua ornabant teftis 
cít Lactantius ad lib. 12. Thebaid., Scatii. 

Has aliafve Vrnas fepulchrales , qux apud 
Vrbis Maguates funt , omitto , ne alienas opes 
videar transferre in Mufum , cuius deícriptio- 
nem inftituisidcircó eas tantummodo exponam, 
quis in eodem fervantur , etíi parvi molis , ele- 
gantes tamen , € cx €o genere , quod ollas ; & 
Vrnas cinerarias , & oífuarias comprehendit. 
Inampliffinis enim ;, & magnificis , ut dictum 
eft, corpora integra nec flammis abfumpta ut 
plurimum condebantur : in anguftis veró cinc- 
res, quos poft cremationem affines demortui 
diligenter colligebant , ficuti inter alios Kirch- 
maanus enarrat lib. 3. cap. 7. de Funeribus . 
Dixi ut plurimum ; nàm etiam in amplis, & ma- 
gnificis aliquando cineres, & offium reliqui 
poft cremationem includebantur , ut clarifiimé 
patuit in Sarcophago marmoreo nuper reperto 
in agro romano propé viam Przneíte ducen- 
tem ; fed antequam illud exponam , pramitten- 
da eft difficillima queftio, quam proponit fupra- 
laudatus Kirchmannus lib.3.cap.7.dicens illam: 
diu multos uiros dockos babui[Je exerceitatos  ni- 
mirum quomodo cineres, & offa; quibus houo- 
rem deferri volebant, dignofci potuerint a cinc- 
ribus, éligno natis, &ab offibus animalium , 
qui fepé fimul cum cadavere. cremabantur. 
Sunt ( fubdit idem Kirchmannus ) qui exiíti- 
mant fuiffe factas tunicas, elino quodam Indi- 
co , quod exuri minime potuerit , atque iis 
operta cremandorum corpora , ut ita illorum 
offa a reliquis cineribus fepararentur. Ad iftam 
opinionem ftabiliendam abutuntur auctoritate 
Plinii qui lib. rg. cap. 1. de hoc lino fic loqui- 
tur. [mventum jam eft etiam , quod ignibus non.» 
abfumeretur . Vioumid ocant , ardente/gueo 
in focis comoiuiorum ex eo uidimus mappas fordi- 
bus excuffes [plendefcentes igni. magis , quam 
g9[[ent aquis. Regum inde funebres tunie corpo- 
715 favuillam abreliquo feparant. cinere. Nofci- 
zur tn defertis aduffifque fole ludis , ubi mon ca- 
dunt imbres , inter diras ferpentes , affuefcitque 


. uivere ardeudo. rayum inventu , difficile texta 


propter brevitatem .. Rufus de cetero. color fplen- 

defcit 1p/£ . cum inventum efl , equat pratia ex- 

cellentium margaritarum . Vocatur autem a Gra. 

cis Asbeflinum ex argumento naturg. Anaxilaus 

auttoy eff linteo eo circumdatam  avborem furdis 

itlibus, Q qui non. exaudiautur , cadi. Ergo 
2 buic 


07 


buic lino principatus in toto erbe, Proximum byJ- 

fno mulierum maxim deliciis , cirea Elm ino 
Acbaja genito , quaternis denariis ferupula ejus 
permutata quoudam s, Q auri, Hactenus Plinii 
enarratio in qua , etfi luculentur deícribatur hu- 
jufmodi linum , multa ramen falía effe experien- 
tia detexit. Sed de illo omnia hec enucleanda 
erunt , cum de Mineralibus agemus . In Prefen- 
tiarum fatis fit de funeribus agere, in quibus 
tale linum ab Antiquis adhibitum fuiffe ad ci- 
ncres Magnatum fervándos Scriptores multi re- 
culerunt auctoritate. Plinii fuffulti . Inter hos 
Pancirolus rerum memorabilium parte primas 
tit.4. & Thomas Porcachi de Funeribus anti- 
quis agentes idem affirmant. Secundus addit 
pag. 11. Ámiantum non eífe linum , ut Plinius 
narrat ; fed lapidem , ex quo tamen fila dedu- 
cuntur , illumque repertum fuiffe in Infula Cy- 
pro ab Equite Cyprio Hectore Podocatharo, at- 
que exeo mappas habuiffe. A Plinio autem. 
ceeterifque Scriptoribus Kirchmannus diffentit 
his verbis: Sed hos raritas hujuslini, & pre- 
tium facilé refutaverit. ut mittam quod Plinio 
non de Romanis fermo , fed iis gentibus , apud 
quas illud linum nafcebatur, quorum Reges tan- 
cüm eo ufifint.. Nugis etiam fimiliora ; que alii 
de Amianto lapide comminifcuntur , cujus fen- 
tentiz cum nullum veteris Scriptoris teftimo- 
nium afferant, afíenfum illis accommodare mi- 
nimé poffum , fed potius cum Viro Cafaubono 
ita fentio. Cadaver cremaudum ita in Pyra, 
fuiffe collocatum , ut cineres, & offa feparata 
manerent. neque aut ligni cineribus , aut Áni- 
mantium . qua fimul cremabantur, offibus com- 
mifcerentur. atquc ita ex fitu & collocatione 
cadaveris facultatem fuiffe difcernendi cineres 
ac offa . 

Attamen aliquando etfi rariffimé, fortaffz» 
propter raritatem Antriquos ufos fuiffe talilino 
fcu lapide in crematione cadaverum , ut Plinius 
affirmavit , experientia evicit anno 1702. poft 
quam ablata fuerit e predio ; quod D. Domini- 
cus Caballinus poffidet extra moenia Urbis pro- 
pé antiquam viam Praeneíte ducentem , terra 
illa vulgó di&a Puzzolana , qua cum calce mix- 
ta optima coementa conficiuntur , fortuitó dete- 
da fuit Lirna ex albo marmore fabrefata , pal- 
mis novem longa, &tribus lata, cum duplici 
fimulacro in extremis angulis pectore tenus ex- 
preffo Viri, toga virili , & chlamyde circuma- 


micti. operculum veró ejus diverfz geniorum , 


figura exornant ; quarum alii flores fpargunt ; 
alii arborum ramos cedunt, aliqui victimas pro- 
pé arulam przparant. In hac igitur Urna offa ci- 
nerefque Viri femiufti reperta funt , inclufa , in 
panno palmis novem longo , feptemque lato, ex 
lino asbeftino contexto , etfi non valdé tenui ; 


Mufzi Kircheriani 


facilé tamen plicabili, cinereum colorem illud 
rcfert , quod in flammis albedinem contrahit 
non fine intuentium oblectamento. nàm etudi- 
tis Virisargumentum prebetur antiquiffimi ri- 
tus cremandorum corporum.etfi rariffimé fieret; 
nam inter pené innumeras Urnas non tantüm. 
Romz , fed in Europa feré tota , e ruderibusan- 
tiquis defoffas hujufmodi asbeftinum involu- 
crum in aliqua earum detectum effe nullus fcri- 
ptor commemorat. Dignum propterea eít;quod 
eruditi omnes fuis oculis infpiciant in pretiofio- 
ri Urna repofitum , atque pretio non vulgari re- 
demptum in Regium aliquod Mufzum , tan- 
quam nobile Antiquitatis monumentum trans- 
feratur. 

Sed ad noftras cincrarias Urnas revertamur , 
quarum alique ficles funt, feu Teftacez ali- 
quie veró marmorez. Has illis ut nobiliores 
anteponendas judico. ficut enim fepulcrorum 
aliqua ampliffima fuerunt , alia moderata , quz- 
dam vulgaria , aut humilia, plebejajaut promií- 
cua,itaetiam ; & Urna in quibuscineres, & 
offa claudebantur . 

Primo igitur loco in Tabula XXVI. Ur- 
nam expono quatuor xqnualibus partibus ab- 


folutam , quarum fingule feré palmo cump . 


dimidio in latitudinem , trium veró in alti- 
tudinem extenduntur. Anterior, & nobilior 
earum Proferpine raptum analyptico opere» 
expreffum przbet cum Plutone illam. ample- 
&ente , etíi renuentem , in curru quatuor equis 
alligato ; quorum habenas Infans alis przditus 
moderatur. Hunc raptum Proferpinz fic Or-. 
pheus in Attico defcripfit. 
Pluto ffbi Caffe Cereris nam filia quondam 
Cum legeret flores in prato , vapta quadrigis 
Impsfita efl , cecropium portata fub antrum 
Huc ubi Eleufis adeft ; ubi nigri janua Ditis . 
Illum plurimz Defunctorum Ethnicorum Urnz 
expreffum prxbent. In Crypta Nafonia, feu 
Nafoniorum fepulchro;quod apud Romam anno 
1674. dete&um fuit ; & in lucem datum a Pe- 
tro Santio Bartolo videbatur, qualem Tabula 
propofita oftendit juxta Claudiani defcriptio- 
nem. ; 
Interca volucyi fertur Proferpina curru 
CeJariem diffufa Noto ; plantiuque lacertos 
Verberat , &- queffus ad nubila fundit inanes, 
Georgius veró Fabricius Chemnicenfis, Auctor 
coeteroqui damnatus , in fua Roma cap. 21.re- 
ferens varia rerum fimulacra , que in fepulchris 
urbis exculpta funt, ait effe imaginem Plutonis 
Proferpinam rapientis in S.Silveftri ZEde prope 


Arcum Domitiani, & ante S. Mariam in Cof- 


medin propé Velabrum. In eo; quód eft apud 

S. Silveftrum Pluto quadrigiis veétus raptam 

Proferpinam complexu tenet exanimi fimilem ; 
fupra 


Clafsis Tertia . 


fupra quam volitatalatus Cupido. Currum prz- 
cedit Mercurius alato pileo , & caduceo . Iro 
altera parte Ceres bigis invchitur tractis a Ser- 
pentibus : pinea tzda , quam finiftra geftat ; in- 
veftigans amiffam filiam. Inter hzc ab utraque 
parte Comites Proferpinz flores collectos gc- 
ftant , vefte ultra pubem fublata. A lateribus 
Hercules et leonis exuvio indutus ; dextera 
tenens clavam , finiftra anum quandam inva- 
dens , cui verbera minitatur, | 

Apud Jacobum Boiffardum 3. part. Antiqui- 
tatum Romanarum reprafentatur füb num. 85. 
fepulchrum cum raptu Proferpinz , quod dicit 
fuiffe in Carpenfibus hortis in Quirinali ad in- 
greffum vinez majoris fub ftatua Virginis. 

Cur autea in tumulis hic raptus exprimere- 
tur, non unica ratio afferri poteft. Eruditiffi- 
mus Petrus Bellori in notis ad fepulchrü Nafo- 
niorum putat ideó expreffum , quia in funeribus 
luétus Cereris genitricis Proferpina & lacrime 
Sociarum exprimebantur , Diodorus autem» 
Siculus apud Giraldum docet Plutonem fuiffe» 
di&um Regem mortuorum , quia primus ille» 
invenerit fepulturas, & exequias, cumantea 
cadavera fine ullo cultu paffim fepelirentur , aut 
etiam inhumata relinquerentur ; ex quo fit ut 
jn mortuos crederetur exercere principatum; & 
ideó dicitur Quic/al/s apud Feftum , quód 
morte quietem cuucis afferat; Hac de caufa 
Parcas illum. compellantes induxit Claudia- 
nus. 

—————— O0 maximé noclis 

Arbigrer , umbrarumque potens , cui. nofira. 

laborant 

Stamina » qui finem cundis , €» femina prabes 

N aftendique vices alterna morte rependis, 

Qui vitam letbumque regiss nam quidquid 

ubique 

Gignit materies , boc te donante creatur, 

Debeturque tibi certis ambagibus evi . 

At etiamfi veterum de Diis fabularum futilita- 
tem ridere debeamus ( nam iniis quas uaicui- 
que confingere pro arbitratu votoque fas erat , 
in difcrepantias fzpé prolabebantur, in delira- 
mentis tamen aliqua veritas latebat ; qua nos 
etiam erudiri poflemus. D. enim Auguftinus 7. 
de Civit. Dei cap. 20. ait Proferpinam fignifi- 
care foecunditatem feminum , qui cum defuif- 
fet quodam tempore ; eademque fterilitate ter- 
ra mzreret, exortam effe opinionem ; quód fi- 
liam Cereris, ideft ipfam foecunditatem , qux a 
Proferpina dicta effct, Orcus abftulerat, & apud 
Inferos detinuerat ; idem quoque cap. 24. di- 
&am afferit Terram quandoque Proferpinam , 
quód ex ea proferpant fruges. Sic etiam aliqui 
apud Varronem lib.4. de lingua latina, & Arno- 
bius lib. 3. adverfüs Gentes ; eà quód /ata in 


98 


lucem proferpant , cognominatam effe Proferpi- 
"am . 

Hanc fignificationem erudité expofuit Hie- 
ronymus Alexander Junior explicans Zonani, 
antiqua ftatus ad Paulum Gualdum Archipref- 
byterum Patavinum ,inqua Raptus Proferpinz 
cernebatur , comiteíque cjufdem follicite , & 
mater cum lampadibus illam perquirens. Pluto 
(ait) quadriga vectus pro fole capi poteft, cui 
quadrigam Veteres tribuerunt, feu pro folari 
virtute , qua ex agricultura fructuum percipi- 
mus. Verüm Pluto Sol inferus cenfendus eft , 
de quo Macrobius 1. Saturn. cap.19.. Inferi au- 
tem nomen Sali datur , quumin inferiori. bemif- 
phario, idef hyemalibus Jignis curfam fuurn pera- 
git 5 Superi , quum partem Lodiaci ambit. &ffi- 
vam. Hibernus itaque Sol Proferpinam rapuif- 
fc dicitur , quia hibernis menfibus femina fub 
terris latent , ac folari vi foventur , ut fuo tem- 
pore in herbas erumpant ; nam Proferpina, ; 
quam velfruges ajebant effe , vel aridorum fe- 
minum virtutem , tunc adlucem reduci, & rc- 
vilere matrem dicebatur ; quo fenfu Orpheus 
in hymnis fic tempora alloquitur : 

Proferpina Gollufares , quando Parce illam 

Et Gratie circularibus choris ad lucé reducunt, 

govi gratificantes, Q* matri frutfuum datyici. 
nam quod innuit Parcarum opus effe fructus in 
apertum educendi , etymon Varronis in men- 
tem revocat , gjentis: Parcas à pariendo dicfas , 
ut eft apud A. Gellim lib. 13. cap. 17. Porró 
quam intulimus fignificationem ejufdem raptus, 
claris verbis a Porphyrio traditur apud Eufe- 
bjum de Praeparat. Evangel. lib. 3. cap. 3. . 
Quoniam vero (inquit) Virtus ef quadam pro- 
jeétorum bumi feminum y illam fubtrabit Sol fub 
bemifpbarium currens byemal! tempore .. Profer- 
pina quidem Virtus illa feminum: Pluto verà Sol 
eff terram fübiens atque occultum percurrens or- 
bern, atque idcircà raptam ab eo Proferpiuam di- 
eunt , quam fub teyra latentem Ceres quaritat . 
uec abludit Pburnutus quum ait , Rapuffe fertur 
Pluto Cereris filiam , quia frugum femina ad ali- 
quod tempus terra occultantur . Sic. Acnobius 
lib. 1. ex Gentilium fabulis: I//e qui raptam a 
Dite Proferpinam dicit , uon ut reris , in turpif- 
Jfmos appetitus Virginem dicit raptam , fed quia 
giebis occulimus femina , roiffe fub terras Deam, 
Q cum orco ffgnificat federa genitalis conciliare 
feiura . 

Nec veró me latet aut inferiorem hunc 
aerem , aut terrenam vim per Plutonem apud 
quofdam Mythologos fignificari, verüm quam- 
cunque virtutem , quam terra obtinet, aut Aer, 
ad progeneraudas fruges, eam pracipué a Sole; 
haurit, qui primus eft Naturz Satelles, & mun- 
ditemperatio ; ut ajebant Cicero. Is enim vi- 


vifi- 


99 
vifico fuo calore fub terras immiffo ac hyemali 
frigore circa femina compreffo, vires praebet ad 
germinandum ; videtur enim Sol non ea tantüm 
qua fuper terràm , fed & qux fub terra funt , 
uberiora melioraque reddere, inquit Theophra. 
íftuslib. 3. de caufis Plant. cap. 4. quare con- 
cinne hiberno Soli Plutoni fecere nomen , quód 
tcíte Platoue in. Cratylo a divitiis deductum 
eft, ut & Ditis apud Latinos. Cicero 2. de» 
nat. Deor. T'errena autem ls omnis , atque na- 
tura Diti Patri dedicata eff , qui Disapud Gracos 
Pluton, quia Qv recidant omnia in teyras , Cv 
oriantur éferris. Idem Porphyrias , quo magis 
demonftrat Pluconis figmentum ad Solem per- 
tinere , ita loquitur de cerbero tricipiti: Hau4 
enim a morte vocatus eff , quód defunctorum amni- 
nos poffideat ad vorandum , fed a concipiendo , 
feu generando, cujus rel Pluto elargitor of quum 
Proferpinam rapit . 

Sed omiffis hifce fabularum commentis fa- 
niori mente philofophantur Quamplurimi, dum 
in admirabili temporum viciffitudine ; & certis 
naturz legibus feminum ; ac plantarum germi- 
natione immortalitaté Animas recognofcunt,que 
cum corpus deficiit , & marcefcac ,quodammo- 
do ex hac terra decreto inevitabili abripiatur , 
iterum tamen ad novam vitam efflorefcet. His 
prainotatis ad reliqua in marmorco farcophago 
cxpreffa gradum faciamus. E. 

In eo videtur Pluto Barbatus ficut in marmo- 
re, quod exhibet Alexander pag.93. Hibernum 
enim Solem fignificat, & hyems eft quafi anni 
fenectus, ut idem Alexander notat in explica- 
tione Tabul Heliacx . Puellus cernitur alatus; 
qui cupidinem fignificat, quem Cicero de Nat. 
Deor. pennatum appellat, & volantem , quód 
fcilicet: leves faciat , & amantium cogitationes 
vagas 1n snodum Avis. Marmor tamen Alean- 
driillum exhibet non alatum , fed elatis mani- 
bus fafciam attollentem , aut retortam veftem , 
quz fupra verticem curvatur ia arcum . Equo- 
rum ille tenet habenas ; nam tantam illi potetta- 
tem antiqui Poetz tribuerunt , utomnes Deos 
Ípoliatos fuis infignibus ab Amore fuiffe refe- 
rant; Hanc poteftarem defcripfit Orpheus in» 
bymnis cum dixit: 

Tu maris, v terra clarus atque etberis alti 
Sceptra teues,tu quot ventosDea parturit alta 
Frugjfera , aut Pouius tumidus el d artarus 

ipfe 

Et regis , Ov cuntia fletlis moderamine folus. 
Qnatuor fingitur equis vehi Proferpina ; cum 
totidem menfium tempore ad inferiora crefcant 
frugum radices in ea fignificatarum . Sic Clau- 
dianus in primo lib.de raptu Proferping equo- 
rum nomina expreffit : 

Orpbeus crudele micans Atbonquefagitta 


Mufzi Kircheriani 


Octor y C ffygii crudelis gloria NyGleus 

Armenti Ditt/gue ffgnatus Alaffor . 

Erant illi ficut ; & currusnigrocolore ; ita Ovi- 
dius in 5. Metam. 

Hanc metuens cladem tenebrofa fede tyrannus 

Exierat ; curruque atrorum imuecius equorum 

Ambibat ffcula cautus fundamina terra . 
Finxerunt enim Proferpinz raptum eveniffe in» 
Sicilia propé Urbem , quam Strabo lib.7.nomi- 
nat 'alentiam ,in loco amceniffimo fitam , ubi 
florentiffima erant Prata; ad indicandum ejus 
infule fertilitatem ; ad quam refert etiam Na- 
talis Comes in fua Mythologia florum copiam ; 
in quibus colligendis occupata erat Proferpina 5 
quando a Plutone rapta fuit . 

Ob eandem rationem flores expreffos fuiffe'a 
Ículptore in noftro marmore mihi fuadeo. Inter 
multiplices veró flores , quibus illud exornatur, 
duplex malum punicum in oppofitis lateribus 
cernitur ; quo clariüs fabula Proferpinz exponi- 
tur. Finxerunt enim Jovem roganti Cereri 
Proferpinz matri pro filia, & temeritatem fra- 
tris Plutonis accuíanti, promififfe fe facturum , 
ut filia ipfi reftitueretur, fi ea conditione ad eam 
capiendam accederet, utnihil eorum guftaret , 
qui forent apud Inferos, Verüm cum illa tria» 
grana , vel feptem , ut alii dicunt, mali punici 
ediffet ; indice Afcalapho filiam liberam educe- 
re omnino non potuit. Hac omnia docuit Ovi- 
dius lib. s. Metam. fab, 8. 

Non ita fata ffnunt y quoniam jejunia Virgo 

Solverat, Qv cultis dum ffmplex errat in bortis 

Puniceum cursoa decevpferat arbore pomum , 

Sumptaque pallenti feptem de cortice grana 

Pre[ferat, ore fuos folufque ex omnibus illud 

Aftalapbus vidit cc. 

Infuper eadem oppofita latera duplex lauri ra- 
mos exornat : quo proculdubio ramus ille indi- 
catur ; de quo Virgilius lib.6. ZEneid. verf.1 39. 
cecinit. 

— —— Latet arbore opaca 

Aureus, C foltis, & lento vimine ramus, 

Iunoni inferna dictus Sacer : bune tegit omnis 

Lucus C ebfcuris claudunt comvallibus umbra 

Sed non ante datur telluris aperta fubire 

Auricomos, quàm quis decerpferit arbore fatus. 

Hoc tibi pulcbra fuum ferri Proferpina munus 

Inflituit s primo avulfo non. deffcit alter 

Aureus C fimili frondefcit Virga metallo. 
Quod fi hunc ramum ex arbore lauri decerptum 
in fabulis non. affirmari aliquis dicat; illum ta- 
men ejufmodi fuiffe argumento eft ; quod arbor 
illa Lunz facra fuerit, qua eadem eft ac Juno , 

& Proferpina. Quamobrem Natalis Comesli- 


bro 4. Myth, agens de Apolline hzc habet: | 


Laurus Apollinis convenit Nature cum arbor fft 


uatura calida y cujus felta , - fructus ffecant d. 


cale- 


Clafsis Tertia 1 


calefaciunt vehementer , ut ait ZEtius in lib, prim, 
Hac eadem caufa fuit cur Lunz fimulacrum lau- 
reum ramum teneret, per quem calorem una, 
cum lumine illam à Sole accipere fignificabant , 
utíenfit Ptolemxus in Almagefto, Confirma- 
turex natura ipfius arboris , cujus folia femper 
virefcunt , nec unquam fenex apparet. 
Frons denique hujus fepulchralis Urna areo- 
lam praefert nullo titulo , feu. inícriptione infi- 
gnitam , quod mirum fortaífe videbitur , cum» 
non fuerit expreffum nomen demortui, vel fal- 
tem Deorum Manium , quorum littera initiales 
adeó proprix funt fepulchrorum , ut vix fine iis 
monumenti nomen tueri poffis, At licet vera 
hzcfint, Tumulus quandoque apud Antiquos , 
licet raró , fine titulo fuit, — 
Item loco Deorum Manium inículpebant An- 
tiqui nomen Dei tutelaris ; ut norat Thomas 
Porcacchi , agens de funeribus antiquis: addit- 
que apud fe tumulum effe nomine Dianz infi- 
gnitum , alterum Mercurii, atque aliquando 
ipforum Deorum imagiaes autíigna in tumulis 
effe fine ullo prorfus nomine inículpta ; cujus 
generis nofter tumulus cenfendus eft ; quem ex- 
pofuimus . 
Secundo loco aliam fepulcralem Urnam ex- 
hibemus nullo pariter titulo infiguitam , fed or- 
namentis prout tabula XXVII. demonftrat fub 
numero primo , fcilicet duplici Tripode in aa- 
terioribus angulis expreffo ; duabus aquilis in» 
fronte ; & vultu juvenis ; quam corona ex lauro 
circumdat. Qua omnia Apollini fuiffe dicatum 
hoc fepulchrum aperté demonftrant. Tripodum 
enim nomine intelliguntur omnia illa inftru- 
menta , quz tribus iníftunt pedibus , propric» 
tamen crant menfa in templo Apollinis Delphi- 
ci ; quibus infiftens Virgo Pythia vaticinabatur; 
hinc Apollini Tripodes cum ferpentibus funt 
dicati. 
Tripodem cum intorto ferpente deícripfit 
Paufanias in Phoc. eo modo, quo in hoc mar- 
more exhibetur. Commune fuit Grecorum de 
Plateenfi prxlio donum Aureus Tripus fufti- 
nente anco dracone . Duo Tripodum genera 
recenfet Achenzus lib. Deipnofoph. unum quo 
ad aquam calefaciendam utebantur , alterum 
in quo vinum miícebatur ; & cum in vino ineffe 
veritatem affirmarent ; Apollini & Baccho con- 
fecrabantur Tripodes ; illi , ob oraculorum con- 
fuetudinem , huic veró quia non mentiuntur 
»€brii, Quod autem Apollo omnem dubietatis 

fcinderet caliginem , indicare voluit Antiquitas; 
quando Tripodem ei tribuebant , tres partes 
temporis , quarum author eft Sol, in Apolline» 
 expreffus, Id Fulgentius videtur innuiffe quum 
ait: Tripum quoque Apolliniadjiciunt , quód 
$0l , & praterita noverit ; & prafentia cernat; & 


9O 


futura vifurus fit, & Martianus Capella lib. 8. 
Ipfa Tripus trini curfus prafagia pollicetur, hoc 
eft exrantis, inftantis & rapti; Suidas quoquc 
Tripus circa tria tempora vaticinatur , pracfens , 
preteritum , & futurum, 

Clariüs quàm Tripode indicatur Apollo in» 
imagine Juvenis in hoc marmore exculpta.. Ni- 
hil enim frequentius afürmant Mythologi, 
quàm unum eumdemque cam Sole effe Apolli- 
nem , quem ideo adolefcentulum fingi folitum 
dixeruut. quód Sol ( inquit Ifidorus 8. origin. ) 
quotidie oriatur , & nova lucenafcatur : five ad 
innuendam , ut Phurnuco videtur , Solis formo- 
fitatem , ut enim nibil apparet Sole pulchrius in 
hac rerum univerücate , ita nulla hominis atas 
adolefcentiam pulchritudine anteit; aut certe 
quia Solis vis, & calor ; unde vitam hauriunt | 
omnia, idem femper eft , neque unquam fenc- 
Ícit. Sic Hieronymus Aleander Junior, in ex- 
plicatione tabelle antiqua pag. 17. Corona re- 
dimitur laurea, & Aquilx ciccumfítant ; nam 
ficut arborem hanc femper virentem Apollini 
facram fuiffe Mythologi fciunt , fic etiam Avem 
illam, qui unica later volucres oculorum aciein 
in Sole defigit, propiufque quàm coeteraz ad il- 
lum fuo volatu poteft accedere . 

Cur autem Apollini fepulchrum tale dicatum 
fuerit, putoexeo quódab illo beatam Vitam 
tribui poffe Ethnici fibi fuaferint ; (icut Solis 
virtute omnia ; quz prius marceícunt, ad Vitam 
revocantur ; & efflorefcunt . 

Iu operculo ejufdem fepulchri exculpta appa- 
ret imago pueri nudi infidentis Pantherz , que 
velocem curfum fimulat. Ab eo procul dubio 
Bacchus indicatur , cum illi Panthera comes tri- 
buatur tefte Philofirato lib. imag. Ea de cauía, 
inquit Oppianus lib. 4. de Venat. quod illa vino 
gaudeat, vel ad indicandum efferatas mentes 
temperato viniufu mulceri, Thyrfum infuper 
manu gerit ; nam eidem ejufque [equacibus 
thyrfum ideo datum effe fcripfit Phornutus , 
quod ebriorum pedes fuum officium ditficiliter 
peragant. Si forté quaras cur decurrentis inftar 
expreffus fuerit in hoc marmore , dicam fortaffe 
ad indicandum Vitx curfum ; Antiqui enim 
Athenienfes referente Plutarcho Apoteph. Diei 
raptum mortem precipué immacuram appella- 
bant. 

Tertio loco fe offert in eadem Tabula fub 
numero 2. quadratum fepulcrum cum inícri- 
püone : 


D. M. 


91 


D. M. 

JULLE EUC. DIAE, FLAVLE 
NAIS COGNATA ET JULIA RESTITUTA 
LIB. PATRONJE B. ME. H. M. D. M. A.B. 
QUAM SIC LEGENDAM PUTO. 


Diis Manibus. Juliz Eucherie Diz Flavie Nais 
Cognata, & Julia Reftituta Liberta Patron 
Benemerenti hoc monumentum dicarunt moe- 
rentes Anima bonz. 

Huic infcriptioni imminet corona duplici fa- 
fcia circumligata Juxta morem antiquorum;qui 
ejufmodi coronas fxpiffimé in fepulchris inícul- 
pebant. lllum referunt plurimi, inter quos 
Clemens Alexandrinus lib. 2. cap.8.Stromatum 
ajens ; remota fervitutis fignum eft corona,qua- 
reca, & mortuos coronant. Hac de caufa Ve- 
teres mortuos fuos, & fepulchra coronabant , fi- 
cnificantes, eos ex Vi&oria fzculi evafitfe. 
Etiam Plinius id docet lib. 21. cap. 3. Tunc co- 
rong Deorum honos erant, & Larium publi- 
corum ac fepulchrorum, & Manium. 

Fiebant autem hz corone ex omnigenis flo- 
ribus ;ut eft apud Sophoclem in Electra , inter- 
prete Georgio Ratallero. 

———— ut acceff ad patris 

T umulum y repletos lacfe rivos confpicor 

Fufo receus , varitfque buflum flofzulis 

Hinc inde confperfum undique. 

"Thomas Porcacchi de Funeribus Ántiquorum 
tab. 3. pag. 15. refert hujufmodi coronas , qua 
tumulis imponebantur , fafciis fuiffe circumli- 
gatas laneis, & difcoloribus, quas Lerzzifcos 
Feftus, & Plinius vocarunt, earum pars magna 
hinc inde dependebat. Eas Plutarchus in vita 
Philopzemenis 7 2225 vocavit, ficut & Varro li- 
bro 6. de Lingua Latina. | 

Non omittendus eft citulus, qui frequentif- 
fimus legitur in fepulchris Antiquorum, fcilicet 
Diis Manibus. Gentes enim , quz Dei verbum 
non audiverunt , etiam docuerunt Animas mor. 
tuorum poft obitum ad Inferos ferri , & a Plu- 
tone Infernorum Deo , ( ut ipfi opinabantur ,) 
tradi feveri(fimis judicibus Minoi ; Rhadaman- 
tho, & /Eaco , qui incorrupta trutina omnium 
anteactam vitam trutinabant , nullaque ratio- 
ne habita ftatus , conditionis , dignitatis fexus, 
aut ztatis ; de omnibus incorruptam ferrent fen- 
tentiam ; fontes ; & noxios poenis atrocibus pro 
magnitudine deli&i adjudicabant, aliosrotis, 
alios vulturibus alios Enmenidibus furiis con- 
fcindendos flagellis, alios vadis Cocyti , & 
Phlegetontis flamma , & fulphure ftagnantibus 
immergendos pracipiebant ; donec Orci vindi- 
ét fatisfactum effet, Boni veró , & Dei culto- 
res , quique per Virturem V itam tranfegere , ad 


Mufzi Kircheriani 


beatam , & xternamfelicitatem transferebantur 
ad Elyfios campo , ubi lumen Lethes preni adi- 
bant, & de eo potabant , ut inde laborum , & 
malorum vita prateritz oblivionem concipe- 
rent , € ad loca deftinata , & beatorum confor- 
tia reciperentur. Átcum incertum effet quo- 
modo quifque exciperetur ad Inferos , viventes 
omnem moyebant lapidem , ut defunctorum ne- 
ceffitatibus providerent , tam legitima fepultu- 
rara, quàm precibus, & facrificiis ,. quibus 
Deum placari, & clementem reddi judicabant: 
Hoc ante omnia procurantes, ut ÁAnimabus De- 
functorum Deos Manes propitius , & faventes 
redderent. Ideoque illos ut plurimum invoca- 
bant, infcriptionibus tumulo appofitis. Dixi ; 
ut plurimum ; nam aliquando , ( utin fuperiori 
fcpulchro vidimus) Deum aliquem tutelarem 
invocabant ; eique fepulchra dicabant , ejus no- 
mine infcripto, ut in pluribus apparet , apud 
Porcacchium ;  Gruterum , aliofque : fcilicet 
Genio, Soli iiroitdo, Herculi defeufoyi, Opi divina, 
Fortuna Primigenia cc. 

In Tabula XXVIII. Sepulchrum marmoreum 
damus cum infcriptione. 


D. M. 
CORNELIJ/E TABAIDI FRATR. F. 
hoc eft, FRATER FECIT. 


Ornamentis exornatur pulcherrimis; Angulos 
enim contegunt quatuor Larvze qua Barbaris 5 
tefte Plauto num. 24. 7Mafcba dicuntur. It» 
fronte Ederz arbor baccis onufta circumferpit ; 


quas volucres arripiunt. In oppofitis lateribus 


bini funt cuniculi Vuas in caniftro pofitas depa- 
fcentes. Quid autem hzc omnia fignificent; ut- 
cunque potero conjecturis indicabo. Et primüm 
pramitto Sepulchrum tale Baccho dicatum effe 
me exiftimare. DBacchanalia enim , Silenorum ; 
& lufus fcenz fuerunt dedicati Baccho , qui fuit 
eorum author : unde in Sacris ejus Dei ; & circa 
ejus ftatuam fufpendebantur larvz comicz , & 
ridicule rufticorum Numinum , ut narrat Calli- 
xenus Rhodius apud Athenzum. Fuerunt etiam^ 
larvz proprie Comedia latinz , ubi ufitatiffima 

in perfonis comicis. Sunt tamen qui fcribunt, 

referente Kirchmanno lib. 1. cap. 9. fi cafu de- 

formiori effet oris fpecie cadaver , larvis faciem 

obduci folitam ; unde larvata funera dicta funt. 

Hanc meam opinionem hedera in tumulo ex- 
preffa confirmat ; Baccho enim hzc arbor fuit 
Sacra. Edera apud ZEgyptios planta Ofiridis 
vocabatur , quare Thyríos , & Ederas in Ofirie 
dis folemnitatibus memorat Apulejus lib. 11. 
Metam. Ofiris autem idem habebatur cum Dio- 


nifio, five Baccho. Quod fi Bacchus idem eft | 
ac Apollo feu Sol, ipfa Edera, qua modó alba | 


dici- 


| 
| 
| 


Clafsis Tertia. - 


dicitur modó nigra, diem fortaffe, & noctem in- 
dicat. Si veró Apollo Vates , fimiliter & Bac- 
chus fuit, ut Macrobius docet. Poetis autem 
coronas ex hoedera dari quis nefcit? Hedera.. 
coronamtur Poeta , inquit Servius ad 7. Virgil. 
Eglog. quaÉ Libero confecrati , qui etiam ut Bac- 
cha infaniunt ; vel quód femper «irent Hadera , 


ffeut carmina &ternitatem merentur . 


Clarius Vux in caniftris congeíte idem ex- 
plicaat , quas Baccho facras fuiffe nullus igno- 
rat. Ád productionem enim earum veluti pri- 
mariis inftrumentis Natura utitur Sole, & Luna, 
adjuvante eam , altero per calorem , altera per 
humorem;hinc eft ut duo illi planete adumbren- 
tur per Vuas, & fpicas, & Sol intelligatur per 
Bacchum , & Luna per Cererem : ficuti colligit 
Macrobius, qui largé differit de horum Deorum 
naturis ; & Virgilius in Georgicis, cum invo- 
cans Solem ; & Lunam , non aliis appellationi- 
bus eos nominat quàm Bacchi , & Cereris. 

—— Vos , clariffima mundi 
. Lumina, labentem Calo, que ducitis annum, 

Libers &* Alma Geres ;..————— 
Vuasetiam , cüm eas ad maturitatem atatis re- 
ferendas doceat Horatius, & Urna iníervicric 
Corneliz cineribus , conjectura cft , nubiles ejus 
annos fuiffe , & ad conjugium maturos, id quod 
ex alio Sarcophago marmoreo deduxit Begerus 
tom. 3. pag. 468. 

Eas cuniculi devorant, antequam in vinum 
comprimantur , ad indicandam Mortis voracita- 
tem, quz nulli parcens, fxpe non permittit 
multorum ztatem expleri , & ob id quampluri- 
mis Antiquorum fepulchris hoc fymbolum ex- 
culptum cernitur, & praefertim apud Boiffardum 
lib. 3. Antiq. Roman. num. 87. 


In Pafferibus baccas hederz depafcentibus. 


hoc idem exprimitur. Sicuti in duobus aliisqui 
Papilionem dilacerant. Illorum enim proprium 
eft ; inquit Gefnerus in Paffere , Mufcas , &* Pa- 
piliones venari. In Papilione autem fymbolum 
fuiffe Anima docuit Sponius in Mifcell. Erudit. 
que credatur per os reddi; unde Homerus 
Iliad. 9. dixit Animam , poftquam efHlata eft,vel 
feptum dentium tranfivit, remeare nequaquam 
poffe ; fed fanius philofophantur alii, qui affe- 
runt in Papilione fymbolum etfe immortalitatis 
animz humanz; nam ex proprio femine Papilio 
naícitur, & in Imagine Pfyches animam intel- 


| lexerunt ; quam fic fingebant amore correptam, - 


ut alia Anima aliam complecteretur alis Papilio- 
nis predita, ut videtur in multis imármoribus 
& gemmis antiquis apud Auguftinum & alios . 
Adde Papilionem effe naturzaerez , fic, ut aeri, 
& vento fuerit comparatus , & exiftimatus ipfa 
anima: unde a Virgilio dicitur , par levibus 
venti. Hinc expirare Ánima dicitur cum» 


92 
a corpore feparatur.. 

Antequam ab hoc tumulo difcedamus, in quo 
Hedera expreffa eft,revocandum eft in mentem, 
quod narrat Guilielmus Durandi in Rational. 
lib.7. cap.3. num. 38. fcilicet hzderam vel Lau- 
rum, & hujufmodi, qux femper fervant viro- 
rem , infepulchris quoque Chriftianorum cor- 
pori olim fubfterni , ad figni&candum ; quód qui 
moriuntur in Chrifto vivere non definent. nam 
licet mundo moriantur fecundum corpus.fecun- 
dum tamen animum vivunt, & revivifcunt Deo. 
Aliam tamen fignificationem habebat in funeri- 
bus Ethnicorum cupreffus , quia videlicet , (icut 
cupreffus czfía non iterum furculos emittit , fed 
tota moritur , ita homo mortuus non reviviícit. 
Ata nobis damnandus eft talis error , qui fidei 
Chriftianz contraria ; & veraciffima documenta 
edocti fumus. | 

Num. 1. Tabula XXIX. indicat Sarcopha- 
gum quadrata forma abfolutum in marmore, cu- 
jus angulis columelz adhzrent, inter quas frons 
anterior hanc infcriptionem oftentat. D. M. P. 
MATTIO HERMETI SANI FLAVIA, SPE 
COJUGI, B. M. FECIT. ideft Pubi/ro Mat- 
tio Cojugi benemerenti . 

In qua notanda eít di&io illa Coizg: Spes. 
Conjux enia interdum dicitur , non quz etft,fed 
qua fore fperatur ; ut docet Servius , quare Vir- 
gilius Eglog. 4. Conjugis indigno Nf deceptus 
amore. Infuper dicitur Coiug! , non Coniugi. 
Varie enim ufurpata hzc dictio apud Antiquos 
reperitur ; Prifcianus per N ante X fcribit, & 
ficuti modó Coziux modo Conziunx Ícripferunt 
Veteres, ita pariter in multis antiquis infcri- 
prionibus fepulchralibus Cozíug! , & Ceiugi legi- 
mus; nifi velimus dicere , quód cum fzpé fcri- 
ptum eft Coziugi cum apice figaificante litteram 
N. hanc litteram in noftra inícriptione fculptor 
indoctus omiferit. Notat eruditiffimus Raphael 
Fabrettus in explicatione Inícriptionum anti- 
quarum cap. 4. pag. 298. Coniugez quamvis de 
Uxore femper, de Viro nufquam dixerit Cice- 
ro , in infcriptionibus tamen , ficut & apud Poe- 
tas , frequentius Cozixx feu Coniunx, aut Goiux , 
ut in noftra infcriptione , pro marito nominari , 
nec fine proprietate, nam ait Feftís in verbo /z- 
ges , Ceniuges dicuntur , tanquam ejufdem Jugi 
pares, quod propterea xque Viro ac mulieri 
convenit. Maritus veró ( ut ait idem Fabrettus) 
quamvisa mare quafi mas dictus Juxta Ifidorum, 
ad uxores quoque in Inícriptionibus pertinet , 
quz zarite vocarinon femel folent , tum apud 
Gruterum , tum apud. ipfum Fabrettum , ficuti 
Infcriptio docet, quz e(t in Horto apud tem- 
plum D. Agnetis. 

D. M. LICINIZE ACTE C. ATILLIUS 
SEVERINUS MARITAE OPTIMAE. 

K In 


93 


In operculo ejufdem Urnylz rofz funt expretfze, 
& in lateribus folia herba qua lotos dicitur : in 
quibus mos aptiquorum indicatur exorpandi fe- 
pulchra floribus , & corrollis; ut fupra indica- 
vimus, Inter eas autem Rofarum, rubrarumo 
przcipué , longe major ufus , feu quód conco- 
lores fanguini, quo mortuos delectari arbitra- 
rentur, feu quód apud 7Egyptios rofa pra cce- 
teris floribus humana Vita brevitatem exprime- 
bat , juxta documentum Pierii Valeriani Hie- 
rogl. lib.45. tit. Rofa. Immortalitatis veró Ro- 
fam effe (ymbolum non nemo dixit, quód etiam 
mortuz , & marcida fuavis odor infit Eam ob 
rem teftamentis invenitur legata pecunia , & 
mercedes annu , ut quotannis rof deferrentur 
ad tumulos , & fupra monumenta fpargerentur ; 
quod ex variis infcriptionibus conftat apudGru. 
terü & alios;fic in Epitaphio Eutychetis Aurige. 
Sparge precor fleres , fupra mea bufla Viator. 
& prefcrtim de rofis mentionem fecit Ánacreon. 
Medicatur bac Ó agris 

| Defendit bac fepultos. 

Non pratermittendum fuiffe rofis admixtos albe 
lanz flocculos referente Pomey pag.1 ro. in Li- 
bitina , ut vanitatis humanz vitz indices , levif- 
fimis futuros ludibrio ventis. 


Ub num.2. Sarcophagum marmoreum exhi- 

bemus rotundum fine operculo inter rude- 
ra repertum , mole quidem parvum , fed optimo 
fcalpro fabrefa&um. Quadratam lamellam iti» 
fronte oftentat cum hac infcriptione : 


D. M. TROPHIMI B. M. 


Hinc inde duo infantes aligeriadítant merorem, 
& lacrymas indicantes ; tzdis innixi, accenfis 
quidem, fed inverfis erga tellurem , ut nimio 
cara effluxu extinguantur; quz omnia demor- 
tuum infantem figuificare autumo . Pueri ad- 
ftantes illum deplorare videntur ; quód funere» 
crudeli extinctum, & veluti focium fibi ereptum 
videant. Crudeli enim fugere extingui Virgilius 
afferuit Eglog. 5. cum in tenera atate aliquis 
morte eripitur ; ideo deflendus ;. 4r optabile effe 
bomini fuo tempore extingui affirmavit Cicero de 
fene&ute 78. Infuper quód faces inverfe pue- 


rum demórtuum indicent , ex Ciceronis fenten- 


tia deduco. Air enim ille de fenect. 65. Adole- 
feentes snori ffc. mibi videntur , ut quum aque 
. multitudine uis flamma opprimitur , Senex autem 
fua fponte , nulla adbibita , ut confumptus ignis 
extinguitur , quz formula loquendi zqué con- 
venit homini mortuo ac flammz fic apud Ovi- 
dium 7. Metamor. Flamma extintla revixit , & 
apud Virgilium Egl. 5. bemo dicitur funere cru- 
deli extiucius. Costerum lacryma adeo note 


Mufzi. Kircheriani 


funt in funere, ut fupervacaneum fit de illis ver- 
bum ullum facere . : 

Namque bac fola manent miferos folatia martis 

Et tendere comas lacrymis refpergerevultus. 
ait Homerus in Odyff. Uíüm etiam facularum 
funebrium frequentiffimum fuiffe apud Anti- 
quos apparet in hoc fepulchro,pracipué in acer- 
bis funeribus , ut notat inter alios Joannes Kir- 
chmannus de Funer, lib. 2. cap. 3. qualia funt | 
funera puerorum, & adolcícentum, quod clarif- 
fimus Lipfius ad 7'acitum indicavit auctoritate 
Seneca . Sic enim ille de Zranquill. cap. 11. 
Toties im "vicinia mea conclamatum eff , toties 
preter limen immaturas exequias fax cereu/que 
prece[fit , & de brevit. Vite cap. ult. Az zse ber- 
cule ifforum funera tanquam minimum vixerint y 
ad faces cereofgue ducenda funt . 


Uplici rofa exornatum vides operculü fe-- 

pulchri in tabula eadem fub n. 3. delinea- 
tum , hoc annum effoffum in vinea D. Marie 
Ifabelle Moronz apud viam Appiam a porta, 
Capena parum diftante: ejus infcriptio eft : 


D. M. 
AULLE 
EUTYCHIAE 
VIXIT ANNIS XVIIII. 
A. ACUDIUS CERDO 
LIBERTAE BENEMERENTI 
POSUIT. 


Foeminz caput anaglypto opere expreffum in» 
eodem operculo eminet , in quo Auliz Eutychie 
vultum an Sculptor ad vivum exprefferit, poteft 
dubitari ; expreffiffe tamen Capillorum orna- 
tum , quo tunc temporis mulieres utebantur , 
non eft dubitandum ; fcilicet capillos crifpatos 
calamiftro , ut ait Servius ad Virgilii locum» : 
crifpatos calidoferro. nam calamiftrum erat acus. 
major, que calefa&a, & adhibita intorquebat 


capillos. Hi tali arte flesi annulos, & nodos | 
quodammodo exprimunt , ideo Martialis: J//a | 
etiam flexos , qui digerit ordine crines . alicubi | 


memini me legiffe comam comptam graduJatim. 
Maximianus qui vixit xtate Boctii in libro Ele- 
giarum. 


Grande erat inflexos gradibus numerare capillos. | 
aliter tamen gradus dicuntur in capilloruma | 
compofitione , aliter annuli : inflexio enim ipfa, 
& crifpatio capillorum nexiles annulorum orbes | 


imitabatur. Comaztamen fic annulatim crifpata 


non etiam confufz , & turbata, & indifícrimina- | 


tim temereque implexx habebantur, fed pet | 


gradus quofdam pofitz , & ordine digeftaita ut 
unaquieque annulorum feries ftationem quafi | 
fuam fervaret , & gradatim alveolatimque alias | 


fuper 


Clafsis Tertia . 


fuper aliam fcanderet. Latini in his exprimen- 
dis ordinem, flationems& gradus folent u(urparc. 
Ovidius Czizies 12 ordine ponere , & inffatione . 
Quintilianus gradus , & annulos junctim pofuit 
Manilius ; in fucum crines pouere , cleganter , 
nam illacrinium per annulos inflexio  & per 
gradus digeftio flu&tuum modo , fe invicem fe» 


ropellentium , undulatos intortofque motus 
prop 


plane refert ; inde Ovidius: 
Suffineat /£miles fluclibus illa fnus ; 
tum alibi $745; vocat annulum illum , & nedum 
tortilem inflexicapilli . 
Quum fo prabuerant ferro patienter cv igni 
Ut fieret torto uexilis orbe ffnus, 


" Noftritumuli imago tali modo crines crifpatos 


triplici ordine fupra frontem circüductos tenet. 
Galerum, & vaginam capitis, & operculum ver- 
ticis vocavit Tertullianus lib. de cultu Foemina- 
rum ejuímodi capillorum difpofitionem : & Ju- 
venalis Satira 6. de codem ornatu loquens ait : 


Tot premit ordinibus , tot adbuc compagibus 


altum 
JEdificat caput —— 

Prater hunc antiquiffimum capillamenti orna- 
tum , quem prafert expofitum marmor , opercu- 
lum fuftinet eruditum. foffam eaim rotundam 
habet fcutellz inter fcalpro efformatam, in cen- 
tro cujus foramen ineft , per quod lacrima feu 
liquores alii in cineres fubjectos effluebant,cum 
ftatutis diebus cognati mortuorum parentabant. 
Tali autem foffulx aliud marmoreum opercu- 
lum apté illi coherens fuperponitur ; ut imbrem 
excludat. 


Lia duo cinerum fepulchra exhibentur fub 
num. r. & 2. Tabulz XXX. fepulchri n. 2. 
latera Paraftatz exornant , inter quas hac patet 
Inícriptio . 
D M. 
J FLAVIO SECUNDO AUSCIA 
SECUNDA COJUGI SUO 
BENEMERENTI FECIT. 


Ia altero veró fub numero primo, hzc verba, 


leguntur. 


D. M. 
ARVNTIA CYRILLA 
TACCIO AGATHINO CON 
JUGI B. M. FECIT. 


Sunt clare ambz infcriptiones , nec indigent 
explicatione. Notandum tamen eft ; utrumque 
tumulum ab uxoribus Viris fuis demortuis fuif- 
fe pofitum. In utroque etiam maritum nomi- 
nari Cozjugem , quam mutuam verbi Cozjux fi- 
gnificationem ; tam foemina quam Viro conve- 


94. 
nire in inícriptionibus Superioribus indicavi- 
mus. 

Equuntur in Z ab. XXXI. duo Sarcophagi fi- 
NS rotunda fabrefacti ex marmore cü oper- 
culis pariter rotundis, & in conum efformatis . 
Alteri eorum caput inículptum eft pueri , in quo 
procul dubio facies demortui exprimitur , cui 
nomen fuit M ELIT O , ut docet Inícriptio 
D. M. MELITONI. In altcro fuperftat po- 
mum , quod Cyaneum exprimit , illudque exor- 
nant frondes undequaque dependentes . Hoc 
fructu, qui folet immaturus ab arbore divelli, 
mihi fuadeo indicatum fuiffe, ex hac vita abre- 
ptosia tenera ztate duos filios Vrbanum , & 
Celerem, quorum cineres ibi fuerunt conditi, uc 
infcriptio fubjecta indicat. 


D. : M. 
MUNNIORUM URBANI , ET CELERIS 
MUNNIUS FLACCUS PAT ER FILIIS B.M. 


Ideft. Benemerentibus . 

Quod in hoc duplici Sarcophago cineres con- 
diti fuerinr, ambigendum noneít, & quidein 
puerorum , in tenera tate ex hac vita abrepto- 
rum , non tamen infantium . Nam etiamfi rcfe- 
rente Tacito r 3. Annal. apud Gucherium de Ju- 
re Manium lib. r. cap. 29. Laudari aut pompa 
efferri ante pubertatem inftituto majorum nodu 
licuit , qui acerba funera. oculis fubtrahebant ; 
crematio tamen ex móre gentium inftituta fuit , 
poft genitum dentem , atque etiam huic tener 
&tati Romz data fuerunt inferiz . 

Notandum przterea eft illa ex eo genere effe, 
quz Fulgentius de Priíc. ferm.Verbo Suggruzd. 
apud Libitinam Pomey pag.62. ait vocata fuiffe 
Suggrundaria , eaque ut plurimum fuiffe la&en- 
tium infantium , eó quód non fub terra huma- 
rentur , fed in Vrnulis , & fimilibus vafculis 
condita eorum offa , fub ipfis fuggrundiis loca- 
rentur : eam ob caufam coni formam habuiffe» 
dicerem, ut aqua é coelo , & fuggrundiis deci- 
dens in terram facile deflueret ; nifi quampluri- 
ma reperirentur in eandem formam conftruca , 
qui Virorum etiam cineres continuerunt, in» 
fubterraneis cellis collocata . 

Ejufmodi funt duo qux hic fubjicimus nume- 
ro 3. & 4. in eadem tabula mole quidem parva , 
fed elegantia. Primum ftriis in marmore effor- 
matis exornatum ; caret tamen operculo, & in- 
Ícriptionem talem oftentat . 


93 Mufzei 
D»..M. 


L. PETRONIO 
AMERINO PETRONIA 
AURELIANAE 
FILIA PIISSIMA PATRI 
Dac uMpu E, 


hoc eft Beuezerenti fecit 


In fecundo autem legitur . 


DIS. MAN. 
CLODIAE. M. ET 5L. 
FORTUNATAE FECIT 

M. CLODIUS TROPHIMUS 
CONJUGI BENEMER. 


Inícriptiones autetn non femper ipfis Urnis in- 
cidebantur , fed apponebantur parietibus , ta- 
bellis marmoreis incifz, precipue in fepulchris, 
quz columbaria dicebantur . Legatur eruditif- 
fimus Fabrettus , qui pag. 9. fuarum Infcriptio- 
num ait ; Columbariorum nomen a fimilitudine 
latibuli columbarum derivari, in quo ille nidi- 
ficant: In iis frequentius duplices oll: in uno- 
quoque columbario recipiebantur, quàm unica. 
J alia loculamenta fuiffe etiam vocata O//arta., 
colligitur ex infcriptione Gruteri pagina 308. 
num. 8. ficut etiam , & zdificia ; in quibus ollz; 
cupz , & vaícula cineraria condebantur appofi- 
tis infcriptionibus , feu brevibustitulis, quorum 
numerum non exiguum ex noftro Mufzxo infra 
oftendemus. Interim quatuor alia vafcula ro- 
tunda cum operculo in conum efformato ex albo 
marmore , fed variato artificio hic fubJicimus 
in Tabula XXXII. 

Sequuntur Olle fidiles, & Vafcula , in qui- 
bus cineres, & offa Pauperum condebantur , 
forma quidem varia ut Zabula XXXIII. exhibet 
delineata. Illas, quarum pars inferior in conum, 
íeu pyramidale acumen definit ; rotundum fora- 
men in columbariz pavimento patens excipic- 
bat : alie ftrate humi , vel in loculamenti plani- 
tie ponebantur. Plures diverfz fieurx poffent 
exprimi, fed eas tantüm oftendo, qux in Mufxo 
noftro confpiciuntur. Tales Urn non femper 
parvi molis erant, licetin iis unici demortui 
cineres conderentur; foepe enim arculz majores 
feligebantur , & quidem emblematibus aliifque 
fignis exornatz , prefertim à Viris nobili é ftir- 
pe ortis, vel opibus prazpotentibus. Duas 
carum Urnarum partes anteriores oftendam 
eleganti , & erudito fcalpro exornatas in» 
Tabula XXXIV. : 

Prima cft num. r. indicata . In ca ut vides lo- 
cum medium obtinet Infcriptio in ancili infcul- 
pta his verbis. 


Kircheriani 


D. M. 

F. JUNIUS 
SEVERIANUS 
VIXIT ANNIS 

(d 


Duplex fphingis fimulacrum hanc infcriptio- 
nem dorfo fuftinet: fcilicec monftri, faciem Vir- 
ginis habentis, pennas avium , & pedes leoni- 
nos, Nota eft de his fabula apud Poetas , tale» - 
monftrum propofuiffe hoc problema Thebanis ; 
Quod nam effet animal bipes , idemque tripes, c 
quadruples : & occidiffe eos, qui hoc enigma, 
iolvere nequirent: De faxo demum ubi cuba- 
bat, fe praecipitem dediffe, cum Oedipus ita il- 
lud folvit dicens ; hominem effe , quia in infan- 
tia manibus , & pedibus nitens , quadrupes eft , 
ac in fene&tute baculo utenstripes eft ; Re vera 
Sphinx eft animal monítruofum in Z7Ethiopia, 
degens, ut docet Pomey in fuo indice, nimi- 
rum fufco pilo, mammis in pe&ore geminis , & 
homini perfimile , nifi quód pilofum eft , & foli- 
tudinem. colens. Nec mirum illud in hoc fe- 
pulchro fuiffe expreffum ; folebant enim Aai- 
qui , referente Aldrovando Ornithol. lib. 10. 
cap. 1. ad abfterrendas facrilegas furum manus; 
apponere fzpe figuras Griphorum, aliarumque 
bellnarum. 

Eidem infcriptióni manus admovent, ut illam 
fuftineant, duo infantesaligeri, quos comitan- 
tur alii quatuor hinc inde difpofiti ; bellica inti- 
enia gerentes. In parte leva duo galeam fupra 
aram rotundam , encarpiis florum exornatam 
deponunt; Alii veró in dextera Lanceam fibi 
mutuo arripiunt marentes, quz omnia clarif- 
fimé demonftrant in tali fepulchro offa nobilis 
infantis inclufa fuiffe. Docet Rofinus lib. 5. 
cap. 39. Antiq. Roman. dum cadaver antiqui- 
tus efferebatur , Virorum pracipué illuftrium ; 
efferri fimul infignia honorum , & munerum ; 
quz vel ipfi vel eorum Majores geffiffent , ut 
fafces, fecures, arma , & dona militaria, co- 
ronaíque omnis generis . Addit Porcacchius 
pagina 55. de funeribus, in fepulchris etiam 


multornm gefta inículpi folita , &  mune- 


rum iníigaia , quibus mortuus funcus effet ino. 


Vita , precipué militum, qui pro Patria mortem 


objiffent ; Qua de caufa Lycurgus in fuis legibus 
Spartanis vetuit, nomina defun&orum fcpul- 
chris infcribi , nifi pro patria certantesoccubuif. 
fent. Confirmat meam opinionem lauri arbot | 
in codem lapide exculpta , qua certé omnibus 
indicari voluit, qui fepulchrum extruxit, in- | 
fantem defunctum triumphales coronas ac-. | 
cepturum fi vixiffet . Infantes demum ali- |: 
geri, quos Genios vocabant Antiqui , morc» 


ME 


Clafsis Tertia . 


; 
Grzcoruim expreffi funt , ideft omni velamine» 
exuti. Romanis enim , referente Polydoro V ir. 
gilio lib.9. cap.2 3. ftatuas velare, econtra Gra- 

«cis nudas ponere, mos fuit. 


N eadem tabula num.2. indicatur,frons altc- 
rius fepulchri, in qua extat infcriptio. 


D. M. S. 

M. ULPIUS ROMANUS 
EQ. R. VIXIT ANNIS. XXII. 
.MENS. Il. DIES XVIIII. 
M. ULPIUS GEORGUS 
LIB. ET HERES 
SARCOPHAGUM 
POSUIT. CASTA TE 
V. DO. BE. COJUGI BE. 
NEMERENTI FECIT. 


Antequam ad coetera , quz in hoc lapide ex- 
preffa funt, procedamus , ipfam infcriptionem 
attenté perpendamus ; & primo legi debere cxi- 
ftimo. 

DIIS MANIBUS SACRUM 
MARCVS ULPIVS ROMANVS 
EQVES RECTE VIXIT ANNIS XXII. 
MENSES 1I. DIES XVIIII. 
MARCVS VLPIVS GEORGVS 
LIBERTVS ET H/ERES 
SARCOPHAGVM POSVIT. 
CASTA TEVDOBE CONJVGI 
BENEMERENTI FECIT. 


Le&ta infcriptione imagines infpiciamus excul- 
ptas Virorum, qui compotatione inftructa, hila- 
riter invicem propinant. Hunc ritum poft con- 
dita cadavera refert Rofinus lib. 5. cap. 39. fcri- 
bens , cum nonnulli effent, qui fuorum vel Pro- 
pinquorum , vel amicorum minus defiderium ferre 
pojJeni  sertium, feptimum , nonum , Q* quidam. 
zrieefmum , Ó quadrageffmum ,non [fne quadam 
numerorum religione dies, defunclorum AM. anibus, 
Q» memori& fl atuebant , unde parentationes , fera- 
lia, novendialia, vicennalia, tricennalia Gc. ori- 
ginem traxerunt : qua omnia tum lacfe , Ó* vino, 
tum fertisev floribus, tum aliis rebus ab antiquis 
celebrabantur . Giraldus autem de vario íepe- 
liendi ritu hzc addit. Efferebantur, & interdum 
epule dapefque ad fepulturam ; ubi quoque» 
antiqui epulabantur ; unde funt apud Auctores 
Ferales cene , Silicernia , & Funerum fercula , 
quem morum Chriftiana lex compelcuit . 
Duplex autem fuit epulum hoc funebre : al- 
terum mortuorum , vivorum alterum , Mortuo- 
zum hoc feré modo colebatur. Ad defuncti bu- 
ftam , feu fepulchrum deferebant ferales epulas; 
quz leviter deguftate à ductore funeris igne» 


99 
cremabantur ; hoc epulum Si/icerzium diceba- 
tur quafi Si/icezium , quod fuper Silicem , feu 
lapidem fepulchralem reponerentur fercula vel 
quód tefte Donato , illud Silentes Vmbrz cer- 
nerent ; ac poffiderent. His enim animas defun- 
é&orum delectari credebant. 

Epulum vivorum funebre dici poteft.Primum 
3b amicis, & Propiaquisad fepulchra initum , 
alterum triduo poft fepulturam celebrari foli- 
tum. Huc circumpotationes , feu compotatio- 
nes revocari poffunt , qux condito cadavere in- 
futuebantur inter amicos poculis, in orbem , ac 
per manus circumporrectis. Hxc autem pocula, 
quibus in his epulis utebantur , O/5z fuiffe dicta 
Tertullianus ait in Apologetico. Tertium quafi 
publicum populo datum de quo nofter Pomcy 
in Libitina cap.3. 

Mortuorum infuper epulum dictum fuit ferae 
aferendis epulis, utait Feftus , feu à ferendis 
pecudibus , quas in fepulchris defunctorum fuper 
nuda Silice apponebant. Qui ritus manifefteo 
patét in pecude in noftro marmore exculpta, & 
fupra meaíam depofita, circa quam Vaícula 
funt , quz fortaffe indicant quidquid in iifdem 
feralibus coenis afferebatur. In iis enim ut nar- 
rat Giraldus Syntag.17. prater legumina; 
apium quoque apponi folebat , quód contra, 
ebrietatem valere exiftimaretur. Ovidius certé 
oftendit feralia res non valde pretiofas require- 
re, ita canens. 

Efl bonor, tumulis animas placare paternas, 

Parvaque in exirucdas munera ferre pyras 

Parva petunt Manes , pietas pro divite gra- 

ta eft 

Munere : non avidos fl yx babet ima Deos. 

Tegula porrectis fatis eff vallata coronis, 

Et fparfa fruges, parvaque mica falis cc. 
Ultra hanc feralem coenam Diis manibus inftru- 
Cam , & in pecude fubje&a expreffam , Vivo- 
rum circumpotatio indicatur. Ex viris enim in 
marmore exculptis unus eft qui amplam Ur- 
nam replet liquore , quem minori vafe alius ex- 
cipit ad calices impleudos, quos coeteri manibus 
fultinent , vel oriadmovent , ut proximis dein- 
de propinent. Liquorem hunc merum fuiffz» 
Virgilius explicat Aeneid.5. Loquens de liquo- 
re quo in Novendialibus mortui fepulchrum.» 
fpargebatur. 

Hic duorité mero libans Carcheffa Baccho 

Fundit bumi , duo lacfe novo , duo fanguime., 

facro erc. 

Omnes demum , qui expreffi funt , brevi toga 
induti, nudis pedibus, & capite aperto incedunt. 
Mos enim erat Ro.nanorum , ut nudis pedibus 
accumberent , Soleis depofitis, ut luculentiflimé 
probant , Giacconius, Urfinus, Matthaeus Rade- 
rus in notis ad Marcial. lib. 14. ep. 6o, &alii. 
d- 


97 
"Tabulas infuper marmoreas multi exhibuerunt, 
us Balduinus pag. 107. erutas é ruinis Romane 
Urbis , in quibus vifuntur pueri calceos detra- 
hentes cenaturis , & nudis pedibus accumbere 
ipfi conviv . Nec habent tibialia, quia antiqui 
iis non utebantur, ut probant multi apud Julium 
Nigronium cap. 2. num.9. & feq. & vetultitfime 
picture, qua omnes exhibent antiquos cruribus 
nudis , qu fola toga demiffategebantur. Patet 
infuper in Columna Trajani, in qua non modó 
eregarii milites ; fed etiam ipfe Imperator , ac 
principes Viri fine cruralibus vifuntur . Imó 
multos Romanorum , & Graecorum excalceatos 
omninó inceffiffe notat idem Nigronius ; Sic 
etiam aliquando Nero Imperator apud Sueto- 
nium cap. 5 1. & Cato fenior femper. Philofo- 
phus infignis Plato, tefte S.Hieronymo ad Matt. 
1 0. precepit duas corporis fummitates non effe 
velandas , nec affuefieri debere molliciei, caput, 
& pedes. Sicetiam Lycurgus & alii. Neque» 
vero nuditas pedum indecora erat , ubi erat in» 
ufu , quia mos erat non vitium , quod nullalege 
vetabatur. Morem veró incedendi capite aper- 
to a Prifcis Grzcis ad Romanos traníiffe Eufta- 
thius Homeri interpres differtim dixit, relatus 
a Kirchmanno de funeribus lib. 7. cap. 16. fed 
de hoc ritu plura apud Juftum Lipfium de Am- 
phitheatro cap.19. & feq. Brevis autem Toga 
omnes funt induti ; quz procul dubio 7 oga coe- 
natoria five convivalis illa eft , qua coenaturi fe 
induere folebant Antiqui; atque etiam ii qui lu- 
C&uscaufa atrati erant. De Coenatoriis Petro- 
nius Arbitrer. Cezafterias repetimus, Qv 1n pro- 
ximam cellam duéli fumus , in qua tres lecfi flra- 
ti erant .. & Martialis lib. 10. 

Pugnorum reus ebrieque uocis 

Canatoria mittit advocato. 

Albas fuiffe has veftes deducit Fulvius Urfinus 
in Appendice ad Triclinium Ciacconii ex. Ci- 
cerone in Pifonem dicente : Quis uzquam cana- 
«it atratus? àc propterea (ait ) non folüm Ro- 
manos diem feftum agentes albatos fuiffe in» 
conis ; fed etiam funebre convivium cele- 
brantes. 

Deinde obíervatione digna eft menfa fepul- 
chralis, cui conviva accumbunt. Eft enim in- 
ftar Arca feu feretri, & quidem arcuati, & map- 
pa , ut ex plicis apparet , inftrata. In hunc mo- 
dum fuiffe conftructas menías fepulchrales An- 
tiquorum docet Jobus Lodulphus in hiftoria, 
Aethiopica lib. 3. cap. 6. ubi marmoreum pro- 
duxit monumentum in. Coemetetio Chriftiano- 
rum effoffum ; atque ctiam illas, ubi Chriftifi- 
deles celebrare folebant ; non autem planas , & 
rectas, ut coeterz menfe , fed lunares, & fig- 
matis antiqui C figuram habentes, & Aringus 
putavit tom. 2. de Roma fubterranca lib. 4. pa- 


Mufzi Kircheriani 


gina 267. Aliud marmor antiquum exhibuit 
Fulvius Urfinus in appendice ad Triclinium p. 
131.in qua ejus generis menfa exculpta apparet, 
additque illam ex eo quód formam C littere 
grace repprefentaret vocatam effe $/g74 , ficut 
antiffema , quiex altera parte ponebatur femi- 
circulus , five femirotundus fuggeftus , ita ut 
circa menfam interpofitam integer efficeretur 
circulus. Denique obfervatione dignus eft Vir 
ille, qui inter coeteros calicem alteri porrigit. 
Morem ille fuggerit antiquum, quointer potan- 
dum conviva preguftatum poculum alter alteri 
porrigebat. Conftat ille ex Homero lliad.9. & 
cx Juvenale Sat. 5. 
— —— quando propinat 

Virro tibi , Jumitque tuis contata labellis 

Pocula ———— 

Quoniam veró de ccenis feralibus , & Epulis 
funerum di&um eft , non erit incongruum hic 
oftendere divería Vafcula teftacea in iis coenis 
adhibita , & ad Mufieum. noftrum translata , ex 
variis antiquiffimis fepulchris, in quibus fercu- 
la , & liquores deponebantur. Quod etiam eru- 
ditiffimus Gutherius de ]uce Manium lib. 2.c.32. 
indicavit fcribens: In fepulchris preterea operis 
antiqui vafcula multa ponebantur, quod uno 
exemplo comprobatum eft. Nam in Colonia, 
Capua , Suet. in Jul. cap. 8. addudti lege Julia 
Coloni ad extruendas villas fepulchra vetuftif- 
fima difiecerunt , idque eó ftudiofius facie- 
bant, quód aliqua vafcula operis antiqui 
Ícrutantes reperiebant. Tantiillis temporibus 
ftimabantur antiqua opera, quorum hodie nor 


Íolüm pretia jacent , verüm ii etiam ; qui illo- 


rum amantes funt;ab ignaris ubique disjecti con- 
temnuntur. Ea in tabula XXXV. expreffa vides 
mole quidem minora : ut vere illa funt, fed fide- 
liter delineata. 

Numerus veró r. Vas aliud demonftrant ope- 
ris hetrufci fiile quidem , fed duobus colori- 
bus variegatum , nempé nigro, & carneo albe- 
Ícente, eo modo quoc in zre incifum cft. 

Antequam ad alia tranfeamus non abs re erit 
animadvertere Sarcophagos , feu Urnas cinera- 
rias aliquando in fepulchris collocatas reperiti ; 
in quibus nunquamcineres, & offa demortui de- 
pofita fuerunt , licet adjunétam habeant infcri- 
ptionem , in ejufdem memoriam appofitam. 


Scepe enim , cum nec offa nec cineres peregré - 
defuncti , puta in bello, haberi poterant; nihi 


lominus Tumulus ipfis excitabatur, quem Greci 
Cenotapbten appellarunt , ideft fepulchrum ina- 
ne; & vacuum. Erat enim re ipfa inane , & ca- 
davere vacuum. Servius imaginariam fepultu- 
y4m vocat , & Capitolinus funus imaginarium, 
quod non mortuo fieret , fed cjus imagini. Ser- 
vius etiam bonordrium tumulum : Alii lapides 


Jalfas » 


— Clafsis Tertia. 


falfo meudaces, fepulchra mendacia, furda, 
non ita tamen furda , ut non audire crederentur 
mortui , quamvis abfentes, illas inclamantium 
voces. Evocabant enim Animas;feu Manes de- 
funcorum ad inania illa monumenta , ut pacem 
eisac quietem conciliarenr, mortuum terap- 
pellantes nomine ; quafi cum ia patriam dedu- 
éturi ; de quo ita Maro /Eneid, 6. 
- qune ego met tumulum Rbetao in littore inane 
Con[litui , Ó» magna manes ter voce vecavi . 
Statius veró Theb. lib. 22. 
Nomina quod fuperefl , vacuis datis orba. 
Jepulchris , 

—.. Mifente/que animas ad inania buffa vocatis. 
Re&é notat eruditiffimus La Cerda coníueviffe 
Veteres iis quos amabant pluribus in locis ima- 
ginarium quemdam tumulum excitare. Inde» 
vetufte marmorum infcriptiones ( quod notavit 
Alciatus 10. part. cap. 1 2.) habebant hac verba 
Qb bonorem . Cujus tumuli exemplum eft apud 
Homerum Odyff. 4. Quum enim audiffet ex 
Proteo Meneleus Agamennonis fratris mortem 
illi ftatim tumulum excitavit. 

Caierum pefíiquam [eda'yi iram | Deorum 
- immortalium 
Aageft Agamennoni tumulum , ut immenfa., 

— gloria effet . 

Qui plura defiderat de fepulchris inanibus legat 
Fortunium Licetum de Gemmis Annularibus 
pag. 367. &c. 


mus in Tab.XXXV.in cujus fronte hac ver- 
ba leguntur . 


E ex marmore delineatum exponi- 


DIS MANIBUS 
:L. PASSIENI L. F. 
AUGIANI VIX AN. VII. 
M, V. DIEB; XVIIII. 
L. PASSIENUS 
ANTHUS , ET 
O FILIA AUGE 
FILIO 
DULCISSIMO 


Subintellige Pofueruat L. Paffienus , Ox eptima 
Filia Auge . 

. Latera hujus fepulchri duobus fimulacris 
exornantur . In altero Mercurius opere anagly- 
pto exculptus eft ; in altero autem Charon cym- 
bam impellens in lumine. Qua de caufa hac 
fimulacra exculpta fuerint facilé deduci poterit 
ex füperftitiofa delirantium Ethnicorum Reli- 
gione. Mos enim erat Árgivorum , teíte Plu- 
tarcho in Quzftionibus , ut ftatim poft luctum 
ob mortem Apollini facrificarent ; triginta veró 
poft dies Mercurio Terreno; nam ut a terra, 
Mortuorum corpora , fic animas a Mercurio fu- 


98 


fcipi putabant. Mercurium quidem Homerus 
in Odyffea, & alii cum Luciano apud Inferos 
ftatuerunt ; illumque in Coelo ; & apud Inferos 
poteftatem habere fibi inepté fuaferunt . unde 
Horatius | 

Tu pias letis animas repouis 

Sedibus , virgaque levem coerces 

Aurea turbam ,fuperis Deorum 

Gratus , Cv imis. 

& Virgilius in 4. Aeneid. 

Tum virgam capit,bac auimas ille evocat Orco. 
Virgam fcilicet auream , quam Poeta referunt 
illi datam muneris loco ab Apolline. 

Charontis veró effigiem oftentat fepulchrum, 
có quód fibi fuaferint , Animas , antequam ra- 
perentur ad Plutonis Regiam,per fluvios Ache- 
rontem , Cocytuin , & Phlegetontem traníve- 
hendas effe ia navicula , cui Charon praerat , 
ideft Senex fquallidus , & bene barbatus , cujus 
imaginem expreffit Virgilius 6. Aeneid. 

Portitor bas borrédus aquas, flumina fervat 

T erribilis /qualore Charon , cui plurima mento 

Cauities inculta jacet, flaus lumina flamma . 

Ipfe vatem conto fubigit, velif/que minjfrat 

Et ferruginea [ubuettat corpora cymba. 
non tamen promifcue , fed eorum folummodo , 
quorum corpora fepulturz mandata fuerunt : 
Quippe infepulti 

Ceztum errant auuos , volitant bec littoya., 

circum 

7 um demum admilftffagna exoptata reuifunt . 
Ad quem finem (ut notat. Gutherius de Jure 
Manium cap. 17. ) cadavere mortui compofito 
in ipfius ore numifma deponebant , ut effet pre- 
tium pro vectura navis. Suidas fcripfit illud ve- 
&igal effe Charontis ex obulis colle&um , qui 
cum mortuis fepclicbantur ut fua manu de ore 
illorum fuümerct. Imó Apulejus relatus a Gu- 
therio affirmat duas ftirpes in ore mortui inpo- 
fitas , ut duplicem mercedem Charonti confti- 
tuerent , & poffent mortui flumen illud reme- 
tiri, at ad caleffium [yderum cborum redire . 

Antequam é fepulchris difcedamus ; referen- 
da funt Infcriptiones in ipfis repertz poft an- 
num 1700. & ad Muízum translatas. Innume- 
ras pené dixerim recenfuerunt plures magni no- 
minis Authores eruditiffimis notis illuítratas ; 
inter quos Reinefius, Grutherus, Kirchmannus, 
Boifardus ,Sponius , & demum Abbas Raphael 
Fabrettus, Noftras tamen afferemus ut ineditas, 
unica vel altera excepta , & velut optimum fu- 
nebris tractationis condimentum , etfi aliqua 
forté refpuerentur ; tanquam vulgares, & nul- 
lius pretii ; fed in compofitione librorum idem» 
fervandum putarunt nonnulli, quod in epula- 
rum apparatu; inquo quod uni non fapit, ex- 
pletguítum alterius. His addendum eft Infti- 

tutam 


99 
tutam a nobis fuiffe Mufzi defcriptionem, cujus 
membrum non ignobile eft Lapidum congeries, 
in quibus tituli ; feu Infcriptiones fepulchrorum 
incifz leguntur ;, & vario quidem charactere va- 
riaque dictione efformatae , ut atas ferebat ; in» 
qua fcriptz fuerunt. Omni enim atate mos erat 
apud Antiquos Infcriptiones fepulchris addere; 
ut vix fine iis monumenti nomen vel memoriz 
tueri poffint. Ita crebrz , apud Romanos prz- 
cipue ; ut etiam puerorum, & fervorum, vilium- 
que hominum fepulchra titulis exornarentur , 
aliquando foluta oratione concipiebantur hi ti- 
tuli, interdum verfibus. Solebant etiam ple- 
rumq ue minio fignari ut clariores effent, & a 
Viatoribus facilius legi poffent ; quod differte 
fcripfit Plinius lib. 33. cap. 7. /Mizium in volu- 
minibus quoque fcriptura ufurpatur y clariorefque 
litter& ,0el in auro , vel 1n marmore etiam in» 
Jepulchrts ffunt . 

His plerumque litteris folebant infcriptio- 
num titulos aufpicari. D. M. — D. M.S. —— 
vel diferte DIIS MANIBVS —- DIIS MA- 
NIBUS SACRUM —- vel SACRIS ; Ali- 
quando D. I. M. hoc eft DIIS INFERIS 
MANIBUS. Manes enim Dii fuperi atque In- 
feri dicebantur: aliquando tantüm nomina fe- 
pulti enarabant , aliquando addebant nomen. ; 
familiam patriam &c. Aetas fuit;in qua authore 
Platone quatuor verficulorum numerum exce- 
dere non debebat Infcriptio, ut tranfiens Viator 
facilé perlegeret ; Ponebantur enim fepulchra, 
juxta vias publicas , non alia de caufa (ait Gu- 
therius lib. 2. cap. 1 3. ) nifi quód precationem, 
Manes ipfi a pratereuntibus exoptarent ; ut ta- 
bula marmorea apud Gentilem Delphinium 
Rom indicat. Rogo e d/ftedas , terram mibi 
dicas levem , fed aliistemporibus aliter factita- 
tum , non folum à Grzcis , fed a Latinis, & bar- 
baris videmus. Inolevit etiam ufus , ut foluta, 
frequentius oratione , quàm carmine epitaphia 
fepulchris infcriberentur: nec omittendum , 
quód Veteres fcribendo majuículis dumtaxat 
characteribus utebantur ; ut apparet in marmo- 
ribus, & nummis ; in quibus nunquam minuf- 
cula reperiuntur: nam hz poftea , ut celerius 
fcriberetur, fuerunt adinventz. Idem de nume- 
ris judicandum effet docet Pancirolus de rebus 
deperditis tit. 42. 

Itaque noftras ; quxcunque ille fint , refere- 
mus , in agro Romano detectas , & in Mufzum 
translatas, Primoloco Tabulam marmoreanu 
ponimus ex eo genere , quod luculenter defcri- 
bit eruditiffimus Fabrettus cap.2.antiq.Infcript. 
Non enim eft ex iis ; quz titulos oftentabant in 
parietibus fupra ollas affixe , fed jacentes con- 
tegebant Urnas cinerarias, & iniis excavatio 
quadam erat orbicularis ; cum foraminibus;qui- 


Mufxi Kircheriani 


busamphorz inclufz fupponebantur. Hzc fo- 
ramina pro lachrimis affinium mortui recipien- 
dis aperta fuiffe minimé dubitandum effe docet 
idem Fabrettus , & affert duos verfus ex inícri- 
ptione Cytharocedis allata a Gruthero: 

Et quicunque tuis busmor labetur ocellis 

Protinus inde meos defluat in cineres . 
Afferit etiam idemAuthor fieri potuiffe ut hujuf- 
modiforamina pro libationibus , & parentali- 
bus facrificiis ad refpergendos cineres aliquo li- 
quore infervirent Juxta ea , quie in hanc rem 
erudité congeffit Kirchmannus lib. 4. cap. 2.ex 
quo nos pauca delibamus . | " 

Solebant igitur Antiqui defun&is parentare 
certis quibufdam diebus, quos ferales Noven- 
diales , & Decennales appellabant, de quibus 
idem Kirchmannue cap. primo. Parentare au-. 
tem tribus fiebat modis Inferiis , Epulis , & Lu- 
dis. De Epulis aliquid innuimus fupra. De» 
Ludis agere incongruum hiceft. De Jnferiis 
dicamus. Erant hz facrificia , que conftabant 


liquoribus precipué , & victimis. De Liquori- 


bus fic Apulejus. Diis Jacrifecatur , Geniis mi- 
affratur , Obitis libatione perfunditur . Liquo- 
res autem quos mortuis folebant inferre , erant 
Aqua , Vinum , Lac, Sanguis, & unguentum. 
De his plura Kirchmannus , qui ex Mercurio 
peculiaremritum refert , ideft , Aquam illam fi 
vir aut foemina, e vita exceffiffer , delatamn 
fuiffe a mulieribus , fi veró juvenis quifpiam 
aut Virgo ; tunc iftud munus puer genere» 
proximus exercebat de Vino ait Feftus, i55 
facris novendialibus , Vino mortui fepulchrum, 
Jpargebatur .. Lactis , & Sanguinis meminit Vir- 
gilius 3. Aeneid. 
Inferimus tepido [pumantia cymbia latfe, 
Sanguinis , Ó facri pateras — ———— 
Sanguis ifte fumebatur de Animalibus , qua 
Manibus Defunctorum macari folebant. Ali- 
quando etiam humano fenguine parentabant. 
De unguentis ita Propertius lib. 3. Eleg. 
Afferet buc unguenta mibi , fertifque fepulebrü 
Ornabit cuffos ad mea bufla fedens . 
Atque hinc manifeftum eft quare in fepulchris 
Meníz ponerentur, & Vaícula, & foramina , de 
quibus fermo eft, per qux vel diredé velobli- 
quo curfu lachrymas defluebant in cinerarium . 
Adeat curiofus cap. fecundum infcriptionum» 


eruditiffimi Fabretti ; qui varias urnas exponit y. 
in quibus foramina ad talem finem diverfimodé. 
difpofita indicantur. Noftri autem lapidis pro- | 


pofiti infcriptio eft 


1. D. 


Clafsis Tertia. 


1 
D. M. 
L. SABODI PLACIDI 
Moe d XC: 


ALFENA TRYPHENA 
CONJUGI OPTIMO FECIT. 


qua cum clariffima fit nulla indiget explicatio- 
ne , nifi quod litteris V. A. XC. intelligere de- 
bemus wixiffe «snos menaginta in littera L. 
Lucii. | 


», 


7w Us fequentes infcriptiones cabulz mar-- 


morez oblonga prazferunt, in quibus fo- 


ramina rotunda ad eundem finem procul dubio - 


aperta. Prima eft . 


DIS MANIBUS 
CLAUDIA RINE 
VIXIT ANNIS XXXII. 
- MENSIBUS III. 
CLAUDIA EGLECTE 
FILIA PIENTJSSIMA ET 
ONESIMUS PRIMI 
CAESARIS 
. CONJUGI BENEMERENTI, 


 Imminet huic infcriptioni Aquila opere ana- 
glypto exculpta ex qua deduci poteft fepul- 
chum fub invocatione Jovis pofitum fuiffe ; Jovi 
enim facra fuit hec Avis, ut alibi dictum eft. 
Non omitti debet dictio illa Piezt/fffjma, que 
Ízpe in antiquis infcriptionibus exprimitur , ad 
indicandam pietatem , & imifericordiam erga. 
defunctos vel affines , vel amicos. 


3 


; A Ltera infcriptio fic legitur. 


D. M. 
ALVIJE 
VENUSTJ —— 
CONJUGI BENE 
MERENTI FE 
CIT T. COCCEJUS 
AMARANTUS ET 
M. S. ALVINUS FELIU 
FILIUS 


100 
Equitur alia infcriptio , que non adeo ex- 
pedite legi poteft , ut fuperior . 


D. M. 
FL. AUNESI 
B. M. F. ULPIA 
PRIMA FIL. ET 
FL. EUPLO, E A. LIB. 
SIBI ET SUIS LIB. 
LIB. POSTERISQUE 
EORUM 
INF. P. V. IN AG. P. VIII. 


Hanc ego hoc modo legendam puto. F/avie 
Auneft beuemerenti fecit Ulpia. Prima filia , Cx 
Flauio Epulo ex animo libenti fbi" fuis Libertis 
Libertabu[gue pofferifque eorum y 1n fronte pedes 
V.in agro pedes V 11. Sufpicor enim fepulchrum 
ejufmodi pofitum fuiffe propé viam in aero ali- 
quo , in quo cjus longitudo effet extenfa verfus 
campum pedes oto ; frons veró juxta viam pe- 
dés quinque latitudinis haberet. Aliam fere» 
fimilem vide apud Fabrettum pag. 258. nume- 
ro 88. 
$3 


Uinto loco lapideamTabulam nuper 
opc in agro romano produco, 
" cuifimilem apud. nullum Autho- 

rem adhuc recognovi . | 


DIS MANIBUS 
CLAUDI/E 
ANTONIZE 

LIB. LACHNE 

PHILIPPUS RUSTIAN. 

PVBLICUS AB 
SACRARIO 

DIVI AUGUSTI 

CONJUGI CARISSIMAE 

FECIT ET SIBI. 


Omnia claré intelliguntur, at quid denotet 
vox illa ab Sacrario Divi Auguffi , attentius eft 
inquirendum . Munus aliquod in Aula D. Au- 
gufti exercuiffe Philippum Ruftianum mihi fua- 
deo ; & cum inter munera omnia, quz in. Aula, 
Imperatoris, nullum apud Authores relatum 
inveniam , quod à Sacrarío dictum fit ; e conje- 
&uris exponam , quale illud effe potuerit. Et 
primó quidem praemitto multiplicem Sacrarii 
fignificationem : poteft enim intelligi nomine 
Sacrariilocus , in quo Augufti Diplomata , & 

L Scri- 


TOI 


Scriptura arcanz fcrvabantur; ficuti Conftanti- 
nopoli , referente Bulengero de Imp.Rom.lib.3. 
cap. 9. fuit. Secretum privatarum , ubi aflerva- 
bantur inftrumenta Urbis , & Jura , & Secretum 
publicarum , quod dicebatur , & Secretum gene- 
vale , ubi fervabantur Secreta publica Imperii . 
Huic erat Prafectus , qui Secretum adminiítra- 
bat , cujus meminit Nicetas in Alexio Ma- 
nuelis . 

Sacrarium ctiam dicitur facrum Concifto- 
rium , € Sacrum Auditorium Imperatoris : ali- 
quando veró Conclave ultimum , ubi confilia; 
feorfim remotis arbitris capta. Procopius eaim 
lib.2. nominat Julianum notarium arcanorum , 
quem a fecretis Romani vocant ; quippe fecreta 
funtarcana non vulganda. 

Praeterea locus erat in. Templo , qui Sacra- 
rium dicebatur , tefte Gutherio de Jure Pontif. 
lib. 3. cap. 9. In eo facra reponebantur, ficut 
Donarium erat. ubi collocabantur oblata. Erat 
quippe precipua pars Templi , in qua facra in- 
ftrumenta , effigiefque facre fervabantur, ut 
Palladium , Penates ; aliaque hujufmodi: quod 
& Adytum , & in Aede Veftz Panum dicebant. 
Quare a Cicerone Sacrarium bone Dez nomi- 
natur, & Livius lib. 7. ait Cere Sacrarium po- 
puli Romam  diverjorum Sacerdotum , ac rece- 
ptaculum. Romanorum Sacrorum. inta(fum in- 
violatumque crimine belli , ita Virgilius 12- 
Aeneid. verf. 40. Divi Sacrarta.Ditis . Elegan- 
tem infcriptionem refertGutherius ibidem,quam 
fe a noftro Sirmondo accepiffe fatetur , quaque 
Sacrariorum cura ab Imperatoribus fuíceptao 
probatur his verbis : 


Imp. Caefar Nerva F. 
Nerva Trajanus Optimus Aug. 
Germanicus Dacicus Pont. Max. Trib. 
T ribunic. Poteffl. XV ILI. Imp.V 1I. Cof. VI. 
Sacraria Numinum -veluffate 


Dilapfa a folo reflituit . 


Atque ut Principibus etiam ftatua , & imagi- 
nes confecrata fuerunt fic Sacraria. illis publi- 
ca. Inter eos fua Auguftus obtinuit. Sacraria 
Gentis Juliz (inquit Tacitus) effigieíque D.Au- 
gufto apud Bovillos dicata. Et Suetonius dc» 
Augufto loquens cap. 5. Natus eft ( inquit ) 
Auguftus ad capita Bubula, ubi nunc Sacrarium 
habetur; nam Auguíto mortuo, Templum in» 
Palatio decretum fuit, quod a Livia, quam, 
Conjugem Auguftam Plinius vocat lib.2. extru- 
&um , & a Tiberio perfectum fuiffe teftatur 
Dio, & Prudentius in Symmachum. 

Pofferitas menfa atque adytis , & flamine, , 

Q» aris 


Mufzi Kircheriani 


Auguffum coluit , vitula placavit , d agna 
Strata ad puluinar jacuit , — —— 
ficuti Lugduni etiam Aram fuiffe refert Strabo 
lib. 4. inqniens: Et templum ab omnibus com- 
muni fententia decretum Caíari Augufto ante» 


hanc Urbem pofitum eft, ad concurfum fluvio- 


rum, Eft autem Ara memoratu digna cum in- 
Ícriptione Populorum numero fexaginta. Tot 
enim Populi Galliz conveniebant , ut Augufto 
honorem haberent. Utfilo t9495 tts 


Prater Sacraria hec publica, privata etiam. — 


unüfquifque domi habebat , quibus fuum tri-- 
buebat locum, qui dicebatur etiam Lararíum - 
De hoc Cicero ad Memmium . Cajo Aviaze 

Evandrio , qui babitat in fuo Sacrario &c. Ale- 
xandrum Severum in fuo Larario rem divinam 
matutinis horis factitaffe ad effigies Deorum , in 
quibus habebat Abrahamum , & Chriftum , ino. 
fecundo Larario fimulacrum Virgilii; & Cicero-. 
nis fcripfit Lampridius. 90:1 


His pofitis Lampridium Ruftianum a! Sacra- 


rio Augufti appellatum in fepulchrali infcriptio- 
ne, mthi fuadeo potuiffe munus exercere vel 
Praefecti intimi Confiftorii; ex quo Augufti 
Arcana Confilia, & Decreta ad coeteras defer- 
ret ; vel ejus cubiculi cuftodem extitiffe; in quo 
Inftrumenta fervabantur pro facrificiis, que Au- 
guftus Diis feu in publico templo , feu in dome- 


ftico Sacrario offerre confüeverat. Ni(íi mavis - 


credere unum , e Sodalibus Auguftalibus facer- 
dotio infignitum, fcribente Tacito lib.r. Annal. 
Cum in campo Martio corpus ejus crematum 
eft ,faces auguftales fubdidere, quod Sacerdo- 
tium ; ut Romulus Tatio Regi ; ita Tiberius Ju- 
lie Genti facravit . Immo per omnes domos 
cultores Auguftiin modum Collegiorum habe- 
bantur . Sed coeteras infcriptiones in Mufxo 
collocatas profequamur . 


6 inc 


D. M. 
VETTIA JUSTA 
MATRI-PIENa-ciownb K 
TISSIMAE FECIT. 


In ea iterum notatu digna eft ditio preatiffrma , 
quam nullus lingua latine Author ufurpavit . 
Jofephus tamen Laurentius in fua Amaltheas 
Onomaítica retulit ex Lexico Philofophico 
Matthiz Martinii, & vocem Piiffigus novam 


effe docuit Cicero in Philippicisrelatus in The- | 


fauro lingux latin cum M. Anronium notans 
quód verbum novum protuliffet , ita dixit : 72 


porro ne. pius quidem , fed piiffrimus queris s De | 
quod verbum omnino nullum 1m lingua latina | 


ef ; 


Clafsis Tertia. 


cfl ; id propter tuam divinam pietatem novum 
inducis . 'Tali voce Vettia Tufta matris picta- 
tem , hoc eft infignem erga Deum cultum. , 
feu erga filiam benevolentiam voluit indi- 


Care. 
7 


INNOCENTIA CONJUNXI SINGULARIS 
QUAE CUM EUM VIXIT BENE 
ANNIS X. DIES DUODECIM 
QUAE DE SAECULO EXIBIT 
JDIBUS AUG. GALLICANO CONS. 


Hanc ita legendam puto: Izaoceztia Conjux /fa- 
gularis ) €um €o vixit bene annis decem, dies duo- 
decim , qu& de [aculoexivit Idibus Augufli Galli- 
cano con/ule, ideft cum Confulatum gereret Galli- 
canus . Ubinota in voce Cozjuzx additum N. 
| & in voce exibiz pofitum B. pro V. qua voces 
antiquam fcribendi rationem veterum gramma- 
ticorum indicant , ut placet Fulvio Urfino ; 
nifi velimus exiftimare fuiffe abufum Chaico- 
graphorum , quos improbat Daufquejus col. r. 
pag. 29- ubi varios cjus genetis abufus adducit ; 
inter quos reponendam exiflimo dictionem il- 
lam ca eum pro eo . 


8 


Uas fequentes infcriptiones una ea- 

demque tabula marmorea exhibet in 
oppoütus fibi invicem fuperficiebus exaratas ; 
quarum altera Bthnicieft , Chriftiani altera, : 
ex facris cryptis erutz. Non alia de caufa hoc 
fa&um fuiffe putandum eft , nifi ob inopiam 
Chriftifidelium ; tempore przíertim , quo Ty- 
rannorum odio in cryptis latebant ibi cum» 
Defunctorum corpora humare vellent, titulof- 
que fepulchrales apponere, eos in tabulis lapi- 
deis , & tegulis fictilibus ; inter rudera antiqua- 
rum ruvinarum repertis incidebant ; imó in ipfis 
Paganorum Sarcophagis facra cadavera non ra- 
ró depofuerunt, addito aliquo figno, quod 
chriftianam eorum fidem Pofteris conteftare- 
tur , ut optimé docuit Aringus in fua Roma &c. 
& indicatur in propofita infcriptione , ubi prx- 
mittitur nota, quam effe propriam Chriftiano- 
rum tefferam , afferit Fabrettus cap.8. antiq. in- 
fcript. fic 


CONSTANTIUS DISCOLIO 
FRATRI SUO BENEMERENTI 
QUI VIXIT ANNIS PLUS MINUS 
LXXIII. BENEMERENTI IN PACE. 


102 


Fauftis hujufmodi precarionibus abundant 
Chriftianorum Epitaphia ; multas fimiles protu- 
lit Fabrettus cap. 8. 


9 


I Nícriptio oppofita Ethnici eft qus fequi- 
tur. 
| D. : M. 

Q. MEDICUS, AUG. LIB. 

A SOLO SIBI FECIT 
HOC CENOTAFIU QUI 
NTA VITALIS FILIA MEA 

POSSIDEBET SINE CONTROVERSIA. 


AUG. LI B. intellige Auguffi Libertus: Cenot affa 
dicit loco Cesortapbii ob errorem fortaffe ícul- 
ptoris, quo verbo, tefte Servio , fignificatur 
fepulchrum five tumulus inanis. De hujufmodi 
tumulis inanibus loquens Vulpianus ait: /7 adbuc 
anonumentum purum eff , poterit quis boc vende- 
ve , Ó* donare ; Sí Cenotaphium fft , poffe boc veni- 
re dicendum efl , nec enim boc effe religiofum Divi 
fratres vofcripferunt , Religiofa autem fiebant 
fepulchra poft illationem mortui ex voluntatco 
Domini; aut heredis, patrem familias mortuum 
inferendo , ut füsé explicat Jacobus Gutherius 
de jure Manium lib. 5. cap. 2. Cum igitur Q 
Medicus extruxerit tumulum , ejufque Domi- 
nus extiterit , Quinte Vitali filie fuz illum do- 
navit. 


iie. 


D. M. 

L. VIRENEUS 
TITULUM 4E 
TERNALEM PO 
IT FILLE IRENE 
DOLCISSIMJE 


Titulus dicitur pofitus fepulchro filie Irenes , 
ideft ipfe met lapis , in quo verba incifa funt , & 
oll cinerariz füperimpofitus ad ejus cognitio- 
nem. Confueverunt enim Antiqui titulos ad- 
dere fepulchris , quos magnam delec&ationem , 
& litterarum reconditarum dodrinam habere» 
afferit Gutherius lib. 2. cap. 27. aitque rria illo- 
rum prazcipué genera fuiffe. Alterum ad hono- 
rem , ridiculum alterum , tertium ad. infamiam 
Ípe&ans. Aliquitamen non aliud quam nomen 
demortui fignificant. Titulus, quem fub oculis 
habemus, inícriptus eft , ut nomen defun 
zternum ad Pofteros redderetur. Nam etíiab 
Ethnico fuerit appofitus , utlittere D. M. ideft 
Diis Manibus aperté declarant :. non tamen de- 
3 fucrunt 


103 


fuerunt inter Ethnicos ; qui eternam Vitam poft 
prefenté futura fibi perfuaferint,ut quamplurime 
Infcriptiones declarant, in quibus Spei ererza , 
& perpetue felicitatis nuncupationcs conceptas 
legimus,ut apud Gruterum pag.424.&p. 1107.2. 
& Fabrettum cap. 5. ZEternale dicit nog perpe- 
tuum , vel xternum ; dictione quidem barbara , 
nec apud latinos Auctores ufürpata; ficut 4£er- 
zabilis in. codice tantüm Theodofiano inveniri 
notat Carolus du Frefne in fuo Gloffario . 


II 


DIS LI MAN. 
P. PUBLIUS PRIMUS 
P. PUBLIO CRESCENTI 
FILIO SUO CARISSIMO FECIT 
VIXIT ANN. XX. MEN. . . D. VIIIJ. 
ET SIBI LIBERTIS 
POSTERISQUE . 


Omnia clara funt , nec indigent explicatione» 
prater titulum in quolegitur Dis pro Diis ex 
frequenti apud Antiquos more fcribendi. Ma- 
nium autem invocatio hiac feré jn omnibus tu- 
mulis fiebat, có quód ab illis femper agitandos 
fere fibi fuaderent;nifi placarentur. Hinc etiam 
prater invocationes, piacularia Sacra celebra- 
bantur; ut quiefcereat. Sic Buffa piare dixit 
Propertius pro Maaes propitios reddere , Ó Pla- 
care. Quamobrem ex Numa inftituto placandos 
Pontifex edocebat, ut Livius refert lib. i. Ab 
co petebant quos ritus quafque ceremonias ob 
injurias mortuis factasManes expofcerent.Ob id 
Horatius cum Populi Judicio abíolutus effet , 
Tullus Rex accitis Pontificibus Deos Manes pla. 
cari juffit , juvenemque luftrationibus expiari , 
quas fortuitz czdis leges praícripferant,idcirco 
erectis Aris in honorem Manium , poftremo fub 
Jugam miferunt Horatium. 

Secundo notanda eft Sillaba Li cui fimilé inter 
caeteras infcriptiones a Grutero Fabretto, & 
aliis relatas invenire non potui. Quid autem fi- 
gnificare poffet , mente revolvens, tandem L;- 
bitina , eu Libitinarits Manibus legendum cen- 
fui. Sciunt enim antiqu& eruditionis periti plu- 
res Manium fpecies ab Antiquis excogitatas, ut 
rcfert Gutherius lib. 2. cap.16. quos tamen om- 

ncs fuiffe fervos Libitinz putabant, feu Profer- 
ping , nempe Dez , humanz vitz , & mortis ar- 


bitrz , & quicumque morte occubuerit in pote- - 


ftatem bonorum , yel malorum manium tradi, 
quorum proinde tutelam ; & patrocinium, invo- 
catione pramiffa in titulis fepulchralibus , enixe 
expofcebant, ut innumeris pene infcriptioni- 
bus conftat ;inter quas preclara illa eft, quam 
Gutherius rerulit pag.mihi 273. his verbis fcri- 
ptam. 


Mufzi Kircheriani 


ANIME SANCT/£ COLEND/E 
D 


vaca 
FURIA SPES L. SEMPRONIO 
FIRMO | 
CONJUGI CARISSIMO MIHI UT 
COGNOVI 
PUER PUELLA OBLIGATI A 
MORI PÁRITER 
CUM QUO VIXI &c. 
ITA PUTO VOS MANES SANCTISSIMI 
COMMENDATUM HABEATIS 
MEUM CONJUGEM ET VELITIS 
HVIC INDVLGENTISSIMI ESSE 
HORIS NOCTVRNIS 
VT EVM VIDEAM 
ET ETIAM ME FATO SVADERE 
VELLIT VT ET EGO POSSIM. 
DVLCIVS ET CELERIVS 
APVD EVM PERVENIRE. 


Item aliquando legimus Diis 7Manzibur inferis 4 
aliquando Diis Maaibus fuperis &c. 


12 

D. M. ! 

EUTHYCHETI FILIO: 

QUI VIXIT ANN. VJ. 

DIEBUS VJ. INCISUS 
JNGENUUSQUE ACCEPIT 
CONGIURIUM XC. 
FECIT PATER BE . . 
NEMERENTI. á 


Tria fe offerunt hic obfervatione digna: nem- 


pe Voces incifus ingenuu/que, & Congiarium XC. 
quod dicitur ab Eutychete puero acceptum. Ut 


ab ultima exordiamur . Congiarium , docente» - 


Auguftino Dial. 2. dicitur à Congio , quod men- 


Ce a gm 


furi genuserat, quoque cum ufifint interdum — | 


Antiqui ut vinum viritim liberaliter diftribue- 
rent , hine dicebatur Cozgiarium dare . Poftea, 
adhibita vox eft in omni dono, quod a Principe 
exhibebatur Populo. Hujus tamen Congiarii 
diveríz fuerunt fummz. Tiberius enim Con- 
giarium populo trecentos nummos viritim dedit: 
Caligula Congiarium populo bis dedittricenis 
Ícflertiis. Nero,referente Suetonio cap.1 7.qua- 
dragenos nummos populo divifit . Caracalla 
occifo fratre Geta. militibus pro falute fua atti- 
carum drachmarum duo millia , quingentas; 
pratereaque annona, fupra quam fueti acci- 
pere, dimidium. Livius Drufus nihil fe ad lar- 
gitionem ulli reliquiffe , nifi fi quis aut coenum 
dividere vellet aut Coelum gloriabatur , ut fcri- 
bit Florus lib. 3. cap. 17. Demum Auguftus 
congiaria populo frequenter dedit , fed diverfie 
fum- 


P4 


Claífsis Tertia . 


fumm modo quadringenos, modó tricenos, 
nonnuüquam ducenos , quinquagenofque num- 
mos. Ác ne minores quidem pueros przteriif- 
fe refert ex Suetonio Joan, Czíar Bulengerus de 
Imp. Rom. lib. 2. cap. rr. quamvis non nifi ab 
undecimo atatis anno. accipere coufucviffent , 
Id quod etiam de Trajani liberalitate retulic Pli- 
nius in Panegyrico his verbis : Obzul fi Cozgia- 
rium gaudentibus gaudens . --. Paulominus P.C. 
quinquemillia ingenuorum fuerunt .. Qua libera- 
litas Principis noflri conquiffuit, imuenitadf/sivit. 
Hi fulffdium bellorum , ornamentum pacis , publi- 
cis fumptibus aluntur, Hic verba Plinii clarius 
patebunt , fiin memoriam revocemus , que Si- 
gonius narrat lib. 1. cap. t5. de antiquoJurco 
Romanorum , ubi ait. Obfervatum cff praterea 
in Legione ( militum) non nf ingeauos , C» ex in- 
genuls nif Juniores, Cv ex. Iunioribus , non nif 
qui in quinque claffisus cenfzrentur , ex ludicre 
artis expertes ejfent , ordine non e[[e ceniwriatos , 
ex quo fequitur »fervos, libertinos, pueros, [enie- 
ves capite cenfos , Ov byffvianes , ff quando ad ar- 
ma vocati funt , uon nf cogente neccfff: ates 1n du- 
biis rebus Reipublica effe vocatos , id quod ex An- 
nalibus Livii facile intelligetur y ut beilo punico : 
Q9. Fulvius Ap. Claudius Confules , cum egrà de- 
lecfum conficerent , quod inopia juniorum non 
facilà in utrumque , ut Ó* noua urbana Legiones , 
Q* fupplementum veteribus feriberetur , Senatus 
ab/gffere eos tncapto , vetuit , Cv triumviros binos 
creari juffit , alteros qui citra y alteros qui ultra 
quinquageffmum lapidem in plateis forifque, dv in 
canciliabulis omnem. copiam ingenuorum infpice- 
rent , C ff qui roboris , atis ad ferenda arma ba- 
bere viderentur y. etiamf nondum etate militari 
effent , facerent : T vibuni plebis , f£ iis videretur , 
ad populum ferrent , ut. qui minores feptem , 
decem annis [acramento dixilfent , iis perinde ffi- 
pendia pracederent, hec Livius. 

Quód igitur Reipublice tempore neceffitate 
coa&i Con(íules fecerunt , adícribendo militie 
pueros ingenuos ; qui adhuc ztatem militiz op- 
portunam non agerenr , ex liberalitate egit Au- 
guftus , & Trajanus ; quem alloquens in eadem 
Panegyri Plinius fubdidit: Dez? Tibi , Cefar , 
4tatem Dii,quam mereris, [er ventque animus, 
quem dederunt , &* quanto majorem Infantium^ 
turbam iterum atque iterum jubebis incidi ( auge- 
iur enum quotidie ; Q crefcit , mon quia Carlores 
parentibus liberi ,fed quia Principi Cives ) dabis 
congiaria ff voles , pr&flabis alimenta ff voles , illi 
tamen propter T e nafcuntur . 

Ex his deduci poteft noftrum Eutychetumo 
congiarium obtinuiffe ; ut indicat infcriptio ; vel 
fub Augufto, vcl fub Trajano, etiamfi fepti- 
mum etatis annum adhuc ageret , & quidem in- 
genuus ideft in libertate natus, & ex ingenua 


104 


ftirpe. Izgenuurenim libertino opponitur. Li- 
bertiai erant libertorum ; ideft manumifforum 
filii. 

Incifum denique appellat, hoc eft adícriptum 
& adnumeratum inter eos qui congiario parti- 
cipes erant ( ut dixit Plinius, quanto zajorem in- 
fontium turbam jubebis incidi ) Ícilicet in Tabu- 
lis , aut cereis , aut marmoreis , aut aneis , it» 
quibus nomina eorum recenfebantur fcalpro , 
vcl ftylo incifa, juxta Veterum in fcribendo mo- 
rem : nifi fortaffe ingeuuum fuiffe dicat;eó quód 
eieganti facie , & decorus puer extiterit , ob id 
Augulto acceptum Congiarium aceepiffe. Con- 
giariugJ enim etiam donum dicebatur , quod 
Princeps privatim dabat alicui; Sic Suetonius 
de clar. Rhet. 4. Nec eo minus imà vel magis 
ob bec Antonio gratus, a quo mox confule in- 
geni ettam Congiarium. accepit , Denique 7zci- 
/45 dici potuit , ideft morte peremptus , & flo- 
rentiin atate veluti flos detruucatus. Incifa. 
enim fpes dicitur, qua fruftramur . Ita Livius 5. 
Decad. ab Utbe 248. Itaque ait, fpeincifa, , 
priufquam pradióta dies adeffec ,, Appius mor- 
tem (ibi confcivit. Sed primam applicationem 
probabiliorem duco ; nimia enim voluptate per- 
funderemur , fi quz dubia funt ; certó cogno- 
Ícere liceret: Credo tamen his monitis paulo 
minus difficilia legentibus , qux nunc explicui- 
mus, futura. 


13 


D. M. 
/LIO EUPREPETI 
AUG. LIB. DECURIONI 
MINISTRATORUM 
/ELIA NICE CO 
JUuGI BENEMEREN 
TI CUM QUO VIXIT 
ANNIS XXX. SINE 
UNA QUERELLA. 


Hanc Infcriptionem , qua Mufeum noftrumo 
ditatur , refcripfit ex Mufzxo Illuftrifimi Ciam- 
pini ; ubi fortaffe tunc erat Abbas Fabrercus ; & 
retulit pag. 357. inter iafcriptiones a fe colle- 
&as , ubi afferit frequentius pro 2serela quereila 
in marmoribus inveniri . De munere tamen» 
JE lii Ruprepctis ,qui dicitur fuiffe Decuyio. Mi- 
nifiratorum nihil aifirmat. Ut igitur cognolca- 
mus quale illud fuerit ; notandum primo eft il- 
lum dici ex genere libertiaorum fuiffe, & qui- 
dem Augufti, cuiferviebat , deinde in mentem 
revocanda funt, qua eruditiffimus Laurentius 
Pigno- 


IOS 


Pighorius recenfuit in Praefatione fui Commen- 
tarii de $ervis, eorumque apud Veteres minifte- 
ris. Rome(inquit ille) aztiquitus , cum inte- 
gra effet valeretque retlé publica vei dignitas , c 
Majeflas , docente Val. Max. lib. 4. cap.3. pau- 
cis adinodum feris cotttenti erant .. At pofl euer- 
fas Carthaginem , &x Corinthum , cum vitia faclo 
agani ne 1a U rbem viciricem influxiffent , ev. pri- 
vata luxuria publicam magniffeeutiam concutere 
capiet, tunc irrupit uis, & multitudo Servorum; 
qui rei familiaris animata infivumenta . &v oculi , 
aures, TRaRUs, pedes ,omnia denique dominerunto 
effent. lam verà mintfleria eorundem adeo diffin- 
&a , à peculiaria fuerunt , ut non ab. re fcriptum 
extet apud Iuniorem Plinium lib.8. Epi. 16. Ser- 
vis Rempublicam quandam , à» quaff Civitatem 
domum effe . Huc pertinent illa D. Hieronymi 
Epift.ad Buftachium , labente jam. & inclinato 
pene Imperio ícripta : Quis crederet ut totius 
Orbis extru&a Victoriis Roma corrueret ? ut 
ipa fuis populis ; & mater fieret, & fepulchrum? 
ut tota Orientis ; Aegypti , Affrica littota , olim 
dominatricis, Urbis Servorum , € Ancillarum 
numero complerentur ? Quod fi Romz Liberti- 
ni ( profequor cum Pignorio ) qui éfervili fege- 
te manipuli aliquot fuerunt , non unam , aut al- 
teram Tribum, fed tres, & quatuor occuparunt, 
fi ibidem legibus latis manumiffiones cohibitz 
funt , ne Rempublicam peffundarent illi , quos 
domini quotidie fervos effe noa patiebantur , 
quid tandem fervorum dicemus Roma fuiffe 2 
quid in Italia univerfa? quid in univerío Impe- 
rio? Hinc profecto effluxerunt non minus veri 
quàm familiares auctoribus hzc explicandi 
modi , Minifter, populus ; longus ordo , Grex 
Agmen , numcrus , cohors ; & Legio Servorum, 
ha&enus Pignorius. Znteríervos autem claffis 
Miniftratorum numerabatut , quorum munus 
in ccenis pracipué regiis, erat potum miniftran- 
di. Al/us vini minifler (ait Seneca epift. 47. ) 
1n muliebrem modum ornatus cum etate luciatur. 
Apulejus autem hac verba Senecz veluti expli- 
cans Met. cap. 95. pueros calamiffratos , pulchre 
induffatos , gemmas fermatas in. pocula uini ve- 
1u/Ii , frequenter offerentes, notavit. Idem Sene- 
ca : £rag[eo Piflorum turbam , tranfeo Minifiva- 
Lorum y per quos/fgno dato ad inferendam ctnam 
difourritur . De his plura apud Bulengerum de 
Imp. Rom.1ib.2. cap.23. Inter horum miniftra- 
torum turmas , qui Imperatoris przcipué coena 
potum miniftrabant , aliqui praeerant, Decurio- 
nes dicti; & erant primi fingularum Decuria- 
rum »co feré modo , quo inter turmas Ármato- 
rum numerabantur Decuriones , qui ( fcribente 
Polybio lib. 6. ) ceteris zilitibus prapoysti T ur- 
marum Decurias ducebant .. Licet fufpicari eof- 
dem fuiffe Preguffatores , voluptati, & Securi- 


Mufzi Kircheriani 


tati Dominorum fervientes , vina temperando 
ad blanditias guftus; & prxlibando ad in(idias 
cavendas. Hoc ferium fuiffe ac folidum mini- 
fterium refert. fupralaudatus Pigdorius pagina; 


mihi 153. 
14 


D. M::8; 5 is 
JULLE SEVERAE KYPI 
ATA O H MAGNIS .ET RARIS 
IN OMNIBUS EXEMPLIS 
VITAE SUAE FOEMINAE - 
SEVERUS AVG. LIB, 
FECIT CONJVCI OPTV 
MAE CVM QVA VIXIT 
ANNIS XXX DE QVA NI 
HIL CONQVERI POTVIT 
NISI QVOT CELERI FATO 
INTERCEPTA SIT. 


Lepida conclufio , quafi crimen fuerit foeminz 
demortue celeri fato abripi. /4ors enim, inquit 
Ethnicus Poeta Horatius , eguo pul/at pede pau- 
perum tabernas Regumque turres , nec folum fe- 
num , fed Juvenum ; & puerorum ftamina fcepe 
Parca incidit. Laudando foeminam conjugem; 
optumam dicit loco op£iza : & jure optimam po- 
tuit affirmare, cum de ea conqueri non poffet ; 
rariffimo inter conjuges exemplo . 


15 


D. M. 
CIESIAE AFLIJCIA 
DEI . A . MEMORIA 
ET CVBICVLO AVG. 
SER. 


Appofitam fuiffe hanc inícriptionem  Sar- 
cophago continenti cineres Viri in dignui- 
tate confítituti ipfa verba declarant : Fue- 
rat enim a 7/e/oria , Cv a cubiculo Augu- 
fli . ideft. Servus Augufto familiaris , & 
intimus cubicularius. Cafar Bulengerus agens 
de Imperatore Romano lib. 4. cap. 11. refert y 
inter officia Imperii quatuor fuiffe Magiftros , 
Ícilicet Scriniorum , Memoria , Epiffolarum , íeu 


Libellorum; & Epiflolarum gracarum . Magifter. — 


epiftolarum gracarum , eas aut ipfe di&tabat,aut 


latinas in grzecum transferebat, Magifter libello- | 


rum tractabat cognitiones , & preces in ipfis ex- 
pofitas , Magifter Scrinii agebat de Legationi- 
bus Civitatum , & Confultationibus. Memorie 
autem , adnotationes omnes dictabat , & preci- 


bus refpondebat. Illos memorat Codex Theo- | 


dofia- 


. Clafsis Tertia. 


dofianus de Privilegiis eorum , qui in Sacro Pa- 
latio militant. Pajatiz! ,. inquit ; qui in ftriniis 
noftris , ideff memoria Epifiularum , Libellorum- 
gue "werfati funt. De Magillro memorig fic 
Ammianus lib, 4. JEdecius ex 7Magiffro memo- 
ri£ Conful , & Lampridius in Alexandro. Iz 
memeria ferinio erant 62. feriniarii , ex quibus 
12. Adiutores Quaffores Palatii : feptem. Anti- 
quaril, qualuor Greci , tres Latini , qui libros 
vetuflate corruptos. feriberent . apud. Herodia- 
num lib. 4. memoriali; dicitur ille, qui prec 
memorie Principis  & D. Ambrofius in Epitaph, 
Theodof. Memorie Magif/fer , ait , prometus 
Quaflor &c. Notat etiam Bulengerus lib,4,c.1 3. 
Memoriales eos dictos,qui curabant,ut ia Com- 
mentarios referrentur, qui quotidie accide- 
rent, quorum memoriam confervare Principis 
erat , & Memoriales vice Principis , cui erat a 
inemoria, fcribere , & dicare. Itaque patet non 
effe difcrimen inter voces memoriales , ferinia- 
rios , ab Ep/ffolis, a Libellis, & a Memoria , inter 
quos adícriptus fuerat Vir Cie/fa Affiiciadei , qui 
erat etjam intimus cubicularius Coefaris Augu- 
fti , quem Servazorem declarat infcriptio. Sciunt 
enim eruditi, quot pugnas egerit Auguftus,quot 
Spolia Romam reportaverit. Extat numifma in 
honorem Augufti cufum , oftenfum ab Augufti- 
no in tabula 13. num. a1, in quo Aquile Coro- 
nàlaurea , & Toga pi&a , feu Tunica palmata, , 
qua indui folebat triumphator , adjecta Epigra- 
phe S. P. Q. R. Parenti Confervatori fue... Cubi- 
culariorum autem multiplex erat genus, namo» 
aliqui le&os Virorum ; quorum erant Cubicu- 
lariicomponebant ; & fternebant , alii Princi- 
pem induebant, & ipfis thalami Ciefariani cura 
erat commiffa, de quibus tra&tarunt Bulengerus, 
& alii. 

Atque hz fünt przcipué infcriptiones, in qui- 
busaliquid notatu dignum expofuimus. Alis 
fequuntur , in quibus preter nomen defuncto- 
rum , illi etiam exprimuntur , qui fepulchra ex- 
citarunt, anni etiam quos vixerunt ; & munus 
quo fun&i funt his formulis. 


16 17 


M T. SEPTICIUS 


FLAVIA EDIS ALEXANDER 
TE FECIT FILI SIBI ET 


O ODyATIRTI SALUILLJE SUJE ET 
BENEMER SEPTICIE SECUNDZJE 
ENT! F. ME. 


ideff feeit marens . 


106 
18 


DIIS MANIBUS 
SACRUM 
CAMPL/£ AGRES 
M. LOLLIUS 
RAPHINUS 
CONJUGI OPTUME 
DE SE MERIT/E 


19 


L. JVLIO BITHYNICO 
MENS. AEDIFIC. 
VIXIT. ANN. XXI 

JULIA THEOPHILE MATER 
^ INFELICISSIMA FILIO 
H. 5. E, E. PrXITL L. P. VIT, 


Dicitur ni fallor Julia Mater hoc fepulchrum. 
extruxiffe longum pedes xir11. latum pedes 
Vir t1. Julio Bithynico filio, qui erat menfor 
&dificiorum , quod munus etiamnum exercetur 
à multis, przcipué ab Architectis publicis, ficuti 
etiam antiquitus ; inquit Vegetius lib. 2. cap. 7. 
menfores erant , qui in caftris metiebantur locas, 
in quibus milites tenteria figerent . Quod iftaz 
fignificatio tribuenda fit his verbis detruncatis 
Mens, JEdific. patet ex alia infcriptione ; accepta 
in hortis Juftinianis Roma, & relata a Fabretto 
cap. 10. num.36o. fic Diis Manibus Cacili Ma- 
eimi Menforis JEdificiorum . 


20 


D. M. S 
ATHEN AIDI 
PAPHRODITUS 
T. IULIA HERONIS 
FECERUNT 
ALUMNIE CARIS 
SIMJE 


2l 


DIO PIERIO 
S. RELIQUIJE HIC 
CONTUBERNALI BENE 
MERBNTI POSITO 


Reliquias antiquitus appellatum fuiffe quidquid 
demortui reliquum erat, docet Fabrettus in. 
antiqua Infcriptione cap. 1o. num. 425. & Gru- 
terus indicans Scaligerum inter Hiftor, rerum 
memorabilium. 


22 


IO7 
22 


C. NEMISIDE CEBRLI 
LIBERTIS LIBER 
TATIBUSQUE POS 
TEÉRISQUE. EORU 

M DONATUM AB 
TRIBUS SOCIIS 


Subintellige Sepulebraum . 


23 


DIS MANIBUS 
Q.. VILIO CHRESIMO 
BÉ. M. WIXIT 'AN. 


LXXVI. FECERUNT 
CASTUS F-. CIARUS 
LIB. 


Hanc infcriptionem fic puto legendam. Quis- 
2o Vilio Chreffmo benemerenti , «uixit. annos 76. 
fecerunt. boc fepulcbrum Caffus felius , à Ciarus 


Libertus. 
24 


D. M. 

LUCIO STATILIO EPINICO 
STATILIUS EPINICUS 
H. STATILIA CALITYCHE 
FILIO DULCISSIMO FECER. 


25 


D. M. 
CAS'TRENSI 
SECUNDA CONIUGI 
CUM QUO VIXiT AN. XIil. 
M. VII. ET MYRISMUS 
AMICO OPTIMO 
FECERUNT 
26 


B. M. 


27 


'II CLAUDIUS D. M. S. 
PHRONIMUS RASINIJE 
PRIMIGENIO BI!ITHYNIJIE 

DELICIO FECIT. OPTIMJIE 

FOEMINJE 
PACCIUS 
ONESIMUS 
FECIT. 
28 
D. M. 
JVLIE SVCCESSIE 
LIBERTIE BENE M. 


FEC. C. IVLIVS  MARTI 
ALIS SIBI ET SVIS 
POSTERISQVE 
EORVM H. M. H. E N. S 


Quz ultima verba initialibus litteris indicata 
ficlege. Hoc monumentum Heredem Exterum 


Mufzci Kircheriani 


"ou fequitur . lta legendas effe has notas docent 


multe infcriptiones ubi characteres omnes ex- 


preffi funt. Sic apud Fabrettum pag. 98. n. 204. 
legitur H. 7M. Har. exterum N. $. qui Au- 
thor pag. 91. docet prohibitione ifta ea fepul- 


chraaffici, quz familiaria vocabantur juxta il- | 
lam diftin&ionem inter Familiaria , & Hazredi-- 


taría , de qua Cajus in familiar, S.D; de Relig. 
& fumpt. funer. Nihil autem hac prazícriptione 


frequentius , dum fic negatione adjuncta expri- 


mitur : fine negatione veró perraro reperiri ; 
quia forfan fuperflua redditur expreffio ejus C. 
juxta dicerium illud pen fas CC. quod : 
tacite ineft . 


29 


D. M. S. 
NICOSTRATVS 
VIX. ANN. LII. 
PIVS IN SVIS 

H.. S..F.,S;oE. EDS 


ideft boc. Sepulcbrum fecit 
fft tbi Terra Levis. 


30 3l 

D. M. D. M. 
IV LUE VIVIA HILA 
MARCEL RIA C. VIVIO 
LINX THURANNO 
CECILI PATRONO 
VS VRSI B. M. M. F. 
O FECIT : 
COIVGI 

BENEME 

RENTI 


ideft. Bemnemerenti , vel Bone memerie 
marens fecit. 


32 


D. M. 
ER VPILLVS 
AMETHYSIUS 
FECIT SIBI ET SUIS 
LIBERTIS LIBERTABVSQVE 
POSTERISQVE 
EORUM 


33 


D. M. 

COCCEUE SATVRNINJE 
VIXIT A. XVIII M. VI. D. XXV. 
COCCEIA SUCCESSA MATER 
FILI/E PIENTISSIMIEE FECIT . 


34 


0 €lafsis Tertia . 


34 


; D. M. 
«M. GAVIO 
ANATELIONTI 

GAVIA FORTUNATA 

COLLIBER'TO BENE 

MERENTI FECIT 


y 


JULUE ATTIDI 
T. JULIUS ONESIMUS 
CONJUGI 
SANCTISSIMJE 
FECIT ET SIBI 


Pietatem Chriftianorum redolet hzc infcri- 


ptio ; in qua San&iffima, Conjux dicitur, quod 


magis apparet , eó quód defit citulus D. M. pro- 


prius Paganorum 


H 36 
E d 


D. M. 
MANNETJE 
MAXIMILLIE 
MAXNNETA 

HELPiIS -PATRONA 
(CU ATSpIA M 


: e 
bo AV) 


- E 

(37 
i5 1IV 

D. M. 

MARIA:;CHRYSIS 

L. MAUNIO :AUGENDO 

FILIO PILSSI Q ET 
SIBI ,EECIT.. 


- 


£ $^ 

D. M. 
T. AURELIO 
"DOROTHEO 
PATRI BENE 


MERENTI 
FECE AU 
x00 KELIANUS uos 


^ 


DIIS^ MANIB. 
PRIVATA^ MATER 
ASTEROPJE: ; FILLE 

40) FEGEE 
VIX. ANNO MEN 

SIB. ! NOVEM 


ideft manibus novem. rejecta vocali O. quam 
vitiofa pronuntiatio perperam addi fecit . 


v4 


L] 


108 
4o 


D. M. S. 
LARCIA THE 
.MIS  LARCIUJE 
SABINJE FILLE 
SUJE BENEME 
RENTI FECIT 


41 


L. VOLUSiIO 
MYRONI 
PiO F. 
MATER, F. 


ideft Filio Mater fecis. 


42 


i D. M. d 
ULPSTA FILIUS COJU 
GI BENEMERENTE 
4EECIT 


benemerente cx ignorantia. fcripfit pro beneme- 


renti. 
43 


f£) 
Le 


ARN 
M JEMILIUS 'PATROBIUS L. 
M. XMILIUS SATURNINUS L. 
IMILIA -RESTITUTA L. 
PATRONO .B. M. 
VIFECERUNT. 
Quis ifte patronus fuerit. infcriptio tacet , eft 
tamen dicio n ME Libertos M. ZE milium 
Patrobium Libertunr.* M. Aemilium Saturni- 
num Libertum , & Aemiliam reftitutam Liber- 
ACEAA* Z0Au v I ÍS.g9 Daiig-Auf*z5525 
tam quibus fervis donata fucrat. Libertas ut do- 
cet Valla lib. 4. c.1. 


5.423 | s 614 
€ 


Qv fto Mead npn 


.XWic Q ' 'on 

4 1 OrTpANHRA n"C*Bnmet: 

aes VR*U AM e Jd AAT 530 
"^ 


QA 

Q. TREBICI ONE 
SIMI TREBICIA 
?PHILETE: CONIUGI.. 
BENEMERENTI FE 

CIT EI .SIBl P. QS 


hoceft Parvum quadr&tiim Sarcopbagum,vel pro 
Quieta fua . 


2ITIM "AS. I"rTr2 
AX - »n 


: L. VEITONIUS 
LU&ARPUS 
IUSIO"*BILIO N. 
POSUIT 
legc filio recens Nato's Ó* latim demortuo . 
COUP 46 D. 


109 Mufa Kircheriani 


46 


D. M. 
ARRENUE 
FILTATEE 
Q. VIXIT AN. XXII. 
"M. Hb: D. XV. 
TROPHIMUS 
STERTINI C. M. F. 


53 


DIS MANIBUS 
HERMJE BEN 
EMERENTI 


$34 


L. CORNELIUS 


HILARUS 
NONUE FILIUS 


| $5 
47 ECISIONiS CN. F. 
à CLAUDIUS VALENS 


Supple Conjux mztens fecit, 


P. BEBIUS p. F. PERMITILUS $6 
ET POMPONIE SPICA ET ] 
FORTUNALIS IN EO SEPUL Deos 
CHRO QUOD EIS DONATUM ANNORUM XV 
ESSET AB HUMANIA DUR bier dpt ak t 
RACiNA MACERIA TUM CON 
TEXERUNT ET SARCOPHA $97 

P. ANCHARIUS. 

P.L. 


GA FECERUNT EX QUIBUS 
EDURRACINJE.| CONCESSERUNT 
LIB. LIB IX. SUIS POST EORUM FAUSTUS 


NÉ Ber Morale LEGE PUBL LIBERTUS 
Has notas ita lege cum Fabretto cap.2. Inícri- $8 
tion. XL. Hutc Monumento Dolus malus abeff , CRITONIUS 
vel abeffo . Sicuti in multis aliis difertis verbis FAUSTUS 
leguntur, precipué pag.89. num. 174. ^ | X $9 
VD A. ALBIENUS 
8 NIPEROS 
49. V. A. IL DIES XXX. 
LOCUS VIC 60 
TOÓRI SHIC .PO T. VIRIASI 


REIECTICIA IN F. L. 
PACE D. VIKAMAR. STEPHANI 
: ^ dege fetus Lucii. / 


Agrose be 61 


pUSBANA 
MARIA PUELLA IBIT IN PACE PRIDI N'PONH 
E KAL. OCTOB. ET VIXIT ANNIS IIIL. ME. IL ANCILLA 
62 
Ubi nota :b/t pro :uit. Soepe enim litteram S ds d 
B. loco V ufurpatam i inyenics » fic bisxit pro vi« X A. XH. 
xit &c. . 63 
; A9 PRIMIGENIA THEODORA 
Q- LABIENUS- PRIMUS 6A 
M YIF AN. xiv. Jurius 
: : C. L. DYMO 
MU. ss ' | NDA 
" ALINA 
STIBUS. vogrus ES $^ " 
i C. OCTAVIO 
$2.. dni. id da ANTHO 2gimem v5 
CECILIA gos w ne AMÉno:g SoINV 
MELISGA vim : 
ANN. j 
XV m 


Clafsis Tertia. — IIO 


67 


TULIA 
AMARYLLIS 
CUM Aus XGA 


68 
SCRIBONIUS. 
HILARUS 


69 


C. CLODIUS PHILOTJER, 
AUFIDIA SECUNDA 


70 


ZETHUS MARCELLE 
MINOR,S COCUS 


71 
HELENA 


QUER TINES. 
VIX, AN. XXIIL 


p 
MELIA Q. L. 


ARESCUSA 
MORAN. X 


lege cum Grutero Quinti Liberta . 


73 


NOVIA 
MELENIS 


74 


NURIA 
ELENA 


75 
FLAVIA 
CALISTE 


C, IULIUS SERAPIO 
ANNOS XXXV. 


77 


D. M. S. 
L. MALIO SILVESTRO 


VIX. AN. XVI. M. VI. D XVIII. 
LUCIUS MANLIUS URSOLUS LI&. 


PIENTISSIMUS 
FECIT. 


78 


XN IDIOT A DL. Ep Gm 
CONCORDIE CONJUGI 
BENEMERENTI 


79 


CASIN:1US 
V. C. bs RUEIONI 


ideft vivens condidit locum. 


10) 


DIODORUS: 
MAURUS 
EUCHARIS 


OI 


'THYMELE 
MARCELL.JIE 
SERICARIA 


02 


€ 

LIBERALIS | VALENTINE 

CONJUG!I QUJE ViXiT 

ANNIS XXij. DJES XL. 
TE. IN. PA. CE. 


Ad Chriftifidelem pertinere talem. infcriptio- 
nem probat claufula ultima Te iz pace ; quam in 
ter chriftianas formulas referri affirmat fepe lau- 
datus Fabrettus cap. 2. numero r 34. quia fub 
iftis verbis frequenter reperitur juxta formulam 
in Ecclefia Catholica ufurpatam . Reguiefcant 


in pace. 
03 


T. M. ARCIUS THAMURUS 
GALLIA 5L. HEDONE. 


Brevis hxc infcriptio notam habet , qua figni. 
ficari docet idem Fabrettus cap.1. pag.32. quan- 
do nomini alicujus foeminz additur, illam fuif- 
íe Dominam Domus fae; feu matrem familias 
juxta eam fignificationem , qua nuptiali ritu no- 
va nupta viti domum ingrediens ei dicebat. 
"Ubi t& Gajus ,ego Caja , ideft ut explicat Plutar- 
chusin Probl. Rer. Rom. 3o. Ubi £u arbitey ac 
dominus , ibi ego arbitra 4quà ac dominas ex 
Gruterotamen legi deberct Caja liberta vel li- 
bertus , Ejus generis etiam funt alig. 


94 


MARCIA Q. oL. 
CIRRATA 


IIl 


OPPIA OL. ARBUSGUIA 
VIXIT ANNOS XXII. 


96 


COREJUS OL. 
PEDEROS 
AN. VIXIT VI. 


Supradi&as infcriptiones expofüeram , cum 
alie marmorez tabule Mufzo addita funt, in» 
quibus fequentes leguntur infculpta . 

, 


07 


Q. FABIUS Q. F. QUIR. FELIX 
PROC. AUG. 
SIBI LIBERTISQUE SUIS 
HOC TURBA IN TUMÜLO MEI PAREN: 
TES QUORUM PIGNUS EGO SUPER- 
STES UNUS. HAS PRO MARMORE 
DIVITIQUE TEMPLO. 


Si in hac tabula Quintus Fabius legendus 
fit Procurator fuiffe Augu/li , ut mihi fuadeo , 
ejus munus paucis exponam . Scimus ex Stra- 
bone libro ultimo .  Auguftum  inftituiffz» 
Procuratores per Provincias ; atque ea qua ab 
ipfis fiebant , ficà Cefare comprobata effe , ac 
fi ab ipfo Cafare acta effent. Narrat Seneca» 
lib. 4. nat. queft. & Tacitus lib. 12. Eorum» 
proprium munus fuiffe, ut redditus ac tributa; 
colligerent. & alia que ad Fifcum fpectabant. 
Tacitus in Agricola ait, munus Procuratorum 
Caíarum , equeftrem nobilitatem fuiffe. 


o8 


DECESSIT TA SOM 
JACIS IND. TYCHAE 
US VIXIT AN. XXX. 
M. DUO. DIIS VIIII. 


Pluribus barbarifmis fcatet infcriptio. Quid 
autem fignificare velint verba illa za oz jnucis 
ind. ingenué fateor me nefcire. 


Mufzi Kircheriani 


89 


AURELIA AMANTIA 
. FECIT SIBI ET COMPARI 
SUO , QUI FECIT INTER 
ILLÀ ANNOS XIIL- . 


Teffera Chriftianorum huic tabulz expreffa 
eft. Deca multa dicta funt in explicatione Lu- 
cerng antiqua : qui plura defiderat legatlArin- 


4| 


gum , qui tom. 2. lib. 6. cap.12. & 13. eruditam. 
ex SS. Patribus myftice hujus Scripture expla- —— 
nationem habet. Non autem pratereunda eft ^ — 


loquendi formula;ui fecit inter tlla agnos XIII, — 


Verbum /acere Conjugibus applicatum , Cuja- — | 


cius lib. de Termin. cap. 26. interpretatus eft — 


pro cozimorari , & Papinianus lib. 218. de verb. - 


fignific. inquit Verbum facere omnem omnino 


faciendi caufam complecti , ut dandi , folvendi, 
numerandi &c. ex quo facere ad. dierum , aut 
annorum numerum optimé refertur , ex quo 
documento dici oporter, Comparem vixiffe cum 


Aureliaannos xíir. Hoc ipfum docuit Fabret- - 


tus infcript. cap.4. pag. 267. qua formula lo- 
quendi in veterum Chriftianorum elogiis ; fre- 
quenter legitur . 


9o 


CRETICUS ET SATURUS QUI 

BIXIT ANNOS XXVIII. IN PACE 
SETALI AMICO MUNIS FELICI - 
AMICO XV. KAL. SEPTEMBRES 


In hac Dixi pro vixi£ dicitur, utalibi etiam 
notavimus. 


9I 


URSINO 
FILIO BENEREMENTI. 


92 


| 
| 
| 


Clafsis Tertia. 


| 02 
J^ANUARIUS ET BO-- 
PARENTES FILIZE BEN -- 
DULCISSIM/E FECER-- 
QV/E NOBISCUM BI -- 
AN. III, M. X.sD. XX. 

IN PACE. 

Chriftianorum fuiffe titulum iftum Colum- 
ba, & ramus Olivi aperte demonítrant. Cur 
illis hec figna conveniant fusé docuit Aringus 
in Roma fubterranea lib. 4. cap. 41. & 44. Vo- 
]ucres enim funt ait Beda in Job lib. r. cap. 13. 
qui furfum cor habent;& coeleftia concupifcunt. 


93 


Equitur tabella marmorea feptem palmis cir- 
S citer extenfa unoque latae facro coemeterio 
eruta, in qua prater infcriptionem Laurentius 
vixit az. XXI. M. II. D. X. menfa eft infcul- 
pta , in cujus parte dextera cft Vir ftans manibus 
in formam crucis clevatis. 

Ejufmodi imago in tumulis Chriftianorum 
faepe videtur, fcilicet hominis orantis manibus 
in crucem elevatis. Talem orandi modum pra- 
fertim die dominico ex Apoftolis ortum habuif. 
íe refert inter alios S. Gregorius Nazianzenus 
orat. 3. adverfus Julianum hisverbis. Quorum 
(ideft Chriftianorum ) extez/z inter precandum 
manus , flammas extinguunt , feras confopiuat y 
gladiorum aciem retundunt , Gc. À temporibus 
autem Apoftolorum confuetudo talis accepit 
initium , prout Beatus Irenzus Martyr, & Epit- 
copus Lugdunenfis in libro de Paíchate, ubi 
quoque mentionem fecit Pentecoftes , in qua, 
genua non inflectimus , quoniam parieft cum 

die Dominico poteftate &c. Apud Ethnicos 
etiam ufitatum fuiffe manibus elevatis orare» 
refert Tertullianus carm. de Jona , & Ninive. 

Expanduntur manus nonnullorum ad Numi- 
za Divum. Sic pariter Hebrai orare folebant . 
Dicitur enim Exod. 17. Curique levaret Moyfes 
mauus , viucebat Ifrael 5. & S. David ajebat 
Pfilm. 17. Dumoro ad Te , dum extollo manus 
meas dc. Hoc igitur orandi ritu Redemptorem 


reprefentabant Chriftifideles, ia cruce. manus. 


expanías habentem , ut à Deo efficacius obtine. 
rent quidquid in votis habebant, vel animum 
validius premunirent contra inimicorum infi- 
dias, ac Tyrannorum immanitatem. De juvene 
Chriftiano Eufebius narrat lib. 8. cap. 7. qui in 
Theatro beftiis objectus , interea non modó vi- 
rilem , & intrepidam fanctorum illorum animi 
tolerantiam ; fed firmam etiam atque inflexibi- 
lem in teneris corporibus Conftantiam cumb» 
ftupore quodam mirari licuerit. Vidiffes enim 


TI 


adolefcentem non viginti annos integros natum 
multis couftrictum vinculis firme confitentem 
manibus in crucis modum 6 traníverfo expanfis 
robufta, & excelfa mente iu precibus ad Dei nu- 
men fundendis attentiffimé defixum , neque om- 
nino &c.At de hoc orandi modo plura vide apud 
Aringum , Bofium , Banca ; Joannem Rho ; 
& alios : 


94 


D, ^M. 

CANDIDO VALENTINO EQUITI NUMERI 
SING. NATION. PANN. IUL. FAUSTIANO 
CASTRIS PRIORIBUS TURMA MAXIMI 
STIP. XII. QUI VIXIT ANN. XXXII. ARRIUS 
LATIANUS MIL COH IIII. PRET. PFLAVIUS VI 
TALIS MIL. COH.X. PR. HEREDES AMICO 
BENEMERENTI MEMORIAM FECERUNT. 


Equitis Pannonii eft hoc Epitaphium , cui aliud 
fimile refert in fuo. Diario italico R. P. Bernar- 
dus de Montefaucon pag. 1 15. cum anaglypho, 
in quo videtur vir decumbens Inferiis libans , 
atque in ima lapidis parte equus reprafentatur 
ephippio, ut in illa tate, ornatus;aitque non in- 
frequentes effe equitum Noricorum iaícriptio- 
nes , qui in pretio erat , perinde ac illius regio- 
nis equi. Erant equites fingulares, quia fini- 
ftris Imperatoris in acie ftabant. Pratorian!i au- 
tem a dextris, atque ideo ordine ; & digaitateo 
proximi Pretorianis erant . Eruditifümus Fa- 
brettus pag.25 5. Infcript. ait Singulares equites 
gradum militie conftituiffe Pratoriana: proxi- 
mum munere cuftodiz , ut non uno loco often- 
ditur , & primo pag.4. col. 1t. verf;7. ex Hygino. 
$ic Equites. Pratariani locum accipiunt. lateres, 
dextro Pratorii : Sragulares Imperatoris latere... 
ffnitffro , quorum ff. major numcrus fuevit ,u'pote 
ffngulares DC. pratoriami CCC.poterunt CL frmgu- 
lares iufiriga Pratoyianorum tendere .. Alia citat 
loca fimilia Fabrettusy deinde ait : Inítitutionem 
eorum ante Neronem fuiffe ex Anonymo R.H.S. 
in notis ad Hyginum pag. 44. Verb. Sizgulares 
his verbis. Hos inftituit OGavianus, £1 qua» 
fides infcriptionibus, in quibus frequentitfimé 
occurrunt. In quibufdam appellantur , ut hic ; 
Equites /£ngulaves : in aliis, Equites ffngulares 
Imperatoris : Equites Sing. Imperateris mo- 
firi n. 

Salmatius in opere pofthumo de Milit. Rom. 
cap. 20. Equitatus iftius originem ad Celeres 
ufque Romuleos revocat ; quos non vult ad eum 
ufum inftitutos equites fingulares, ut. Legiont 
adjungerentur , fed & cuftodiam fui corporis in» 
pace , & bello fuiffe deftinates ; quae tamen im- 

probat 


TI3 


probat Fabrettus ex variis infcriptionibus pagi- 
na 356. Rainerius denique , //ugulares quafi //z- 
gularios , quam fententiam probat Fabrettus ex 
co quia fingularibus Duplicarios, & fefquipla- 
rios quafi appofitos in aliquibus infcriptionibus 
equitum apparet . 

Eorum fepulchrum fitum fuiffe in via Labica- 
na ex infcriptionibus non paucis fepulchralibus 
ad illos fpe&antibus ; ibidemque erutis augura- 
tur Fabrettus inícript. pag. 36o. cujus fententia 
probatur ex duabus aliis, qu: in Maufolao He- 
lene in eadem via collocato eruta exportata 
funtin officinam marmorarit ad Curiam Inno- 
centianam , relate a R. D. de Montefaucon pà- 
sina 116. & in utraque Equites fingulares de- 

. Ícribuntur natione Pannonii ut 1n noftra, qus 
iamen improbat fententiam Fabretti , nam eru- 
&a eft anno clapfo 1705. extra portam in Vinea 
D. Gafparis de Molara , quinoftro Mufzo eam 
humaniffimé donavit. Idem auctor dicit Ána- 
slyphi rationem Equitibus fingularibus eandem 
fuiffe , ficut & locum fepultura ; fcilicct in parte 
inferiori equum ftratum cum puero , in fuperiori 
virum Jacentem in lecto. In noftro lapide decft 
pars inferior, in qua tamen apparet caput pueri 
manum extenfam cum Virga tenentis, utrum 
cquus etiam fuerit ignoratur . 

Notanda praterea funt verba Cobortis IIII. 


Prétorie quz ad Pratorum primó , deinde ad. 


Confulum tutelam ex omni exercitu felectz 
Ínerunt, Prztorias hafce Cohortes Auguftum 
primo inftituifle ait Fabrettus infcript. cap. 3- 
pag. 126. five novum ut Zacitus dicit annal. 
lib. 4. cap. 5. five decem numero , ut diferté tra- 
dit Dio lib. 4. & apparet innoftro lapide, ubt 
numerus quoque militum his verbis prafcribi- 
tut: Stipulatores autem corporis decem mille erant 
1n desem cobortes diffributis quamvis a Dione di- 
Ícrepet Tacitus, ut explicat ibidem Fabrettus . 
Ut ut fit, dici poteft, varietate temporum etiam 
numerum cohortium variatum fuiffe. Atque» 
hzc de propofito lapide . Coetera funt clara. 


95 


Abulam marmoream addimus ex quadra- 
to lapide excifam,in qua Simulacrum Viri 
togati cernitur  fedentis & librum infpicientis 
proximus illi puer eft 5 illis hzc verba fubjectao 
leguntur. | 
Nomen qui retinens tu magnus Alexander 
Pallados inventum medicinalemque laborem 
Quot feci fludio proximus tpfe meo . 
T effor nunc fuperos , non boc meruiffe videbar 
In volnus Genoris , quet fubito occidigsus , 
I nunc , € dubias Fatorum neclege clades. 
Coujunx quod potuit titulum mihi reddidiz uni 
Valeria U z/élla . 


» Mufzi Kircheriani 


Infcriptio hzc , ut vides, multis fcatet men- 
dis , & barbara dicione componitur. Quamo- 
brem mentem ejus qui illam pofuit , intimé per- 
Ípicere me non potaiffe ingenué fateor . 


96 
D. M. 
ERMAE 
OVINIORUM 
CONJUGI BENE 
MERENTI FECIT 
OVINIUS 
THAMYRUS. 


Clara eft infcriptio hc, cui iminet Aquile 
imago, qua in quamplurimis fepulchris excul- 


ta invenitur ob Relieionem, qua Antiqui Deos 
o 


rum cultores colebant Jovem , cui Avis illa fa- 
craerat, ut propitium Deorum Principem fibi 
poft obitum invenirent. . ! 


97 


D;.:MT uc 

M. ULPIO 
CERIALI ; 
VIXIT | ANNIS 


L. 
CLAUDIA VEN 
UsSTIA CONIUGI 
. CARISSIMO 

BENEMEREN 
TI EECIT . 


98 


D. M. 

M. TITIUS CHRESIMUS 

FECIT SIBI. ET  AFINIJE 

TROPHIME COIUGI! SUJE 
BENEMERENTI ET MAXI!MiL 
L/E FILUE EIUS ET LI!BERTIS 

LIBERTABVSQVE POSTERISQVE. EORUM 
iN FRONTE PEDES III. IN AGR. P. VI. S 


In his duabus infcriptionibus ficuti ; & in an- 
tecedenti notanda eft ditio Cozjux , qua modó 
Marito , modó Uxori tribuitur, ut alibi dictum 
eft. In ultima aucem earum littera S fienificat 
Signatum faille fepulchrum in fronte , qux viam 
publicam refpiciebat pedes quatuor , in Longi- 
tudine veró ; qua in agro productum erat pedes 


fex. 
99 


D. . M. 
PUBLILIA PRIMA 
PUBLILLE FORTUNA 
TIE PATRONZ E. M. F. 
SIBI ET SUIS POSTERISQVE 
SUORUM 


100 


Clafsis Tertia. 


IOO 


DIS MaNIBUS 
T. FLAVIUS MARINUS 
P. VALERIO MARINO 
FILIO SUO VIXIT 
ANNIS IIl MEN. VII. 
D. VIII. 


ICI 


D. M. PASSIENIE 
CHRESTE 

L. PASSIENIUS 
HELIUS 

MATRI B. M. F. 


IO2 


D. M. 
RUSTIO 
HYLIE VIX 

IT ANN. VI. 

. MEM. TRES 

RUSTIA MAT. 
FILIO PIISS. FEC. 


Hz quatuor Infcriptiones ita clara funt , ut ex- 
plicatione non indigeant , exceptis notis B.M.F. 
quz fxpe in tumulis incifz leguntur , ut intelli- 
gatur fepulchrum Defuncto Bezemerenti fatTum. 


103 "^ 


D. M. 
TI CLAUDIO PRISCO 
SECUNDIANO COACTORI 

PATRONO BENEME 
RENTI Ti. CL, EUSCHE 
MUS CUM SER. PRIMJE 
 "CONIVGIS VA. ET TI. CL. 
HERMETI COLLIBER. CAR 
|... ISSIMO ETATIS CAUSA 
ÉT LIB. LIBERTABUS SUIS 
es ! POSTERIS EORUM 


^ Hanc infcriptionem fic legendam puto : 77/6 
Claudio Prifco Secundiano Coscdori Patrono bene- 


sneventi d izus Claudius Eufibemus cum feyvois pri- 
ma conjugis Valerio, €- Tito Claudio Hermeti 


Colliberto Cayiffimo &vc. Ut intelligatur Verbum 
Coacleri tributum Secundiano , cui fepalchrum 
pofitum fuit, notandum eft , ficuti neceffe fuit 
"ve&igalia auctoritate publica inftitui pro Rei-. 
publice utilitate , ita etiam vectigalium exacto-. 
res, qui etiam CoacZores dicebantur , & Publi- 
*ani. Hiautem ut plurimum viles habebantur , 
'& male vifi , quod plebecula oneri effent ideo, 
(referente Bulengero de Imp.Rom.falarium cer- 
tum iis ; qui vectigalia exigebant , attribuit Au- 
guítus , cum olim fuis fumptibus efficerent ea, , 
quz fui muneris erant ; adeoque plus exigebant, 
quàm deberentexigerc. ——— 


.IO4 
P. M. $ 
NICOSTR ATUS 
VIX. ANN. LII. 
PIUS IN SUIS 
B. S. E $. T. X. L. 


114 


Ultimas notas ficlege: Hoc Sepulebrum ex- 
mrüxit, Sit Tibi Terra Levis. 


IO$ 


Titulum Sepulchi addo capiti puella fuljetdunt 
bis verbis . j| 
MAMMA FEGIT 
CLAUDLE HYCI/JE 
JUNON&R. 
Ubi nota verbum /egiz pro feci? , fortaffe ob im- 
peritiam fculptoris, ficut e(t Di&io Iuzoxe pro 
Iunoni , Quis autem pofuerit tumulum Claudix 
dubitari poteít,nam apud Latinos nomen M a»r- 
za xqué fumitur pro matre , ac pro Nz/rices . 
Vide Plautum Moftell. 5. proprié tamen figni- 
ficat Uber fcu. Mammillam uc apud Virgil. x. 
Aeneid. í 
Aurea fubnetdens exerit cingula mamma . 
inde Mammaye , fcu mammam dare pro lacfare. 


Io6 


DIIS. MANIBUS 
M. TREBELLIO ARGOLIO 
TABVLARIO VIATORUM 
QVESTORIORVM AE 
JXRÁRIO AMICO OPTIMO 
PRISCVS T. FLAVI 
POLYCLITI V. Q. SER. 
ET 'TREBELLIA GRAFHICE CON. B.M. 


Plura munera exercuiffe MarcumTrebellium, 
cui tumulum pofuit Trebellia Conjux , docet 
Infcriptio , idcft illum fuiffe: Tabularium, Via- 
torum Qutflortorum , Cv ab Arario . Dc his om- 
nibus inquirendum elt, & primó de inuuere» 
7 abularii ; que quidem vox non unicam fignifi- 
cationem obtinuit . Primó Tabularii dicebantur 
( docente Bulengero lib.4. cap.8. dc Imp. Rom.) 
qui civitatum aut Proviactarum chartas, Q" ra- 
LHiones trallabant , dy praeerant Tabulario Crvi- 
tatum , in quo pleraque publica , € prioatorum 
recondebantur , uelut debitorum ob/ggnata pecu- 
ai. Olim Tabularii fervi erant, quod Vetue- 
re Arcadius, & Honorius , & liberos homines 
ftatucrunt .. Secundo, Tabulariws fignificabat 
Caleulorum, nam interdum 1n rebus Privatorum 
adhibiti funt , & pro imperitis litterarum fcribe- 
rent , & fubícriberent , 7ertió Tabularios in-- 
telligit Capitolinus eos , qui proprie rationcs 
conficiunt eorum ; qui publico iaferuntur , & 
debentur . Ex his deducitur quid exercuerit 
Trebellius in munere Tabularii Viaterum , & 
Quefloriorum. Viatorum autem Collegium crat 
apud Romanos, ex quo, qui officium ligandi 
haberent ; Licores appellabantur. Item P1470- 
ves erant Apparitores , quia Villis ad Senatum 
Patres accerfebant , ut. Plin. lib. 18. cap. 3. & 
Columel. lib. 1. ////s £emporibus Proceres Cioi- 
Zaris in Villis morabantur , & Livius 10. Cum 
apparitor juffu magiflri equitum eurn dnceret c. 

Con- 


IIS 


Conífules füos habuiffe Viatores iadicat Ve- 
tus lapis T. STABERIO SECUNDO .COA- 
CTORI ARGENTARIO VIATOR CONSU- 
LARIS ONESINO. VIATORI COLLEGII 
MAGNI CLAUDIA SMIRNA CONJUX. 
Vide Bulengerum cap. 2 t. lib. 6. de Imp. Rom. 
qui etiam lib. 3. cap, 14, explicat munus Qae- 
Jleriorum , atque ex Varronis lib. 4. Quaffores a 
quarendo dictos effe ; eofque fuiffe, qui conqui- 
rerent püblicás ipecunias, & maleficia. Trias 
autem Quzítorum genera fuiffeaddit. Alii enim 
Urbani vcl Zrarii , alii erant. Quaffares Parri- 
cidii vel rerum capitalium. Poftremi Provincia. 
les dicebantur. Tullus Hoftilius primus Quz- 
ftores aerarii inftituit. Sub Imperatoribus veró 
aliud genus. Quaftorum fuit, quorum. munus 
erat Epiftolas , & Orationes Principis in Senatu 
legere ,.de.his Caffiodorus-lib. 1. cap. r3. & alii. 
Jam remanet aliud munus Trebelii qui dici- 
tur 49 ZÉrario fuiffe, hoc eft Aerarii admini- 
fter ; cum autem non explicetur , cujus zxrarii 
fuerit ; Íciendum eft , plura fuiffe Romx Aera- 
ria. Primum erat publicum, de quo Feftus. 
JErarium Populus Romanus. in ede Saturni ha- 
buit , 1n quo civium tributa , cv vetiigalia affer- 
vata. Alverum erarium/azéius diétum,in quo 
aurum ad ultimos cafus fervabatur . Tértium 
erat militare , ab Augufto inftitutum ; ad quod 
explendum vicefima legatorum,& hereditatum, 
vicefima quinta venalium mancipiorum, cen- 
tefima rerum venalium; & bona damnatorum 
ilata, Huic-srario proprii Prefecti fuere, ut 
refert Tacitus lib: s. Annal. Clauftra zrarii ci 
Praefectus erat, & militarem pecuniam rebus 
novis obtuliffe ; Quaftores olim Aerario prz- 
politi erant , & fub an. 726. Auguftus prztorios 
Viros przfecit, poftea ad- vitandum ambitum 
forte ducti funt'; ex Prxtorum , & Queftorüm 
numero fingulis annis. Ex his omnibus deduci 
poreft abhoc Aetario Trabellium fuiffe dum. 
viveret, 
Cum Lachrimis etiam depofitos fuiffe odora- 
'tos liquores ;- & unguenta in fepulchris' clare 
oftendit antiqua infcriptio ; que eft Rhode .- 


4 Sage BALIÓCG. Bip. i 
.MAGNA OMNIVM, EXPECTATIONE 

à) / GENITO 
ET DECIMO OCTAVO  JETATIS 
Sail cwdlNNO 
AB IMMANI ATROPO E VITA 
! 10.2 FTSSHR Bei wo cV AMMAUS 
iuo FVSCA: ;:MATER roS buas 
AD LVCTVM ET GEMITVM, RELICTA . 
'" CUM LL&CHRIMIS ET OPOBALSA ^ ' 
it? i MO UDUM ''* '*. 4 y^ 
HOC SEPULCHRO CONDIDIT. ... 


E 
" 


Talia autem vafcula in quibus reponebantur 
fiGilia feré omnia funt ; aliqua vitrea ; ea forma 


^ — Mufzi Kircheriani 


quam Tabula XXXVII,reprzfentat ia fepulchris 
inventa. Circa que notandum eft fimilia Vafa 
fcpius etiam iaveniri in. fepulchris Chriftiano- 
rum, que tamen lachrimas continuiffe non eít 
credendum. Docet enim, Antonius Bofius ir» 
fua Roma fubterranea lib. 1. cap. 2o. Ejufiodi 
ampullas five vafcula tam fidtilia quam vitrea, 
aqua luftrali plea repofita fuiffe cum cadaveri- 


bus , juxta ritum antiquum, quem refert Guliel- 
mus Durandi in fuo Rationali lib. 7. c.35. n. 37. 


his verbis. Ponitur cadaver in fpelunca, in qua 
in quibufdam locis ponitur aquà benedicta , & 
prung cum thure ; Aqua benedida ne demones, 
qui multum eam timent ,, ad corpus accedant ; 


folent namque defxvire in corpora mortuorum, - 
ut quod nequierunt in vita ; faltem poft mortem 


agant. Thus vero ibi ponitur propter foetorem 
corporis removendum , fcu ut defundus Crea- 
tori feu acceptabilem bonorum operum odorem 


intelligatur obtuliffe,feu ad oftendendnm,quod: 


defunétis profit ; auxilium Orationis, Carbones 
in téftimoniüm, quód terra illa ad communes 
ufus ampliüs redigi non poteft ; plus enim durat 
Carbo fub terra; quàm aliud. Aliqua'ejus ge- 
ncris exhibentur in Müfaio cuielargitus eft hu- 
maniffimus Canonicus S; Marie Tranftiberimo 
D. Marcus Boldettus Sacrarum Reliquiarum» 
Cuftos Pontificiusjlingux hebraicz peritiffimus, 
& Antiquitatum Romanorum 'quzad Chriftifi- 
: deles pertinent folertiffimus Cimeliarcha à 
Infcriptiones:relatas abfolvam Verbis  qui- 
bus Lilius Gregorius Giraldus; finem impofuit 
erudite differtationi,quam fcripfit de fepulchris, 
& vario fepeliendiritu. Sapere? vero (ait ille ) 
ut quoniam mortale nobis contigit corpus; ani- 


mus veró immortalis; enitamur ut animi noftri. 


memoriam poft mortem relinquamus immorta- 
lem, dumque fepulturas haíce legimus ;. earum 
.ja&uram facilem effe putemus : quin illud. potius 
agamus ; quod Pericles ait, ut exuti mortalitate 

fine fepulchro fine etiam titulo , fi ità contingat, 
noftri. memoriam inagis apud Deum. imniorta- 
Jem ; in Coelo bonorum omnium opernm remu- 

neratorem , quàm jn fepulchris , .& mármoratis 
eorum infcriptionibus «onfervari putemps,mor- 
.tifque ipfius memores feinper dum vivimüs s fi- 
A3mus nani nec aliam ab;caufam fünitnumn Phi- 
lofophia finem Platonem in. affidua mortis;cogi- 
tatione pofuiffe videmus ; ni(i quód per eam & 
. vitia fugimus , & ad arrdtes accendimur , qui- 


bus rebus in fupremi , .&:tremendi judicii tem- : 


pore una cum corporibus non jam mortalibus 
furre&uri ; donati i f(empiternoque domi- 
cilio cum Deo gloriofiffino optimoque ecernüm 
beato &vopcrfrudmür. ^. 


CLAS- 


* 


| 


S. 


j: 
5 


TTA Alli T, 


4 


/ 


///l/] 
7, 


$ /, AM 


N 
X 


j TT T l Il | 


HII 


j 4 
m M 


í 
n «a 
dy Dn 


"m 


I 


THER 


Hn na m HELLE THU 


TRIFENETH HIVER ELI EIE UETENP 


TTITTTTTTITT, 


ii 


WH 


- 
i 
VELLE CLELLEEULLELLI VELDULELLEEELLLLLELLEELELLEECLLLE LLL EL LLLI l temutifi 
"n - —— —— Hr EE—À — - 
U 
i - 
i m 
i ES 
" 
um 
l IVLI&A EYC-DIAE PLAVI/A 
! XXI — - NAIS GOGNATTAET IVLIA RESTITV TA|[- 
| zi: SG - - " : 
: E Em E IB.PATRONJA B:ME-H-M-D-M-A B. |3:d- 
à E EB 
x E nz 
EE 
r jmmmamsuRmuEaRS TEEEELFELET zi 
iB IRLHEREERREEEERERORNDE HH 
ARRA AC ROATK : m TETIIRITTIR TTTHTIERITT munus 
- L— — ER 
TUTTHT [ TITITTT TRITT IIT 
I 
i 
| 
X LM 
li 
p 
n 
] 
í h 
i 
ae 
a 
A 
A. E 
WHHHHHIN A M I TI TRE A A IT 1 j TTE l mmm I 
AAT Il ! MI | | | UIT TERTII 
HOLT EL | | | WR HEIL 
E M X ACN—IE-A-A NON ON 
-- ADS KM SUSCXTUM zu € 
ES e CA CEA TER n Earl x DA D 


utere ma SER E EE E 
CARO GO S 


di 


i 


(i 
ji 


T 


TM 
i 


1 


e 


LL 


P 


A 
J 
/ 
» 


J]] 
7 7, 
D 


BIMMDMM 


SIDHUIA 


7 


D 


iW 


NN 
ji 


"yé 
TH 


i 


1259 


f 
"n 


Z 


SUB 


Li 


jj 


W 
jJ 


UD TADu 


1 


1 


j 


DTI 


————— 


— M 
PL EELLLLLLLTCuL————————— 


- 


—— zm | 
: | 
| | 
(NA (d : 
E : | D M . — 
: | -——1 
E a P.MATTIO HERMETI 
E E 
E Eae» -cg | 
2 SANI FLAVIA | | 
—J| | SPE GOIVGI 
I | Em 
| B.M .FEGIT E 
1] | 
J 
| TITRE J 
1 LLLI -— 
| E : : zm 
B UN 
-— — m E—— 
^X SN As UU VUMTULUL lil 2 e um MY il i Y mm min , UT um li "M B ! 
z —- - v 4 — 
E—— 1 c— em £7 «ik 
mmu TEES 
uu e 1 M li TUNI MM I 
: | Isl 
s 1 i$ | DIC |] ERSERRS 1 
Tm « FVTYGCHIA VATI 
t «Es "VIXIT ANNIS XVHH| ||| 
^ CT ZDS-M e. S UNE A.cvpivs ceRDO ||| 
im— | -»" P j If! zIBETA& BENEMERETI| ||| | |. 
l S j a — M POSVIT MTMI s 
; oi TROPHIMI | || r WII AES 
PM. | RNC lil l -—- UAI | 
Ru MI Ii m mm —3À | 
j MIRA | I WII RANA HT | 
| Indis cur ooweuns .— Lego e TTC DORIA n D 
; | M li i 
E CMM UR UIDI 


de Levy. 
LE fT rmt msnm sentium COPS go Reliure, eer Ex ce diefra lua AGI ALIA 28; irae Du 


LEE 


TUmcmXUm ENSUIDEUSMK P ag 


| Im 
—cr IR 
——À ai 
- a | 
———— m l 
7 ! li 
zs MI 
E J 
Q i Mn 
—I— ! M M 
— f | 


ND 


AVSCIA $SECVNDA.COI 


-SVO BENEMERENTI FECIT ||||| 
| 
| 


[li 
| 


iCCIO AGATHINO CON | 


E — | 
— l — — ——]1| 


FO 
TAI 
| I 
————cE 
IET FLAVIO SE 


MM —M MÀ : d . c6 - € 


mde A Pa 


2 


vods i 


t UNE 


ud AE Vat 


ET GELERIS 


PATER. FILIIS 


ELTE 977777777 72777 PT n 


b 


TERR n 


TL 


DIS.MAN. 


GLODIA& M.ETO 


mm 


. M. 


D 


NAA, 
FILIA PIISSIMA 


PATRIS 


AVRELIA 


MeOB. 


JU 


db aaos 


— 
ze 
zm 
S 
SR T 
j SN 
3j PINE 
J 
i ie 
1 
[—E—— 
— ET 
x 
REL 
EE z E 
: d 
- : / 
E—————— 
s. 


zx ! 
e —— 
— 
s /; 
s //, 
— / 
prunas: -— 
EEEEEL-——— ———— Ü NEN -— 
: SSNSENESNES 
e s" 
zs SS 
-— m 
ID 
- i 
——— zi L——— E- En - c 


. & Ema SENME Ae ue n 


m aum : [7 


T 
| 


4 


SS 


SSSSSSSS 


em, 


A4 li WV 


Wi. — "à 


zt im IN * 7 | imm... á IE: 


d 


** 


E 


iro REN Zub. XXXIV Heu o 
JM ie RSS | - -— — y, , É 
i z ^ 
MF. ^" 1  - "d 


A $5 
7 i: 
Y ! 

5 41 Zr fi 
In-* 3 x 

|^ wg XNN Sel 

z- 1 VN NE 

(e AN Ji 

nA Vi 

| 4 

3 

WIE M 


MN i. P TA ffe i Mi ho in. aec | z 
M S RU Ru "UB E eism x 7 Eu EY 
i-e P2. VR du l Il [— E - A E 
"Ve iangBET /NMAST ny 
[S V. Ln UA MALA | ) | 2 x i 
- NU IP I 5 s ! | 
| MM je NN l M 
| IER s ne ! | S 
l / a NS : E 
LN yl —- & E—— j 
it 


ss«aili a 

| MI | li i TN TS m p E 

I TU l| | j : e 
IM E "1 
| 


! "| 
E 
p 
j 


WOXUFSNUNM 
. | 


AUT 
V i 


I 


NEMERENTI FECIT. 


LIB.ET HERES 
SARJAGOPHAGVM 
POSVILE-CAS TGL-EB 


M.VLPIVS GEORGVS 


MENS.II.DIES.XVIIIT 


| EQ.B.VIXIT ANNIS XXII |] 


y ifac 


Vemm va mcm ei 


Xmas oro Pris e Eme 


ass 2 
Aera mese dera p 
E EIUS 
tx 2 pe 


- Mm ae eee ien. TEE crean Saa 1 - B | 


APPS 


mm [ TUE 


zm 
E ——À 


erri LI 


. - EAE is * " zm 


:] 
H 
[ 
t 
f 
1 
i 
3 
i 


Td 


fReth ceat emen 


ubt » RUN i 


| n i | T | 
——— : m€—— 
MI n n 
c. — à E 


| DIS MANIBVS 

[L.PASSIENI.L.F. 

AVGIANI VIX-AN'VII 

l| MV. DIEB. XVIII 

7 z L.PASSIENVS 

"Ww EE ANTHYVS RT 
—-] [|| o.F1LIA AvGE 

: | | FILIO 

— | DVLGISSIMO 


l m mm 
| NUM ! I] TN 


| - n" HH WII HIT 
HI M A j ll | VI MALRUURURRLM 


NETT TTTTTTRIT 
M mm 
| RUE 


* á 
» 
LI 
A 
3 
À 
N 


e 


m 


Eee cir TR HIE an ax e REN i 


1 a *( E NV A 
4 M) C. UM 
» o] a WS 
; BN I Ml anm 
: 0] | : 1| 
PE 
: : MM 
j | 
í 
J 
h I i 
E 
i 
: ' Us 
| 


NA -— 
e L N S n ROS 
: : NSSNQN UE Jd) i 
MN * BR Ll b da 


e Lo Tut |t ul 


MASS 31 
tsi din op M : 


CLASSIS 


128 


QUARTA 


- Continens. Lucernas Sepulchrales . 


libus adhibita , reperiuntur 
fzpealia, qux Vafa lacri- 
marum dicuntur, atquc 
eciam Lucerne , & quidem 
in omnibus fere fepulchris, 
ut fcripfit Gutherius de jure 
Manium lib.2.c. 32. Utriufq; 
generis icones exponendz hic funt;prout extant 
in Mufzo, & primüm de Lucernis acturi przmit- 
timus, in more fuiffe Veteribus, & przíertim 
Romanis;ut in fepulchris ardentes lucernas con- 


derent ; quod apertiffimé probatur talium lucet- - 


narum copia , qu: paffim in tota Italia in- 
tra monumenta reperta fuerunt. Hunc ritum 
accendendi lucernas primüm ZEgyptios docuif- 
fc ;oftendif Clemens Alexándrinus Strom.lib.r. 
Cafalius de Vet. Z/Egypt. Rit. deinde ad coeteras 
Gentes tranfiffe, a quibus ad nos Chriftianos, 
ut docet Tertullianus de Idolol. num. 10. Nunc 
(inquit) Zucent Taberna , Q"fanue noffra plu- 
ves Jam Iavenies Etbnicorum fores J£ne lucerats , 
(€ laureis quàm chriffianorum . Celebriorum 
lucernarum , quz in fepulchris invente funt, 
Juculentam hiftoríam contexuit in fno primo li- 
bro Licetus. Coeterum illud huc revocandum 
eft, quod plerique affirmant , collocatas fuiffe 
lucernas in fepulchris ; quarum lychnj perpetuó 
arderent oleo inextinguibili , dummodo aerem 
vitaret . An hzc affertio fit vera difputaruot 
multi, precipue Licetus , qui nunquam fe vi- 
diffe tales lucernas ardentes fatetur, locutum 
tamen fuiffe cum iis, qui viderant, legiffeque» 
Scriptores, qui id affirmant: & putat id factum 
fuiffein fignum immortalitatis Anima , quarc» 
forfan Zbgyptii vitam humanam fignificantes , 
occafionem dedere Veteribus ponendi lucernas 
perpetuas in fepulchris, innuentes ; ibi Animas 
immortales femper morari. - ETE 
" Guido Pancirolus de Reb. mémorabil. p. 1. 
tit. 35. refert ardentes has lucernas fuiffe reper- 
tas his verbis : Preparabanzt etiam Veteres oleum 
 incembuflibile , quod nunguam confumabatur. Id 
nofira quoque etate federe Paulo I H.vifum fuit, 
invento fcilicet fepulchro T ullia feli Ciceronis , in 
quo lucerna fuit etiam tunc ardens , fed admiffo 
aere extinéla . Avyserat autem annos plus miuus 
1550. Hermolaus Barbarus coroll. 5: & Fran- 
cifcus Maturantius in Epift. ad Alphonium ami- 


cum , etiam teftati funt tales lucernas inventas 
effe, atque etiam alii relati ab Henrico Salmuth 
in Comment. ad Pancirolum , at quo nam hu- 
more nuttitz fuerint non refert . 

Fufe agitavit hanc Queftionem Kircherus no- 
fter in Tomo 2. Oedypi cap. 3. Syntag. 20. & in 
lib. 8. fe&t. 3. cap. 2. de Mundo fübterraneo, ubi 
afferit impoffibile effe, lucernas perpetuó arden- 
tes conficere , nam etiamfi poffit Ellychnium po- 
ni ex asbcfto , quod nunquam confumitur igne; 
non poteft tamen inveniri oleum , feu liquor 
alius inflammabilis , qui ita fit conftitutus, ut 
tantum femper novi liquoris , acquirat, quan- 
tum exhalatione evanuit, fiatque perpetuo li- 
quoris confumpti , & de novo advenientis per- 
petua generatió , qux quidem neceffaria funt ad 
ignem perpetuum confüituendum . Hiftorias 
autem , qua apud Authores communiter refe- 
runtur , ait, vel falfo fundamento innixas , vel 
preftigias Doemonum fuiffe, aut oculorum fal- 
lacias; aut fi verz aliquz fuerunt, rales lucer- 
nas divina arte longo tempore accenfas effulfif- 
fc , at de iis fermonem non fieri ; cum de perpe- 
tuis lucernis difceptatur . 

Gutherius etiam de Jure Manium lib.2. c. 32. 
affirmat fuiffe aliquando repertam hujufmodi lu- 
cernam ardentem poft multos annos ; negat ta- 
men quód claufo tumulo arderet, fed illo aperto 
ob immiffum aerem ftatim flammam conciperet, 
deinde fubdit : Qua arte id feeri poft ,. noffrum. 
nonefl diutius inquirere .. Alii bac inve pbilofo- 
phati fuut , qui accenfés bis Juminibus advolantes 
alas ingenii combufferunt . Illum ego imitabor 


tantummodo affirmans, perpetuas potuiffe dici 


lucérnas illas ; ob lychnum ex lino asbeftino 
formatum , quod nunquam igne abfumitur , vel 
ex có quód in fepulchris repofitz relinqueren- 
tur , ut femper arderent ; ac nemini fas eflet il- 
las extinguere ; apud AÁntiquos enim ( referente 
Plutarcho lib. 7. Symph. 14. ) in more fuit nun- 
quam extinguere lucernam , nec infufllatu , nec 
alia ulla violentia, fed inextin&am lucernam 
relinquere, quó ufque ignis oleum confumpfit- 
fet , & deficiente nutrimento ; ipfa quoque dc- 
ficeret flamma : five id reverentia Sacri ignis fa- 
cerent , ut dicebat apud Plutarchum Cefernius; 
five ut Lucius ibidem , ne viderentur necem in- 
ferre elemento quodammodo animato ; five» 
denique ne lucernam extinguentes lucem aliis 
N invi- 


129 
invidere exiftimarentur ; quod ibidem affirmat 
Florus. Péterant etiam dici perpetuasvel quod 
fzpius quodammodo perpetue reddebantur Le- 
ge, & teftamento , quo przcipiebatur lucernas 
accendi, & humore apto nutriri, utarderent. 
Modeftinus hoc recitat ex teftametito Mevia his 
verbis: Saccus feruus meus , & Eutycbia, Cv Ire- 
xe ancilla mea , omnes fab bac conditione liberi 

fanto , ut monumento zneo. alternis menfibus la- 
cerham accendant , & folemnia mortis peragant. 

Hujus generis lacernz mult erant, & fre- 
quentiores fi&iles, multe znez . Alie unius 
]ychni , alie Bilychnes , paucz etiam plurimo- 
rum lychnorum. Undenum. fe vidiffe unicam 
affirmat Licetus. Lapidem etiam fervari dicit 
in Mufzo Benavidii Patricii Patavini : nec unius 
forma ille fueruat , nam alie rotunde ,. ob- 
longe alim, 
imagines diverfarum rerum illis. infculptz , 
qua [cepe fuerunt pro libito expreffe ab Artifi- 
cibus , qui fcribente Plutarcho quaft. 25. eas 
vendebant cum egteris vebus , qua ad funera per- 
tinerent in Temple Libitine, qua cadem cum Ve- 
aere erat ; ejufque moris rationem affert,fcilicet, 
ut monerentur. boc vitu caducum effe , quod effet 
natum , cum una eademque Dea , Ó ortui , Cv in- 
zeritui praffderet : unde Libitinarii dicti qni fu- 
nera curabant. 

Multas retulit Licetus lib.3, cap. r 1. & icones 
in iis expreffas erudité expofuit. Plurimas ele- 
ganter exculptas vulgavit Petrus Sanctus Barto- 
]us additis obfervationibus italicis Joannis Petri 
Bellori, quz deinde latiné reddite cum lucernis 
recufis prodierunt Colonix Marchice anno 
1702. ftudio eruditiffimi L, Begeri. Nos alias 
proferemus ab iis diverías ; quas in noftro Mu- 
fxo collocavimus ; cum notis, quas rebus excul- 
ptis,in compendiofo fcribendi genere convenire 
judicabimus . 

Et primo loco lucernam fictilem produco fub 
numero i. Tabule XXXVII. de qua in'Muízo 
olim breviffimé defcripto a P. Athanafio Kirche- 
rio fub nomine Georgii de Sepibus part.2. cap.2. 
fic legitur. Inter lucernas una eft ex Archime- 
dis fepulchro eruta a Laurentio Mirabella Au- 
thori donata pro fingulari affectus fui in tantum 
rei antiquarig peritum Virum ( fcilicet Kirche- 
rum) teftimonio. Eam protulit etiam Licetus 
fic defcribens. Dum typum lampadis Romas 
miffum confidero cum fundo forinfecus perfo- 
rato , cumque tubo fürfüm de lucerna fundo per 
caveam Lyclini furgente ; cogitavi locum iftum 
fuiffe per quem haftula candelabri tranfmittere- 
tur ; quo lucerna poffet attolli deprimique ad 
arbitrium ea utentis , annulo fuppofito lucernz, 
quam fuftineret , ac haftula circumducto ; quam 
arcte comple&eretur, nec]à pondere lucerna dc- 


Mufízi Kircheriani 


alim triangulares . Varie ctiam. 


primi valeret , fed a violentia tantummodo ma- 
nus valentioris , cujus iconem fingi curavimus; 
ad normam lucernz per haftulam candelabri fui 
fum , & deorfum ductilis ad nutum legentis ; i $ 
ut oleum in cavea lucernz pofitum nec é fundo 
perforato egredi poffet, nec etiam haftulam can- 
delabri de fundo lucerne furfum aícendentem 
attingere , atque ulla ratione prorfus Couyqde í 
nare. Huc ufque Liceius pag.1255. Eamías 
cilé quifque confpicerc poreft in hac imagi 
quam a Liceto mutuavimus, & cum lucerna , 
in Mufzo affervatur contulimus adamu im illi 
refpondentem , hd HW S: 
Ánhzc in fepulchro Archi ii veré f 
reperta non audeo pro certo affirmare , ut af 
Author ; qui Mufzum Kircherii evulgavit. t 
enim fundamento fultus hoc dixerit ignotüm., 
prorfus mihi eft. Dubitabo igitur , ut pariter. 
dubitavit fupra laudatus Licetus lib.6. cap.125. - 
de reconditis Antiquorum .Lucernis, ubi eam 
recenfuit. Cupidus Licetus habendi pleniorem 
notitiam circa eam ; Mirabellz rationem , per- 
luftrari curavit ab Amico Roma degEnE Ca qui 
tale refponfum dedit. . 
.. Acceptis litteris tnis vidi peclnilravique. dili«- 
genter opus D. Vincentii Mirabellz Syracuíani, 
qua parte tractat antiquam Syracufam ,. impref- 
fum Neapoli é Lazzaro Scorrigio 16:3. ut in- 
fpiceram fi quid afferret" de Lucerna ; cujus ad 
Te typus tranímiffus cft , tanquam de comperta 
in fepulchro Archimedis. at re vera nullam i in» 
eo libro lampadis mentionem inveni ; folüm in» | 
ultima libri parte ponens . Author vitam Axrchi- 
medis meminit fepulchri , quod illi Viro Mars. 
cellus infigne conftrui curavit ; fuperimponens 
tumulo fpheram cum cylindro, addita infcri- 
ptione, ( quam fine dubio noverat ab A finibus | 
Archimedis fuiffe: mentem Defünái, relatam 
fuperius à Plutarcho, ) cujufmodi multo poftea; 
Cicero Quzftor contra, Verrem in Siciliam mif- 
fas gloriatur inter dumos inveniífe fe non exi-- 
guo labore. Quz fola de. propofito colligere» 
potui ex opere Mirabellz , qui fane fuitintimus 
amicus felicis recordationis. Ducis Federicii 
Cefi Principis Academixz Lynceorum , cui f. |. 
lucerna fimilis evo fuo reperta fuitfet , de illa. D 
notitiam dediffet ; ut facit de nefcio quibus offi- 1 
bus gigantis in illa Regionc inventis. Mulci mi- 
hi videntur anni prateriiffe ab obitu Mirabellz; 
quare neício qua fide. tibi fcriptum fit ab eo. Lu- 
cernam iftam inventam fuifle recens ab heri nus. 
diustertius. Haótenusrefponfioilla. |... 
Ex his apparet non adeó firmam, ac indubita- 
tam fidem adhiberi poffe vulgatz famae de lu- 
cerna recens inventa in fepulchro magni Archi- 
medis a Mirabella . Nos tamen operi noftro 
cam duximus inferendam , ne prateriiffe culpa- 
remur; 


Clafsis Quarta. 


remur, quod infignes Viri cenfent cxtitiffe ve- 
ram Archimedis Lucernam . 
2 
cXEcundo locoLucerna eft uno foramine in acu- 
3 mine pro lychno przdica, in medio duobus 
ad humorem recipiendum aptis. Manubrium ia 
avería parte eminet; rofis , & liliis exornatur in 
gyrum difpofitis; inter qux Arca rotunda Bo- 
vem Zona ciactum reprafentat ; Leonem humi 
proftratum aggrediehtem . Plura hac imagine» 
poffe fignificari autumo, & primüm dico certum 
fuiffe apud Ethnicos, omnia quicunque vivunt, 
morte candem (etti valida fint tanquam Lco) 
evinci, &in terram pro(terni , juxta illud Ho- 
ratii : | 
Mors &quo pulfat pede 
Pauperum tabernas , Regumque turres vc. 
Quód ex his documentis probatur. De Lucer- 
na alia , cum Bovis imagine ira differuit Licetus 
lib. 6. Bovem hieroglyphice fignare cadaver, & 
quód per mortem homo refolvatur in terram ; 
€x qua primitus ejus corpus a Deo plafmatumo 
eft , juxca facrum Oraculum Gen. 3. /z/udoye 
vultus tui vefceris pane tuo, donec revertaris in» 
ferra » de qua fumptus es , quia pulvis es , ev in 
pulverem reverteris . Terce veró fymbolum effe 
Bovem luculenté demonftrat Valerianus lib. 3. 
hierogl. ex eo quód apud Perfas barbara Cerce- 
monia Bos fronte in Leoninam faciem confor- 
mata ex antro cornibus arreptus educebatur 
ad facrifictum , de quo Papirius. 
— dndiguata fegui torquentem cornua mitram. 
Quippe cum Taurus plurimum terrenum animal 
fit , terrx & inferis pote£atibus damnatum, Soli 
tamen ab ea gente dedicatus ; vim eam oftende- 
te videbatur, quam fol in univerfam terram 
exercet. Quod autem extraheretur ex antro ; 
delitefcere vim ejus in terra vifceribüs indica- 
bat, quam ut evocarent , & frugum feracitati 
confuülerent , facrificii genus id confticuerunt . 
Zona cingitur Bos ifte , ut indicetur ejus for- 
titudo. Zona enim ait Valerianus lib. 1. ple- 
rique locis Divinz littera pro fortitndinis hic- 
roglyphico ponunt ,. cingulum etiam apud Ro- 
manos militem ftrenuum fignificabat ; ut difcin- 
&us Miles imbellem . & ignavum notat, 
Hzc etfi vera dici poffint, ad aliam interpre- 
tationem libentius tranfeo . Apud Antiquos 
bovem fuiffe hieroglyphicum fiuviorum,quibus 
ideo paffim taurina cornua capjtaque dabant , 
notiffimum eft unicuique , & iate notat Pierius, 
item fluvios ipfos cornigeros , vel Tauricipites 


paffim efngunt Poe:x. Hinc Maro Aeneid. 
octau. 


130 


 Cerniger Hefpevidum fluuius regnator aquar&, 
- Et gemina auratus taurino cornua cultu . 
Eridanus . 
Athenienfes tamen humana facie flumen figu- 
rabant , cornibus tantüm a fronte prominenti- 
bus , five propter mugitum , quem edere flumi- 
na Taurorum inftar videntur, & Taurorum in- 
ftar ferocia funt. ut Feftus ait; five quód cor- 
nua , ob flexuofos eorum lapfus , luminibus tri- 
buantur, quare per boves illas in ZEgypto fe- 
ptenas pingues vifasa Jofepho Gen. 37. multi 
iatelligunt Nili feptem annuas. exuberationes. 
?gyptii etiam. Nilum uvium appellarunt 
Offrim ut refert Plutarchus de Ifide, & Ofiride, 
& ablata prima littera , quz grecum articulum 
fignificat Sirim , ut apparet ex Plinio fcribente 
lib. s. cap.9. Necante Nilus dicitur , quam fo» 
totum aquis concordibus rurfum junxit . Sic 
quoque etiamnum, Siris, ut ante nominatusper 
aliquot milliaria ex Afro Dionyfio canente. 

Hinc flwoii pinguis defceudunt flumina Nili 

Partibus Ó- Libyces , qui currens Jolis ad ortus 

Siris ab Zitbiopum populis cognom'ne fertur. 
Itaque Siris Aegyptiiserat proprium. Nili no- 
men. Apis autemapud cofdem Bos Deus cultus 
füit, quem & eundem cum Nilo putarunt , & 
ideo fluvium illum Deum nomine Serapidis , ex 
Siri, & Api compofito coluerunt ; multis illi 
templis extruis. Conftat etiam ex Plutarcho 
Siria , & Apin apud Aegyptios idem cum Nilo; 
& Serapide fuiffe , docente ibid. P/erique Sa- 
cerdotum in idem ajunt recideye Offrin, Gv A pin», 
Qv enarrant Apin cffe intelligendum formo/am. 
Anima Offridis imaginem;fed Sacerdotum Sapiens 
tiores Offridem ceufeut emne principium facultate 
bume (landi praditum , utpote caufam ortus. Sicus 
autem Nilum Offridis defluxum , ita Corpus Iffdis 
Terram putant , non uuiver[amy fed quam Niius 
invadens fatam reddit . 

Patet igitur nomen Sirís , & Apis idem figni- 
ficare , quod fignificat Serapis , & Buffris. Patet 
etiam flumen Nilum variis nominibus appella- 
tum effe , ideft Sirim, Qffrim, Apin , Serapim ,& 
Bovenquia non folàm cum aliis fluminibus fle- 
xuofus decurrit , & mugitum edit , concitatu 
curfu cadens de Catadupis, fed etiam foecundat 
Aegyptum. 

Nilus etiam fingulis annis incipit crefcere ia 
ortu canicule , que ftella nomine proprio dici- 
tur Sizíus , & locum habet in figno Leonis. Leo 
infuper Soli eft Sacer , & dicitur Solare Aztza! ; 
ut docet Plutarchus in Sympof. & Proclus lib. 
de Sacri£. Addo quod fcripfit Macrobius primo 
Saturnal. cap. 21. Z£gyptii ,1nquit, Zzimal in 
Zodiaco confecravere , &v cali parte , qua maxime 
anuuo curfu fol valido efferuet calove , leonifque. 
iibi ffgnum domicilium Solis appellant , quia id 

" 2 anu- 


Ins 


anitRal videkur ex natura Solis Jalffantiam. dedu- 
cere , primumque impetu y C calore. praffat ani- 
malia , ut preflat Sol ffdera , validufque eff leo pe- 
Gore j Qv priore corporis parte y ac degenerat po- 
fferioribus membris 5 Etiam Solis vis prima parte 
diei ad meridiem incre[cit ,/ vel prima parte anni 
avere in ellatem , mox elangueftens deducikur , 
vel ad occafum qui diei, vel ad byemems quá anni 
pars uidetur c/Je inferior. huc utque Macrobius. 
Solem quoque cum. Leonino: capite effingi do- 
cuit Laurentius Pignorius ; antiquitatum foler- 
tiffimus indagator in expofitione menfe 16ace , 
His prenotatis , precipué cum Fortunio Lice- 
to , mihi perfuadeo in expofita lucerna Leonem 
a Bove conculcatum fignificari poffe, Nilum 
aquarum füarum profluvio fuperare vim Solis 
percurrentis fignum Leonis. qua vi terra cale- 
fa&ta arefcebat. Hanc meam opinionem con- 
firmant Pierij documenta relata a Kirchero in» 
tomo 3. Oedypi Syntag. 3. ubiait. Aegyptios 
ad fignificandum incrementum Niliquod Aegy- 
ptia lingua Nzz fignificat ; Leonis jacentis hie- 
roglyphico ufos effe, quód cum Sol herculei 
Leonisterga adit , Nili diluvium excitat .. Pro- 
pter eam veró aquarüm redundantiam, quam 
Leonis beneficio confequi fe quotannis expe- 
riuntur , inftitutum eft ; & ubique Gentium ii» 
ufu receptum ut canales , qui aquam eru&tant, 
ad leonina capita abíolvantur ; ut ex leonum ri- 
é&ibus evomi aqua videatur. Niíi quis potius 
dicendum judicet, Virumalioqui viribusbene 
valentem a mórte devictum fuiffe, ut vis. Solis. 
fervidiffima Niloticis undis fuperatur ; quas in» 
Bove oftendimus (igaificari. Nifi focfan Author 
hujus Lucernz voluerit indicare virtutem;quam 
Sol habet difpofitivam ad generationem;in figno 
Tauri tempore Veris exiítens; & figno Leonis 
ejufdem Solis virtutem , perficientem res gene- 
ratas. Sicut olim ZEgyptii 1n gemamis exprime- 
banteandem virtutem infculpentes À nimal qua- 
drupede, quod Taurum fimul, & Leonem re- 
prafentabat, ut videtur apud Leonardum Augu- 
ftinum de. gemmis part. 2. num. 1 40. 
Floribus infuper exornatur Lucerna , fed de 
his alibi erit dicendi locus. 


Pu 


Ertia Lucerna rotünda eft , (imulque Orbe 
T circumdata, quam femiovatz frondes, feu 
lacinia exornant; Non deeft Manubrium, cui ex 
diamata opponitur lingua cum foramine pro ly- 
chno , ficuti aliud patet in dextera orbis parte fo- 
miti deftinatum. Puer eft in medio alis preditus : 
non tamen Angelum putes ; fed Cupidihem; aut 
Genium Amoris. Illum hymenazum vocarunt 


Mufzi Kircheriani 


Antiqui ;;inuptiifque pr&feeerunt , de quo Clau- 
dianus in quodam Epithalamio: : 5.0 

Hunc Ad ufa genitum legit Cytberea ducemque 

Prafecit Ibalamls vnullum junxiffe cubile 

H oe ffne , nec primas fas ef attollere tadas. 
& poftea illum idem Poeta defcripfit. 

Duice mtcant oculi , niveafque infecerat igni 

Solque .pudorque genas ». dubiam Longi 

umbram stats p 

Cafaries iutonfa tegit ec. 2 4T EE ROO F- 
Toedam acceníam gerit, nam antiqui in nuptiis. 
Dcos hymenaeos quos dicebant Corjugeles, ( ut. 
refert D. Auguftinus lib. 3;.de Civit. Dei)ines 
vocantes totidem quot illi erant - Ícilicet quinz. 
que cereos accendere folebant. Eiatam tamen, 
illam nou tenet fed inclinatam , foitalfe at fis 
gnificet in fepulchro cineres. alicujus Vicggucum - 
lz repofitos fuiffe, cujus nuptie intempceftivaz. 
Daorte I1nterciderint. xod xu Miei LN 


" (NN SYN eA À 
i & Ói Ww $. 3 

í T v4 ^ - 

í 1 i à E E 1 

(xt v s 


Uartó parum diffimilis fuperioribus fe» 
offezt Lucerna. corona. laurea circum- 
data , intra quam. Venatio.. Fera 
rum exprimitur .. Venationum autem, qua 
ludis Circenfibus exhibebantür, omnes.feré 
veteres hiftorici meminerunt. Legatur Onu- 
phrius Panvinius ; qui cap. 3. lib. 2. plures hu- 
Jufmodi ludos , feu potius immanes venationes | 
in circis exhibitas refert.. Inter eas celebris fuit, 
quam Caíar dictator confe&is bellis civilibus: 
populo exhibuit... De ea fic Tranquillus in:ejus | 
vita cap. 35. Venatioaes editz per dies .quin- 
que ,. ac noviffimé pugna. divifa in duas acies 
quingentis peditibus, Elephantis vicenis y tri- 
cenis equitibus hinc. & inde commilfis «Deo 
venationibus Severi lmperatoris |Herodianus 
lib. 3. hec habet. Severus Imperator popularis 
effe in primis volebat, edendis omnifariam magniz 
Jftcent i fiinis [pec aculis , centenis ettam fapemnumes 
ro .06ci/és belluis ,quas omnibus regionibus conquis 
rebat y Jed à ceugiaria dedit ubeyrima s Qv certa- 
nén propofuit , undique accitis «Ludianibus atque 
ÁAtbletis . omms TEQDETS 
De hujufmodi Athletis ;. feu .Beftiatiis Joan- — |. 
nes Argolus in notis ad Panvinium fic ait. Nibil. | 
babent, quo tegantur ,non videlicet crate can- 
cellis , vota , ad idum totis. corporibus: expufiti s 
uunguam frufiva manuum mittunt. Talem repra- 
fentat Lucerna propofita cum beftiis dimican- 
tem , quz fortafle in fepulchro erat^, in. quo - 
Athlete membra fuerunt collocata... 505508 


' | 


 -€UNCTIS PORTUM , 


EK" 


ClafssQuartà. —.— ' 


T.Enatorem extin&um. poteft indicareo. 
Ny , fequens lucerna, in qua Venatio , Fe- 
arum , exhibetur non quidem in circo , fed 
in aperto campo , ubi contra Taurum canis 
invehitur. Quantüm Antiqui venationibus 


dele&arentur , non unico patet teftimonio ,. 


Inter omnia íatis fit referre Dionis verba, 
de venationibus Cai  Cafaris Calligule 
lib. 59. Cajus natali fuo die venationem dedit 
Ure quadringenta ac totidem alie fera affricane 
Junt interfetia , & alibi: Cajus natali fuo die.» 
Drufille biduo populo [pettacula prabuiz y eque- 
Jitias Q veuationes primo die quadringentos Ur- 
Jos accidit » poffridie totidem affricanas feras . 


B» 7 


X lucernis hic delineatis altera Manubrium 
«habet, altera illo caret; fed in ea tabercula 
emingnt: tribus inlocis ia formá crucis difpofita , 
In utraque. Larve fcenicz imago eft, quarum 
frequens expreífio in fepulchris antiquorum cer- 
nitur , forcafle ut indicetur Vite humana Come- 
dia ; de qua Vates ille , 
^ Grex agit in fiena mimus s Pater ille vocatur s 
vo Filius bic , nomen divitis illeteuet. 0. 
- Mox ubi ridendas inclut pagina partes , 
yo Fera redit facies , diffimulata perit . 
Hujus generis lucernam fi&ilem expofuit Petrus 
Bartolus part. 2. num. 1 4. Antiquarum lucerna- 
gum; inqua quatuor vifuntur fcenice larva , 


quas ideo expreffas in ea fuiffe fcripfit Bellorus ; 


ut indicaretur fepulchrum alicujus NoRtEA Íeu 
Masi Vcenia affueti . 


Li Cop; v £a 


|) cerna ; íeu pifcem cui parum diifimilem 
protulit Licetus lib. 6. pag. 1126. & putavit 
eam extitiffe in fepulchro Piícatoris ; conje- 
&uram trahenstum ex pitce , tum ex reperta in- 


 fcriptione: 


| -. .GENUTIUS ORATA 
i ROM. PISCATOR. | 
2 MALEDICTUS iLLE PISCIS 
QUI SPINA-ME CONEIXIT. 
HEU MONS LUCIS, ET TU RIPA 
MORTEM MIHI. 


Elphinum. habemus. expreffüm in hac lu-- 


132 
Verofumile igitur eft hanc luceraam, e fepul- 
chro Pifcatoris erutam fuiffe, aculeata , & vene- 
nata fpina cofecti ab Araneo piíce. Neque» 
enim defunt in aquis pifces venenati,quos refert 
Plinius lib. 9. cap. 18... Nec venena ceffant dira 
, (iuquit. ile) wt im Lepore, qui in Indico nari 
etiam tatu peflilens Gc. Araneus etiam I gipe 
aculeum venenatum habet. in dorfo. Figulus 
iamen adeó. ruditer. pifcem expreffit, ut cujuf- 
nam generis ille fit dignofci minime poffit, & 
potius Delphini , quàmalia pifcis imago confpi- 
ciatur, Si Delphinum expreflum dixeris , ia eo 
fignum ccelefte indicari credas de quo Ovidius. 
Quam modo calatum Stellis Delphiua videbas 
o0 4H sfugiet vifus aocte fequeute à Iu0s-.. 
Cum autem Vencti Sacer hic pifcis fuerit, it» 
honorem. Libitinz accenfam hanc Lucernae 
fuiffe facile dixerim, Eadem enim erat cum Vc- 
nere , & mortuorum cineres frequenter cidem 
commendabanturjappofitis citulis Veneri facris, 
ut patet ex quampluribus fepulchrorum iaícri- 
ptionibus , 


9 & IO 


Ine lucernz,quas proponimus Imagine Jovis 
cuftodis oftendunt pecore tenus expreffi. 
fulmen enim geítat manu , ut.Neronis numifma 
repraíentat ; adjecta Epigraphe *fupizer. Cauffos . 
Quem Antiqui inter Dcos Penates Domorum 
Cuftodes numerabant. Sociam habet Aquilam 
fulmini iafidentem , de qua Horatius in HH : 
Qualem m: niffram fulminis aliiem , ; 
Cai Rex Deorum mi dn in a'véis Uagas 
permit. , 
Inearum altera talis imago circumdatur corolla 
exramis haderz ni ipe ; rudi enim minervao 
expreffa eft. Inaliis autem fimilibus; ut refert 
Jo. Petrus. Bellori in. fuis nocis ad Lucernas a» 
Bartolo delineatas, exculpta eft corona ex lau- 
IO, & quercu compacta. Ut ut fit, Arbores funt 
Mactorias ,.& triumphos indicantes s Apollini& 
Baccho (tia »qui cumJove conveniunt. Ratio 
autem cur hzc expreffa fint multiplex effe po- 
teft: vel. quia in honorem Jovis arderet hxc lu- 
cernascui fepulchrum dicatum erat ; ficut in Lu- 
ceraa nea , quam num. 2. partis fecunda exhi- 
buit Bartolus, titulus dedicationis legitur L.7 e- 
dius; Aliti [ovi.DD. vel quia, cum "bi fuade- 
rent Antiqui Animas poft mortem ab. Aquila in 
Coelum transferri;ubi Jupiter Regnum obtinuc- 
rat lacrimas abftergere an fnere, tali fymbolo 
E " 
Habet infuper hzc mets in fammitate Ma- 
nubrii fimulacrum luna in cornua curvatz , vcl 
náfcentis ; vel cum fole mox congredientis,qu 
pro- 


133. 
propriam poftulat explicationem é. praefertim, 
quia in pluribus lucernis reperitur. Talem ha- 
bent Lucernz aliquot apud Licetum , & fex alie 
a Bartolo relatz. De prima earum differens 
Bellorus in notis ait: Ideo Lunam in omnibus 
exprimi , quia Proferping feu Hecate cum cate- 
ris Diisfingule dicatae fuerunt. Proferpinam» 
enim Tergeminam fingebant; nam in Coelo cre- 
debatur Luna , in Terris Diana, & apud Inferos 
Proferpina. Verüm tanti Viri , eruditiffimi at- 
que , dum viveret , amicifiimi venia , ab co dif- 
fentire non dubitabo; non tamen negabo po- 
tuiffe dicari Proferpine lucernas cum expretfio- 
ne lunz in cornua curvatz. At cum in propofita 
Jovis imaginem habeamus,neceffe non cft aliam 
Deam in ejus confortium advocare. Eruditiffi- 
mus Fortunius Licetus explicans fimilem lucer- 
nam ait : verofimile effe eam arfiffe in tumulo 
Viri nobilis, vel etiam extra fepulchrum ufui 
fuiffe viro nobili, quifui generis claritudinem 
in lucerna refulgere voluerit. Luna enim apud 
Antiquos, cum multorum rerum fymbolum ef- 
fet, in primis erat Nobilitatis ex antiquitate» 
Profapig , nam , ut ait Valerianus lib. r 1. Per- 
vulgatum eft Lun geftamen apud Arcades no- 
bilitatis tefferam extitiffe ; qui propterea Profe- 
lenes appellati fuere; quód poft Deucalionis di- 
luvium primi ipfi lunam infpexiffe nafcentem fe 
credidere ; quodque putarent univerfum huma- 
num Genus aquis obrutum periiffe , & a fe rur- 
füs originem propagationis emanaffe, Erat veró 
geftamen ; quo uti folebant Arcades, fibula in» 
Lunz cornua porrigentis fpeciem , qua calcea- 
menta connectebantur . Quin & Romanis , qui 
nobilitate praftarent , geftandi lunulas morem 
fuiffe Plutarchus tradit in queftionibus Roma- 
nis queft. 79. fed de hoc figno alibi dabitur fa- 
fius differendi locus. 

In Prafentiarum fatis fit innuere fententiam» 
Plutarchi . Quzrens ille , cur qui nobilitate ge- 
neris aliis przftare viderentur, lunulas in calceis 
geftarent: An ; inquit, fignum hoc eft habitatio- 
nis fupra lunam ; qui fertut , & quod poft mor- 
tem rurfus Anime lunam fub pedibus habebunt? 
ficuti hoc quoque inftitutum erat, ut rebus fe- 
cundis elati , & fuperbientes mutatienis fortune 
in alteram partem admonerentur , exemplo vi- 
delicet Lunz , quz primüm recens extitit , e, 
caligine ; fulgore de hinc fubinde faciem fplen- 
dido augefcit , illuftrans , & cum pulcherrima, 
renidet Orbe pleno , rurfus exuit lumen fuum , 
& ad nihilum redit, Tale Plutarchi docuimen- 
tum viam aperuit, ut claré dignofcatur , cur 
Luna in fepulchris, eorumque lucernis expri- 
meretur, 


Mufzi Kircheriani ' 


IB 

Ndecimo loco Lucerna vultum Dianssfeu - 
Proferpine móftrat inter cornua dimidiate 

lunz exculptum. Huic Dez facram illam fuiffe: 
ratio fuadet. Pluries enim fepulchrales Urn 
illi dicabantur, ficuti loco Deorum Maniumo y 
aliorum Deorum nomina exprimebantur. 


12 An cus zs ddl 
Eo exprimitur in fequenti lucerna jin quo - 
nil aliud fignificatum fuiffe crediderim nifi 
iigaum efle ccelefte, in quo Sol effervefcit. Cur-: 
rens apparet, ut velocitatem ejus fyderis de- . 
claret. | 
13 
A Ilitis defuncti fepulchrum illuftraffe Lu- 
M as fub hoc numero delineatá;corona 
in eadem expreífa fuadet. Laurea enim cum fit; 
Virtutem militarem indicat , qua hujufmodi co- 
rona ; quandoque etiam ex quercu declaraba- 
tur, uttradit Hellius lib. 5. cap. 6. & Plinius 
l.b. »2. cap. 3. & 4. Potuit etiam effe fignum - 
triumphi; nam talem lucrabatur Dux quilibet, 
qui fedata Provincia, vi&ifque hoftibus Tar- 
pejam Arcem triumphans afcenderet.. Nifi velit 
quis potius dicere, in ea ritumantiquum reco- 
gnofci debere coronandi cadavera, & fpargendi 
fepulchra floribus, & coronis . De quo ritu. 
apté Clemens Alexandrinus lib. 2. A turba , & 
negotio remotz fecuritatis fignum eft corona» 5 
quare ca, & mortuos coronant. Illum tamero 
improbavit Minutius Felix in o&tavio his ver- 
bis. Ego vos in boc fatis mirors quemadmodum 
tributis exanimi ,C nen fentienti Coronam , cum 
Q» beatus non egeat , €» mifer non gaudeat flori- 
bus. Videmus proinde in quamplurimis lucer- 
nis ; Urnifque Sepulchralibus coronas florum 
expreffas. - 


à 


'Loribus etiam exornata eft Lucerna bilych- 
nis,quam vides cum Manubrio,in parte op- 
pofita, & duobus hinc inde protuberantibus mu- 
cronibus. Ex argilla nigri coloris. compacta» 
fuit , quz raró inter rudera Antiquitatum repe- 
ritur. In medio foramen habet ; ad oleum exci- | 
piendum , labro eminenti circumdatum , E mes | 
ius 


. Cllafsis Quarta. 


lius infundi poffit . Cujus nam. generis fint flo- 
Íículi in ea exculpti, non adeó facile dignofci po- 
teft. Ex remufcuis , in quibus inhzrent,dicerem 
florem effe herbz. inharentem , quam Convol- 
yolum vocant , que jufta Plinii relationem lib. 
21.cap. 5. zafcitur per frucfeta , nullo odore. 
candorem tantum referens , ac ueluti natura rudi- 
mentum lilia facere condifcentis. De ufu iorum 
in fepulchris dictum eft fatis, non videtur tàmea 
omitti poffe id quod narrat Diophantes Laceda:- 

monius ; qui Antiquitatum libros 14. fcripfit. 
Airille apud Giraldà de Sepulchralibus Aegy- 
ptium hominem locupletiffimum filium fuperfti- 
tem;cjus fimulacrum domi con(tituiffe, ad quod 
Famuli cenfugerent ; cum Domini iracundiam 
ismusque evitare vellent , & familiares. a, 
Domino veniam confecutos; /£mulacrum ipfum 
f ovibus 2 Qr coronis folitos ornare , dx odaramen- 


7 hacadelere " gu rinid poflea ad fepulchra tranf- 


data. 0 
Poffunt i igitur flores expreffi fi gnificare, " quàd 


— Amicus five alius faperftes mortuo flores ,. & 


. herbas odoriferas in tumulo pofuerit, juxta illud 
Maronianum Eglog. 5. in funere dilectifimi 
pueri. i 

Spargite bumurm foliis. » inducite frondibus 

— umbras, .. * 
o Pafleres, mandat tibi feti bali Daphnis. 


. Putabant enim Gentiles eorum Animas, qui mo« 


— riebantur in Juventute diu morari circa Ícpul- 


e m 


cra , delectarique in mollibus herbis , & odora- 
, tis floribus., unde Juven. Sat. 7. j 


2 Dii majorum umbris fenem, » € ffne podere, | 


o werram s 0 js 


T Spirantefque. Cr'ecos á 9 in urna. prrpitum.a 


gunouer us; 1 
" Quare fi gnificaturus in urna continente dile&i 


* fui cineres Ver ineffe perpetuum, aptiífimé fcul- . 


pitfores , & frondes. Coeterüm Antiquos fo-. 
fibus , & frondibus fepulchra coronaffe , obfer- 
- Nat in antiquis lectionibus Calius lib.7. cap.20. 


| . Corolla ex Potho ,qui duplex eíts alter hyacin- 


10 flore ;.candidus alter ex Amarantho , ut 


ofender 'et; inquit Thilefius lib. de coronis; flore 


Inquam intereunute faMtaaed Herois qeupa- du-. 
(faluram Furius a he va C 


i t ^ v 43 
DAE 
MEM E - F j , 
i. EM 15 
UP i 
v4 p ; i j 27 


:.N fequenti lucerna cujus fuperficies plaftica 
arte compacta lzvorem quendi exhibet,licet 


. longo annorum fpatio: deturpatum;& corrofum; 


fex palmarum rami in crücém » feu fideris fpc- 
ciem difpofi iti exculpti funt. Quid illi fignificent, 
non adeo clarum eft , ut dubitari non: poffit. 
hosce aptifta Cafalius de Rit. Chriftianorum 


We c. 


T-— 


134 
antiquis agens, & afferens lucernam hujus gene- 
ris cum palmis hac habet. Demum altera. in» 
qua palmz funt expreffe , & hzc ad Martyrum 
Ícpulchra confueverat apponi, ut in Apocalypfi, 
Palma in manibus eorum. Etfi non de Solis mar- 
tyribus ac forté non de Martyribus ibi loquatur 
Evangelifta : nam illis tribuit Stolas albas ; fcri- 
bit enim ibi Joanaes de palmas gerentibus ; ubi 
Lyranus: Dicuntur omnes beatinon folüm Mar- 
tyres in Empyrco amicti. ftolis albis per gloriam 
animx, qua quidem gloria per ftolam albam 
defignatur . Palma veró date íunt omnibus 
beatis infi fignum Victoriz, quam habuerunt , 
etiamfi citra martyrium de mundo , carae, & 
diabolo , tribus hominum adverfariis, qua pal- 
ma Victoriz non habetur in prafenti fzculo, in 
quo homines quantumvis fancti , funt femper in 
pugna. Licet autem communiter palmz ponan- 
tur in manibus Martyrum per quandam appro- 
priationem , & excellentiam , debentur camen 
omnibus beatis, quorum vita fuit militia fuper 
tcrram » de: qua morientes exierunt cuim V 1cto-^ 
ria, qua fuperarunt hoftes invifibiles , atque» 
viübiles. Et Eucherius apud Pierium Hier. jo. 
oftendit palmam effe fymbolum noa tantüm 
Martyrum ; fed omnium Piorum . Ita Origenes 
in GGenefim a3. Pa/zza vic£oyia /Agnum dii illius 
belli , quod inter fe caro , C piritus gerit. Et de 
Martyribus przcipué quamplurimi Ecclefiz Do- 
€tores, & ipfius Ecclefie confíenfus , quz de» 
Martyribus agens. illa verba ufürpat . Martyrii 
palmafü accepit &»c.. Verm nemo negabit ; opi- 
nor , palmam in fepulchris , feu lucernis expref- 
iasdcufic apponi , ut indicaretur alicujus mi- 
litis invicti Virtus j. non diffimili modo ac Ver- 
bum Fortis fzpé in lacernis incifum , nec Mar- 


tyrem fignificat, fed militem, vel Athletam , feu 


alium , cui cale nomen conveniret, Hanc opi- 
nionem confirmant documenta fapientiffimi Li- 
ceti; qui de Lucernis antiquis agens , hxc habet. 
À Tergo iufcribitur Forzis fundus. pofticus in- 
Ícriptus erat S£robilizin fundo incife litrere Sgeul. 


Inícribebantur autem. Lucernz aliquando no- 


mine defuncti, cui accendebantur , aliquando 
nomine artificis, a quo pla(mabantur, aliquando 
nomine amici; a quo-accendi curabantur, ali- 
quando nomine fervi,a quo cuftodiebantur, ali- 
quando nomine Numinis , cui dicabantur, quod 
facilé conjectari poffümus ex varietate .inícri- 
pronum nuper adnotarum.; nam littera T , in- 
dicat initium nominis Artificis.. Donati nomen 
amici fuit. Chrifti nomen habuerint; que 
Chzriftiano ciueti ; vcl. Chrifti imagini accenfz 
fuerunt. | Fortis vidctur fuiffe fervus hujus nomi. 
nis lucerna cuftos..: Eodem. feré modo de Pal- 
mis dicendum eft. Hxctamen ambiguitas fzpé 
aufertur ex aliis pluribus circumftantiis ; ex qui- 
bus 


bus omnibus certum Martyri argumentum de- 
educitur, 


] 


16 


Ecima fexta Lucerna bilychnis,duplex ha- 

bens foramé pro duplici flamma, polliuis 
caput demonftrat;qui folem fignificat.Lunz im- 
minet ; quz cornibus $olem refpicit ut ejus fi- 
deris virtutem ,a Sole communicatam intelliga- 
mus. Utriufque autem. periodos applicarunt 
antiqui , poft quas , ut innuimus, Anima defun- 
&orum in alia corpora revivifcere deberent. Ait 
enim Socrates apud Platonem in Phedone. Ex 
veteri fermone abire ad Inferos Animas defun- 
&orum , rurfümque huc reverti , fierique ex 
mortuis quafi quodam curriculo remeantes , ad 
demoftrandam anims immortalitatem , nam 
ex Viyentibus mortui ; & mortuis viyentes 
fiunt. 


17 


D decimam feptimam lucernam gradum fa- 
A cimus;cui fimilem expofuit fub.n. 3 o.partis 
prima Petrus Bartolus ; in ea videtur Quadriga; 
quam Aurigator triumphans. regit, manu ele- 
vans palmam relatam in fignum Victorie « NNo- 
tiffimum eruditis eft , inter multa fpeéaculorum 
genera , que in Circo maximo antiqui Romani 
edere confueverunt , prgcipuum fuiffe certamen 
curule , & equeftre. De his diferté egit Panvi- 
nius lib. 1. cap. 9. de ludis circenfibus ; erat cur. 


fus aliquando bigarum aliquando. veró triga- 
rum ,& quadrigarum, adjun&is curribus equis, 


qui curfitabant .. Currentes big 2e lunam imitari 


putabantur , que gemino curíu cum fole con-. 


tendit , five quód noce videatur, & die: & ideo 
bigis alterum. equum nigrum alterum candi- 
dum jungebant , qui noctem ,. & diem reprefen. 
tabant. Quadrigas autem Soli tribuerunt , quód 
Sol per quatuor anni tempora fingulisannis ver- 
tatur , fic Tertullianus Epig. de Cin. UNS 
Luna biga datur , femper Solique quadriga à 
Eridhonium: Athénarum. Regem primum qua- 


tuor equos currui adjunxiffe ; narrant, de quo 


Virgilius 3. Georg. 
Primus Ericibonius currus , cv quatuor aufus. 
* Sungere equos. ,  AMPdI j/que. votis. in eere» 
iédor . 
Ex his quatuor equis duo dicla jugales , 
qui jugo , duo veró funales, qui loro ; hinc inde 
allisabantur . antiqui enim. non binos equos 
ut nunc fit 5 fed quatuor , equata fronte junge- 
bant ; ut dixit Silvius Italicus lib. 6... 


Mufzi Kircheriani 


—— pacis de more putaves 4 

JEquata fronte , & concordi cuvrerefrano..— 
Aurige five illorum agitatores dicebantur, vel 
Bigarii, vel Quadrigarii . Eorum initio dug fa- 
aiones erant, & a colore veftium, quibus dum 
cutfitarent , induebantur , nomina fortieban- 
tur. Scilicet alba, & rubea tecti curribus infi- 


dentes certatim currebant, fed poftea volupta- | 


tis aut fuperftitionis caufa ex duabus , quatuor 
fa&iones faáz funt , Prafina , Ruffata, Veneta, 
& Albata. De his plura Panvinius de Ludis 
Circenfibus cap. ro. Igitur currentes in orbem 
circum metas ; qua in circo duplices erant, fe- 
pties circuire debebant, Auriga veró, qui pri- 
mus curru feptimam metam confeciffet , .viétor 
erat... At Bravium five premium accipi à Victo- 
re non poterat , nifi decurfis feptenis fpatiis 5 
quare Seneca lib. 3. Epift. 4. Agitatorum letitia, 
quum feptimo palma appropinquat, Siquidem ubi 
feptimo curriculo confecto agitatores circum» 
metas decurriffent , tum palma Vi&ori dabatur . 


Huc etiam fpe&at illud Odarum hne ur inis | 


tium : 

Sunt quos curriculo pulverem Olympicum 

Colleg:ffe jwvat , metaque fervidis 

Evitata rotis ; palmaque nobilis 

T'errarum dominos evebit ad Deos. 
Dubitari tamen poteft an Vi&oribus veré pal- 
ma daretur in figaum Victore ; & praemiorum. 
acceptorum , qualem in Lucernis aliquibus, 
Icon auriga oftendit. Praemia enim ab Impera- - 
toribus data; fuiffe ingentem talentorum fum- 


" mam, pluribus probat fupra laudatus Panvinius, 
' de ludis circen. ubi cap. r3. lib. 1. exponit ta- 


bulam repertam in Vaticano,in qua talia praemia. 


recenfentur , & ab eodém Panvinio explicantur | 
.Cap.14. p49. 37. num. 7.' De palmis. affirmat 
"T. Livius in finelib. 1o. his verbis : 


Sp. Car'vi- 
lio ,& L. Papirio confulibus coronati. primum D 


t5 "bello bene &dfas »Iudos romanos Jpectaverunty. ; | 


palmeque tum primo translato à Grecia more Vi- 


deribus date. Rationem affert Gelliuslib. 3. | 


cap. 6. ex 7. Probl. Arift. Si fupra palmae arbo-. 
ris ( inquit ) lignum magna pondera imponés,áC | 
tam grayiter urgeas ; 'onercíque ; ut magnitudo - 


oneris fuftineri non queat , non deorfum palma 


cedit, nec intra fle&titur , fed adverfus pondus 


refurgit ; & furfum nititur, recurvaturque, pro- 
pterea, inquit Plutarchus, in certaminibus | 


palmam fignum effe placuit Viétoriz : quoniam 
ingenium ejufmodi ligni eft, ut opprimentibü 


non cedat. Victorem igitur demonftrat Lucer- | 


nà in Quadriga brevi tunica circumamictums , 
qualem defcripfit Callixenus Athenei ubi dixit, 


ut breves turiicas haberent aurigantes pueri ,& 1 


pcetafos in capite . Illam Lora circum pec 
gebant ; que ex habenis ip(is fuiffc affir 


—« 


T" — 


cdi AER 


es c 


——- 
PP 


eee 


ES MELET AMETE 


Clafsis Quarta. 


golus in notis ad Panvinium , ut octo lora faci- 
lius poffent diftinguendo temperare , totiufque 
vi corporis equos retinere. 

Cur autem in Lucerna hac Quadrigarius vi- 
&or expreffus fuerit ; occafio ariolandi potius 
datur, quàm aliquid certó exponendi. Illam 
fuiffe compactam , ut in ejufmodi hominis fepnl- 
chro arderet , fi quis affirmaverit ; non improbo, 
affirmabo tamen Lucernas non femper effictas , 
ut in fepulchris deponerentur, fed fepe Artifices 
eaídem pro fuo libitu figuris ornaffe , quas de- 
iade pretio fibi comparabant coeteri , vel ut ino 
delubris Numinum quz colebant , dicarent , vel 
etiam 11 domibus ad privatos ufus adhiberent. 
Sxpe etiam defervicbant in fornicibus, & fub- 
terraneis locis, ut in Lupanaribus, ubi exiguum 
lumen paffim lychni accenfi reddebant. De qua 
Re Tertullianus. Cuz die leti pon laureis poffes 
adumbramus , nec lucernis dieminfringimus ? bo- 
"ofla ve , Cv folemnitate publica exigente , indi- 
care domui tui babitum alicujus novi lupanaris? 


I8 


Ucerna globulis exornata in gyrum diípo- 
fitis oftendit Sphingem ; in qua animal re- 
prafentatur duplicis generis , muliebre caput 
Vitta eft redimitum , ficut. apparet in iis ; 
que Romam ex /Egypto dedu&x paffim, 
in Urbe videntur. Calanticam habet a fummo 
vertice ad occipitium , facie decora collo tenus ; 
at infra , corpore velut equino , cruribus, ac pe- 
dibus leoninis . 

Fuit fine dubio hzc lucerna fepulchralis, nam 
Antiqui fphinges paffim fepulchris imponebant, 
quia, & integram Pyramidem füb imagine 
Sphingis in. Egypto conditam teftatur Plinius 
lib. 36. cap. 32. maximé veró circa loca, in qui- 
bus folet exundare Nilus , ficut Heliopoli , & ia 
deferto memphitico. Nihil autem fignificabant, 
referente P. Kirchero in Oedypo Synt.5. tom. 3. 
nifi Nili inundationem, non enim talia Animalia 
exprimcbant VEgyptii, quod crederent alicubi 
reperiri, fed ad connotanda reconditiora men- 
tisfenfa, Cum autem incrementa Nili menfe» 
Julio, & Augufto durent, & Sol iis menfibus 
maxima ex parte Leonis, & Virginis figna per- 
currat ; ex Virgine ; & Leone formare monftra 
confueverunt , que Sphinges appellabant;erant- 
que ftatuz Nilo confecrata . 


k, Lucernam veró propofitam dicatam fuiffe» 


inervi putamus , nam Minerva Sphingem ge- 
ftare folebat. Confirmat hanc opinionem caput 
muliebre , quod ad inftar Manubrii lucernz im- 
minet. Ifidem tamen illud refert; nam efforma- 
teft cum coma torta, & reflexa; & modium 


136 


geftat in capite abundantiz fymbolum . At ean- 
dem fuiffe Ifíidem cum Minerva nullus antiqua- 
rum fabularum peritus nefcit : Quot etiam no- 
minibus lfidem fuiffe vocatam docuimus alibi 
cum Apulejo lib.11. Metamorph. En adfum ait 
illa &c. 


I9 & 20 


Ucerna prima milité armatum exhibet, qui 
ftri&o acinace ; clypeoque munitus con- 
tra hoftem invehitur. Alia veró fubíequens nu- 
mero 20. indicata Militem quicícentem ; & fub 
armorum pondere defatigatum. Utramque ac- 
ceníam fuiffe, ut in fepulchro alicujus militis ar- 
deret ; ad indicandam fortitudinem bellica 
Viri ; qui fingulari certamine ftrenuum hoftem 
interfecerit , expreffe icunculz declarant. Du- 
bitari autem poteft an fuerint milites in Ácieo 
occifi , an potius ex Gladiatoribus, qui in Thea- 
tris , feu in Conviviis, atque etiam in Funeribus 
dimicabant. Noruatantiquz eruditionis Ícru- 
tatores , quàm frequentia fuerint ; apud Roma- 
nos precipué Gladiatorum fpectacula in Thea- 
tris , in quibus ait Tertullianus lib. de fpectac. 
Gladiatores inmocenies in ludum «veniebant , ut 
publice voluptatis boffie fferent . Quam artem. 
eladiatoriam ; etfi plurimüm homines vilitfimi 
mercenarii exercuerint, aliquando camen etiam 
Viros nobiles , & primarios , quin etiam Duces, 
& Imperatores ipfos illam exercuiffe affirmat 
inter alios Athenzus, & Demetrius Sceptius 
quilib. 12. Troici ornatus hac fcripíit : 4pu4 
Arotiochum Regem , qui magnus. dicebatur , non 
amici folum Regis in ayma tripudiabant, in c& tis, 
Jed ipfe etiam Rex . Julius Capitolinus atferit 
Commodum Imperatorem fuiffe Gladiatorem 
eximium , & in publicis Theatris , fpreta impe- 
ratoria dignitate , gladiatoris partes adimpletfe. 
Norunt etiam ,' quod animus meminiffe hor- 
ret, exclamat Laurentius Pignorius de fervis 
pag. mihi 194. in convivium receptos fuiffe hu- 
juímodi gladiatores à quibufdam adeo familia- 
riter , utnon polffim non mirari przpofterumo 
Philofophi hominis confilium ; qui non has tra- 
gicas fcenas ; fed etiamnum in convivio impro- 
baveritludicram pugnam , de his Silius lib.t t. 
Quin etiam exbilarare Viris convivia cede 
4Mos olim , € miftere epulis pell acula diva 
Certantum ferro fape , Cr fuper ipfa cadentem 
Pocula , efperffs non parco [anguine menfts . 
Quare conveniunt hifce cruentis fpectaculis illa 
Petri Chryfologi ferm. 137. In arenam vertitur 
domus , menfa migrat in caveam , fiunt de pran- 
foribus fpectatores , furore mutatur convivium 
fit cibus cxdes ; vinum tranfit in fanguinem. 
oO No- 


137 


Notum demum apud Romanos in ufu fuiffz, 
Gladiatores exerceri in funeribus juxta Rogum, 
ut Rogus ipfe fanguine perfunderetur humano, 


2I 


; 7 Elocitatem indicat Equus alis preditus in 
Lucerna vigefima prima exculptus. Ala- 

tus a Callimacho fingitur is equus , ad. notan- 
dum ftelle celeritatem, Vocatur a Claudiano 
ZEthon , & Aurora nuntius dicitur apud Home- 
yum. Quin ettam velox Aurora nuntius thon , 

ui fugat binnitu Stellas. Aethonis veró voca- 
bulum ab ardendo derivatum eft , idemque no- 
men dat Ovidius uni ex Solaribus equis , & ipfe 
met Claudianus uni ex Quadriga Plutonis . Tali 
enim tquo, currum Solis vehi fimularunt Ánti- 
qui juxta Ovidium in Faftis , 4 

Sextus ubi é Terra clivofum afcendet Olympum 

Phgbus , &- alatis ethera carpet equis y 
eoque curru Animas defun &orum ad Coelü five 
ad Elyfios campos tranfvehi , falsó opinati funt, 
unde poft varias Solaris curfus periodos omaes 
remeare deberent,novamqivitam incipere:ut fibi 
inter coeteros fuafic Pittagoras ,' Qua de. caufa, 
in Pee lucernis & fepulchris equus 
cjuímodi invenitur exculptus , & precipue in fe- 
pulchro Nafoniorum a Petro Bartolo typis dato 
cum notis Joannis Petri Bellori . " 


22 


Igefima fecunda lucerna fi&ilis duplici 

lychno praedita, & eleganter compacta ex 
rubra argilla , folia quamplurima in gyrum dif- 
pofita in medio labet , & in parte fuperiori Ma- 
nubrium triangulari forma abíolutum . Noti 
tamen credas SanctiffimamTriadem in illo figni- 
ficati , fed potius Tergeminam Hecaten, vel tri- 
cipitem Serapidem , in quo Solem Aegyptii ve- 
nerabantur, ac tria tempora , ideft Prafens;Prz- 
teritum ; & futurum agnoícebant. Idcirco tri- 
plici Animalium forma fimul unita efformabant , 
ideft Leonis , Canis, & Lupi ; nam referente 
Macrobio in Saturnalibus , Leonis capite mon- 
ftratur tempus prafens ; quia conditio ejus inter 
pratericum , & futurum actu prfenti valida , & 
fervenseft; fed przteritum tempus Lupi capite» 
. fignatur , quód memoria rerum prateritarum 
rapitur. Item canis blandientis effigie futuri 
temporis defignat eventum , de quo nobis fpes 
licet incerta blanditur. Fuiffe ab ethnice artifi- 
ce effi&am claré demonftrant pulli gallinacei ex. 
tra caveam farra legentes . Sunt illi augurii fym- 
bolum aptiffimé in lucerna expreffum ; quoniam 


Mufzi Kircheriani 


Antiqui lucernas laternafque  Auguribus affi- 
gnabant , femper effulgentes , ut aic Plutarchus 
in Queft, Romanis. Iraque ille qui lucernam 
iftam habere voluit , augurii f(ymbolum dedit in 
aufpicio faufto pullorum , e cavea egrefforum ad 
edenda grana proje&a. Quod ut clarius pateat, 
huc revocanda funt , qux Rofinus retulit c. 10. 
lib. 3. Antiq, Rom. 

Erat apud Romanos Collegium Augurum; 
fummo in honore habitum, quod primum tribus 
conftabat , mox uno addito, quatuor extiterunt, 
fed cum poft plebs admiffa effet in partem ho- 
norum Urbis, quinque plebeii augures creati , 
& patricii quatuor ; novem numero fuere. Plura 
Tullius de Divinat. & alii. Prater Augures 
erant Pullarii , qui Cave pullorum curam age- 
bant, equorum paftu Auguria captare Auguzes 
folebant: quz Auguria , quoriesoffa pullis data 
aliquo modo cadebat iníolum , Tripudia So/- 
fima dicebantur , ita Feftus.. Captabantur au- 
tem Auguria ex pullis hoc modo. Quotiefcun- 
que de inchoanda re quapiam Deorum per pul- 
los fenía exploratum ibant , imperato de more; 
filentio , pultem illis ante offam cavea reclufa, 
objiciebant, Quodfi ad oblatam efcam mox pul- 
li e cavea non profilirent , aut fecius egreffi 
vel non attingerent eam , vel alarum motu diffi- 
parent , vel reli&a efca oberrarent , aut occine- 
rent ; aut prorfus non vefcerentur , omen prafe- 
ferebant, magni terroris , & follicitudinis, even- 
cufque triftifimos; & pullarius exitum animo 
przvideas , ne quid molirentur ; fed defifterent 
ab incoepto , vel differrent deliberationes , hor- 
tabatur. Qaod fi pulli proruerent, cum impetu; 
certatimque in efcam involarent, & avidé depa- 
fÍcerentur , ita ut vefcentibus illis aliquid ex ore 
relaberetur , inde fpe haufta, pullarius , ut con- 
ftanter incoepta negotia urgerent imperabat, & 
fucceflus optatos a Diis fpoadebat. 

Cavez pullorum imago in antiquis monu- 
mentis cernitur. Hunc augurandi modum Clau- 
dius primo bello puaico derifit ; referente V ale- 
rio Maximo lib. 3. cap. 4. Cum pullarius non» 
exire e cavea pullos renunciaffet , abjici eos in» 
mari juffit ,. dicens : Quia edere. nolunt , bi- 
bant . 

Quod fi pullarius , quz Dii divulgata voluif- 
fent , diffimulaffet, aut veteratorié fupprefsitfet, 
idem contrahi nefas credebatur , ac fi qua tacita 
ferenda erant , palam feciffet . Si veró mentitus 
fuiffet, aut eo quod oftenfum fuiffet , fubdole 
depravato, fenfum non illi, qui confulebat ; 
fraudi effe , fed in auctoris retorqueri caput cen- 
febatur. Hac omnia improbans Aurelius Pru- 
dentius fic in Romano Martyre ait. 

Cum Confulatum initis , ut verna folent y. 

Pudet fateri, farre pullos pafcitis. 

Locum 


cx— 


Clafsis Quarta. 


23 


Ocum vigefimum tertium occupat Lucerna 
bylychnis, falcatam lunam gerens in loco 
Manubrii, & in medio imaginem Avis Pellicani, 
cui fimilem protulit Licetus pag. 105 9. lib.6.de 
Lucernis. Eam capacem effe eruditionis ait. 
Enimveró Avis hec juxta Valerianum in Hie- 
rogl. lib. 2o. Niloticz folitudinis eft , fed quz- 
rens cur in Lucerna fit expreffa ; refpondit: Quo- 
niam avis eít ignem. non timens immo defpi- 
ciens ; quid fi dixero proríus amans ? Audiamus 
Pierium, Fama perhibetur in furentis ignis ar- 
dores fe injicere ; eaque perfeverantia cruciabili 
tormento torreri, fupra quam excogitari poffit 
admirandam . Quodnam enim Á nimal tam fa- 
tuum , tam ftupefacto fenfu invenimus , quod 
ad unius prunx tatum , e veftigio non refiliet ? 
quod adeo robuftum atque impavidum , ut ac- 
cenfam non expaveícat flammam | &c. Itaque 
ait Licetus in Lucerna Pelicanum pofitum arbi- 
tramur , ad indicandum cjus alitis maximam» 
cum igne cognationem , qualis fimiliter eft olei 
cum flamma , quz fomitem ultro repentem ad 
fe depoícit. Qua ratione fcitiffimé pingitur 
avis ifta pedem alterum inferre in foramen , in- 
greffui fomitis inftitutum , quafi confcenfara, 
fponte in 8ammz voracis nutrimentum. Àn vera 
dixerit Licetus Lectori remitto , & ad aliam lu- 
cernam gradum faciam . 


24 


Lia fe obtulit lucerna forma a coeteris di- 

verfa, nam oblonga illa eft , Manubrio 
praedita ; quod aliquantulum inflexum foramen 
oftendit, oppofitum duplici alteri foramini, 
quorum primum in medio fomitem excipiebat , 
fecundum in patula extremitate Ellychniums. 
Inter hzc duo foramina ruditur exculpti fant 
bini veluti femicirculi , quos primo intuitu ju- 
dicabam indicare laminas ferreas, que equo- 
rum ungulis clavis ferreis aptantur. At diligen- 
tius examinatos illos fimiles recognovi antiquis 
armillis ejus generis, qua videntur in nummo 
veteri,relato ab Antonio Auguftino dial. 1.& cx- 
preffo a do&iffimo Scaccho Myrothec.». cap.4 t. 
ubi agit de Ármillis, quas milites more mulie- 
rum locabant in bracchiis, fcilicet femicirculos 
non perfecte peripheriz abíolutos. Aptabantur 
enim fupra bracchiale ferreum;& ne ad cubitum 
deícendendo in tra&andis armis militi impedi- 
mento effent , in illa parte quz axillam tefpicic- 
bat, apertz relinquebantur ; & fibula aliqua, 


138 


coriacea bracchio conftringebantur . Huic 
armillarum alligationi Cafaubonus fubícribit ia 
notis ad Capitolini maximinum in verbo De»x- 
£rocherium. Earum typum exhibuit etiam Tho- 
mas Dartholinus de Armillis Veterum $. 4. pa- 
gina mihi;57. Erant etiam armilla forma circu- 
laris, fed de his dabitur alibi dicendi occafio. 
In prefentiarum de exprefíis in lucerna fermo fit; 
quarum ufum apud Veteres milites fuiffe fcimus 
ad armorum ornamentum . Sic Bartholinus pa- 
gina 103. Szpe wilitibus ex bello feliciter rc- 
verfis di(tributa fuere armorum brachiorumque 
ornamenta , quorum ope fortiter res gefferant 
ut hec virtutis premia fe iifdem meruiffe bra- 
chiis recordarentur. quare Iítdorus lib.t 9.orig. 
cap.31.Armillz, ait, propriz Virorum funt, col- 
latz Victorie caufa militibus ob armorum vir- 
tutem . Poteft igitur dicilucernam hanc in fe- 
pulchro militis arfffe , non tamen pro certo ha- 
beri velim fuiffe femper lucernas variis fymbolis 
infigaitas, qux mortuo convenirent . Varias 
enim mihi fuadeo cum Liccto lib. 3. cap. t 1, fuif- 
Íc exornatas imaginibus diver(arum rerum pro 
libito artificum , ut ex iis in Templo Libitinz 
emptoribus expofitis , eas quifque feligeret, fi- 
cuti alibi iadicatum eft , quas vita functis aptari 
poffe judicabat ; vel Numini convenire , in cu- 
jus honorem tumuli erigebantur. Sic etiam af- 
firmat eruditus Joannes Smith aliquas infcriptas 
fuiffe nomine defuncti , alias nomine fabri,ficut 
paffim 1n pluribus certiffuma conjectura habetur: 


2 


I&ilis Lucerna Unilychnis duo gerens fora- 
mina, quorum alterum proardenti papyro 
eminet , procul a corpore globofo lucernz , in» 
ejus prominente velut naío : fed alterum eft ex- 
cipiendo fomiti paratum , & habet locum in» 
centro arez rotundum . Circa id foramen cir- 
culus eft intra alium majorem. circumferentiam 
lucernz deícribentem . Inter hos. duos circulos 
veluti coronam faciunt. intercepta pleraque mi- 
litaria infignia ; galea, Clypzi, peltz , pharetra , 
fecuris , lorica pectoris, atque doríi , five mavis 
troph&a , ex quibus conjicere licet hujufmodi 
lucernam pofitam fuiffe in delubro quodam Pal- 
ladi facro , nam reprzíentat varia militum do- 
naria , que Tholo Templi Palladis appenía fue- 
re. Confirmat hoc Luna , qua inftar Manubrii 
fupereminet luceraz , in qua Dianam fub fpecie 
Lunz venerabantur Antiqui. Siveró illam fe- 
pulchro infervitfe dicas , potuit indicare ftrenui 
militis cineres in eo repofitos. 


O 2 Quae 


139 
26 


Uz fub numero 26. apparet delinea- 

ta, fimilis eft. illi, quam expofuit Lau- 
rentius Pigaorius ; Joannes Baptifta 

Cafalius de Vet. Chrift, Ritib. cap. 4. & ex 
co Licetus lib. 6. cap. 46. In earum cen- 
tro nota eft defignans hanc vocem C/rifus , to- 
tamque arcem Lucerna occupans ad inftar cu- 
jufdamrotx. De his differens fupradictus Ca- 
falius ait: Quoniam Prifci Fideles fepiffimé lu- 
cernis utebantur cum figno X quod P interíecat, 
quibus litteris crucem , & Chriftum fuiffe deno- 
tatum demonfílravimus, ut fimiliter hoc idem 
denotat fignum P in altera mea lucerna. Et hzc 
fymbola congrué lucernis Fidelium appofita, , 
quod ipfe Chriftus teftetur de fe: Ego/um Iux 
mundi qui fequitur me non ambulat in teucbris . 
Hzc Cafalius. Illi tamen contradicit Licetus ; 
tribuens ejus Pietáti , noa veritati ea , qua affic- 
mavit , opinaturque ; Ántiquos ea noti, 
fignificare voluiffe non crucem, que facilius abf- 
que fuperpofito P. grecanico fimplici fui nota 9X 
fignificatur . Coeterum quum videamus fignum 
illud P in nummis antiquioribus xtate Chrifti 
culptum habere fignificationem prophanam. , 
cerré determinare non poffümus , quam fignifi- 
cationem habeat in ejufmodi lucernis:.Coafirmat 
hec D.Ifidorus de originibus, ubi refert eam 
notam qua Chrr/Zmez dicitur , & formatur ex P. 
& X. grzcis litteris junctis, indicare aliquid in- 
determinaté ad arbitrium. cujuslibet hominis 
utentis. Sienim Inftitutorcs earum Chriftiani 
fuerint, uti quidem potuerunt ca nota ad fignifi- 
candum;accendifle lucernas in honorem Chrifti: 
fi veró Gentiles, incertum eft, quid ea nota, 
fignificare voluerint , nomen ne proprium Arti- 
ficis Chremetis , Chryfippi , Chryfodori Chryf- 
mathii &c. aut defuncti, cui fimile nomen fuerit. 
Cum lfidoro in eadem fententia fuit Pignorius 
in libro Symbolarum Epiftolicarum Epift. 24. 
Confentit Pignorio, P. Fortunatus Scacchus 
eruditione Sacra, & prophana pollens, in fuo 
priore Sacrorum Olzochrifmatum libro , Ícri- 
bens iftiufmodi notam vetuftiorem effe Chrifti 
natalibus , & ab Antiquiore Gentilitatis ufu tra- 
du&am. Eandem pariter fententiam veram effe 
affirmat in fuo erudito Schediafmate de Mono- 
erammate, fcripto ad Illuftriffimum Ciampinum 
Joannes Burchardus Menchenius , Lipfiz im- 
preffo anno 1696. qui ex Pignorii de Servis lib. 
afferit notam illam non Chrifti effe , fed afterif- 
cum quendam fex radiis corufcantem ; quorum 
qui furfum excurrit, junctum habet latinum ver- 
bum Peza prima tantüm vocis littera expreffa.,. 
Videbatur enim tale fignum impreffum in colla- 


Mufzi Kircheriani 


ribus fervorum fugitivorum , quam tamen fen- 
tentiam paulo poft (ic refellit ipfe. 

U t ut fft , pro certo babemus talem notam tva- 
dutiam fuif]e primam a Magno Conflantino ad 
ufum pium , C coartiatam ad Chrifli nomen , cu- 
jus primores litteras gracas continet inter fe» 
complicatas. His addi debet , in lucernis Chri- 
ftianorum , clypeis, nummis, ceeterifque eorum 
mouumentis illam notam poni confueviffe, item 
duas litteras Alphabeti Graeci A & o, quibus 
litteris amplitudo fignificationis Chrifimi coar- 
&atur ad nomen Chrifti ; cujus dua priores lit- 
tere grace funt XP. quod extat apud S. Joaa- 
nem in Ápocalypfi dictum £go Alpbasc Omega. 
Sic Eufebius agens de Vita Conftantini .. Sic 
etiam Prudentius ad ipfam Romam. Ex his li- 
quet ob eam notam non oportere neceffario nu- 
merare tales luceraas inter lucernas Chriftiano- 
rnm ,non fic cum ea nota eft fita. inter Alpha, , 
& Omega , qua note contrahunt Chrifimum il- 
lud ad Chrifti nomen, quieft principium; & 
finis: vel cum ipfi apponitur palma , quz fepe» 
iliius eft comes ; impreffa iis temporibus;quibus 
Chriftianis cum Gentilibus pugnandum erat. 
Recenfuit inter fuaslucernas hanc notam cum 
Palma conjunctam Petrus Bartolus part. 3. n.22. 
Aliam oftendit in medio notarum Alpha , & 
Omega eadem part. 2. num. 24. quas Bellorus 
non dubitavit atfirmare fuiffe a Chriftianis adhi- 
bitas. 


27 


Hriftianorum itidem fuiffe fequentem lu- 

cerríam , nullum dubitare potfe cenfeo ob 
falutzre crucis figaum , quod in medio excul- 
ptum oftendit; Fuerat quidem crux apud anti- 
quiffimas Gentes folo ignominiz loco repofita , 
nec unquam ad ornatum expreffa. At poftquam 
Divini Reparatoris noftrz falutis cruore refper- 
fa fuit , ubique ufurpata ad gloriam , ad trium- 
phum , ad Diguitates iluftrandas , & inter infi- 
gnia Regum repofita, Hxc omnia diferte aureis 
verbis enunciavit D. Joannes Chryfoftom.hom. 
quod Chriffus £t Deus. Hoc maledictum,inquit, 
hoc abominabile , hoc extremi fupplicii fymbo- 
lum , cum diadematis, & coronis clarius factum 
eft , neque enim fic regia corona ornatur caput ; 
utcrüce, quz omni cultu dignior, & quam om- 
nes prius aborrebant; ejus figuram tantopere 
quzrunt : atque adeó ubique ea invenitur apud 
Virgines ; apud Nuptas ; apud Servos, apud Li- 
beros, fubinde omnes ex fe fignant, infcribendo 
in nobiliffimnum membrum roftrum. Infronute 
enim noftra qualis in columna quotidie figura- 
tur; mira hec eft gratia: nullus confunditur , 

nullus 


LI 


. Clafüis Quarta. 


nullus erubefcit cogitans quod maledicta mor- 
tis fucrit frmbolum , fed omnes ipfo magis or- 
nantur quam diadematum coronis , vel multis 
gemmatis monilibus, & torquibus; & non fo- 
làm non fugitur , fed & defideratur , & adorna- 
tur ; & ubique fulget , & fparía eft in parietibus 
domorum ,; in voluminibus , in Civitatibus, & 
vicis in locis qux habitantur , & non habitan- 
otur. 

'  Objici tamen poteft fignum crucis extitiffeo 
apud Gentiles ante Chrifti adventum in Fanis 
Idolorum , at habemus ex hiftoricis. Etenim ; 
ut obfervat litteratus Cafalius cap. 3. de Vet. 
JEgypt. Ritibus, conftat teftimonio Socratis 
it hiftoria Ecclefiaftica lib. s. cap. 17. dum per 
Theodofium expurgaretur. Templum Serapi- 


. dis , ubi Idolum ejus erat ex omnibus metallis. 


conftru&um , cruces repertas fuiffe, dicente» 
Socrate, in Pelubro Serapidis Jam diruto , & 
fundamentis convulío, littere reperte fuerunt 
lapidibus inciíe, quas. hieroglyphicas appella- 
ret ; erant forma infculpte , qux crucis habe- 
"bant effigiem , quas Chriftiani, & Gentiles 
oculis intuentes utrique eas. ad fui ipforum reli- 
gionem accomodarent &c. Hoc idem de cruce 
ante Chrifti natales a Veteribus obfervata te- 
ftatur 1n antiquis lectionibus Rhodiginus li- 
bro ro. cap. 8. Notum eft eciam antiquas eru- 
ditionis peritis: crucem ufurpatam ab. /Egyptiis 
inter fuos characteres. Hermes enim Trifíme- 
giftus uti primus Litterarum five inventor , five 
inventarum inftaurator , ita chara&terum hie- 
roglyphicorum inftitutor , ut qux in mundo 
occultiffima latent , mirifico a fe excogitato 
fymbolo exprimeret , omnia unico. caractere», 
quam Crucem Hermeticam appellabant , ex- 
prefit. Illam Itiacam feu Anfatam appellat 
P. Kircherus tom. 2. Oedypi part. 2. claff. X. 
cap. 4. Quem quidem characterem adeó vene- 
ratione colebant ; ut nihil fine eo re&té confici 
poffe exiftimarent ; eratque Amuletum poten- 
tiffimum , & character ad natur exemplar mi- 
rabili ingenii fubtilitate fabricatus , ad viam 
felicitatis demonftrandam unicum lumen; cu- 
jus virtutem in fuo libello de vita coelitus 
propaganda defícripfit Marílius Ficinus his 
Verbis. 

Antiquiores /Egyptii , quemadmodum in» 
Arabum quodam Collegio legimus , figuram 
crucis cunctis anteponebant ,. qua corpora per 
virtutem agunt ad fuperficiem jam diffufam, : 
prima veró fuperficics Cruce defcribitur; fic 
enim imprimis habet longitudinem , atque» 
latitudinem , primaque hzc figura eft, & om- 
nium re&a quam maximé, & quatuor angu- 
lis rectos continet &c. qui plura. defiderat legat 
Kircherum in Obelifco Pamphilio lib.2.- 


140 


Ex his videtur dici poffe, lucernam crucis fi- 
guum habentem , & ad Ethnicos, & ad Chri- 
Ítianos attinere poffe. Verüm obtervatione di- 
ena funt tria in lacerna efpreffa. Primum eft 
fafciolailla , quz capiti crucis impo(ita ritulum 
procul dubio indicat, qui cruci Chrifti Domini 
affixus, eum Regem e(fe Judaeorum declara- 
bat. Secundum eft, partem inferiorem crucis 
longiorem effe quàm coeterz ; at Crux /Egy- 
ptia partibus aequalibus componebatur. Ter- 
tium denique gemmarum, difpofitio ; licet rudi 
Minerva expreffarum , quibus ipfa cruce exor- 
natur. 

Fuerat enim mos apud Ántiquos Chriflifi- 
deles exornandi gemmis , & lapillis pretiofis 
cruces, ex diverfo metallo fabrefactas: ut plu- 
ribus in locis probat Arringus in fua Romas 
fubterranea , & Antonius Bofius lib. 4. cap. 26. 
referens verba hec Eufebii in Vita: Conftantini 
lib. 3. cap. 48. tantus & tam divinus Amor Im- 
peratoris ( Conítantini ) animum complexus 
eft, utin ipfo Palatii introitu ; in zdificio om- 
nium excellentifimo , in medio tecti laqueari 
inaurato, in tabula maxima explicata , Salva- 
toris paffionis intgne ; & lapillis pretiotis. cu- 
jufque modi, auroque multo polite elaboratis 
confe&um , figendum curavit . Ec Prudentius 
ad Urbem Romam lib. r.. fic cecinit. 

Agnofcas Regina libens mea /fgna nece[fe eff, 

In quibus effigies crucis, aut gemmata refulget 
Aut longis folido ex awro prafevtur in baffis. 
Hoc more exprimentibus Chriftianis crucem ,, 
indicatur,eam exornatam fuiffe pretiofis guttis 
Divini amoris , ut dixit invictus Martyr, & 
Apofítolus Andreas. Salve Crux, qua in Cor- 
pore Chriffi dedicata es , Qv e» membris ejus 
margaritis ornata, Notandus infuper eft orna- 
tus in circuitu Lucernz exprimens lapillos , feu 
gemmas in formam cordis effiGas , quarum» 
quaque tres alias rotundas , puto margaritas; 
fuper impofitas habet . Qux omnia indicare 
poffunt Chriftifidelium pietatem , & cultum, 
erga Sanctiffimam Triadem Divinarum Per- 
fonarum , quam fuis cordibus impreffam , uf- 
que ad Sanguinis effufionem confitentes , ve- 
nerabantur. Non igitur dubitandum eft ob ta- 
lia figna ; talem lucernam fuiffe Chriftianorum 
primitive Ecclefie , ut Tyrannorum perfecu- 
tionem fugerent , in. fübterraneis Romx Cry- 

ptis degentium , ubi fuit reperta . 


Aliam 


IAI 
298 


Liam ficilem lucernam ex pluribus quiz 

in Muíxo funt , Sele&am exponimus, in» 
cujus medio duplex cornucopiz efl cujus apex 
hirci capite abfolvitur ; utrumque fafciolis pul- 
chro ordine difpofitis in gyrum exornant . Hinc 
inde afüummitate poma funt, atque Uvaruap 
racemi dependent . In medio autem flammas 
ignis corufcat. His cornibus lampadem ipíam , 
quz in fepulchro ardebat fignificari non dubito. 
Poterat enim in Ethnicorum delubris , hujufce- 
modi lucerna effe ficuti in Templis Chriftiano- 
rum lampades videmus in formam cornucopix 
ex arc , & argento effictas , & prxcipué plurimi 
funt mira arte exculpt circa fepulchrum Prin- 
cipis Apoflolorum in Vaticana Bafilica quód 
hirci capite exornentur , miram non eft; nam 
fabulis perhibetur cornu , quod Amalthez dici- 
tur, fignum capra fuiffe, cujus la&é Jupiter 
nutritus fuerat ; quod deinde cornu nutricibus 
fuis in premium officii datum , hac przrogativa 
mirabile , ut qui illud haberet. nihil expeteret , 
quod illico non coníequeretur . 


29 


X fabulis habemus, Jovem ZEtheri przfici, 


Junonem Aeri, Mari Neptunum, Terre 


Cybelen ; & menfibus, pratis, filvis, cceterifque 
terrz angulis genios tribui, quos tamen Ma- 
crobius 1. Saturnal. pluribus argumentis evin- 
cere contendit Deos omnes ad Solem referri. 
idque unum effe , quod fub varia nominum ap- 
pellatione Gentes falsó venerabantur. Obfervat 
Henricus Kippingius Antiq. Rom. lib. r. cap. 1. 
Triginta mille Deorum fub Duc&tore uno masi- 
mo Jove Grzcos antiquos excogitaffe , ut refert 
Heftiodus in Theogonia . Eorum przcipuos , & 
electos ut ait Cicero lib. 2. de Nat. Deor. Ro- 
mani credebant effe Deos viginti. Duodecim 
illorum priore loco , fingulari nomine vocabant 
Confeutes , qui ab ZEthere fummo ad Lunam ut- 
que defcenderent , & rebus humanis dirigendis 
operam indefeffam navarent. Confentes dice- 
bantur , quód fimul oriantur , & occidant fex 
mares, & totidem foeminz ; ut exponit Giral- 
dus Syntag. Deor. 15. pag. mihi 372. Narrat 
P. Bernardus de Montefaucon in Diariis Italiz 
pag. 5. afe vifum Nemaufi templum antiquum 


Dianz , quod Pantheonem credidit; nam ibi 


duodecim apfidulz erant totidem fíimulacris 
numinum exornat&. Eorum nomina erant ex 


Ennio ; 


Mufzi Kircheriani 


1 É 3 4 ys : 
" Juno ,Vefla , Minerva , Ceres, Diana, Venus, 
j) 
Mars , : 
8 9 10 11 12 


Mercurius, Iovis, Neptunus, Vulcanus, Apollo. 
Reliqui autem octo populares vocabantur ; 
quoniam cultus eorum apud vulgum notior erat. - 

Hinc plura inueniuntur ab antiquis effica fi- 
mulacra , quz varia Deorum argumenta przfe- - 
runt , ob id vocata S/72z4 Paztea non in alium 
finem effica , nifi ut füupremi numinis virtutes in 
lis exprimerent. 

Ejuímodi generis lucerna fictilis nobis pro- 
ponitur ab Illuftrifimo D. Joaune Baptifta Ca- 
falio Mufzo perhumaniter addita, qu« in fuüb- 
urbana villa effoffa eft inter rudera balnei anti- 
qui propé formam A quz claudia ; olim in mon- 
tem Czlium deüuentis . Illa enim. duodecim 
Deorum figna exculpta oftentat ; qui primo 
loco enumerabimus . Secundo propriam cujuf- 
que fignificationem pro noflra tenuitate addere 
conabimur. 

Precipuum in lucerna feu. medium locum - 
obtinet , Mulieris fedentis imago ; quam Palla- 
dem vocari poffe putaveris , fi pecus lorica mu- 
nitum , & meduíz capite exornatum , Galeam 
infuper criftatam capiti impofitam infpicias. At 
cum copiz cornu fructibus , & herbis repletum 
finiftra manu fuftineat , navigii gubernaculo 
innixa , Fortunam potius exprimere putanda 
eft. Eidem gubernaculo Delphinus pifcis ad- 
hzret , fub Sede autem Harpiz fimulacrum la- 
tet : Eadem mulier dextera manu pateram Ar 
admovet fru&ibus onuftz , inter quos ferpens. 
affurgit. Ante oculos mulieris Globus eft , cui 
imminet caput in femicirculo inftar lunz collo- 
catum ; an Virginem vel potius Juvenem illud 
exprimat , non poteft dignoíci; rudi enim Mi- 
nerva fuit à figulo expreffum. Propé galeam 
fupra copie cornu Avis Pavo infidet, cauda in 
longum porre&a. Ad dexteram partem mulie- 
ris ; alia plurafigna cernuntur. Primó Avicula 
fupra papaverum manipulum infidens . Secundó 
ferula, feu Tyrfus vittis exornatus ; fub hoc 
forcipes fabri ferrarii dependent. His adduntur 
fulmina fimul colligata , Lyra Apollinis ; & 
Mercurii caducoeus. 

Pantheum igitur figaum dicendum effe pro. 
certo habeo, fi omnia attenté perpendantur ; 
cum in fingulis rebus alicujus Numinis proprie- 
tas indicetur ; qua de caufa Sacram effe voluit 
lucernam quifquis eam vel adhibuit vel compe- 
git. Jam ad fingula procedamus . 

Przcipuum locum obtinet Solis caput, nor» 
eo modo effictum qualis re vera Sol eft, fed qua. 
lem exiftimabant , & recepto more colebant 


. Antüqui , ideft Juvenem Apollinem dictum; - 


quem 


| 
1 


Clafsis Quarta .- 


quem ideo adolefcentulum fingi dixerunt, quód 
Sol ( inquit Ifidorus 8. Orig. ) quotidie oriatur ; 
& nova luce nafcatur , fivead innuendam , ut 
Phornuto videtur , Solis formofitatem 5 ut enim 
nihil apparet Sole pulchrius in hac rerum uni- 
verfitate ; ita nulla hominis xtas adoleícentiam 
pulchritudine anteit ; aut certe, ut alii autumant, 
quia licet ex vi Solis cun&a vitam hauriant , 
idem femper eft; neque unquam fencícit ; & jux. 
ta Fulgentium primo Mythol. quia occidendo , 
& renaícendo femper eft junior ; five quód nun- 
quam in fua virtute deficiat, ut luna, qua cre- 
Ícit, & minuitur. Intonfum etiam fingebant 
Apollinem aureoque Capillitio ornatum , figni- 
ficantes emiffionem folarium radiorum , ut afe- 
rit Macrobius . Apollinis fimulacrum fingunt 
Cytharam manibus zenens , quafi Sol fit harmo. 
nia Univerfi, ut obfervat Suidas , idco muficum 
dici Apollinem effirmat Phornutus , quód Sol 
debita menfura feriat , regatque omnes mundi 
partes ; efficiatque ut mutuo concentu concin- 
nus ubique fit mundus , nulla diffonantia appa- 
rente . | 

Jam coetera abfolveada funt , & primó poft 
Apollinem fefe offert Jurio in Pavonec;Hzc enim 
Avis facra erat Junoni , quare Ovidius lib.r. de 
Arte amandi . | | 

Laudatas offendit Avis Iunonia pennas 
atque inde eft, quod Pavo imprimeretur Nu- 
mifmatis Auguftarum inter Divos relatarum , 
ut Aquila in nummis Auguftorum, fic in num- 
mis Faufting , & Julie Pix apud Coul pag. 44. 
Secundo loco Vefta fignificatur in Muliere cum 
patera facrificantis inftar . Illam enim Domi- 
nam ignis effe dicebant antiqui , & Igni prgefi- 
ciebant ; quo facrificia peragebantur. Ve/f« fa- 
crato igne legimus in Romana infcriptione apud 
Gruterum pag. 28. Tertió loco Minervam ea- 
dem foemina indicat calfide, & lorica munita, . 
lla armipotens , & Armifona, militaris, & Mar- 
tia paffim vocatur a Poetis , quód bello, & mili- 
tie przeffec ; prfertim apud. Lacedaemonios. 
Huic cornucopiz adjun&um eft floribus, & her- 
bis plenum, in quo Venus agnofcitur , nam ficut 
ait Dion , Amalthez cornu bonorum indicat 
largitionem , & felicitatem , ita notum eft Ve- 
nerem , quz generandi poffidet Virtutem , her- 
barum, ac florum Deam fuiffe, quz Grazcis 
Chloris a viriditate , latinis Florilla di&a cft ; 
à floribus, de qua Ovid. 4. Faft. Quapropter 
Venerem hortorum effe Deam docent Varro 
lib. de Re ruftica ; & Plinius lib. 9. cap. 4. 

Spicarum autem , & Papaverum manipulus 
Cererem demonfítrat , cui adícribuntur , tefte» 
Phornuto. Ceres enim tanquam Geres primas 
littera variata, dicta eft , ut docet Cicero de nat. 
Deorum, à gerendis frugibus. Ar Fulgentius 


142 


lib. 1. Mythol. Ceres grecé gaudium dicitur, 
& ideo illam frumenti. Deam effe voluerunt , 
quód ubi pleaitudo fructuum fit, gaudia femper 
abundare necetfe eft. Quam foecunditatem in- 
dicat etiam Papaver cum feré innumera feminas 
contineat , juxta illud Ovidii lib. :. Met. 

Ante flores antri facunda papavera florent. 

Dianam in Luna depictam effe non dubitan- 
dum. Porró Diana, Luna, & Proferpina eadem 
putabatur tefte Fefto ; & inter imagines, quibus 
Diana exprimebatur ; aliquando nympharum 
habitu fuccin&a , Jaculis erat armata , ut iis ra- 
diorum jaculatio quodammodo indicarcetur,tefte 
Phornuto , ficut indicatur Solaris vis ad frugum 
generationem promovendam. 

Sequitur Mars Ave Pico indicatus ; Marti 
enim facra funt ex Volucribus Picus ; & Vultur, 
ob rapacitatem ; ficut Gallus propter Vigilan- 
tiam , ut docet P. Pomey in Pantheo Mytico 
pag. 63. | 

Poft Martem Mercurius in Caduczo apparet, 
de cujus fignificatione videndus eft Macrobius 
cap. 19. lib. r. hic fufficiat indicare cum Appol- 
lodoro Ifidoro 3. Orig. & Albrico lib. de Deo- 
rum imaginibus , Mercurio fuiffe tributum , eó 
quód narrent. illum ex fiftula arundinea com- 
pactum , quz pariter Mercurio tribuitur; fed 
verius quia Ápollo fpondens Mercurio cadu- 
ceum , ita loquutus eft apud Homerum hym. de 
Mercur. 

Felicitatis , & Divitiarum dabo. pulcbram.o 

Virgam . 

Sequitur Jupiter indicatus in fulminibus. 
Pingitur enim ille dextra fulmen tenens , quód 
in fubje&os Gigantes afe olim devictos, emi- 
ferie. 

Poft Jovem Neptunum fignificat Delphinus; 
nam Maris Rectorem illum dixerunt, có quód 
adultus , paterno imperio forte divifo ; maritima - 
Regna obtinuerit. Hinc equis marinis (cu hip- 
pocampis trahitur Neptuni currus , quandoque 
etiam Delphinis vehitur . 

Deum Vulcanum forceps adumbrat , qui fer- 
rariam artem exercuit ; habuitque officinam in» 
Lemno infula, quo in loco Jovis fulmina, & 
Deorum arma perficiebat . unde Virg.8. /Eneid. 
loquens de Vulcano cum Cyclopibus cjus ad- 
miniftris ait : Vez/autque tenaci forcipe fer- 
"Um. | 

Habemus igitur in lacerna indicata duode- 
cim potiora antiquorum Gentilium numina, , 
qua fupra enumeravimus ; fed quia ferpentem. 
in eadem expreffum omifimus , non inconfulto 
id fa&tüm putandum arbitror, fed ut Efculapium 
medice facultatis Deum fignificaret. Serpens 
enim fanitati adícribitur , neque fine hoc; 
Hygeiam cernimus in Vcterum monumentis ; 

aut 


143 


aut ZEfículapium , quod etiam monet Macro- 
bius, Saturn. cap. 20. F'abula de ferpente qui 
efficax ad arcendam fenectutem remedium ade- 
ptus effe perhibetur, videnda eft apud. Nican- 
drum in Theriaca, & /Elianum lib. 6. de nat. 
Animalium. 

Deuique , fifas eft , ejus mentem perícruta- 
ri,qui talem lucernam eífinxit , candide expo- 
nam quod mihi fuadeo , nempe illam adhibitam 
fuiffe ab aliquo milite ; dum vires in bello de- 
perditas reficiebat in balneo. Quapropter vo- 
tivam lucernam eam fuiffe puto, in qua Numi- 
nibus fibi propitiis gratias perfolveus , /Eícula- 
pii opem implorabat ad fanitatem tuendam poft 
bellorum pericula ; & fuperatam hoftium ra- 
biem , qua proculdubio in Harpj infra fedem» 
mulieris facrificantis exculpta indicatur . Mea, 
opinio confirmari poteft exloco ubi effofía cft 
lucerna , ideft ea in partc. ubi balnea antiquo- 
rum erant , tefte Publio Victore, qui in deícri- 
ptione Roma antiqua fcripfi: Ba/gee private 
viginti in Celio Monte Regione fecunda, & wo 
dcícriptione Urbis reftauratze facta ab incerto 
Auctore relato a P. Philippo Labbe, qui vixit 
fub Honorio aut Valenuniano III. dicuntur 
Balnea ibi fuiffe octoginta duo ; quorum Rude- 
ra nos ipfi vidimus in effoifione facta hoc anno 
17o5.in Villa Dominorum Cafalium , ubi talis 
lucerna reperta eft. Vidimus inquam veftigia 
balnearum , & plumbeas fiftulas ; quibus aqua; 
Claudia difpergebatur in Vaía; Vidimus fta- 
tuas , columnas , pi&uras , quibus Dalnea exor- 
nabantur; infuper pavimenta aliqua mufivo 
opere inftrata , alia itidem ampliffimis marmo- 
reis laminis tecta, quas deinde Illuftriffimus 
Praíul Cafalius Magni Xenodochii S. Spiritus 
in Saxia Commendatarius,ob eximiam Charita- 
tem, qua zgros ejufdem Xenodochii comple- 
&itur , in ufum pium tranftulit , juffitque ex illis 
confici quamplurimas menfas , ligneis menfis 
fublatis , qua ad commoditatem zgrotorum in- 
ter cubilia collocata erant; a quibus ablegato 
foetore , nitor , & mundities inducta eft. Ibi 
infuper conftat fuiffe Caftra Peregrina , hoc eft 
militum peregrinorum , qui Romam poft bella 
reduces , in monte Czlio vires rcficiebant . 


30 


T ! Xpofitis Lucernis aliam fictilem adjungo, 

4 qua humaniffima liberalitate ditare Mu- 
fxum dignatus eft Comes Paulus Spada , pedem 
humanum forma referentem , fuperne nudum 
quidem, fed caliga eleganti munitum , qualem 
ejus imago exculpta demonftrat ; fub num. 3o. 
In fummitate ubi pes Tibiz conjungeretur, fi 


Mufzi Kircheriani 


LI 


adeffet , foramen ineft pro humore immittendo; 
in ungue pollicis foramen pro lychno ; brevi 
Manubrio calcaneus munitur , fupra quod fo- 
lium Vitis affurgit. Ob id in honorem Dacchi 
accenfam fuiffe arbitrarer , aut Veneris , in cu- 
jus cultum pedes fi&tiles , aut ereos a Peregrinis 
oblatos fuiffe diximus , de tabulis votivis agen- 
tes. Verüm Herculi , vel Marti. potiüs facram 
cenfeo , ob peculiarem formam calige , quz 
hunc pedem exornat . Etenim foleam habet 
clavis quindecim ultra centum munitam; in cam 
feriem quam oftendit imago fub littera B. 

Docet Balduinus de Calceis cap. 12. inter mi- 
lites antiquos , cum alii aliis e(fent habitu orna- 
tiores , ita , &in caligis aliquod fuiffe difcrimen 
quarum alique clavos habentes fuffixos ca/;ga- 
res milites denominabant. Item clavos aliquan- 
do ferreos, aliquando argenteos , vel aureos 
fuiffe: quod non obfcure Juftinus innuit lib.38. 
dum Antiochi Regis luxum in ipfo etiam bello 
his verbis deícribit : 4rgemti ceri aurique, 
tantum , ut etiam egregarn milites caligas auro 


Juffigerent , proculcarentque. materiam , cujus 
.Amere populi ferro. dimicant. His clavis potif- 


fimum ad eum finem utebantur , ut milites it» 
ipfo congteffu firmius confifterent : eminebant 
enim acuminatis capitibus ; atquc etiam ut mi- 
nus effent ad fugam idonei. Sic caligz crebris 
clavis inftruca admodum graves erant; qua- 
mobrem hujufmodi. caligas morofiffimas Ter- 
tullianus appellavit cap. 1. de corona militis. 
Itaque autumo cjufmodi lücernam expri- 
mentem pedem cum caliga militari , accenfam 
fuiffe in honorem Herculis, feu Martis poft vi- 
&oriam relatam ex certamine , in quo miles in» 
fua ftatione fixys arma feliciter tractaverit cum 
oftium czdc. 
Aliam hujus generis lucernam Balduinus 
expofuit delineatam , affirmans fe illam acce- 
piffe ex Libro Liceti octavo. At Licetus non 
expréffit , nec ullam clavorum Solez appofi- 
torum mentionem fecit , his verbis eam de- 
fcribens lib. 3. num. 18. Lucerna imaginem. 
pedis humani a crure przcifi, foleati more» 
apoftolico , nempe cum Sandalio. Manubriunn | 
habet ad calcem , patens foramen in loco 
pr&cifionis , extra ultimos digitos fubjecta, 
folea recurvatur furfum in lucernz foramens, 
ex quo exire videtur Elychnii receptaculum. 


Lucer- 


Clafsis Quarta . 


31 


Ucerna znea bilychnis eft , cui Manubrii 
.4 loco Apollinis radiatum caput eminet. 
Talefymbolum in lucernis Ethnicorum frequen- 
tifíimum fe íe offert, quod non alia de cauto 
puto cum arudititfimo Bellori fuiffe appofitum , 
nifi quia fibi füuadebát Defunctorum animas,poft 
plures hujus fideris circumvolutiones , rurfum 
in Vitam revocandas , ab omni criminum labe 
purgatas. Audiatur Plato in Phoedone. Ex 
veteri Sermone , inquit , abire ad [nferog animas 
Defuntiorum vurfufque buc reverti , fferique ex 
mortuis quaff quodam circulo remeantis , ad. de- 
monfiraudam Anime immortalitatem s nam ex 
viventibus mortui , ex zortui viventes Jfunt . 
Hzc Plato. Ideo Apollinem Phoebum appel- 
lari a verbo greco Foibwo , ide(t Purgo aliqui 
putant apud Giraldum Syat:g.7. có quod Phoe- 
bus à fordibus corpora purget. Ejus facies ra- 
diis circumdata jJuvenilem atatem demonftrat ,, 
n0 alia de caufa inquit Voffius de Idolol. iib.9. 
Cap.19. quàm quia novus, & juvenis femper 
renafcitur ; Radiis autem ej's caput circumda- 
tur , ficut enim Sol omnia illuftrat , iaquit idem 
auctor lib. 2. cap. 12. iza zoz alter. Deorum ja- 
JEius crederetur quàm Apollo , cal;giae mentibus 
pula, bumanis praffare , ut videant maximé oc- 
eua. Hiradii numerum feptenarium implent , 
licet ut plurimum duodecim radiis fimulacra, 
Apollinis exornentur , ad fignificandum duode- 
cim figna Zodiaci, quae Sol fpatio unius anni 
percurrit , ut Martianus Capella cecinit. lib. 1 1. 
de Nuptiis Philolog. 
Biffenis perhibent caput aurea lumina ferre , 
Quod totidem men[es , totidem quod confícis 
Doras. i 
ad indicandas feptem coeleftes fphxras , ut af- 
firmat Nonnus apud Aleandrum pag. 17. anti- 
que tabulz, quemadmodum de Septichordeo 
lyra idem interpretatus eft, & Victor tradidit , 
Romz inregione Templi Pacis coloffüm fuiffz:» 
feptem radiis infignitum . Tales radii in acu- 
tam cufpidem de(inunt , ad fignificandam Sola- 
ris caloris vim. Jércum enim Apollini ( inquit 
Fulgentius primo Mythol. ) /.gitza/gue confcri - 
bunt , quód de circulo ejus radii in. modum Jagit-. 
tarum exiliant . 


144 


32 


^ Neam lucernam Avis formam referen- 
yo tem in Mufo habemus, qua triplici € 
catenala dependet. In aateriori parte ideft ca- 
pite Avis, eft foramen Uailychae ad ellych- 
nium admittendum. An fuerit in ufum fepul- 
chri conftructa incertum eft , dicerem potius in 
balneis, feu in delubró aliquo adhibitam , & 
fortaffe Veneris; Avis eaim Pafferem repraíen- 
tat, qui propter multiplicem rationem Veacri 
fuit dicatus; ejafque currum a. Pafferibus trahi 
fiaxerunt. Quamobrem Sapho,; quz a Gracis 
decima Mufa appellata fuic, alloquens. Vene- 
rem in fuo cantico apud Dionyfium Halicarnaf. 
feum libro de ftructura orationis , ait: 
Et «enis curru properante vecta 
T'enigris ad me tenuesper auras 
Pafferes alis agiles ferebant 
— 4Etbere ab alto. 
Cum, enim Venerem venatricem fciat , avem 
ipfi tribuit , quz ut loquitur Albertuscum aliis 
apud Gefnerum lib. 3. de Paifete: Avicula eff 
natura perquam calida , omnibus. avibus calidior, 
quam ob caufam nan pinguefcit .. Pafferis autem 
nomen , etfi ad omnes feré minores aves. exteü- 
datur , certam tamen fpeciem fignificat , de qua 
hic fermo eft . Potuit etiam. effe in. fepulchris 
hzc lucerna, nam Libitina Venus exiftimati, 
fuit , ea quz fepulchris praieffec , ut copiose do- 
cet in füis fepulchralibus, Giraldus Syntag. 13. 
dicens. H«c quidem Dea, & ingredientibus in 
Vitam, & egredientibus prxeffe judicabatur. 
Hinc Libitinarii, & Seneca in 6. de Beneficiis 
vocat Vota Libitinariorum; eó quód illi multos 
mori defiderarent . 

Ín triplici catena , e qua lucerna dependet, in 
uno annulo coeunte , triplex vite humanz tem- 
pus. poteft defignari, quod fub tutela Veneris 
effe ajcbant Echnici ,. feilicet Ortus, Aetas, & 
Mors; ob id fortatle exculpta fuit in antiquo de- 
lubro dextera globum , finiftra tria mala aurea 
ferens, Notiffimum eít Romanos eam appel- 
laffe Genitricem , cui templum dicatum fuiffz a 
Cafare refert Suetonius : & Plinius tradit eun- 
dem Cxfíarem Veneri Genitrici thoracem dicaf. 
fe factum ex margaritis britannicis, quare Eu- 
febiuslib. 3. Przpar. Evangelü. Feuerem di- 
cunt generandi «ion poffidere , ffc paritev uitam 

Jervandi , & deffruendi. 

Ob hanc triplicem Virtutem Phornutus ait: 
Verus Urania Pandemus , & Pontia vocatur, 
propterea quód eam in Caelo, Terra, & Mari 
exerceat . Pulcherrimum Symbolum ejufdem 
Leonardus Auguftinus de gemmis antiquis 

part.2. 


145 


part. 2. num. r$. exponit in lapide qui dicitur 
Cameo , vilo inter gemmas Cardinalis Virgilii 
Urfini , in quo Venus armata tribus fagittis;ait- 
que non effe novum , tres fagittas Veneri tribui, 
nam fententia Platonis in lib. 8. de Legibus tali 
fymbolo explicatur , dicentis tria genera amoris 
reperiri. Verba Platonis íunt : Qui corpus 
amat , cju/que formam , quafffrucdum quemdam 
efuriens petit , isfatiari dumtaxat quarit , nul- 
jumque amma amati prébet bonorem . Sed qui 
zminus de corpore curat , &v animo confiderat po- 
uus quàm dofíderats quum ipfum ut decet , ami- 
mum diligat , corporis ufum petulantiam, Qv eon- 
tumeliam arbitratur s quumque temperantiam », 
fortitudinem , magnificentiam , prudentiam.» 
vereatur , Qv colat cum caflo amico'vivere volet; 
Amer autem ex utrifque bis compofitus , ipfe eff 
quem modo loco tertio ponebamus . Quum ergo 
zres fnt. Amores Gvc. Sic itaque ( refumit Lice- 
tus de gemmis Anularibus cap. 3. ) tres amores 
Platoni funt. Ámor corporis cujus pulchritu- 
dine frui defiderans ; animi pulchritudine negle- 
&a , qui amor eft intemperata libido: Amor qui 
potius animi cultum , quàm corporis in amato 
defiderat: quem Amorem probum appellat , & 
Amor , tum Ánimi , tum corporis pulchritudi- 
5em in amato cupiens , quem Àmorem tertium 
appellat miftum , & utrifque prioribus. Huic 
Amorura numero Cicero fubfcribens lib. de» 
nat. Dcorum , ait: Cupido primus Mercurio , Ó» 
Diana prima natus dicitur : Secundus Mercurio, 
Q» Venere fecunda: Tevtius quidem cff Anteyos 
AMMarte 4 CQ» Veuere tertia. 


33 


Ucerna ZEnea imaginem pedis caliga mu- 
" niti referens , ut apparet in figura ab hoc 
numero indicata. Nihil addendum puto circa, 
caligam, de qua alibi dicendum erit. 


34. 


. D fecundam Arcam lucernam gradum fa- 

cimus fub numero trigefimo quarto fcul- 
ptam , faciem animalis przfert quod Elephan- 
tem dicimus , maximum inter coetera.. De hoc 
multa Plinius fcripfit lib. 8. cap. 1. &c. narrat- 
que Elephantes Roma junctos primüm fubjiffe 
currum Pompeii magni in affricano triumpho. 


Duo foramina patent , alterum in vertice capitis - 


ad Elychnium , alterum in dorfo ad fomitem» 
exciplendum . Cur in fpeciem hujus animalis 
lucerna conflata fuerit , difficile eft divinare . Ex 
eo genere illam exiftimo effe; in quo recenfenda 


Mufzi Kircheriani 


funt opera prolibito Ártificum fa&a, neque» 
enim putandum eft Antiquos Artifices adeo 
eruditos ; & ftudio rerum ita addictos fui(fe , ut 
Íemper ad aliquid fcite fignificandum opera fua 
conftruerent ; Poffet fortaffe dici in honorem 
Bacchi accenfam fuiffe; ex Plinio enim habemus 
India devicta, triumphante Libero, ejus currum 
junctos Elephantes traxiffe . 


35 


Lia ex Aere lucerna nudum hominem re- 
prafentat humeris globum fuftentantem , 
ex quo lingua emittitur ad ellychnum excipien- 
dum. Ejufdem pars fuperior fideribus exorna- 
tur, inferior veró frondibus. Atlantem in eo 
exprimi facilé dixerim ; quem Coelum fuftinuif- 
fe dixeruat Antiqui , atque cjus filias ftellas 
fuiffe. Coeterum Atlas Mauritanie Rex fuit 
Japeti filius. Is cum ex Oraculo didiciffet , im- 
minere fibi perniciem ab uno e filiis Jovis, con- 
ftituit neminem prorfus excipere hofpitio. At 
Perfeus Jove progenitus cum forte per ditionem 
Atlantis iter haberet, & Atlantem adjiffet , of- 
ficii gratia, ab illo edibus exclufus ; & iratus 
tanta inhumanitate ; objecto Clypeo, quem 
ferebat, oftenfoque medufz capite , illum in» 
montem fui nominis mutavit , fuüblime adeo , ut 
coelum credatur attingere . Ita Maro 4. Aeneid. 
Iamque volaus apicem , €» latera ardua cernit 
Atlantis duri , c&lum qui vertice fulcit : 
Atlantis , cincizm affidue cui nubibus atris 
Piniferum caput , v vento pulfatuy , dv imbri, 
Nix bumeros infufa tegit , tum flumina mento 
Pracipitant fenis,Q glacie riget borrida barba. 
Si quis autem Herculem in area hac ftatua ve- 


lit recognofcere , qui Coelum , Atlante feffo, &- | 


fuccumbente oneri ; humeris excepit ; ejus opi- 
nioni non repugno . 


36 


Imulacrum Aeneum Satiri vafculum often- | 


dens dextera manu elata argumentum prz- 
bet talem lucernam in honorem Bacchi accen- 
fam fuiffe , Satiri enim , & Sileni Baccho tribue- 
bangur , nt inter alios docet. Auguftinus Epifco- | 
pus Tarraconenfis Dial. Antiq. quinto ; potiffi- | 
mum ob ebrietatem , qua fxpé in rixas erumpit; | 
agitque crudeliter, & ftulté. Idcircó Satiri pin- 
guutur cum cruribus , & pedibus caprinis, & 
cornibus , ut magis bellue quàm homines appa- 
reant. Vaículum frondibus exornatur . 


y Lucer- 


Clafsis Quarta. 


37 


Ucernarum claffem claudat Tab. quadra- 
gefima nona , in qua quinq; lucerna exhi- 
bentur felecte ex quamplurimis ; qua inter vafa 
antiqua , & fictilia enumerantur in Mufieo. Nul- 
lo quidem Embelemate , aut figure cxpreffione 
ill funt exornat& , forma tamen differunt jinter 
fe, qux ad libitum Artificum in Argillam du- 
&ilem inducebantur ; aliqux etiam nomen Ar- 
tificis iu fundo exhibent figillo impreffum , ali- 
qua figuli officinam indicant . Omnes autem 
quas exhibuimus in Agro Romano cffoff funt , 
velin fepulchris antiquiffimis repertz ; cum vi- 
treis ampullis, quz Praficarum , vel Parentum 
lachrymas excepere . 

Prater enim lucernas , qux foepe fepulchris 
inclufz deteguntur, alia etiam operis antiqui 
Vafícula multa in iifdem fnnt ; qua fupra indica- 
vimus , nunc dicendum eft deiis, qux Laeri- 
marum Audcoresappellant , feu Lacrimatoria . 
Cineres enim mortuorum combuftorum cum 
odoribus , & lacrimis , quz vitreo vafculo, ut 
plurimum injecta effent , claudebantur ,, ait Gu- 
therius lib. 1. c. 28. unde intelligi poteft , quid 
fit in antiquis lapidibus /achrimas ponere , cum 
lachbrimis ponere , lachrimis condere, tumulum». 
i5 plenum dare , & fimiles loquendi for- 
« Dixi ut plurimum fuiffe ex vitro talia, 
vaícula , nam etiam fi&tilia quamplurima repe- 
riuntur. Immo, referente Gutherio lib.2. c.32. 
Patavii in monumento veteri fuerunt repertae 
Urnule cum duabus ampullis, altera ex auro, 
altera ex argento liquidiffimi liquoris plenz. 
Alia duo pariter argentea vidi Romz inter mul-. 
tiplicia antiqua fragmenta znea , apud Excel- 
lentiffloum Principem S. Cefiree Majeftatis. 
ad Summum Pontificem Oratorem. Ex Gagate 
unam poffidet in fuo Gazophylacio Nobilifimus 
D. Alexander Albanus excelfe indolis adole- 
Ícens CLEMENTIS XI. P. M. digniffimus ex 
Fratre Nepos. Et Goffardas narrat lib.2.pag.2 3. 
fuo tempore ad Arnum ex fluminis inundatione 
detectum fuiffe fepulchrum , in quo inventum 
fuit corpus humanum adhuc integrum, & incor- 
ruptum , in cujus concavitate erat liber Hiero- 


 glyphicis notatus cum phiala aurea plena ne- 
| cio , quoliquore oleaginofo. Ejus generis va- 


146 


ículum delineatum expofuit Gutherius lib. 1. 
cap. 28. de Jure Manium . Petrus Bartolus de» 
fepulchris agens aliqua edidit. Nos ex pluribus, 
quz in Mufxo funt , aliqua vitrea , & aliqua alia 
fi&ilia exhibemus , figura quidem varia,fed mo- 
le feré zqualia. Videatur Tabula quinquagefima 
in qua funt delineata. 

His lacrimis volebant, ut oftenderetur Pofte- 
risfunus fa&um fuiffe Defuncto non izdefleto. 
cum enim fepulchris exiccatas reliquias detuncti 
inferebant , accedebant Parentes, & conían- 
guinei fupra Urnam plorantes referente Fran- 
ciíco Pamey cap. 3. de funeribus , lachrimifque 
offa refpergebant , fxpe phialis incluás non tan- 
tim fuis , ícd Preficarum ; qua docente Fetto, 
mulieres erant pretio conductz , ad tibias ca- 
nentes lamentabile aliquod , & inconditum car- 
men, ad deplorandum , & collaudandum mor- 
tuum apprime accommodatum ; & pricinendo 
coeteris modum plangendi monftrabant, undc 
Lucillius Satyra 22. 

———M—————-—— mercede qu& 
Conduécda flent , alieno in funere Prafica 
Multo, & capillos fcindunt, C» clamant magis. 

Carmen autem ad Tibias cantari folitum dice- 
batur Nznia , fic Feftus: Nazia off carmen, quod 
in funere laudandi gratia cantatur ad Tibiam. 
Adhibitas fuitfe Praficas, vel inde patet ;, quód 
apud Jeremiam cap. 9. ad futuram Urbis Hiero- 
folymitanz ac Templi devaftationem , & veluti 
funus jubentur vocari lamentatrices ; hoc eít 
Mulieres hujus artis perit ; qua affumant fuper 
eam lamentum eliciantque | aCrymas ex oculis Iu- 
daorum , Cv alias feminas doceant lamentum , cv 
plantum ; tum ex eo quód Jofephus ipfe Judaeus 
hiftoricus de fe ipfoageus habito ab ipfisJudeis; 
pro mortuo , ait, per dies triginta Hierofolymis 
nunquam ce[[atum effe a lamentis , & magna 
mercede conducdos fuiffe T ibicines ,— qui in illo. 
planctu pracinerent . ] 

Ritibus Ethnicorum translatis ad Chriftia- 
nos , Praficarum loco , olim Pfaltrias fubftitu- 
tas, qua hymnos canebant , narrat Juftinianus 
Novell.;9. Hymnos autem , cum fint voces lz- 
tantium , cantabant , ut gratias Deo agerent, 
quód e laboribus liberavit eum, qui é vita excef- 
ferat, & metu mortis exemptum apud fe habe- 
ret immarcefcibili ornaturus corona . Ita Kirch- 
mannus de funeribus Roman. lib. 2. cap.ó. 

Atque hac fatis fint de vafculis lachrimarum. 


FIIIT 


CLAS- 


E 


r 


M 


mu 


i E. 


p E c pM ce NN 


c CNVESER 


da 


r] 
" 
* 
* 
EN 
é E : 
4 
L 
* 
v * 
[^" 
LI 
m 
* 
» 
" 
' 
* 
"^ - 
. . 
L] 
T " 
í * 
' 
Pe d E 
Je id 
.- 
R 
[ 
bs 
i 
| : 


à* 
"A 
e" 
jr 
AE 
LI 
* 
- 
z : 


VALEAT 
Vidi Aure d 


Ne. 
NI - 
NSNTS 


7, 


rp 
p, 2 
12777 z 


ASNSSE i 


uS 


L] 
- 
"* 
"4 
*7À 
LI 
J 


E 


gemi: 


eem 2 


i 


ium 


seuil 


Jn, 


i nat 
iin yu 
Hi 


Dinijgy 


Hy; 


5 


N *: | | ^ dá , | Ili LU ln | —Áá ME, 
i N: ett 


odit cerei earn 


Feli se mE eae x ttr AEN 


Sv eciv tiis, 


— 


I 


Tm 


—— 


LE 


7 


| 


* 
, 
.* 
' ] * 
à ' 
Á 
& 
" 
" 


. 
- 
: J 
^ z 
L 
E 
Ü 
! 
" 
P 
E 1 
' 
D 
. 
' 
^ 
L 
- 

r 

" 

" - 

, 


7 c 
a 


m eANUAIESUUNE P C REF Sep c coU cono 


| 

" : E? 

AE — J--f4 

kj] LET - l 

vt l 
——————Ó 

fu —EL— 


E 


* 


B 


EI 


A 


Mex 


vemm 
ho 


E Dc MES Ml c ELI ES E il aes 


"a I . ipsis 


717 

A - 
I-^J 
)—27 

-— 


n 
i 


P 
T 


LI 
* 
* 
;4 
UTE 
ASIAM 
^ 1 
* 
D 
* 
M 
' 
, 
] 
] 
, 
' ' 
' 
*. . 
- 
Mag 
LI 
1 
" * 
4 
| t 
.* t t 
V ; 
* 
e , 
. Li 
D 
N 
« 


/ 


S 


t 


N 
» N 


DN 
MN 
SN 


IN 


Ü 


N 
i 
NN 


NN 
N 
NN 


N 
NN 
NY 


NN 


N 


mm " j | ^e ML 


Er C t mre 


ERST 


RA 


TORO 
e: 


Ine tee tien 


[ 
] 
j 


s 


ETUR ETUR: 
AA NR 


CSS 
CC UE SEI 


a 


jj ss 


cS 


Sm 


MEE MO RA 
ce 


EN 


DU EE S 


ll 


Vm 


D 
D 
[ 
D 
, 
» v 
U 
uU 
- 
» 
* 
"-- 
n] 
P 
' 
' 
. 


LLLILLI 


3t —3 — 
-— E 
- z ———— — 
—€— — f 
—— — — — 


Hu 


"———————— À— 


Ee 


s a a a a a a a a a o a a a 
Par a a a P a a gd 
T T T a 


Ij Tm II TT 


TRUM I 


I 


T — t i TN ] lll LU : 


| Auges te 7t * T 

| TR. di ibn EX 

; ER -— z ZI j 

| i 159 —h 
-— 2 ——£ 


i — - ——4 


z : a Q 
m AMI 
-— — , 2? M 


[^ 
[UM 
1 

i 

| 

D 
14 
ii 


t 


xt 


ttn tee tnr HRS TT tona ente weinen tomm mile on ARS" tries 
j F 


Se N 


UIT 


A 


m am t m o t a a 


9772 


a A M 


D 


TA 


aad 


" "- 


P : : | | : 77 / ; i ; 
| l j| Rb 

| | VM" 
: ALUNULLMUILUM LELPSLLAMURTRRIIRIHUM ML 


n 


CLASSIS 


I6I1 . 


QUINTA 


Fragmenta erudite. Antiquitatis . 


Rimo loco fe offert Tubus 
' rotundus ex argilla compa- 
cus , cujus diameter pal- 
mum aquat , qui inter Ru- 
dera deteéus fuit propé 
Ductus Aquz Claudiz in» 
Monte Celio, ante Tem- 

: plum S. Stephano dicatum, 
. ubi antiquitus Fanum ; feu Palatium Claudii 
extitiffe referunt Authores. Hlum effe particu- 
lam Tubi, per quem Aqua Claudia in privatum 
Balneum tranfmittebatur , fuaferunt quamplu- 
rimi lapides in eodem loco reperti, & fimulacra 
mira arte exculpta , inter que Bacchi, Mercurii, 
aliorumque falíorum Deorum figna, quz viden- 
tur in Villa nobiliffimz Familie Cafaliz ; pavi- 
menta demum ex mufivo opere egregie teffella- 
tà ,ut olim mos erat in Balneis , de quibus licet 
hic agendum noa fit, in iifdem tamen tantum- 
modo commorandum eft ; quantum neceffe eft , 
ut oflendamus Vafa,aliaque inftrumenta , quz 
in Balneis adhibebantur . 

Balneorum igitur ufum purificationis gratias 
praefertim introdu&um fcimus ; ex lege enim» 
Mo(aica id conftitutum apud Ifraelitas , ut ni- 
mirum impuri nunquam adirent caufa oratio- 
nis, & facrificii. patet cap. 3o. Exodi verf.18. 
Lavabunt in ea (ideftaque) Aaron, & Filii 
ejus manus fuas , ac pedes quando: ingre[uri funt 
J abernaculum teflimonit , quando acceffuri 
funt ad Altare. Quia veró propter rationem na- 
ta ex Religione confuetudo facile in füperftitio- 
nem dilabitur ; quz Religionis erant , voluptati 
dedere corrupta atatis homines , ut voluptati- 
bus addicti , inter ipfas voluptates Deum Deof- 
que ab ipfis excogitatos colere viderentur.Tan- 
tà deinde in Balneo , ac lotione voluptate capie- 
bantur Veteres , ut ibi plures Dici horas , infu- 
mere atque carmina recitando, vel audiendo 
detineri minime illos puderet ; hinc Juvenalis 
Sat. 7. irridet Vanitatem illorum , qui fuper- 
fluam Pedagogorum doctrinam expetebant, in 
pueris inftruendis , ftudendo nimirum , ut pue- 
ri memorix mandarent carmina Poetarum, qu& 
in Balneis confidentibus recitarent. 

Idcircó Urbium precipua ornamenta cenfe- 
bantur Balnea, quz inter publica aedificia , & 
publico rario ad ornatum Civitatum conftrue- 
bantur. Eorum meminit in multis Epiftolis 


Plinins , prcipué Epift. 25, & 4t. lib. ro. ideo 
&ternitati commendabantur , qui Balaea xdifi- 
caffent , feu reftauraffent , ut multi lapides anti- 
qui teftantur apud Gruterum , & alios. Illa, 
etiam pi&uris praftantilfimis , & lapidibus pre- 
tiofis ac marmoreis fienis ornare curarunt : de» 
quibus Martialis lib. 5. num.42. 

Illic T aygeti virent metalla , 

Et certant uario , decore faxa , 

Que Phryx , € Cilys altius cecidit . 

S1ccos pinguis onyx anbelat effus 

Et flamma tenui calent Opbyta . 
Verüm ubi cun&a deetlent antiquorum fcri- 
ptorum teftimonia ; quz fuperfunt ex Antonia- 
nisj& Diocletianis reliquiz abundé confirmant; 
auguftifima edificia , quorum rudera adhuc 
Romz vifuntur , & fuis ruinis aperté oftendunt, 
quantüm Veteres ftuduerint in his balneis ex- 
truendis ; de quorum amplitudine loquens Am- 
mianus apud Donatum lib. 3. cap. 19. Lavatra 
( dixit) /z: modum Provinciarum exirutfa. nec 
Íolüm ad fanitatem tuendam, & voluptatem, 
captandam balneis utebantur, fed in amicitiz 
Íymbolum balneo coenam jungebant , nec prius 
accumbere confueverant ; quàm balneo corpus 
recreaífent , ita Homerus Iliad. lib. ro. de Dio- 
mede , & Ulyffe loquens ait ; 

In Balnea euntes bene fabricata , loti funt. 

Hi autem loti , à» unt] pingui oleo 

Canatum roerunt . 

& Apulcjus lib. 4. Metam. hoc firmat dicens. In 
fine fermonis hujus ftatim fefe deveftiunt , nu- 
datique, & flamma largiffimz vapore recreati 
calidaque perfufi , & oleo perun&ti menfas dapi- 
bus largiter infiru&tas accumbunt. Idcircó non 
folüm in thermis publicis inerant Balnea , fed & 
in quamplurimis domibus privatis fua quifque» 
balnea habebat. Ex actis B. Cecilie Martyris 
hoc conftat ubidicitur: 7 sc valde iratus Ai- 
matbius'] udex juffft eam reduci in domum fuam , 
Qv illic balnei calore confumi . 

Sunt in Mufxo aliqua fragmenta plumbea, 
Canalium ex Bàlneis antiquis eruta, quorum» 
primum nu.t. indicat in Tab.LIILIn eo hec verba 
exculpta videntur ALEXANDRI AUG.in alte- 
ro fub num.2.hec alia M AXI/MO,ET PATER- 
NO COS. Hos tubos fuiffe adhibitos ad aquam» 
cx Thermis Alexandri in privatum aliquod bal- 
neum deducendam ; non quidem vivente Ale- 

P xandro 


, X62 


xandro Imperatore , fed multo poft ipfius impe- 
rium , tempore quo Maximus , & Paternus con- 
fulatum gerebant ; hzc ratio fuadet. Maximus 
enim , & Paternus Confules erant anno poft 
Chriftum natum 447. ut dicitur in chronico 
Profperi Aquitanici; Marcus autem Aurelius 
Severus Alexander ex calculo noftri Petavii in 
rat. temp. lib. 5. part. prima anno 222. ad Im- 
perium pervenit , & anno 229. referente Eufe- 
bio in Chronico ) Thermas fui nominis zdifica. 
vit , aqua in eas inducta , qua Alexandrina di- 
cebatur , ut fcribunt Lampridius, & Publius 
Victor. Earum Thermarum veftigia adhuc ap- 
parent propé Templum D. Ludovici Nationis 


Gallice in edibus mediceis ad Circum ejufdem 


Alexandri, hodie Forum Agonale. 

- Quantüm enim DBalneis addi&us fuerit Ale- 
xander, ZElius Lampridius in ejus vita refert 
his verbis. Addidit , & oleum luminibus Ther. 
marum, quum antea non ante auroram paterent, 
& ante Solis occafum clauderentur. Ipfe nova 
multa conftituit. In his Thermas nominis fui 
juxta eas ; quz? Neronianz fuerunt , aqua indu- 
&a , que Alexandrina nunc dicitur. Poft ope- 
ram paleftrz un&us lavabatur , ita ut calidariis, 
vel nunquam, velraró, pifcina femper utere- 
tur : in eaque una hora propé maneret ; & alibi: 
Balues omnibus Regionibus addidit , quz forte 
nonhabebant. nam hodieque multa dicuntur 
Alexandri. Thermis fuis, & veterum frequen- 
ter cum populo ufus eft , at xftate maximé bal- 
neari vefte ad palatium revertens, hoc folum» 
imperatorium habens, quód lacernam cocci- 
neam accipiebat , hzc omnia Lampridius . In» 
jifdem Thermis Alexandri privatum balneum» 
habuiffe ejus matrem Juliam Plumbeus canalis 
docet , qui in Mufxo eft, indicatus numero 3. 
cui hzc verba optimé inículpta funt . 


JULLE MAMI/E MATRIS AUG. N. 


Aliud tubi Plumbei fragmentum his ad;un- 
ximus fub n.4.nuper repertum in vinea proxima 
Thermis Antonini hocanno inter autiqui pa- 
rietis rudera , in quo extantibus caracteribus , 
hzc verba leguntur . ZELI MAXIAMI AU- 
GIORU/M LIBERT. quibus indicari fortaffe 
putabit aliquis ZElium Maximum fuiffe ejustubi 
Artificem. Hoc etfi negare non audeam , puto 
tamen illa verba alia de caufa exculpta fuiffe , 
fcilicet ad indicandum ZElium Maximum ejus 
aque fuiffe poffefforem ; ut fraudes vitarentur , 
effofa enim fuit hzc tubi particula in pariete 
antiquiffimi balnei, in quod dubio procul aqua 
ex Thermis Antonini illi proximis effluebat ; 
facultate Aelio Maximo data ab Aquarum Cu- 
satoribus. Refert enim Joannes Rofinus de An, 


Mufzxi Kircheriani 


tiquit. Rom. agens libro primo cap. 14. Aquas 


omnes , quz in Urbem derivata fuerunt in. Ca- 


ftella primüm collectas ( caftellum autem erat 
locus , qui aquam publicam excipiebat) deinde 
a Caftellario, qui Caftelli curam gerebat , di- 
ftributas in loca deftinata , in publicos ufus ef- 
fluxiffe,legeque ita cautum , ne quis privatus 
aliam aquam duceret , quàm qua ex lacu abun- 
daret ; atque eam Pofteri caducaza vocarunt ; 
Hac ipfe ( addit Rofinus) non in alium ufum, 
quàm in balnearum , aut Fullonicorum dabatur 
eratque vectigali ftatuta merces , qua in publi- 
cum penderetur. Jus dande vendendazque 
aqua Ceníorum fuit ; vel Aedilium, poftea Cu- 
rulium , & Curatorum, quos Auguftus inftituit, 
Cum autem Jus impetratz aque , neque hare- 
dem , neque emptorem , neque ullum novum» 
dominum apud Veteres fequeretur , fed folüm, 
Balneis publicis privilegium concederetur , ut 
femel data aqua perpetuó maneret; & denique 
magna poena conftituta effet iis, qui aqua du- 
&us violaffent ; vel aquam alió ; quàm leges , & 
Cenfores permififfent, derivaffent, vel plus 
aquz , quàm ipfis ab initio conceffum effet fum- 
pfiffent: haac ob rem Aqua ductibus nomina, 
poffefforum infculpere mos erat , in quibus con- 
ceffa privilegia in tabulis publicis, etiam recen- 
fita dignofcerentur. Puto igitur in Tubo expo- 
fito indicari ejusaquz Poflefforem , qui in pri- 
vato balneo illa frueretur , fuiffe ZE/iuzm 7Maxi- 
mum Augiorum Libertum. | 
Dum de Tubis, qnibusaqua in Balnea defe- 
rebatur , fermo eft , alius fe fe offert , ex iifdem 
Thermis Antonini in Mufzum translatus , indi- 
catus num. 5. quo non aqua , fed vapor calidus 
per eafdem circumibat. Sciunt eruditi varias 
fuiffe Cellas in Thermis , qux ab igne calefie- 
bant, licet dubitetur; qua in parte carum ignem 
fovere Veteres confueverint ; An ad latus Cal- 
dariis fornax effet, an veró ipfis fübjaceret. S- 
pe Laudatus Scacchus Myroth.1. cap. 26. afferit 
calorem cellas omnes fufcepiffe ab hypocaufto ; 


' hypocauftum autem fuiffe Vaporarium , feu fü- : 


mum , five caminum ignis , unde balneum cale- 
bat , vel potius locum concameratum , & forni- 
catum ; habentem ante prefurnium , in quo ; 
igne appofito , ille calebat ; ex quo deinde celle 
omnes Thermarum calorem hauriebant , quod 
hypocauftum , ait , fubjacuiffe coeteris cellis. 
Plures enim in Thermis celle erant, ut indica- 


vimus , nimirum erant , quz dicebantur $s4a- | 


forie, Calidarie, Untduarie , & Tepidaria , quie 
busuno eodemque igne calorem communicari 
oportuit . De fabrica balnei loquens Plinius 
lib. 5. Epift. ad Apollinarem nominat hypocau- 
ftum , dicens , cubiculum byeme tepid;ffrmum.o » 
quia plurimo Sole perfunditur , coberez bypocau- 


(9: 


Clafsis Quinta . 


flo : à fA dies nubilus tmmiffo vapore , Solis vicem 
fupplet » boc eff. teporem illi affert . Erat ergo 
modus talem calorem immittendi ; cum opus 
effet, & tantus excitabatur calor in cella fupra 
hypocauftum conftructa, quantum defideraffent 
hi , qui in cellis detinebantur, vel unctionis, vel 
fudationis caufa. Hanc varietatem caloris , ut 
Veteres obtinerent per quofdam tubos, & cana- 
Jes intra parietes ipfos collocatos , calorem ad 
Cellas ex hypocaufto tranfímittere folebant. 
Teftatur hec Seneca Epift. 9o. ad Luc. loquens 
de Thermis: £z ismpre[fos parietibus tubes , qui 
ima ful , C Jumma fvverent aquiter , & Epi- 
ftol. 86. hzc habet. Idem boc quoque nobiliffmi 
ediles fungebantur officio intrandi ea loca , que 
pepulum veceptabant ,exigendique munditias, c 
utilem , & Jalubrem temperaturam . 

Quomodo autem hzc temperatura obtinere- 
tur, non ita certum. Idem Scacchus cap. 36. 
putat fuiffe his tubis fuis in locis adjunctas cla- 
ves, quemadmodum fiftulis aquarum , ut foris 
exhalante vapore , ad voluntatem illorum , qui 
ungebantur , vel lavabantur , calor temperare- 
tur. Unde hoc deduxerit, nefcio; neque ex 
ullo veteri mnonimento aut marmore claves hu- 
jufmodi recognofcere potui. Illas tamen potuif- 
fe adhiberi probabile eft. Tutiorem viam me» 
incedere exiftimavero , fi dixero ; in quacunque 
Thermarum cella exitum habuiffe fupradictas 
fiftulas , feu tubos ( videntur enim adhuc fic dif- 
pofiti intra parietes Thermarum, quie Romz fu- 
perfunt.) Eorumque ori operculum fuiffe, quod 
pro libito cujufcunque in cellis commorantis 
imponi , vel deponi poffet , ut vapor ftatim cel- 
lam afllaret , vel in ea ceffarec: Talia opercula, 
aliquando ex are conflata fuiffe, precipue fi 
Tubi parietibus inclufi plumbei feu znei effent, 
aliquando veró fictilia , ut fictilibus fiftulis apta- 
rentur, 

JEneum ejufmodi operculum , quod Petrus 
Bartolus antiquarum rerum peritiffimus fpecu- 
lator italicé appellabat Regolarore , in Mufxo 
collocavi, ab eodem Bartolo fab ruderibus 
Thermarum Rómz repertum , & in lamina dc- 
lineatum fub num. 6. hic oftendo, tali artificio 
conflatum ; ut tubo rotundo impofitum illum» 
perfe&té clauderet. 

Tria infirumenta enea. huic parum diffimilia 
exhibuit Begerus ex Thefauro Brandeburgico 
tom. 3. pàg, 455. qua vocat Jzfumibula , ícu 
Infundibula , & notat nullibi effe Igfumibuli 
mentionem , feu Jzfuzdibuli: quod inftrumen- 
tum putat illud effe, per quod liquor in aliud 
vas infunditur, immiffa parte angufliori in il- 
lud ; quz pars foramen habet ; illud tamen poffe 
vocari Infumibulum , fi vaporem afcendentem. 
per illud cogas ; & coar&atum haurias ; hoc au- 


163 


tem genus hauriendi fumi Dbypocapnifmum Graci 
appellant, ut docet in Theíauro lingua latin 
Marius Nizolius . 

Diximus fuiffe inter cellas Thermarum ali- 
quas , qua Unc&uaria vocabantur , nec enim» 
Veteres folis balneis contenti crant, ni(i un» 
guentis , & oleis corpora ungerentur. Balneum 
Íoepé przibat , & fequebatur oleum , adcó ifta, 
invicem connedebantur , ut ni prius fuiffent 
loti, minimé ungerentur ; poft unctionem veró 
iterum abluerentur : poftquam balnei calor po- 
ros corporis aperuerat ; oleum per poros corpus 
penetrabat , ne humiditate fuperflua corumpc- 
retur ; quod veró craffioris fucci cuti poft un- 
&ionem adhzfiffet, hoc aqua tergebatur. Quam 
ob caufam in eodem Thermarum zxdificio loca. 
unctioni deftinata jungebantur balneo , quare 
Sidonius lib. 2. epift. 2. de balneo ait: iac 
aquarum furgit cella cotiilium , qua confequenti 
unguentarie [pati parilitate conquadrat .. Elea- 
tberia has cellas dixit Rofinus. 44 /£ujfram , 
ait ; Eleotberium quod eras. ad unéliones facien- 
das cella olearia : Hc verba iaterpretatus Scac- 
chus Myroth. tom. 1. cap. 34. ait. Alyprerium 
locum fuiffe ad unguentorum ufum deftinatum ; 
Eleotberium veró ad ufum olei , quibus non» 
Íolüm qui balnea frequentabanr , ungebantur , 
fed etiam quiad pugnam, ad ludos, ad pale- 
ftram , & luctam fua membra difponebant; qua- 
re in DBalneis mini(ítri erant , nomine Alypta , 
quorum munus erat olea, & unguenta mini- 
ftrare . 

Cujus nam generis fuerint olea, & unguenta 
ad talem ufum deftinata , (i quis fcire defiderat, 
legat tra&atum de Balneis Antiquorum Guil- 
lelmi Choul, qui pag. 19. & feq. varias olco- 
rum odoratas Ípecies recitat. Qualem autem» 
formam haberent vafa in quibus fervabantur , 
unum ex marmore antiquo acceptum oftendit , 
quod Guz:4m nominat , rotundum ex vitro , ore 
autem angufto , ut guttatim oleum perfunderet. 
Scacchus veró Myroth. 1. cap. 42. ait varia , & 
divería apud Veteres extitiffe vafa hzc unguen- 
taria , five olearia ; aliud /ecyzuz nominat, aliud 
Guttum , multi 7 ullam olcariam referunt ; ali- 
qui Groffos , Ampullas , & Pelves tam ex pro- 
phanis ; quàm ex facris litteris numerant. De» 
Vaículis erudité fcripfit Lazarus Baifius , nec 
nobis otium eft omnia receníendi , fed tantiim, 
exponendi Vafa , que in Mufxo funt . Tria igi- 
tur ex vitro exponimus , füb numeris 7.8. & 9. 
in antiquis balneisireperta. Aliud habemus 
quadrata forma abíolutum; palmi longitudinem 
vquans, quod unguentis deferviffe pro certo 
habemus . Tale vas onychino , vcl Murrino 
pretiofius Mufo donavit. Iluftriffimus Praful 
Leo 5trozza , non minori eruditione , quàm. 

p'- mo- 


164 


morum humanitate ; & integritate in Romana, 
Curia confpicuus. Hxc pro ufu olei odorati 
fuerunt compacta : quod fub num. 9. eft, refert 
Guttum a Choul expreffum, quod veró num. 1o. 
indicatur, Phiala eft feu Ampulla, cujus formam 
apud nullum vidi. 

Alia vafa fi&tilia etiam funt ad unguenti ufum 
accommodata ; fed fortaffe a pauperibus adhi- 
bita. Similia vafa fieri confueviffe ex Alaba- 
ftrite, & onyche affirmat Scacchus juxta illud 
Luce 7. mulier que erat in Croitate peccatrix , 
attulit alabafirum unguenti: & lud Martialis 
lib. 7. num. 93. 

Uuguentumfuerat , quod onyx modó parvas 

gerebat . 

Fragmentum etiam vitrei Vafis habemus, ino 
quo caput Herculis impreffum apparet. Anti- 
quorum morem fuiffe in ejufmodi Vafis vitreis 
imagines imprimere pluribus probatur , quz 
adhuc inter rudera , & in fepulchris tum Chri- 
ftifidelium , tum Ethnicorum reperiuntur. Mul- 
ta recenfuit in fua Roma fubterranea Arringus. 
Eorum meminit Eruditiffimus Senator Floren- 
tinus D. Philippus Bonarota pag. 17. prafatio- 
nis, quam przmifit explicationi Numifmatum 
majoris moduli , quz funt in Mufzo Eminentif- 
fimi Cardinalis Carpinei his verbis: bavendo 
bavuto in coffume gl Anticbi di porre ne aff 
lj imagine propria , e quelle de loro amici , e con- 
giunti. Nec tantüm propinquorum , fed Homi- 
num, quos inter Deos ethnica fuper(titio recen- 
febat. Fabrettus etiam in cap.7. Antiq. Inícrip. 
Vas vitreum exhibens, in cujus fundo imago 
cítcum aliquibus caracteribus fubdit; Credidi 
uomen artificis. bic contineri . Selitos quippe ob- 
Jervavi Vitrarios fuis odffs nomina, aut figna y 
aut utrumque fFmul affl'gere , ut fupra de Figulis 
vidimus . Plura bujus rei teffimonia mibi fuppe- 
tunt in variis ampullarum frufis ..— . 

Aliud Vas eneum numerus undecimus often. 
dit, ex &ere conflatum , & Mufxo additum ab 
Iluftriffimo Przfule Alexandro Cafalioin cjus 
Villa effoffum inter antiqua Balnei rudera pro- 
pé ductus Aqux Claudiz, quo procul dubio 
Antiquos ufos effe ad oleum guttatim effunden- 
dum aperté demonftrat ejufdem os in acutum» 
mucronem efformatum . 


LUN'ULA CALCEORUM. 


/Ec omnia , qua huc ufque recenfuimus , 

inter rudera Romanorum Ruinarum de- 
tecta funt ; atque indies alia femperreperiuntur 
erofa, quidem , & mutilata antiquitatis frag- 
menta , fed preclara eruditionis indicia, qua 
vix reperta, illico à quamplurimis , vcl ufur- 
pata, velnon vulgari pretio redempta iterum» 


Mufzi Kircheriani : 


celantur , ut impune in exteras Regiones trans- 
ferantur ; atque fuis quodammodo laceratis in- 
dumentis ctiam orbata extremam inopiam Urbs 
Romana deploret . Deploramus quidem tot 
eruditiffima Muíea ; Roma olim inftructa, ins 
quz prxclari Viri Gualdus , Angelonus , Bello- 
rus, totque hujus generis Viri eruditiffimi ; pre- 
tioía antiquitatis monumenta , maximo labore , 
atque expeníis congeflere , & poftea vel per in- 
curiam , vel per Avaritiam difperfa , & alió 
translata non tantüm res , fed nomina ipfa per- 
didere. Sed quid talia commemorem? Ad Mu- 
faum revertemur, in quo alia Antiquitatis 
fragmenta indicanda fuperfunt, ex metallo con- 
flata. Adeamus Tabulam LII. in qua primo Luy- 
nulam expono fub num. 1. in antiquo Sarco- 
phago repertam , ejus forma , & maguitudinis; 
quam expreffimus . 

De hujufmodi lunulis aliqua placet hic ad- 
dere , prater ea , quz alibidi&a funt. Lunulas 
in calceis adhibitas refert ioter alios Rofinus de 
Antiq. Rom. lib. 5. cap. 36. his verbis: Luau- 
lati calcei Senatorum , &- nobilitate praffaatium 
Virorum erant , quos Itidorus Romulum repe- 
riffe , ait affuta luna . Lunam veró non Íyde- 
ris formam , fed notam centenarii numeri 
fignificafle eos dicit;quód initio Patricii centum 
fuerint. Plutarchus veró quaft. Rom. 79. qu&- 
rens cur , qui nobilitate generis aliis przítare» 
viderentur, lunulas in calceis geftarent , multas 
cjus moris rationes affert. An,inquit ; figaum | 
hoc eft habitationis fupra lunam qua fertur , & 
poft mortem rurfus animz lunam fub pedibus 
habebunt? Anhoc Prifci habuerunt eximium , 
qui erant Arcades cum Evandro, &ante Lunam 
nati dicebantur ? Aut ut multa alia ; hoc quo- 
que inflitutum erat ut rebus fecundis elati , aut 
fuperbientes mutationis fortuna in alteram par- 
tem admonerentur ; exemplo videlicet Lunz, 
qua primüm recens extitit ; e caligine fulgore» 
dehinc fubinde faciem fplendido augeícit illu- 
ftrans ; & cum pulcherrima renidet orbe pleno, 
rurfus exuit lumen fuum , & ad nihilum redit. 
Aut obedientie fic affueícere dicebant Lune 
exemplo preítantiori parere , non recuf(antes ; 
& quemadmodum illa fecundas obit partes Phe- 
beis femper radiis intenta , nitoris ut canit Par- 
menides , ita ipfi quoque contenti effe fecundo 
loco, magiftratibufque obtemperare ab iifque» 
potentie , & honorum fructu aliquo impertiri . 
Hzc omnia Plutarchus . Feftus veró inquit: | 
Mulleos genus calceorum a3juat effe , quibus | 
Reges Albanorum primi , deinde Patricii uff 
funt M. Cato originum lib. 7. Qui Magiftra- 
tum Curulem coepiffet , calceos mulleos alluci- 
natos , aut lunatos , ceeteri peroncs. Tale gefta- 
men lung in calceis confirmavit Juven. RE 

Nobi- 


Claísis Quinta 


——— Nobilis , €» generofus 
Appo/ftam utgr& lunam fubtexit aluta , 
& Martialis lib. 1. epig. 29. Lunara nunquam 
| pellis v aunquam toga . Animadvertit Baldui- 
nus agens de calceis antiquiscap. g. Authores 
omnes , qui de hac lunula fcripferunt , non ex- 
plicare quid proprie effet in calceis hzc lunula , 
meque cuinam calceorum parti affuta effet. At- 
que hoc quxrens ex Philoftrato in vita Harodis 
ait ; fe didiciffe, ubi nobilitatis notam calceis 
appofitam ipfum gcftaffe dixit , & ex Grxco 
ita vertit ejus verba: Lwsula eff fibula eburnea . 
 Tiraquellus in annotat. ia Alexandrum Neapo- 
litanum. Lunula , inquit in calceis erat fibula 
eburnea ad inftar luaule corniculate . Qua au- 
tem in parte aptaretur , dicit, Ubitalorum inte- 
gumenta cum iis, quz rcliquum pedem ope- 
piunt Jun&ta concurrunt , indeque fecundum» 
anteriorem tibie partem divifa in. altum affur- 
gunt, invicem velcorrigiis , vel etiam fibulis 
conjungenda ; & (ic aftringendis inter fe calceo- 
rum anfulis erat admodum commoda : atque 
hoc inloco , nempe pagina mihi 82. exponit fi- 
guram antiquam Patricii; quam Cafalio debere 
fatetur. Subdit etiam verba Vopifci,qui de 
Carini Augufti calceis loquens ait :  Fibulis 
gemmeis utebatur , & libi (uadet fuiffe has lunu- 
las non folüm eburneas , fed pretiofiores, puta 
argenteas, wel aureas, vel gemmeas . Hunc 


E] 


morem fuiffe etiam apud hebrzas foeminas ex 
Yos colligi poteft cap. 3. 18. Indie illa auferet 
Domiuus ornamentum calceorum. ueflrorum , 
Qe lIunulas ec. 
... Quod fi quis veteri more romano fingulos 
Patriciorum calceos una tantüm lunula , vel 
ferrea, vel ZErea, vel ad fummum eburnea; 
fuiffe in(ignitos contendat , non repugno ; imó 
libenter affentior. | 


e23TrLI AD SCRIBENDUM. 


Ecundo loco num. 2. indicantur inftru- 

menta , diverfimodé quidem efformata,fed 
ad idem apus apta. Styli illa funt , quorum 
mucrone antiquitus in cereis pugillaribus fcri- 
bebatur , tefte Plinio lib. 37. cap. 14. aliifque 
quampluribus vetuftiffimis fcriptoribus, Eorun- 
dem inftrumentorum parte mucroni oppofita, 
Ícriptum abradebatur. Graphia etiam diceban. 
tur, Pugillares veró, in quibus du&o ftylo per 
ceram fcribebatur , erant tabelle ex citro , feu 
buxo, vel ebore confeéte : & apud Antiquos 
erant Notarii , in quorum thecis includebantur 
fyli , & pugillares . Pugillarium forma fuit 
oblonga, & quadrata emiaenti quodam mar- 
gine circum circa conclufa , ut teftatur Lauren- 
tius Pignorius de Servis pag. 22r. íe vidiffe 


; " 


Rom in veteri arca fepulchrali in hortis Cy- 
riaci Matthei, Materies earum ut indicatum. 
eft , frequenter & citro, buxo , acere , ebore , 
imo, & membranis, quibus omnibus ceram» 
coloratam fuperinducebant . Prudentius in» 
hymno de Caffiano Martyre antiquam fcriben- 
di rationem ad amuffim explicat. 
Conjiciunt alii lapides , inque ora tabellas 
Frangunt , velifa fronte lignum difftlis , 
Buxa crepant cerata , genis impacta cruentis 
Rubetque ab idu curva tumens pagina . 
& ibidem, 
Iude alii flimulos , &» acumina ferrea vibrant 
Qua parte aratis cera fulcis fcribitur 
Et qua feli apices abolentur , Qv equoris birti 
Rurfus nitefcens innoatur area . 
Erant hi ftyli, tum e ferro, tum ex xre ejus 
planeforma , quam hic damus fub numcris 2. 
vide Mafcardus pag. 425. Explicant hi Aloyfii 
Corradini enigma , quod eft hujufmodi . 
De fummo planus , fed non ego planus in 11mo 
Verfor utrinque mauu y dioerfo, €x munere, 


fungor 
Altera pars veuocat , quidquid pars alteras. 


ecit. 

iri tempore ufus fcribendi in cera» 
permanferit , non ita certum eft apud Scripto- 
res, ut poffit fine dubio affirmari. Sed hujus 
rei indaginem inftituendi non eft hic locus. Ve- 
tuftifima marmorea tabula nuper Romz dete- 
&a fuit propé Templum , quod anno 1120. re- 
paratum fuiffe dicunt fub Pafchale fecundo 
Pont. Max, Beatifsimz Virgini dicatum, & mo- 
doó a Romanis dicitur d S. Maria in Monticelli, 
in quo lapide Poedagogus opere anaglypto ex- 
culptus cernitur ; puerum docens , qui ftylo fu- 
pratabulam charaderes efformat. Tale mar- 
mor fervatur a D. Marco Boldetto Bafilice San- 
&x» Marie Tranftiberim Canonico , linguz he- 
braicz peritiffimo , ejufque in Bibliotheca Vati- 
cana Scriptore , & Sacrarum Reliquiarum , que 
é facris Cryptis fingulis annis eruuntur , dili- 
gentifsimo cuftode. 

. Fuit etiam Graphium ad cedem aptum , ut 
indicare videtur Seneca lib. r. de Clemen. 
cap. 14. dicens. Populus Romanus Erixonem 
equitem Romanum , quia filium flagellis occi- 
derat, in Foro graphiis confodic. Eminentifs. 
Cardinalis Baronius in fuis adnotationibus ad 
Martyrolog. Roman. die 3. Martii notat duplex 
fupplicii genus fuiffe apud Romanos, alterum 
ad cruciandum tantummodo inftitutum , quod 
ftimuleum dictum füribus fervis admoveri con- 
fuevit, de quo fpius Plautus ; ut in milite glo- 
riofo his verbis : Neque zjf Jupplicium Jffinu- 
leum dete datur. ln Atitiaria.. Utinam ffimu- 
lus in manu mibi t 5 Stimulis etiam latera San- 

orum 


166 


étorum Martyrum effe fxpe confoffa eorum» 
Aca teftantur; fed alterum ad occidendum in- 
ferri folebat ; excogitatum a C. Caligula fzevif- 
fimo Principe , de quo Suetonius in Cajo c. 30. 
Non temere in quemquam , nif crebris , e mi- 
nutis icdibus animadverti paffas eff , perpetuo 
"otoque pracepto 112 fieri , ut fe mori fentiant . 
Hac Suetonius qui & in Galba cap. 17. Minu- 
tiffimis idibus ipfum Galbam fuiffe excarnifi- 
catum teftatur. Apud eundem Baronium die» 
13. Augufti Caffianum Martyrem graphiis pue- 
rorum confoffüum ejus Acta teftantur, quorum 
quanto infrrmior erat mauus , tantà graviorem 
martyrii penam dilata. morte faciebat ./ Idem 
quoque referunt Marci Arethufii Acta apud 
Antonium Gallonium lib. de Cruciatibus Mar- 
tyrum cap. 9. impreffionis latinz . 44 pueris ad 
pueros. Marcus pendulus remittebatur , cultris 
pennariis , boc efl grapbiisgeuerofum iliud corpus 
excipientes . Eorum ftylorum duplicem formam 
exhibuit Laurentius Pignorius lib. de Servis 
pag. mihi 224. duo illis feré fimiles in Muízo 
funt , duoque infuper alii diverfe quidem for- 
max , fed ad fcribendum acuminati , & ad ceram 
complanandam apti, feu delendos characteres 
in cera efformatos . 


ACUS CRINALIS. 


Um de ftylis ad fcribendum adhibitis fer- 
D mo eft , alius fe offert ftylus, quem apud 
Authores Difcermiculum appellatum invenio. 
Confirmat hoc Clemens Romanus , qui fcripfit 
non licere Chriftiano nutrire capillum ,. & in» 
unum complicare , vel Zifcerziculo dilcriminare. 
Tale difcerniculum Servius appellavit Ca/azzi- 
Jirums ideft Acum majorem , quz calefacta , & 
adhibita intorquet capillos. Erant etiam ufui 
minores acus ; quibus fuftinebantur capilli, & 
dicebantur cus crizales , tefte Ifidoro lib. 19. 
orig. cap. 31. Erantque Acus, quibus omnes 
: annuli, vel Cincinni Comarum in capite jam 
ornato fieri continebantur , ut ordinem ferva- 
rent. Hujus g generis acus formam exhibuit Gaf. 
par Bartholinus de Inauribus cap. 2. & Lauren- 
tius Pignorius deServis pag. 41o. quas olim» 
extitiffe, ait Roma apud Lelium Pafchalium, 
fedcum illa fuerint inflexz ad crines fuftinen- 
dos , ut monftrat Pignorius , & indicat Ovidius 
Metam. lib. 5. verf. 52. Ez madidos Myrrha cur- 
vum crizale capillor. Ad alium ufum adhibitum 
fuiffe puto acum , repertam inter rudera propé 
Templum Claudii in Monte Coelio, qua ex 
noftro Mufzo exhibetur non inflexa fed recta , 
fub numero 3. eamque effe , quz difcriminalis 
dicebatur quaque capillos ante frontem divi- 
debant; quo difcrimine mulieres a Virginibut 


Mufzi Kircheriani 


diftingui refert Tertullianus , qui de velandis 
Virginibus ita loquitur ; Vertunzt mulieres ca- 
pillum , € acu lafciviore comam ftbi inferunt , 
crinibus a fronte dioiffs , apertam profe[[e mulie- 
ritatem . Itaque Virgines cirrata erant , mulie- 
res autem crines a fronte divifos gerebant, quos 


acus difcriminalis dividebat. Erant autem ha | 
acus aurez ,argentez , & 7Erez; ficuti etiam. 


crinales; Et difficilé diu eft, quantum in hac 
parte ftudium , operamque tribuerent Antiqui; 
immo nec viri fuperari'fe a Foeminis paffi funt. 
Teftis eft Columella in Praef. lib. 1. dicens ; Ca- 
pitum » € Capillorum concinnasores , non folum 
effe audivi, fed C ipfe vidi. Erantque mulieres; 
qua ornatum muliebrem tractabant , & Cofme- 
£& , Íeu Orzatrices vocabantur. Illas tradi con- 
fueviffe Magiftris , ut edifcerent modum ornan- 
di refert Laurentius Pignorius de Servis p. 39. 
in Manilio cap. 5. dicente: 
Illis cura fui vultus ,frontifque decore P 
Semper erat , tortofgue in fle xxum ponere crines 
Aut nodis revocare , Ov rurfus vertice denfo 
Fingere d appofttis caput emutare capillis, 
Legitur praterea Roma in veteri marmore. 


CALPHURNIA 
L. ET 3L. GALEJE 
ORNATRIX 

id 

In Mufzo Carpenfi erat olim alia Infcriptio Se- 
pulchralis 

AGONIAE SUCCESSAE UN 

.A TUTUL. ORNATRIX &c. ^ 


Qui ornatus muliebris in capillis przcipué enu-. 
triendi verfabatur , reprehenfus a Tertulia 

aliifque Patribus. De cultu foeminarum fic ille. 
Quid crinibus oeffris. quiefcere non licet , mo 


Jubflrictis , modo relaxatis, modó fufcitazis, modb 
eliffs.. Alie geffiunt in cincinnatis coercere , alit 


ut vagi , Ox volacres elabantur , non bona ffmpli- 
citate. Affigitis praterea nefcio quas enormitates 
textilium capillamentorum , nunc in. galeri mo- 
dum quaft vaginam capitis , Cv operculum vur- 
ficis , nunc in cervicem retro fuggeffum cc. Uti- 
nam etiam noftris hifce temporibus , tam effre- 
nata muliebris ornatus libido , prxcipué in ca- 
qitis iadumento adícititio ; non vigeret. Adeo 
corrupta morum publicorum eft difciplina, ut 
non neceffitatis , vel valetudinis caufa , fed im- 
modico luxu fumatur ornatus : id quod Hiftrio- 
num capitibus tantüm antiquitus aptabatut. 
Adeat curiofus Lector eruditum Tractatum» ; 
quem de hujufmodi adícititio capillamento 


Ícripfit Abbas Joannes Baptifta Pacichellius. | 


Neapoli 1693. Mufzum fi adeat , intueri pote- 
rit Inftrumentum , zneum quod Volfellam An- 
tiqui 


AN 


Clafsis Quinta .. 


tiqui appellarunt, quod etiam hodie incer alia 
ufurpatur , fcilicet ad evellendos & corpore pi- 
los; quod etiam in more Antiquorum fuitfe re- 
fert Suetonius ; loquens de Cafare cap. 45. 
Circa curam corporis moroffor erat , ut uon folàm 
zunderetur diligenter ac raderetur , fed vellere- 
1ur etiam .. Diíquiret fortaffe aliquis an propo- 
fitum inftrumentum fub num. 4. antiquum fue- 
rit2 cum inter antiqua Rudera Romanarum» 
Thermarum repertum fuerit ? De hujufmodi 
inftrumento loquens Martialis lib. 9. epig. 28. 
alt . 

Nec vivat ullus in fuo pilus crure 

Purgenutque [ava cana labra volfella . 


BEN CAU RI OE. 


A Lia ornatus muliebris fpecies fequitur , 
£L X. quzeInaures complectitur , feu aurium 
ornamentum , quod a parte corporis , cui or- 
nanda ut plurimum cft deftinatum denomina- 
tionem traxit ; nam cum aliis etiam faciei parti- 
bus , ut nafo , labiis ; fronti, apud aliquos po- 
pulos appenías Inaures geri referant hiftoria , 
impropria denominatio illis convenit ; idcitcó 
pluribus nominibus eas exprefferunt Authores , 
quos recenfuit Gafpar Bartholinus de Inauribus 
Veterum cap, i.. Nec eadem fuit inaurium ma- 
teries : fuiffe ex gemmis , ex auro , ex ere plura 
monumenta referunt , immó fuerunt offee , & 
lignes , prcipué a pauperibus orientalibus ge- 
ftatz.. Idem Bartholinus cap. 2. exponit formas 
diverfas inaurium ; qua olim extabant Romz 
apud Lzlium Pafchalium, atque etiam Lauren- 

ius Pignorius de Servis pag. 410. inter quas 
idetur inauris erca gemmis tribus vitreis ob- 

ipis dependentibus ornata. E noftro Mufo 
illi fitwlem oftendimus num. 5. fed gemmis or- 
batam , atque etiam tres alias diverfz forma, 
quas in antiquis Sarcophagis effoffores invc- 
nerunt. Prater has alia eft num. 6. indicata, 
orbe majori circumflexa , quam ex aure potius 
alicujus Servi , quam mulieris dependiffe autu- 
mo , in fignum fervitutis: Servitutis enim no- 
tam fuiffe aurem perforatam , a qua inauris uni- 
cà dependeret , Lex oftendit in Deuteronomio 
cap. 20. his verbis. S/z autem dixerit ( fervus 
manumiffüs ) mole egredi eà quód diligat te , e 
domum tuam , C» bene fíbi apud Te fentiat , 
affumes fabulam , €x. perforabis aurem ejus in 
janua domus tu& , C ferviet , Qv tibi ufgue ad 
| 4lernum . Quem ritum Deum przcepiffe ad li- 
bertatis ftudium ingenerandum Cajetanus do- 
cet ; ut fi non fervitutem faltem ignominiamo 
publicam horrefceret, Etiam ex naribus depen- 
, diffe apud aliquosteftatur D. Auguftinus Quz- 
ftion. in Genefim . 44o;, inquit, AMaurorum 


167 


eff , ut inaures etiam in naribus babeant famine , 
imó etiam labiis apponi etiamnum apud /Egy- 
ptios accepi ex Viro fide digniffimo . 

Sed Luxuriz pracipué , & ornamenti , majo- 
rifque oftentationis caufa ufürpatas fuiffe Inau- 
res, quamplurima monumenta evincunt. Qua- 
mobrem , ficuti formas varias excogitavit)hujus 
foeminzi culeus ftudium , ita nec pondus , nec 
pretium idem omuaibus fuiffe ícimus . Pro ra- 
tione dignitatis  & fortunarum hec, & reliqua 
ornatus inftrumenta diverfa erant ; aliqua enim 
feré immenfi fuere pretii ; talis fuit Unio , cujus 
apud Pancirolum meminit Zonaras , quem Rex 
Perfarum Perofà in expedirione adveríus Hun- 
nos à dextra aure detractum abjecerat,; ut poftea 
repertum Juftinianus centum auri libris redime- 
re a Barbaris voluerit. Similis unio Cleopatrae 
quz maximé fingulare , & veré unicum. Natu- 
rz opus auribus geífiffe dicirur , cumque cum 
ex aure detractum , ac liquefactum abíforbuiffet 
Antonius , una ccena dicitur centies feftertium 
confumpfiffe apud Plinium nat. hift. lib.9. c. 55. 
hoc eft tefte Bud&o ducenta quinquaginta mil- 
lia aureorum. Necíané exigui momenti Unio 
ille; quem Vitellius, cum exituro Viaticumz 
defuiffet , detra&um ex aure matris , folüm pi- 
guoraverat ad itineris impenfas omnes, refe- 
rente Suetonio in ejus vita cap. 7. Atque hi im- 
modici fumptus , cum folüm effufi fint , ut unica 
fplenderet auricula, jure & Patrum querimoniis 
perftringuntur . Im meretricium hoc orna- 
mentum vult Seneca , quippe qui lib. de Con- 
ftan. Sapien. c. 14. fuadet inaures non tanti effe, 
ut referat ; five iis ornata honeíta matrona five 
non,& lib.7.de benef.c.9.in hec verba prorupit. 
Video Uniones , non /&ngulos /fngulis auribus , 
comparatos. jam enim exercitat aures. oneri 
ferendo funt , junguntur inter fe infuper alii, binis 
Juperponuntur s» non fatis muliebris inania Viros 
f'ubjecerat , nif bina. ac terna patrimonia auribus 
/fngulis pependiffent .. Licite tamen funt , quan- 
do intra honeftatis limites continetur modicus 
earum ufus. 


AU Meu. ESSET. 


| pee inaures , quibus Foemin: exorna- 
bantur erant Armille, atque *has duplicis 
generis fuiffe antiqua monumenta demonftrant. 
Alique enim geftabantur in fummis brachiis ; 
authore Polluce in Onomaftico, aliqua etiam» 
ad manus tranfierunt , atque hinc pro manus 
ornamento habentur , lata vocis fignificatione ; 
nam cum Antiqui humeros cum bracchiis Ár- 
mos vocarent ; funt proprium bracchiorum or- 
namentum armille. Hujus generis armillams 
in medio armo circumligatam oftendit in Ame- 
ricana 


168 


ricana Virgine ex Joanne de Laet. Thomas Bar- 
tholinus pag. 2o. fed de hoc ornamento plura, 
inquirere inflituti noftri ratio non permittit ; 
ficuti neque de parvis armillis , feu annnlis,quz 
labiis perforatis inferuntur ab aliquibus ZEgy- 
ptiis. Eas vide in erudita differtatione Joannis 
Rhodii,quem morem indicat Verba Job c. 40. 
Nunquid pones circulum in naribus ejus , aut. ar- 
millá perforabis maxillam ejus? & juxta feptua- 
cinta dicitur , Zrmillis verà perforabis labium. 
.p/ius 

Diverfi generis armillas ex Mufzo hic expo- 
nimus , fub num. 7. 8. nempé circulos zneos; 
quos antiqui bracchio ut plurimum dextero 
ceftabant ; & quidem, vel ut virilis fortitudinis 
effet nota, vel etiam fervitutis , quamvis ali- 
quando in utroque bracchio multi eas gefta- 
rent, & aliquando tantüm finiflro, ut de Sa- 
binis refert. Livius lib. 1. Sabigi aureas armillas 
magni ponderis bracchbio lavo babuerunt. 

Quód in fignum fervitutis geftarentur probat 
inter alios Suetonius in. Nerone càp.3o. vo- 
cans Curfores fervos Armillatam Turbam , fic. 
llle , Nero , nunquam Carrucis minus mille fe- 
ciffe iter traditur y foleis mularum argenteis , ca- 
nu/faatis mulionibus , armillata , C phalerata., 
cum Mazacum turba atque. Curforum . Loco 
AMazacum legi debere ait Pignorius de Servis 
pag. 29a. /Mazyces , qui Numidi erant a Ma- 
zaca Cappadociz , qui Precurfores erant. Ita, 
Seneca epift. 87. & 123. In eadem fententia fuit 
Ifidorus lib.1 9. orig. cap. 3 t. 

Quod veró Virtutem iudicarent , & Virilem 
fortitudinem , idem Ifidorus docet. Militibus 
enim ex bello feliciter reverfis diftribuebantur 
Armorum , & bracchiorum ornamenta, non alia 
de caufa, nifi ut hec Virtutis praemia fe iifdem 
bracchiis meruiffe recordarentur. Extat apud 
Gruterum pag. 358. num. 2. Infícriptio antiqua 
Japidis ; in quo duz armillz exculptz funt , his 
verbis expreffa . L. Antonius L. F- Fabius Qua- 
drátus Donatus Torquibus , cv. Armillis ab. Ti. 
Cefare bis. 

Formulam doni hujus militaris Barnabas 
Briffonius refert ex Valerio lib. 4. ideft: Impe- 
rator Te argenteis Armillis denat. Ut plurimum 
tameu ex Auro formatas fuiffe dicit. Dionyfius 
Halicarnaffeus lib. 6e. Antiquit. Romanarum , 
cui Pignorius fubdit argenteas , eburneas, li- 
gneas , atque xreas fuiffe plebejas fervorum» 
potius , quàm militum . ZEreas fuiffe dicerem , 
quarum Iconem Bartholinus exhibuit pag. 43. 
cx Pignorio mutuatam , & inauratam fuiffe dicit 
pag. 293. Alias fimiles vidimus Romi. Unam 
ejufdem omnino form , & minutis ftriis in» 
longum ducis exornatam in noftro Mufxo ha- 
bemus , cujus cornua ultra abeunt , a perfecto 


Mufzi Kircheriani 


circuli orbe. Sic eaim Ifidorus defcripfit. Ciy- 
culum rotunday! , armillam extendi latius : qug 
verba Icone fub num. 7. expofita clariüs expli- 
cantur in Tab. LII. 

Alterius etiam Armillz imaginem damus fub 
num. 9. elegantis form: , & minus ponderofz, 
quz fortaffe bracchio alicujus ancillz geftaba- 
tur. Ejus extrema, & (i invicem non fe mor- 
deant , ita tamen conveniunt , ut vi aliquantif- 
per remota ad bracchium facilius immittendum 
ftatim cocant ; armumque ftringant, ne cadere 
amplius poffit. Atque hzc de Armillis dixiffe» 
fufficiat ; ad Fibulas procedamus . 


F Ii BU L E. 


Uas in veftium apparatu Romani prafer- 

tim numerabant. Erant ctiam Fibule 
Architectonice , fed de his nihil di- 

cendum occurrit. Erant etiam , qua diceban- 
tur Gymnaftice , de quibus fecundo loco agen- 


dum eft. Fibulas igitur primo loco exponimus, 
quas dicebant Veftiarias ;, ut notat. Cafalius de | 


prophanis Roman. Ritib. cap. 19. ubi varias 
earum formas , ex diverfis Eruditorum Cimeliis 
mutuatas exponit; alie eaim circulares, alie 
quadrangulares funt : Malte equi, Hinnuli, 
Avis , Delphini ; Cochlee , & Anguiunn 
Ípeciem referunt , quarum aliqua , fcribenteo 
I(idoro lib. 19. cap. 31. pectus foeminarum otr- 
nabant , vel Pallium Virorum in humeris : vel 
ut in Vitruvio adnotat Philander , illis mulie- 


res fluentem retro veftem fubnedabant, Noftri | 
Inftituti eft de his tantüm loqui ; que in Ma- | 
fao recenfentur . Quamobrem aliquas Icones | 


earum diverías exhibemus ; quas tamen omne 
ad PalliumVirorum in humeris conftringendui 
inferviffe putamus ; fingulis enim congruit Sei 
mo Panciroli de rebus deperditis tit. 44. ubi 


Fibulz ufum fic docuit. Confideratione digüa l 


eft Fibula qua Veteres Togam fubne&tebant. 
Fibula enim fuperius annexa in finum fundebat 
Togam inftar veli vento inflati; & mox . Facta 
eft potiffimum in eum finem , ut Togam fupra» 
dextrum humerum conpeécteret ; in quo duz il- 
lius partes fubjectam acum ia canalicula ftrin- 
gebant. Nec enim adíuta panno erat fibula, ; 


Íed duas Togz partes adítringendo non veró 


transfigendo Ífuübnectebat. Quapropter fupra 
fibulam nodus quidam conípiciebatur ex Toga 


qua&.cum venuftate ; & elegantia dilatabatur. | 
Rofinus . qui de veftibus Romanorum egit c.3I. | 


— 


lib. 5. nullam ejufmodi fibularum mentionem | 
fecit; fed Thomas Dempfterus in Paralipome- | 
nis ufum fibularum ex Ammiano Marcellino 

refert , dicente lib. 14. fudant fub ponderibus l 
Lacernarum ; quas in Colli exerta fibulis ipfis |- 


adne- 


Clafsis Quinta . 


adnectant , & Publius Ovidius lib. 8. Meta- 
morph. 
Refélis buic fammam mordebat fibula veffem 
'Virgilius quoque 4. /Eneid, de Didone vena- 
tum profectura. 
Aurca purpuream fubuectit fibula veffem . 
Fuerunt autem. Fibule exferro, vel zre, vel 
argento , velauro gemmis etiam ornate , uno 
verbo ex quovis metallo , & zre precipuéqua- 
les funt, quz iconibus Tabulz LIII. expretfe 
videntur. Illam quz indicatur num. r. eleganti 
forma concinnata , Muíxo clargitus fuit D. Ab- 
bas Marucellus nobilis Patritius Flo- 
rentinus ; pari humanitate , atque eruditione» 
in hac urbe confpicuus. Eandem melius de- 
Ícribi poffe. non credo, quàm verbis , quibus 
Pancirolus expreffit, ideft: ferius , &» ex- 
rema parte grandiorem babet acum cum aeo 
flo quo efficitur ,ut illa ; abfgue ulla difficultate 
quaff flutduans agetur , 1pffus. prafertim cufpi- 
dein canalicula, qu& in altera parte f£bula ef 
impre[Ja . " 
De fibulis agens Begerus in Thefauro Bran- 
deburgico tom. 3. pag. 420. plura genéra fibu- 
larum diftinguit. Aliquas vocat cum acu du- 
&ili ; in quarum aliquibus quatuor , in aliis fex; 
vel octo , feu plures in giros convolvitur, eaf- 
demque fimplices ; & puras vocat. Alias di- 
ftinguit cum acu pendula, quz non in giris in» 
commiffum , fed claviculo conne&itur. Inter 
quas aliquas 1z/erraf/as cum La&antio appellat , 
Ícilicet pluribus foraminibus & incifuris-exor- 
natas , aliquas veró izcruffatas etiam dicit ; hoc 
eft coloribus variis exornatas , encauftico opc- 
re diftributis. Alias demum Zcezicas vocat;hoc 
eft iconibus variis puta equi , pifcis, Avis exor- 
natas. Multas ille exhibuit. Eas quas in Mu- 
feo habuemus expofuimus , inter quas fibulas 
vides fub num. 2. de quibus dubitari poteft ; an 
antiquz fit, cum etiam hodie tales in ufu effe; 
videamus. Át non omnia Veterum inventa, 
periere. Antiquas illas effe inde conftat, quód 
in antiquis fepulchris repertz fuerint. Semicir- 
culares illz funt, acu immiffa , quz ad oppofi- 
tum labrum pertingit ; qua transfigendo lora, , 
eadem connectebat . Nu 
Degymnaftica autem fibula fupra indicata, 
di&urus , paucis me expediam , referens Cafa- 
lium fcribentem : Cordis , & Cantoribus pr 
 eipue infervi[fe y coerccbantur enim adolefcentes , 
conferuande «ocis gratia. Qualis effet. ufus, 

qualis forma , &€ quomodo geftaretur ; hzc om- 
| nia explicat fupradi&tus Cafalius aliique , quo- 
rum tamen fententiz difcrepant inter fe circa, 
magnitudinem, & formam . Cornelii Celfi 
opinionem fequo: de re medica lib. 7. cap. a5. 
ubi de fibula hujufmodi differens ait: Fibula., 


169 


quà levior eà melior eff . Quamobrem cjus gene- 
ris putamus effe fibulam fub num. 3. ex antiquo 
Sarcofago in Mufxum translatam . 


Ax Wo ON. U.L.J. 


N fepulchris etiam non raró reperti funt an- 

nuli, de quibus pauca fubdam. Morem ge- 
ftandi digitis annulos effe antiquiffimum notum 
omnibus eft; quo veró tempore horum ufus 
primüm inceperit, nou claré conftat. Plinius 
fecundus du&us Au&oritate Homeri , pofterio- 
rem Trojanis temporibus falsó putavit. Fibule 
primordium a rupe caucafea tradunt, quód Pro- 
metheus ira Jovis Caucafo alligatus ; quia, 
ignem furtim é coelo fuübripuerat, poftea ab 
Hercule liberatus , indulgentia Jovis : hac ta- 
men lege , ut ia memoriam poenz annulum ge- 
ftarec ferreum , cui faxi fragmentum effet in- 
clufüim . Hinc annulum dicunt primium» 
induiffe dizitos. Conftat tamen ante bellua. 
'Trojanum annulorum ufum fuiffe, idque ex 
facra hebrzorum hiftoria, ia Geneft enim tradit 
Moyfes Pharaonem ZEgyptii Regem, poft fom- 
nii interpretationem a Jofepho fa&am , annu- 
lum digito fuo detra&o ejufdem Jofephi manui 
indidiffe , nec facilé di&u eft , quis primüm ta- 
lem ufum iaftituerit. Apud Romanos promif- 
cuum annulorum ufum fuiffe fcimus poft Victo- 
riam Pompeii Magni de Piratis, Afia, & Ponto. 
Simplices quidem primó fuere ex fimplici me- 
tallo, velferro. Ferreum annulum a Matre» 
habuiffe Seleucum Regem tradit Appianus. 
Longo etiam tempore , nec Senatus quidem» 
Romanus habuit aureos , fed tantüm qui Legati 
ad exteras gentesituri , atque illis publicé do- 
nabantur aurei, & Plinius narrat lib. 33. cap.r. 
atate adhuc fua fponfe annulum ferreum , & 
fine gemma a fponío mitti folitum. Deinde; 
paulatim , ex ere argentoque ficos annulos ge- 
flarunt , quod probat ingens corum numerus 
qui quotidié eruitur. Sed fine gemmis. Eos 
qui in Mufxo funt in Tabula LIV. expofui fide. 
liter delineatos , quorum tria locum gemmz 
demonftrant fub num. r. propé quosadjunxi- 
mus infignem, & fpeciofam Fibulam num.2. irt 
dicatam. 

Simplicibus, & fine gemmis ufoseffe Flami- 
nas Diales afficmat Gorlzus ; At quamvis primi 
annuli e fimplici metallo , & fine gemmis exti- 
terint , poftea semmz addi coeperunt , & in. iis 
fuit oftentatio opum , quibus lautioris fortunz 
Viri ab hominibus tenuioris conditionis diftia- 


 guerentur , atque eó proceffit fuperborum ho- 


minumluxus, ut Eliogabalus Princeps profli- 

gata vit Vir, quotidie novis annulis digitos 

oneraret ; quofque pridie eeftaffet, poftridie: 
rnrfus 


17O 
rurfus fumere dedignaretur. Quamobrem ex- 
clamat Plinius : Peffgum , inquiens , Vite fcelus 
fecit, qui auuulum primus induit digitis. 

Sed quamvis ad ornatum luxuriamque pri- 
müm inventos annulos fateamur, ad honeftio- 
resinde ufus translati funt, fcilicet ad munus 
fignandi, quod etiam antiquiffimü fuiffe fcimus. 
Romani poftea ab Exteris acceptum hunc ri- 


tum fignandi annulis amplexi funt , ut non fo- 


]üm Epiftolas fignarent ; fed in rebus pretiofis 
condendis annulis uterentur , atque etiam ci- 
bos, & potum , clavefque ipfas. Unde Mater 
familias apud Plautum .. Cafina act.2. Scen. 1. 

Olfgnate Cellas , referte annulum ad me . 
Joannes Cafhianus lib.4. de Inftit. Cler. cap.1 5. 
Etiam annulos quibus recondita praffgnemus , in 
digitis palam geffare prafumimus , quibus non» 
folum ciffeila , vel [porta » fed ne arca quidem , 
vel armaria ad ea, qu& congerimus » vel que 
egrefft de faculo referbavimus condenda fuffi- 
ciunt . 

Ex Fortunio Liceto de Annulis cap. 20. Pri- 
fcis temporibus communis ufus Annulorum» 
fuit ad rerum cuftodiam . Ejufcemodi autem 
annuli fuere claves ; uti noftrates ; at loco longi 
Manubrii tenebant annulum digito inferendum; 
de hoc annuli genere Plautus in Ámphitruoneo 
fica. 2" Icen: 2. 

———— 4n etiam id credis 

Quam in bac ciffula fuo /fgno obffgnata ferunt. 
ideft annulo fuo . Mos autem Romanis erat, ut 
domi fupellex penufque ceo fignarentur , ne» 
quid negligentia aut furto periret. ÁAnnulos 
cjufmodi fignatorios complures editos in Bata- 
via cum adjuncta clavi fe vidiffe affirmat Lice- 
tus ad duplicem ufum fignandi aperiendique ; & 
etiam apud Joannem Galvanum Patavinum Tu- 
riícultum , rei antiquariz ftudiofiffinum. In» 
noftro Mufzo multz claves antiquz annulis ad- 
junétz obfervantur ; ex quibus aliquas hic da- 
mus fub numeris 3. 4.5. & 6. in Tabula LIV. 

In ejufmodi autem annulis fignatoriis variz 
erant , & diverfarum rerum effigies , prout cui- 
libet magis arridebat. Aliquando enim Deo- 
rum erant , aliquando hominum , & Brutorum , 
fxpé hiftrorix rerum exprimebantur , & fym- 
bola ad placitum efficta; hinc difficulta* objici- 
tur maxima in iis explicandis ; que Veteres cf- 
finxerunt , & divinandi Árs potius nobis eft ne- 


ceffaria , quàm conjiciendi . Miror proinde eos, 


qui fibi fuadent é thefauro füz eruditionis ea, 
poffe depromere , qua ejufmodi fignis , omninó 
congruant, & adamuffim explicent , cum nun- 
quam ipfis Inventoribus in mentem venerit 
quidquid, fe ipfos divinare ; & vulgo aperire» 
fine ulla dubitatione credunt . 

Ut plurima ea omnia cclabantur in Achates, 


Mufzi Kircheriani 


onyche , & fardio lapide , eó quód ceram non; 
traherent ; & fine labe effigiem efformarent. 
Referunt Pompejum Leonem enfe armatum , in 
fuo annulo habuiffe, Mecxenatem  Ranam; 
Sphingem Auguftum . Dicitur Alexander de- 
victo Dario , litteras fuas , quas in Europam de- 
ftinabat , fua imagine , obfignaffe, Darii veró 


quas in Áfiam mittebat. Effigies proprias ino: 


annulis habere plebeiis erat familiare. Sed qui 
plura in hoc genere fcire defiderat , adeat co-. 
piofam Abrahami Gorlei Daáyliothecam in» 
duos tomos bipartitam , in qua nonaginta fex 
ultra octingentos lapides annulorum exhibuit, 
quos omnes Tacobus Gronovius erudité expli- 
cavit; editam Lugduni Batavorum an. 1695. 
In eadem Przloquium erudité appofuit. ipfe». 
Gorlzus deanmülorum origine, variis eorum 
generibus , & ufu apud Prifcos. Quamobrem, 
hujus generis fculpturas non exhibemus ex Da- 
&yliotheca felec&tis, qux in Mufxo eft, quz 
licet quamplurimis alus pretiofioribus zqui- 
parari non poffit; haud tamen. eft contem- 
nenda. 

Mos £utem annulos confervandi antiquiffi- 
mus fuit, de hoc Plus fic lib. 38. cap. t. 
Gemmas plures, quod appellant Dacylothe- 
cam primus omaium habuit Rom Privignus 
Sylla Scaurus ; diuque nulla alia fuit, donec 
Pompejus Magnus eam , quz Mithridatis Regis 
fuerat , inter dona in Capitolio dicaret ; ut 
M. Varro , & alii ejufdem xtatis Authores con- 
firmant . Hoc exemplo Czíar Di&ator fex 
Da&ylothecasin ede Veneris Genitricis P. 
fecravit. Marcellus Octavia genitus in Palati- 
na Apollinis /Ede unam. Celeberrimus annu- 
lus fuit Pyrrhiin quo Áchaten cum Mufis , & 
Apolline citharam tenente expreffo habebat 
non arte , fed fponte Naturz, Inter Scalptores 
harum gemmarum tempore Alexandri Magni. 
Pyrgoteles celebrabatur. Poft eum Appolloni. 
des , & Cronius , coeteros Plinius refert cap. I. 
lib. 37. Quis autem noftre Da&tylotheca gem- 
mas annulares inículpferit, omninó ignotum 
eft. Sunt enim antiquiffimze inter rudera ,, vgl 
in fepulchris reperta . 


So d Ge o us ME 


Rater lapides fignatorios, alia figillorum 


P 


enandas y przfertim opera fictilia, quorum co- 
pia Veteres utebantur. Commendanda impri- 
mis eft eorum par/£monia , inquit Henricus Sal-- 
muth in hotis ad Pancirolum tit. 2. part.2. apud 


quos frg lina , feufittilia opera tanto in ufu fuere ub. | 


Numa Rex feptimum frgulorum Collegium Rome 


inffi- 


erant genera, tum ex metallo , tum ex li» 
gno, feu lapide ad res magis vulgares obfi- 


I 
i 


Li 


I 


77] 


Clafsis Quinta. 


infiituexit. Non enim tantüm Imbriccs, Tegu- 
]xz ,& laterculi inde fiebant , fed & tabulz, lu- 
cernz , candelabra Vafa omnis generis, dolia- 
que ad Vina, & ad aquas continendas. Quin, 
& defün&os fefe multi fi&ilibus doliis condi 
malvere. Et de Servis agens Pignorius pag.s 34. 
ioquit; Crezam effifam traciabant fsguli ,leg.a5. 
$. de Inftruct. e corpore fervorum 1n ufum videli- 
ce fundi afa parantes quibus exportarentur 
fructus , velat ampboras , C Dolia, Qv in ville 
édificationem tegulas , mercis etiam gratia ut 
vafa venirent. Figlinas autem in agro quomo- 
do exerceri oporteret Ho(tilii Safernz Pater, & 
filius: libris' editis monftraverunt , ut teftatur 
Varro lib. i. de re ruftica cap. ». qui etiam 
cap. 7. affirmat fe in Gallia tranfalpina intus ad 
Rhenum regiones aliquat acccffrffe , ubi agros ffev- 
corarent candida foffitia creta. Hujus loci for- 
nax eft , cujus Cato tit. 38. meminit ; & Servus 
Fornacarius ; quem nominat Ulpianus leg. 27. 
$. 9. Hoc lateritium opus a Gricis accepiffe 
Romapos , cum fubacta Graxcia omnes artes 
adveherent Illuftriffimus Ciampinus affirmavit 
«cap. 8. vet. monim, cum fcripfit opera lateritias 
ex Solis lateribus coepiffe /Evo Augufti , & 
fubfequentium Imperatorum paffim extructa 
fuiffe , copia fortaffe Servorum in urbem addu- 
&a ob frequentes Czíarum vi&orias . Innu- 
merz proinde officine ubique aperiri , & lateri- 
ti& flructure genus: prz coeteris probari cce- 
ptum , utpoté minori difficultate parabile per 
ingentem artificum , & fervorum numerum. 
Hinc maxima zdificia opere lateritio extructa 
circa Imperatorum ztatem | adhuc vifuntur. 
puta moenia Urbis ; Thermz , Pantheon, Tem- 
plum pacis, Palatium Imperiale , & alia multa 
ab Imperatoribus zdificata per fpatii annorum 
ducentorum , & ultra, Quam ftructuram laze- 
rum putat idem Ciampinus cap. 8. per tria cir- 
citer fecula Roma perduraffe , cum adhuc Ita- 
lia ab exteris Nationibus excidium paffa non» 
effec ; Poft ejus veró devaftationem laterum of- 
ficinas ceffaffe pro certo habet. Sed hzc ultra 
profequendi non eft hic locus. Ut ut illa fe ha- 
buerint, pro comperto habemus , Morem vi- 
guiffe imprimendi aliquas notas in operibus Fi- 
slinarum , przcipué in lateribus, & tegulis, 
que in xdificiis adhibebantur . Eruditiffimus 
Fabrettus cap. 7. antiquarum infcriptionum di- 
cit fe inveniffe prz ceteris antiquiffimum figli- 
nzíignum Azguff. (fiad AÁuguftum D. F. ut 
| Credit referri debeat ) ia latere fub oppido Ar- 
| fularum ad primum Caftellum aqux Marciz. 

Baronius in appendice tom. 3. refert fe vi- 
| diffe in demolitione antiquorum parietum. 
Templi Vaticani à M. Conftantino fundati , 
magnos lateres ; in quibus erat nomen Impera- 


17I 


toris Conftantini. Turrigius etiam in facris 
cryptis pag. 448. affirmat fe vidiffe idem nomen 
integula eJufdem Bafilice cujus iconem exhi- 
bet Ciampinus cap, 4. tab. 6. num. 1. de Sacr. 
zdif. Blondus Flavius lib. 2. num.15. Romz 
inftauratze ait fe vidiffe quadratos lateres am- 
pliffimos extractos ex ruinis Templi S. Sylve- 
ftri, quorum parslitteras habebat a figulo im- 
preffas. Morem hunc non folum Romz, veriüm 
etiam per totum Romanum Imperium obferva- 
tum deduxit fupralaudatus Ciampinus ex figu- 
ris fimilium laterum a Lambecio relatis in fua 
Bibliotheca Cafarea lib. 2. pag. 10o5. quos 
repertos dicit Lambecius propé Pagum Ger- 
manum Altembureicum inter rudera veterum» 
Hybernorum Paànnonicorum. Eandem confue- 
tudinem perduraffe fub Chriftianis quoquo 
Imperatoribus oftendit Fabrettus ibidem ino 
multis tegulis cruce obífignatis. Ex. g. 


X« REG. D. N. THEODORICO 
BONO ROMAE. 
Curam autem Theodorici in exornanda Urbe, 


& in priftinum nitorem reftituenda demon- 


ftrant plura figna reperta, & Caffiodorus tefta- 
tur. Immo Vetuftatis imitatione tegulas om- 
nes te&i S. Balbine vidimus Romz , cum no- 
mine , & gentilitio emblemate Alexandri VI. 
Papz qui illud reftauravit . 

Has tamen notas leviter percurriffe Grute- 
rum , eafdem non attigiffe Urfatum , & alios 
miratus eft Fabreetus , unde integram fere hanc 
Provinciam ille fufcepit, affirmaus ex illis uti- 
litatem nafci dignofcendi tempora , quibus non- 
nulla edificia conftru&a fuerint , itemque par- 
ticularium locorum cognitio, quorum notitia 
non aderat , multarum etiam Foeminarum imóà 
& Auguftarum , que Dominz erant przdio- 
rum , in quibus Figliaz conftitut erant .. Ob- 
fervamus fepe Figlinam fuperiarem ad diftin- 
&ionem Zzferioris , veterem ad zova , majorem 
ad minoris , earum numerum , ubi plures , nu- 
mericis notis fignatum , oftendit Falconerius 
in fua erudita Epiftola ad Carolum Datum Nar- 


- dino addita his cara&eribus F. 7. F. IT. &c. 


Item non parvi effe momenti addit Fabrettus 
in emendatione Faftorum; Sepe enim Confu- 
les in iis inveniuntur infcripti, at non femper 
ordine eodem , cum aliquando nomina eorum, 
reciproca iricifione inveniantur expreffa , vide- 
licct qui Aper ; & Catuliizus infcribuntur , e 
contrario Ca£ul/tzus , & Aperlegantur. Cau- 
fam quarens hujufmodi difcriminis idem Fa- 
brettus cap. 7. num. 103. putat ex eo factum. , 
quia alternis menfibus Faíces apud alterum ex 
Confulibus affervabantur, ut legitur apud Sue- 
tonium in vita Julii cap. 20. & hinc fortafle 
| Q prout 


172 
prout quis facibus potiebátur ; ejus nomen pra- 
initti potuiffe . 

Not& autem in magnis lateribus obfignatz, 
ut plurimum erant in gyrum difpofitz , in cujus 
medio figna cernebatur diverfa , quorum multa 
refert in fuis infcriptionibus Fabrettus cap. 7. 
V.G. Nux pinea , Gallus, Capricornus, caput 
bubulum , Aquila , ramufculus palmz , Aper , 
Canis. Quatuor ejus generis é magnis lateri- 


bus defumptas hic exponimus in Tabula LV. 


e multis que in Mufzo funt. 

In prima funt hec verba in girum difpofita. 
OP. DOL. EX PR. AUG. GN. N. FIG. SU. 
qua ita legendá funt. Opus doliare ex predio Au- 
gu/fi Gneii Nepotis. Figuline faperioris . 

In circulo minorilegitur . RUFINI PERIO- 
LANIL, in centro autem Imago Mercurii extat. 

In fecunda verba funt. EX PR. TI. CLAU- 
DI SECUNDI VERI LUCILL/ZE ideft ex 
predio T iti Claudii, fecundi Veri Lucille. In me- 
dio Vas utrinque anfatum videtur. 

Tertia continet OP. DOL. EX PR. UMI. 
Q. VADETANI. ideft opus deliare ex pradio 
ümili Quinti Vadetani . Centrum autem cxor- 
natcaput radiatum cum ampulla. 

In ultima denique hzc verba tantum legi 
poffunt, OP. DOL. EX. PR... ... PA. 
ALEX. ideft Opus Doliare ex praedio . . . . . 
publico. Auguffi Alexandri. in medio he note 
extant COS, 

Verüm fi omnes , quz refcribi poffent , vel- 
lemus referre nec tempus , nec paginz fuffice- 
rent ; Erute enim e ruderibus funt pene innu- 
mera fimilium laterum inícriptiones. 

Ut plurimum in gyrum difpofite inveniun- 
tur. Sunt tamen àlie que in lineam rectamo 
éfformatz videntur , cujufmodi illa funt , quas 
a Lambecio ácceptas expreffit Ciampinus in» 
Tab. 6. pag. 3i. Hujus generis infcriptionem 
nullam fervat Muf2um , in eo tamen funt figilla 
xnca duodecim , quibus tales infcriptiones im- 
primebantur in argilla, antequam exiccaretur , 
atque , ita ut aliquando 'chatacteres impreffi re- 
fnanerent, aliquando vefó expreffi , & velut 


opere anaglypto efformati . Uterque modus : 


àpparet in Sigillis eneis in Tabula LVI. incifis , 
quz hic fuübjicio ; cum explicatione Characta- 
rum. In primo funt V. C. F. I. Marc. quos 
puto fic legendas : Viri clariffmi Figulina Pri- 
ma Marti . 


5 A. VER. IV. ) 
3. IMMXIMV ) De his quinque . 


4. AROSCV. T. ) Nihil certi audeo 
$. P. CAM. ) affitmare. 
6. A. S. ) 


A Mufzi Kircheriani 


In aliis verba funt clara ideft 


7. CAII MUCII POLLIONIS 
8. MARCI VAEERI HERMAE 
9. AURELIAE GEMELLAE 
1c. TITI FLACCI TITIANI 
11. ALCINI. 


In his omnibus intelligendum effe judico vel 
Opus , velex Figulina , nomina enim omnia Ge. 
nitivi cafum habent , qui poffeffionem figaificat 
apud Latinos. Hujufímodi tabellas aneas inter 
annulos fignatorios tecenfuit Begerus , fed eas 
a poffeffore digitis appenfas nunquam credide- 
rim , licet iis annulus fit appofitus ; commodio- 
ris ufus gratia. Plures non diffimiles vidi in aliis 
Cimeliis, & omnes quidem ex ere formatas ; 
nulla tamen quod íciam ab aliquo reperras 
eft ex genere earum , quibus tegulx ,.& magni 
lateres obfignabantur . Hanc inopiam ex eo 
provenire fufpicor ; quód fortaffe majora hac 
figillà non ex metallo efformarentur , fed ligno; 
quod temporis edacitate facilé abfumitur, & 
putreícit . 


PO N' D EUR^ Aw 


Liud fignandi genus erat apud Ántiquos; 

quo ponderibus, & menfuris ad publicüm 
commercium fine fraude exercendum nota ali- 
quz , feu verba imprimebantur , Quamobrems 
aliqua pondera fignata diverfarum magnitudi- 
num,& Mufxo profero in eadem Tabula , qua 
licet exacté, & ad invicem non refpondeant ; 
nec illis uti tutó poffimus ad ftabiliendam le- 
gem inter pondera recentia , & antiqua ; lucem 
tamen poffunt afferre , ut difcrimen inter utra- 
que cognofcamus. Ponderum notitia plenatri- 
cis explananda nobis non eft , zeque virium no- 
irarum , (loquor cum Sponio ) fect.9. pag.303. 


Hzc przftiterunt Authores varii ; & inter alios. 


Lucas Petuslibris quinque. Si ponderum ori- 


ginem inquiramus , illam a Moyfe emanaffe a£. — 
firmat Ifidorus de Ponderibus cap.24. & Grecis 
-Sidonem Argivum corum rationem con(lituif- 


fe; & licet alii antiquiores extiterint , illum ta- 
men in hacarte fuiffe doctiorem. Pondera au- 


tem pené omnia erantex marmore nigro, & | 
duriffino lapide Ophite, vulgó J/erpentme. | 
Puncta vel numerum infcriptum illa habuiflez | 
addit idem Ifidorus lib. 16. orig. qu& puncta, | 
veluncias, vel drachmas, vel libras oftende- | 


bant , ficuti & Cifra ur P. IT. P. IH I. ideff Pondo 


librarum duum ,«el trium. Ex eodem Authore | 
habemus libras contincre uncias duodecimo, | 


unciam duos ftateres ; ftaterem duos quadran- 
tes 5 


- 


Clafsis Quinta. 


tes, Quadrantem Drachmam , fcrupulum , & 
obulum quatuor Calculos , Calculum ciceris 
grana duo ; medietatem Drachmz effe fcrupu- 
lum , & obulum ; & fcrupulos decem & octo 
conftituiffe unciam unam . Ponderis figna ple- 
rifque ignota funt ; & iade errorem legentibus; 
pariunt; eorum characteres, quos Veteres figna- 
bant idem author fubjicit ; & Lucas Pectus aflerit 
pondera quibus bodie utimur. ontiquis effe majora 
fic ille lib. 1. pag. 12. 24o f£ ut uucie Romana 
temporis infantis undecim , drachma tres , c 
Jerupulum umum antiquam libram. peraquent 5 
uncia ver noffri temporis major fft uncia antiqua 
Jerapulo uno , Ó- grauts quatuor , up 
Eraditiffimus tamen Fabrettus cap. 7. antiq. 
Infcript. afferit aliqua pondera lapidea , & qui- 
dem integerrima apud ipfum fervata aperte. illi 
opinioni contradicere; etenim , ut idem , ait, 
ex lis unum dracbmam ,/fue octavam uncia par- 
tem ponderans cumnoffris collatam feptem granis 
excedere .. Aliud ex lydio lapide , ideft duas un- 
cias granis 66. noltrates preponderare, aliaque 
memorat ejufdem generis, demum fubdit ad- 
verfus Petum probare duo pondera, alterum li- 
bratuta duarum, quinarum alterum in noftro 
Mufzo collocata , illaque funt, quz delineata 
exhibemus fub numeris 1. & 2, admodum rara , 
in quibus litterz argentez prominentes in ex- 
cavata fuperficie infertae numerum librarum de- 
notant. Addit characteres fic difpofiti le- 
gantar TEMP. OPIS AUG. ideft TEMPLO 
OPIS AUGUSTUS, vel Auguftz, ut inter- 
prétatus eft Georgius de Sepibus , five mavis 
dicere Athanafius Kitcherus in dofcriptione» 
Mufz&i , quod tunc temporis in Collegio Roma- 
ho extabat ; cap. s. fignificant enim ea pondera 
auctoritate Áugufti fignata , in templo Opis de- 
polita fuiffe ; ut ibi una cum pecuniis fervaren- 
tüc ad commercium fine fraude habendum, 
Sciunt Antiquitatis Amarores Pecuniam in» 
templo Opis condi confueviffe ; ut habetur ex 
Cicerone Philipp. t. übi ait; Pecuzia utinam ad 
&dem opis maneret, Nou omittendum eft, quod 
dc his duobus ponderibus fcripfit Donatus no- 
fterin fua Roma lib. 2. cap. 10. Eorum minus 
"oflra ftomata , feu. Imbramenta feré uncia exce- 
deve , 7ajus unciis duabus . Fabrettus vero af- 
ferit ex fuo examine , zizus pondus elfe librarum 
duarum , uncie anius , €x drachbmarum trium.» , 
Jfve Jerupulerum nvvem : majus elfe librarum. 
quinque unciarum duarum , c» femis.. Alia pon- 
dera exhibuit Fabrettus, alia nos ex Mufzo da- 
mus folis punctis notata , aliud infuper füb nu- 
mero 3. in quo characteres inículpti funt hoc 
modo VIIIIL. M. F. A. quibus puto indicari id 
pondus librarum novem publica fide , feu aucto. 
ritate fignatum ; vcl propofitum fuiffe , fcilicet 


173 


Auctoritate Marci Furii fortaffe tunc Romae 
Praefecti. T 

Aliud pondus indicatum nunt. 4. coeteris ma- 
jus in lapide rotundo , fuprema ; & infima parte 
planum fervat Mufzum , in quo hac verba le- 
guntur incifa: TALENTUM SICLORUM IlI. 
PONDO CXXV. Illud efformari curavit Vil- 
lalpandus nofter , ut ipfemet rcfert cap. 3 3. P.2. 
tom. 3. &affirmat habere pondus Talenti He- 
breorum ideft libras centum viginti quinque; ut 
etiam docuit S. Epiphanius, dum ita fcripfit : 
Talentum omnem meufuramy qua ponderatur ex- 
cedit . veram juxta libra pondus eff librarum. 
centum uiginti quinque , & poft pauca addidit. 
Porró ex partibus centum viginti quinque talenti 
eft libra una , libra autem eff duodecim unciarum. 
U acia babet flateres duos ,fBater dimid um ef uu- 
cie , babet autem duo drachma . Coeterorumo 
Authorum opiniones circa talentum ipíemet 


 Villalpandus in toto illo capite examinat . Illum 


adeat qui plura defiderat . 

Ad pondera revocantur Trutinz , & Staterz, 
quarum antiqua fragmenta ex zre funt in Mufeo. 
Trutina habet geminas ponderum lances zquali 
examine pendeas . Eadem etiam ftaterz nomen 
habet , quód duabus lancibus , & uno ftylo in» 
medio librata equaliter flet. Examen eft ilum 
medium bracchio quo ftatera regitur ; & lances 
equantur , unde in lancibus amentum dicitur . 
Lances que pro pecunia examinanda funt in Mu- 
fxo , non tribus ut noftra xtate mos eft, fed qua- 
tuor catenulis a (tylo dependent. - 

Alia eft Trutina quz dicitur Campana a Re- 
gione Italix ; ubi primüm ejus ufum repertum» 
fuiffe , refert Itidorus cap. 24. Hxc duas]lan- 
ces non habet , fed Virga eft fignatalibris , & 
unciis, & vago pondere meníurata. Unicuique 
autem ponderi certus eft modus nominibus pro- 
priis defignatis. Notat Sponius fect. 9. erudit. 
Antiq. pag. 3o3. Pondera ut plurimum ex mar- 
more nigro duriffimo fuiffe, ne ufu detrimentum 
facile paterentur , atque infinita extare cum no- 
mine 7 urci , Aproniaui , Prafecii Urbis , quem» 
conftat Ethnicum fuiffe ex lapidibus ipfis . Urbi 
eum przfecit Julianus Imperator tefte Ammia- 
no Marcellino lib. 23. Praferre etiam nomina 
aliorum Prafe&orum , qui di&i Prafecti Urbis 
incoeperunt tantüm initio quarti feculi. De» 
Przetextato Przfe&to fcripfit Ammianus , quód 
pondera per Regiones inffituerit 'Üniverfas , cum 
aviditati multorum ex libidine trutinas compo- 
nentium occurri nequiret . 


MEN- 


174 


M E;.N S U.R .£. 


Icuti autem pondera publica authoritate in- 
S ftituta fuerunt ad fraudes climinandas , ita, 
pariter pro liquidis menfürz ; quarum exempla- 
ria in Capitolio affervabantur. Infcriptionemo 
Vafis euei refert Fabrettus pag. 528. num. 380. 
quod Neapoli erat in Mufzo Andreino fic . 
Menfura ad exemplum earum , que in Capi- 
zolio funt , aucfore. Sancdiffiimo Aug. N. mobi- 
liffmo Caf. per Regienes miffJa cura D. Simo- 
nio "Juliano Pra. Urb. C.V. Aliam in Mufxo 
noftro Menfuram habemus aneam , quam» 
Veteres Congium dixerunt. Vas illud eft pedem 
geometricum in altitudine continens; & quidem 
Vas ob antiquitatem , & raritatem pretiofum 
fub Imperatoribus Cafare Veípafiano , & Au- 
gufto F. ufitatum , ut teftatur infcriptio Vaft 
incifa . 


IMPER. CAESARE 
VESP. VI. COSS. 
F./.CAES.. AUG) P. III. 
MENSURAE EXACTAE IN CAPITOLIO 
D, UX; 


ideft Imperatore Céfare Ve[paffauo fextim Con- 
Jule , T ito Cafare Auguffi , vel Auguffo filio quar- 
£um confule, menfura exacia in Capitolio pondo 
decein . Tta illam explicat. Villalpandus tom. 3. 
par. 2. pag. 499. qui talem menfuram propofuit 
cap.25. ubi afferit hoc unico Congio poffe men- 
furas omnes ac pondera priftinz integritati re- 
ftitui. Tale vas fic defcribit. —.£/£ autem» 
vjafcs forma duplicis decurtati coni baftbus anne- 
«is, qui quidem coni , quamvis altitudine , c 
eraffitudine pares non fft capacitate tamen pares 
omninà funt  dimidiumque Congium ffngule com- 
prebendunt , ut in interiori parte Congti notatum 
eff, Ícilicet in ejus icone; quam ab ipfo acceptam 
hic retulimus in Tabula LVIIL ejus forme quam 
numerus r. indicat. ? ; 
Conflat praterea ( addo cum eodem Authore 
totum vas pluribus partibus, e quibus nula fuper- 
vacattea efl , aut que non plurimum ufui condu- 
cat. Circa collum namque juffa. cvaffitudinis , eff 
ut manu comprebendi ac moveri facilé poffit. colli 
verà fummum orificium menfure terminus eff , 
cujus quaff. cuflodia ef labrum illud fuperimpoff- 
zum , quod mirabiies praflat ufus. Primus ne 
manibus decidat vas y fecundus ne effluat , v de- 
perdatur excedens menfuram liquor , manufoe» 
menfurantis inficiat . Tertius ut facile effunda- 
Iur , in yas quodlibet contentus liquor , per gra- 
dus enim illos vefrangitur. effuff liguoris impetus » 
f72 ut in angufli vaffs orificio recipiatur , àv ne» 


Mufzi Kircheriani 


gutta quidem deperdatur y fed bi communes funt 
ufus ille oero peculiaris quod ad exigeudam va- 
manm pedes im vafe longitudinem orifécit. illius 
eraffitudo necef]aria off . Hoc igitur fft primum, 
Qv maximi faciendum , quod as illud praffat 
commedum , quia nimirum ufflam pedis Romam 
lengitudinem ab ipffs Romanis antiquis exactam 
reddit non femel fed [aptus . Primum enim integri 
pedis altitudinem exprimit V affs altitudo mon.» 
tota, fed afummo labro ad fummum torum illum 


inferiorem , ut in figura apparet. Habet enim». 


vas ad pulchritudinem , C ad «ommeditatem.o y 
quo latius rofideret , in imo terum illum , qui quo- 
uiam non femper paris eraffisudims. efformari po- 
terat y ita temperabatur [ummi labrierafffiudo y 
ul juflam redderet pedis longitudinem . Hactenus 
cum Villalpardo locuti fumus , ut appareat 
quanti fieri debeat menfura propofita fimilis 
omninó alteri, quam a fe vifam fcribit Villal- 
pandus apud Eminentiffimum D.Recardum Car- 
dinalem Farnefium . i 
Aliud vas eft in Mufzo hic delineatum n.2. 
ex are antiquo, quod formam propofiti Congii 
imitatur , fed fine fuperiori illius labro. Men- 
furam antiquam fuiffe fufpicatus fueram for- 
taffe Sextarium , cujus menfuras fex. continet 
Congius juxta definitionem Fannii, quem citat 
Villalpandus cap.6.part.2.tom.5. in hoc difticho 


: loquens de Sextario . 


Qui quater. affumptus fit. grajo nomine, 
Choenix . 

Adde duas , Chius fiet , qui «ff congtus idem. 
Et cum experimentum fecerim inveni omninó 
tali Menfurz refpondere. Aqua enim fexies 
tali vafe menfurata congium implevit , nec plu- 
res quam uncias 20. & congius 120. contineat 
ideft decem libras , & libra duodecim unciis 
abfolvatur.Quamobrem hz binz menfura ,cum 


. non adeo facilé inveniri alibi poffint , ut prz- 


clara Antiquitatis Monumenta in noftro Mufzo 
recenfentur. Numeratur etiam Heminàa qua» 
duodecim pars congii continetur . 


d.d: bodas 


Xtat etiam antiquiffimi moris monumen- 

tum , ideft Talus eburneus , ea magnitudi 
ne,qua in Tab. LVIII. area delincata apparet 
fub num. 1. Illim Authores Tefferam luforiam 
appellarunt ; quz fex latera xqualia habet, qui- 
bufdam punétis diftincta , de illa Julius Captto- 
linus in ZElio Vero. Poff convivium lufum ef 
T'efferis , ufque ad lucem . Similem huic exhi- 
buit in Mufzo Romano D. Michael Angelus 
Caufeus , e Mufzo Petri Bellori acceptum » & 
deinde Eruditiffimus Begerus in tertio Tomo 
Theíauti Brandeburgici , ad quem uon M 

uit 


"— ——— ———————————— 


Clafsis Quinta. 


fait Mufzum ejufdem Bellori, quam viridi en- 
caufto illitam fuiffe affirmat : noftra quidem an- 
dqui eboris flavedinem refert; habet tameno 
rotuhdum foramen in ea parte,.quz quatuor 
pun&is fignatur , quod etiam in Teffera Bellori 
fuiffe affirmat Caufeus. ld cuirei fervierit , in- 
quirens Begerus tom, 3. pag. 415. fufpicatur 
fraudolenti cujufdam fuille artificium ; indito 
enim argento vivo , & obJicibus utrinque obje- 
é&is ia quodcunque latus eó facilius derivari 
potuife. Sed cü rem oppido difficilem explicat 
indicet ; ex eo foramine, atque ex iafueta, 
Teffera mole argumentum defumo fufpicandi , 
non fuiffe in ludis adhibitam , in. quibus noi» 
unicus , fed plurestali foleut ex cavo cylindro , 
feu turricula emitti , mole quidem minores, & 
fiae foramine efficti; fed forca(fe in bellica fu- 
pelle&tili vinculo aliquo per foramen traducto 
fervatum ad fortes delumendas pro Militum de- 
cimatione . i 
. Duplicem fortiendi formam extitiffe apud 
. Aatiquos Ifraclitas in lege Mofis docet Scac- 
. €hus ex Sacris Oraculis Myroth. 3. cap. 13. 
aliam videlicet , qua jactis tefferis ; aut talis 
fivealiquod aliad. hujufmodi fieret , illique de- 


flinarctur res in forte pofita , cujus jactus abfo- . 


 Jutior exiffet ; aliam , in qua jactu non fieret, fed 
extractione alicujus tefferz aliquo charactere» 
fignatz , quo indicaretur cui res deftinanda fo- 
ret ; Ita pariter apud Romanos hanc fortiendi 
formam fervatam fuiffe praefertim in militibus 
puniendis, multiplici Scriptorum au&oritate» 
comprobatur, quod ut clarius pateat recenfenda 
hic funt , quz narrat Rofinus de Antiq. Roman. 
cap. 25. lib. 1o. Non in hoftes tantüm, ait , fed 
in proprios milites Romani graviter animad- 
vertebant , quin etiam in Cohortes , & Legio- 
nes, fi quid deliquiffent ; exemplo ad difcipli- 
nam coníervandam maximé neceffario , qux 
animadverfiones duplices erant pro cujuíque 
delicti ratione , aliz fcilicet leviores , aliz veró 
acerbiores . His duplicibus animadverfionibus 
enarratis , fubdit idem Rofinus. Quod fi ali- 
quando hzc eadem circa plures fieri contigerit, 
omnes fufté cadere , aut interficere , non ap- 


probant , fed rei folutionem inveniunt , utilem 


pariter terribilemque . Quippe convocato exer- 
citu Tribunus produ&os in medium defertores , 
acufat ,,invehiturque acerbe, denique quinque; 
aut octo, interdum etiam viginti , atque in to- 
tum habita ratione multitudinis ; ut decima ad 
fummum exiftat pars delinquentium, hos ex 
omnibus illis, qui timidé fe gefferint, forte exi- 
mit fufté cedit &c. nulla deprecationi admiffa . 


rant Ordines virgis Cafos fecuri percuffit, in- 
tellige Appius Conful. Cotera multitudo .de- 


T sul 


Et poft pauca addit. Centuriones, qui relique- - 


E 


cimus quifque ad fupplicium lc&i. 

Rationem autem hujus exequendi imperii 
prater Polybium Livius expofuit , ubi de Sci- 
pione; de feditiofo exercitu ita ícripfit. Pra- 
comis audita "oce citautis nomina damnato- 
rum , in Confilio , nudi in medium protrabeban- 
tur , deligati ad. palum virgi/que ceff , & fecuri 
perceuff . Cur autem decimatio inflituta fit , ra- 
tionem reddit Cicero elegantiffime orat. pro 
Cluentio. Szazuerant, inquit, iza majores noftri, 
ut f£ a multis effet. flagitium vei militaris admif- 
Jum »fortitione in quofdam animad verteretur, ut 
metus uidelicet ad omes , pena ad paucos per- 
veniret . Hactenus Rolinus, qui tamen forti- 
tionis modum non explicat . Ita coeteri, in- 
ter quosTuftus Lipíius de militia Romana lib. 5. 
cap. 18. Comment. ad Polybium de poenis &c. 
Ad multitudinem femper refpiciens , ut deci- 
ma feré pars delinquentium fit. Hos ex omni- 
bus ignavis fortitur, & in quos ea fors cecidit 
fine ulla deprecatione &c. Ita Diony(ius . 
Ex alia multitudine cujufque decurie Vir unus , 
quem fors defrgnafet , ante ceteros periit. Ap- 
pianus etiam Czíarem alloquentem milites fa- 
ciens ; Var lege patria , decimumquemque forte 
ad mortem ducam. His adde Vegetium de re 
milit. lib.3. cap.4. & Godesíalvum Stevechium 
in Comment, Suz: qui boc genus pana , ideff De- 
cimationis ab Appio. Claudio editum primum pu- 
gent. Fiebat decimatio adbibita forte. Plutarchus 
denique in5cipione . Cz/ar negligentiam Sena- 


. torum », qui Senatum varius genireut , forte quo- 


que caffigavit, cum enim nimis multà effceut, juffit 
inter eos fortes duct , d» quintumquemque pu- 
niri. 
Vides igitura nullo fortiendi genus explica- 
.ri;non tameu àmea opinione recedam , mihi 
fuadens talorum jactu .faciliüs expediri potuiffe 
fortitionem , quàm fchedis , in quibus Reorum 
nomina primüm inícriberentur , deinde ex ar- 
cula, feu Urna aut militari Caffide, feu galea, 
ab aliquo ezdem educerentur , in quo fraus fu- 
beffe poterat, non veró in talorum. jactu , ab 
ipfis metreis facto , quod Belli non raró eveni- 
re Ícimus , & in Vita militis in tabulis zneis ex- 
cellenti arte inículpta Callotius ex« 
preffit , fcilicet unum ex militibus multis furca 
damnatis fupra bellicum tympanum talos proi- 
cientem , fua Vita Sorti commiffa. Atque hac 
de propofito talo liceat opinari, donec ab aliis 
certiora docebor. 


FI- 


176 


FIBULA c EULLA EQUESTRIS. 


! X fragmentis eneis, que in Mufzo funt ,. 
hic expreffam nu. 2. & 3. vides fibulam , 
& bullam . Hanc Equi freno ornamentuni 
fuiffe, illam veró adlora conjungenda alicujus 
Bigz , ícu Quadrige adhibitam non dubito; 
Hoc enim ejus forma, & craffitudo fuadent. 
Notum eft eruditis quanta pompa,& luxu equos 
& currus exornarent Antiqui, przcipué poft 
Cafaris tempora, cum Divorum Principum. 
fimulacra in Circenfi pompa fuper 7/ez/as 
ideft facra vehicula ferebantur. De quibus Ma- 
cro5ius lib. i. Saturn, & luculenter Panvinius 
qui lib.z. cxhibet octo Pompas Circenfes in an- 
tiquis nummis expreffas . 

Frzna autem , & flrata equorum primüm in- 
veniffe Pelethronium affirmat Plinius cap. 56. 
Jib. 7. & Virgilius. 

Frana Pelethronii Lapitba egrofque dedere 

LImpoffti dorfo Qc. | 
Lapithas Pelethronius Virgilius nominat a Pa- 
lethronio Theffalizs monte , quem incolebant, 
ubi primum domitosequas fuiffe tradunt , uti 
notat Turr. cap.9. lib.2. | 

De Ephippio veró , quód vulgus Se//az no- 
minat, a fedendo ut affirmat Ifidorus, dicendum 
eft Antiquis pro Sella fuiffe firagulam , hoc eft 
parvum ftratum, quod eleganter intextum pre- 
fert 2eneus equus Marci Aurelii Antonini ino 


Romano Capitolio a Paulo III. Pont. Max. col- . 


locatus ; at cum ftapedibus careat , ficuti etiam 
apparet in pluribus equis lapideis: neque talis 
vox apud Antiquos ufurpetur , dicendum eft eo 
tempore adhuc non fuiffe excogitatas , & ideó 


ex Plutarcho lib. 12. fcimus eos, qui militares. 


vias fternebant , collocaffe in illis altiores 
quofdam lapides, veluti parva fuggefta, ex 
quibus facile quilibet poterat equos aícen- 
dere. Confirmat hzc Julius Cafar Bulenge- 
rus de Imp. Roman. lib. 3. cap.20. dicens: 
Equites olim non habuere flapbas , &v flapedas , 
ftd a ffratoribus , nempe militibus , qui nulli Or- 
dini adfcripti preffdis equum frano tenebant , & 
Coffcendenti M agiffratui opem ferebant,in equum 
efferebantur , vel ipf infilicbant. Plutarchus de 
Craffo. Eumin equum fuflulerunt ; & Eugenius 
lib. 3. cap. 24. 7 heodoyicus Gotbus non folitus 
uti fl apede , aut flratore in eqmum influit . 
Calcaria veró quamvis illo Evo in ufu fue- 
rint ; refpuebat tamen illa equorum generofitas. 
Gothos autem ufos fuiffe ftapede , & calcaribus 
probant calcaria in Mufzo pofita longis fiimulis 
munita ; & ftapedes, quz olim fuiffe auro cir- 
cumteétz aperté videntur , Amplifimz ille 
funt, ut pedem integrum commodeé recipiant ; 


Mufzi Kircheriani 


& undequaque circumdent , illis fimiles, quibus. 
Turca equitantes utuntur . | 


I 
| 


PUER GrMNICUS IN PALESTRA. ^ | 


5 


Inas Statuas zneas dimidium palmumo | 
xquantes profero, quibus fimilem in nullo | 
Mufxo fervatam vidi; & quidem optimo mo- | 
dulo efformatas , ut indicant num. 4. X 5. Pue-— | 
ros illz exhibent nudos, pedibus , capite; & | 
bracchiis gefliculantes, dum pondera, quz ma- | 
nibus tenent , nituntur in altum attollere. Quid — | 
tai membrorum totiufque corporis geftu, | 
quidve ponderibus hifce exprimere voluerit — 
Artifex , diu dubitavi, tandem recolens Anti-. 
quitates Romanas a Rofino relataslib.5. cap.$. | 
Circenfes Ludi , feu exercitationes in Circig | 
exhibitz in mentem venerunt , quosludos ,te- .. 
fte eodem Rofino Gyzzzices aliqui a nuditate — | 
dixerunt , quód ludentes corpora nudarent ; aut. - | 
faltem veftes exuerent , ut expeditiores, & agi- | 
liores ad certamina ludicra effent . Primarias | 
horum formas , qux in Circenfibusexhibeban- | 
tur idem Rofinus enumerat. Prízsa erat pugna 
cum pugnis , céffibus , gladiis , fuffibus , haffiss 
pilis , /£milibu[gque avmis certabatur. Huc fpe-.- 
&at gladiatoria , cum gladiatores variis mo- *| 
dis dimicabant, idque fpedante populo; utju- | 
ventus cidis, Sanguinis; & vulnerum afpectu 
affueícens in bello minus ifta timeret . Huc 
quoquerefertur pugna, & certamen cum Be- 
ftiis. Item Lucta, cum alter alterum in cerram 
profternere tum vi tum agilitate corporis nite- | 
batur. Altera fpecies eft curfus , quam perage- 
bant currendo certa ftadia in campo , pervenie-- 
bantque ad metam deflinatam. Tertia erat. l 
Saltatio in equo, campo, aut inferiore ad locum. | 
fuperiorem , & é contra ; aut cum in equos cur-- 
ruífve infiliebant , non tantüm nudi , fed etiam 
armati , & cataphracti. Quarta jaculatio difco- | 
rum , faggittarum , pilarum , telorum &c. Alias | 
fpecies ludorum Rofinus profequitur , ut de | 
plerifque eorum multa erudité collegit Hiero- | 
nymus Mercurialis in fecundo, & tertio libro 
artis gymnaftice , ex quo qui plura defiderat 
petere ea poteft . Nos hoc loco-tantüm de 
Tertia quzdam adjicimus , & przcipué de Sal- 
tationc. : "" 
Hac , docente Vegctiolib. r. de re,militari — 
cap. 9. Juvenes qui militie operam navare de- — 
bebant, adfaltum precipué exercendi erant; | 
quo vel foffe tranfiliuntur , vel aliqua altitudo 
fuperatur; & cum ejufmodi difficultates eveni- 
rent , poffent fine labore tran(ire. Saltum au- 
tem in gymnafii duplici modo ufurpatum inve-. |. 
nio : altero quando faltantes vacuis manibus fe ! 
ipfos in fublime agebant , de quo verba faciens 
Arifto- 


ad 


I 


Clafsis Quinta. 


Ariftoteles lib. de greffu Animal. fcripfit ar- 
duum; C difficile effe f'Altu continentem agere rio- 
um , argumentum afferrens equorum illorum, 
quos pompz gratia feffores fuftinere , nec pro- 
gredi finere folent, & qui ita fefe moventes cito 
laxantur, & fatigationem fentiunt: altero quan- 
do manibus pondera capiebant , vt illis firmati 
vehementius faltarent^; Ariftoteles fet. 5. 
Probl. S. ait , ones melius faltare ,J£ lapidetns 
vtl balteres manu geflent , quam ff braccio ina- 
ni. jalentur. Neque folàm manibus ponduf- 
cula faltantes habuiffe invenio , immo vero ; & 
graviora pondera , interdum fupra caput , non- 
nunquam fupra humeros , aliquando in pedibus 
geftaffe ; quemadmodum videri poteft in pictu- 
ra vetuftz tabulz, in qua faltantcs reprzíentan. 
tur , quam à Ligorio Mercurialis accepit ; & ex 
qua Viri imaginem fupradié&ta pondera feren- 
tis ; retulit Balduinus de calceo antiquo cap. 7. 
pag. 56. Aliam ftatuam marmoream exhibuit 
Samuel Pitifcius in notis ad vitam Caii Cazfaris 
Calligul ex aula Magni Ducis Hetruria trans- 
latam ; que Juvenem nudum exhibet faltantem, 
& quatientem pedibus calceamenti genus li- 
gnel, quod Scabillum Latini dixerunt, & mahi- 
bus rotundas , & concavas tabellas, cymbala., 
appellatas . 

. Pueros, quorum duos referunt propofita a» 
nobis fimulacra , frequentiffimé in hujufmodi 
faltationibus exerceri folitos narrant quamplu- 
rimi , inter quos cruditiffimus Panvinius de» 
Lud. Circenf. lib. 2. cap.2. aitque talem corpo- 
ris exercitationem fuifle inflitutam in Creta a» 
Pyrro, a quo etiam Pyrrica appellata eft, ut 
narrat Strabo lib. 10. Geograph. immó , & mu. 
lieres diverfimodé faltitaffe addit Mercurialis , 
quas poftmodum areis flatuis reprafenta(feo 
Callimachum pictorem , ob nimiam diligen- 
tiam nuncupatum Cacizozecbuum , Auctor eft 
Plinius lib. 54. cap. 8. Erant quoque , qui fupra 
utres oleo. unctos , & vino plenos pedibns fal- 
tarent , inter quos Victores ii cenfebantur , qui 
ita fe fe dexteré gerebant , ut prz lubricitate 
humi non caderent ; atque hi pro victorix prz- 
mio utrem cum vino ferebant ; qui veró in ter- 
ram prolapfi caderent , non fine magna volu- 
ptate fpectantes ad rifum movebant. Et hic lu- 
dus in honorem Bacchi exercebatur , utrefque 
faltibus calcabantur in contemptum Caprarum, 
quas Vitibus infeftas credebant. De his Virg. 
2. Georg. 

————— —— Atque inter pocula leti 
AMollibus in pratis uncfos faliere per utres . 
Loca autem , in quibus faltationes perageban- 
tur primó fuere Vici , & Platez publicg,deinde 
Theatra, à Theatris ad Paleftras , five gymnafia 
traducte fuerunt. Id innuit Plutarchus in nono 


177. 


Sympofiac. ubi mentionem cujufdam facit qui 
Pyrricham , ideft ludum , in quo faltus edeban- 
tur ; adco egregie faltaverat , ut Pueros in pale- 
ftra gefticulantes excellere vifus effet. In con- 
viviis etiam faltationem exerceri folitam fuiffe , 
fcripfit in Sympoíio fuo Xenophon, ficuti etiam 
Plutarchus . Apparet igitur quid Artitex in» 
noftro fimulacro pueri manibus pondera feren- 
tis indicare voluerit, ideft morem antiquumo 
exercendi pueros in faltibus ; ficuti , ut dictum 
eft Foeminas faltitantes Callimachus exprime- 
bat. | 

Hunc faltandi morem fupra utres aperte. fi- 
enificat Lucerna antiqua fictilis a Petro Bartolo 
delineata part. 2. num. 23. in qua imago eft Ju- 
venis nudi , utrem mero plenam dorfo ferentis , 
& é cujus dextera tintinnabula annulo alligata 
dependent , qua apud Á ntiquos in Chorcis , & 
Saltibus adhibita fuiffe quamplurima monu- 
menta tcíftantur. Idem Bartolus in eadem Ta- 
bula fragmentum fictile exponit, in quo foemina 
bacchans apparet ; tympanum manu geftans , 
cuitintinnabula adhaerent, in gyrua dilípofita 
ad fonitum edendum ia motu. Aliud etiam» 
Bacchantium Inftrumentum in eadem tabula 
exhibuit ex Mufzo Petri Bellori , ideft laminam 
rotundam , e cujus margine feptem crintinnabula 
beneficio mobilium annulorum dependent,qua 
oblonga funt, & conum imitantur ; alia veró in 
fictili fragmento expreffa dimidiati globuli figu- 
ram habet. Hujus generis plura tintinnabula 
ex ere in Mufxo habemus ejus maguirudinis » 
quam in area tabula incifam numero 6. indi- 
cat . à 

His fimile in alio mufico inftrumento antiquo 
dependens Mercurialis exhibuit cap. 8. lib. 3. 
de Árte gymnaftica, quod Inftrumentum eft 
Circulus ; quem 7 rechusm appellat, & Ligorius 
affirmat a fc acceptum ex vetufítiffimo monu- 
mento cujufdam Comici poectz in Via Tibur- 
tina propé Romam. Quibus tintinnabulis ex- 
ornatum fuiffe Tympanum antiquorum Ícimus 
cymbalum etiam vocatum ; & apud. Catullum» 
carm. 64. 

Cybeles pbrygia ad nemora Dea 

Ubi cymbalum fonat; uox ubi tympana veboant, 
Illud crepizaculum vocavit Begcrus , quod ii» 
fiflri morem ufurpatum afferuit Tom. 3. The- 
fauri Brandeburgici pag. 4or. illique retundi- 
tatem cfífentialem fuiffe , nam rotunditatem» 
Univerfi indicabat , & raucedo fonitus toni- 
truum raucedinem . Cybeles inftrumentumz 
fuit , & etiam Bacchantium , quod manu etiam 
percutiebatur , a verbo grzco Typo, ideft per- 
cutio , ctympanum dictum , ob id Ovidius lib. 4. 
verf. 29. 

Feminea voces impulfaqs. tympana palmis . 

Ut 


178 


Ut plurimum erat ex ligneo circulo , illique fu- 
per inductum Corium , at Dempfterus ad Rofi- 
num lib. 2. cap. 4. aereum fuiffe fcripfit  tintin- 
nabula veró addebantur , ut fonus major edere- 
tur. Inomnibus antiquitatis monumentis ro- 
tunda proftant talia inftrumenta non tamerno 
ut globi , fed difci inftar hinc inde plana , quo 
percuffo fonus edebatur . 


TINTINNAB'ULU M. 


Lia infuper tintianabula Mufzum exor- 

nant, magnitudine quidem diverfa, & 
forma diffimilia. Sunt enim feré omnia in mo- 
dum Coni producta , & in quadratam bafim ab- 
foluta . Unum inter coetera. confpicuum fub 
num.7. expreffum , inter antiqua Rudera reper- 
tum , Mufzum obtinuit ; quod in gyrum difpo- 
fita hec verba greca inlculpta demonftrat, 
quamvis aliquantulum ob rubiginem deleta ita 
leguntur. 


CHOUS ARTEMIS EPHISTION AIR MENI 
Terra Diana Ignis Aer manet. 


quibus quatuor elementorum perpetuitas figni- 
ficatur. Cur de illis mentio in Tintinnabulo 
fa&a fuerit ; difficile eft divinare . Fortaffe füb- 
intelligi potuit, ZEris agitationem , & fonitum a 
pulfatione editum ftatim evanefcere , aerem 
veró ficuti coetera elementa femper permanere, 
nec ulla alteratione deftrui unquam potfe , ut 
Philofophi docent. Inferviffe etiam, hxc in» 
Choreis , & Ludis Baccho facris ratio fuadet. 
A deat Le&or iufcriptiones Fabretti , qui cap.6. 
pag. 429. imaginem profert pueri bacchantis 
ternis tintinnabulorum ordinibus pracindti ; 
exiftentem in Villa de Sacchettis ad Vallem» 
Inferni dictam Roma ; Aliaíimilis extabat in- 
ter Faunos Satyros, & Silenum in Sarcophago 
collocato in Mufxo Chriftinz Suecorum Re- 
ginx. 

Potuiffe aliis ufibus adhiberi , opinari poffu- 
mus , non equidem omnibus. Multiplicesenim 
erant apud antiquos Ethnicos tintinnabulorum 
üfüs, de quibus luculenter egerunt primó Hie- 
ronymus Magius Vir pereruditus ; dura Turca- 
rum fervitute obftrictus ; & crudeliter occifus ; 
deinde Angelus Roccha Epifcopus Tagaftenfis , 
& Apoftolici Sacrarii Przfe&us, demum Abbas 
Joannes Baptifta Pacichellius in lucubratione 
autumnali de Tintinnabulo Nolano. 

Fuerunt autem adhibita in Thermis , ad quas 
ftatis horis , vel advocari , vel admitti folebant, 
qui Balneis utebantur , ut innuit Martialis his 
carminibus . 


 Mufzi Kircheriani 


- Redde pilam , fonat ad. T hervmavum , ludere, 


| pergis 2 


Virgine , Vis fola lotus abire domum? 


Pro mercatu etiam indicando, & in foro pifca- 


rio cintinnabula pulfabantur, ut refert. Guido 
Pancirolus , & | ex Plutarcho. Hieronymus 
Mercurialis aliique . Item fuiffe adhibita in» 
funeribus Ethnicorum docet idem Pancirolus 
Tomo 2. & alii apud Roccham , eó quód eorum 
Íono fuperftitiosé crederent, fpedra & Doemo- 
num ludibriaaverti, ut indicat Ovidius lib. 5. 
Faft. 

Rurfus aquam tangit , Temefe aque conecrepat 

era 

Et rogat ut teclis exeat umbra fuis. 

Sed ut optimé notat fupra laudatus Roccha 
cap. 3. tam ii qui ad Thermas, quàm'qui ad 
pifces emendos invitabantur , cum longé difta- 
rent, vel in fuis domibus , vel per vias Urbis 
vel apud Preceptores,ut innuit Ciceto ia Queft. 
Tufculanis dicens ; fimul atque increpuit Ther- 
marum campana , Romani , relictis Philofo phis 
& Praceptoribus , unctum ire folebant; procul- 
dubio non fonitu tintinaabuli ; fed majoris cam- 
pane tale fignum edendum erat , ut audirent. 
Quamobrem notum fit tintianabulaa nobis de- 
lineata alium ufum habuiffe . 

Et primó quidem mihi fuadeo in facris Edi. 
bus potiüs ejufmodi parvula tintinnabula fuiffe 
pulíata. Atürmat Apollodorus in libro de Diis 
Gentium , Hierophantam , hoc eft Sacerdotem 
Proferpine, Tintinnabulum in Sacris pulfare 
confueviffe ; item de Syriz Sacerdote his verbis 
loquitur. Sacerdos poffquam ad Jummum T em- 
pli pervenit , preces pro unoquoque facit , pre- 
cando autem pariter , Ó» ereum quoddam tintin- 
nabulum pul/at . Appenfa etiam fortaffe fuerunt 
Triumphantium curribus , quibus cum tintin- 
nabulo flagellum etiam appenfum fuiffe refert 
Rofinus lib. 10. cap. 29. quibus indicabatur, 


triumphantes in eam calamitatem incidere pof- 


fe , ut & flagris cederentur , & capite damna 
rentur; nam qui ob facinus füpremó fupplicio 
atficiebantur , tintinnabula geftare folebant , ne 
quis inter eundum contactu illorum piaculo fe 
obftringeret. à 
Mos talis indicatus fuit a Plauto in Pfeudul 
his verbis: Lamios inde awerfam duos cum tim- 
tinnabulis . T iatinnaphori veró erant. Caynifices 
tintinnabula ferentes , dum extremo fupplicio 
damnatos ad locum füpplicii ducebant. Verüm 
quis vetet affirmare ca dependiffe a rebus vena- 


libus ; vel beftiis illas ferentibus per Urbem. ; | 
quorum fono qui vellent emere admonerentur ; | 
eo pacto, quo Joannes Schefferus de Re vehi- | 
cularia Veterum lib. 2. cap.53. dicit molitorutmn | 
plauftris Argentorati appendi Tintinnabula , ut | 


fru- 


frumentum recipiant ad molam farinariam de- 
portandum ; ni(i malimus credere dorfo puero- 
rum alligari , ut etiam noftro zvo vidimus at- 
| gentcatintinnabula ab iis paffim geftari , ut eo- 
rum fonitu cum blanditiis nütricum conjuncto 
exhilarari facile poffent ; & vagitus opprimere . 
Atque hac de propofitis Tintinnabulis delibatfe 
fit fatis , quorum duas icones forma diverfías rc- 
tulimus fub num. 8. & 9g. 
Superiori Simulacro aliud marmoreum addo 
a num. ro. indicatum. Virum illud exhibet, 
qui veftibus exutus ; brevi tantüm amiculo cir- 
ca foemora te&us , galea munitus lapides aliquot 
manu finiftra fuftinet, dextra autem unum ex 
illis arripere videtur ut in hoftem jaciat. Illum 
militem eaprimere ex iis non dubito ; quos, ut 
refert Juftus Lipfius in Obfervat. ad libros Po- 
lybii de militia lib. 3. dial. t... Fereztaríos dice- 
bant, eó quód fundis lapidibufque przliaturi 
ea ferrent ; quz in hoftes Jacerentur , vel etiam 
Rerantes, quód id genus hominum , priufquam 
acies coirent, in modum rorantis tempeftatis 
dimicarent. Hos Feftus Izermes pofuit ,' & ve- 
fte fola velatos. Eifdem Romani ufi funt , quos 
Baleares . Cretenfes , Numidz fubminiftrabant, 
qui inermes fuere, & fagula habebant foliivi , 
vel cingula fuper foemora. Talem defcripfit, & 
expofuit Lipfius é monumento veteri , qui fa- 
gulo, vel clamydula reducta lapides finu prz- 
fert. Coeterum nudatis pe&ore , brachiis, cru- 
ribus dimicabant , ut expeditiores effent ad la- 
-borem . De Balearibus fcribens L.Florus lib.3. 
cap.8. hzc habuit . Baleares populi homines 
feri ac fylveftres, cum venientem ab alto Ro- 
manam Claflem profpexiffent , predam portan- 
tes , auíi etiam occurrere , & primo impetu in- 
gentilapidum faxorumque nimbis claffem ope. 
ruere. Tribus quifque fundis przliatur , certos 
eife quis miretur ictus , cum hzc fola genti ar- 
ma fint ; id unum ab infantia ftudium , 
S ud Sd UU. MN 
|. :«Iftrum crepitaculum eft. ex arguti. metalli 
L9 lamina, Manubrium habens, quod dunp 
coacutitur, virgule quzdam ex eodem metallo 
facte , & per laminz forulos transject , adunca 
utrinque cufpide laminam ipíam percutiunt , 
quiz mox fonorum addit cinnitum. Apud Anti. 
quos non una femper fuit hujus inftrumenti fi- 
gura , ed diverfa pro Regionum , Opificum , ac 
temporum genio. Erant fiftra anguliformia, ; 
ovalia , virgulis munita varié manubriata, vir- 
gularum numero aucta , vel diminuta , pleraque 
omni fymbolo defítituta , aliqua eifdem exorna- 
, tà, ut patet in multiplici eorum Iconifmo , que 
1n Tabella expofuit Eruditus Pater D.Bernardus 


Clafsis Quinta . 179 


Bacchinus Monacus S.Benedicti in differtatione 
edita de Siftris , ex antiquaria fupellectile colle- 
&a. Hinca veritate aberrant ; qui de hac re» 
agunt ita, ut unius formae immutabilis fiftrum 
fuiffe autumant , vel eodem femper ornatu con- 
flatum contendunt. Notat tamen idem Author 
fummam Siftri partem. frequentiüs in Emici- 
clum , feu ovalem figuram conformatam exti- 
tiffe , quod etiam docuit Pignorius in aureo de 
Servis opere ; Ea autem pars aliquando inüigni- 
tur figuris ; una fcilicet felis humana facie in» 
medio pofita , altera Ifidis in dextro latere, Ter- 
tia Nephtios in finiftra; aliquando loco felis 
extat fphingis figura , vel lothi flos, velaliud 
quidpiam. Virgulx ut plurimum numero funt 
quatuor, quarum tres fuperiores tantüm zquali 
Ípatio invicem diftant, quarta longius ad Manu- 


; brium accedit. 


Hujufmodi inftrumentum frequentiffimums 
fuiffe apud /gyptios in Sacrisl(idis referunt 
Hiítorie ; & praefertim Kircherus in tomo 1. 
Oedypi pag. 224. ubi defcribens Ifiaca Sacra, 
ita celebrariait. Sacerdotes die ejus Sacris pera- 
gendis inflituto , ciuitatis plateas aberrantes 9a- 
gabantur , fummis gemitibus , cx ejulationibus 
mortem Offridis 1n memoriam revocautes plan- 
gebant , veffiti langa, eaguc linea toga, portabant 
Jupra caput flatuam Anubis dextra ramum de» 
Ab/yntbio marino , vel pinu, in ffniffra Siffrutu s, 
inflvumentum | fonorum, Qv. perffreperum , quo 
JEgyptii maxime diebus feffis utebantur , uel ad 
Populum in plautu contineudum y vel ad genios 
malignos acyertendos . Deillo mentionem fecit 
Ovidius Eleg. $. Amor. 

—— Quid nunc VEgyptia profunt Siffya ? 

& Martialis lib.t 2. Epig.27. 

Linigeri fugiunt calot ffrataque turba . 

Fuit etiam commune aliis Nationibus, Romanis 
prxíertim , ad quos Ifidis cultus ab ZEgyptiis 
effluxit ficut deducitur ex Lampridii loco , ubi 
Commodi fzvitiam inter ipfa myfteria exerci- 
tam recenfens refert ; eum I/facos piueis ufque ad 
perniciem petdus tundere eoegiffe. Quam ob cau- 
Ííam Romanum effe fiftrum illud, quod repertum 
in Via Aurelia eft in Mufzo Illuftriffimi Przfu- 
lis Leonis Strozzz affirmat pag. 2o. fupralau- 
datus. P. Bacchinus , ob nucem pineam ; quam 
in latere laminz: exculptam habet , afferens pi- 
nearum ufum in Ifiacis nunquam a fe repertum 
apud /Egyptios , quamvis /z ez; rem univerfa, 
Egypti mifferta in Oedypo Kircheriano referata , 
Q* Pignorii commentarium , ipfam I/ffacam men- 
Jam luffraverit , confultis itidem'famblico , Plu- 
farcho , Luciano , Apulejo , ceterique , qui ad 

manusfuere. At verba Kircherii fuperius allata - 
illud aperté indicant , cum dixit : Sacerdotes 
Iffacos in ejus facris portabant dexira son d 

" E 


180 
Ab/ynthio marino, vel pinun ffnifira fflrum cc. 


Ex quibus non obícuré indicatur ; ornamentum 
nucis pinez potuiffe commune effe tam Sifítris 
Romanis ; quam ZEgyptiis . 

Quid autem indicaretur fuperiori parte in. 
circularem figuram efformata docuit Plutar- 
chus in libello de Ifide, & Ofiride , ideft Luze 
celum ffgnifgcari , [ub quo omnia ob generatio- 
nem», ac interitum concutiuntuy : quod rotun- 
dum eft ; & circuli portionem refert , propterea 
quatuor Virgule funt mobiles , illa enim quatuor 
Elementa fignificant , tres quidem fuperiores 
Ignem, Áerem , & Aquam , ultima Terran. 
Quid veró felis imagine ; quid Lothi flore , pi- 
nea, coeterifque fymbolis fignificetur , fusé 
tradit Plutarchus in eodem Tractatu ; ubi multa 
accuraté de Felis foecunditate , multa de Luna , 
ac cjufdem effectuum convenientia differit. Nos 
figuram Siítri fub numero 1. Tabul» LIX. 
producimus ; quod in Mufzo affervatur . 


LANCEA ANTIQUA JENEA. 


Re ut ferro ufos Antiquos non uno com- 
p probatur exemplo, nam haud diu in» 
Porta Tiberino dum maceries quofdam dirue- 
rent inciderunt in Clavos eneos duriffimos , & 
in Porticu Pantheonis ab Agrippa extructi in- 
gentes enei clavi Trabes Laquearis obfirma- 
bant. Nihil apud Homerum frequentius,quàm 
Arma , & Cufpides enez . Sic Odiff. 
Accepit. autem validam basflfam munitam. 
acuto &re 
Gravem , ingentem , fortem , qua domat Or- 
dines Virorum . 
Et quamvis multi hic pro ferro 7Es ufurpatum 
autument , fi camen fides E(iodo danda eft , hic 
afferuit ex are cufa ; cum dixit. 
Iis erant euea arma ,&nea demus 
JEre operabantur , cum nou dum effet mgrum 
ferrum . 
Ferrum namque , ut in marmore quodam oxo- 
nienfi computatur ( referente P. Bernardo de» 
Montefaucon Benedidino Monacho in Diario 
Italico , inventum fuit an. 186. ante Trojanum 
bellum , prifcifque ideó temporibus zs pro fer- 
ro ufu veniffe oportet. Lancea aenea, quam» 
exhibemus id probat , probantque alix in Mu- 
fxis diverforum férvatz, & plurima xrea armo- 
rum fragmenta ex ruderibus Romanarum anti- 
quitatum effoffa . | 


Mufzi Kircheriani 


LIBER- PLU M?BEWU $4 


^* Hecam plumbeam expreffimus ia Tabula. 


LX. in formam libri compactam , in qua 
feptem laming etiam plumbez includuntur , in 
quarum fingulis plures characteres incifi fue- 
runt verriculo , € quidem non unius idiomatis; 
fed variarum linguarum ; funt enim aliqui ex 
greco Alphabeto feledti, aliqui veró ex ha- 
braico , multiex antiquo Ethrufcorum , varii ex 
latino, Horum Characterum  combinationes 
verba intelligibilia efformant , qui nec Grz- 
cus , nec habraici , neque latini fermonis licet 
peritiffimus intelligere nunquam potuit. Sin- 
gulis etiam laminis adjecta funt aliqua fymbola, 
atex nullo eorum deduci poteft, quid Artifex 
mente conceperit, quod indicaret. Quamobrem 
in genere Talifmanornm enumerandam efft, 
judico , in quibus Antiquorum fuüperftitio id 
exprimebat, quod erronca mente conceperat , 


putabatque optimum effe remedium , vel ad. 


mala avercenda , vel ad doemones fugandos,aut 
tutiifimam viam ad bonorum confecutiouem, 
quz fibi augurabatur. Fuit hic plombeus liber 
repertus in antiquo Sarcophago , in quo cine- 
res demortui fuerant inclufi. Conftat autem» 
ex pluribus monumentis ; ab ZEthnicis przci- 
pué JEgyptiis non raró in fepulchris aliqua de- 
pofita fuiffe, qua ad placandos Manes , vel ad 
Doemones fugandos utilia effe opinabantur. Ex 
Cornelio Tacico Annal.lib. 2. habemus , cum 
refert Mortem Germanici veneno interfecti 
Carmina , €x devotiones , C nomen Germanici » 
plumbeis tabulis infculptum , femiufli cineres ac 
tabe obliti , aliaque maleficia , &» animas Numi- 
abus infernis f/acrayi .. Ubi notat Ludovicus 
Dorleans in fuis novis cogitationibus,Antiquos 
plumbeis laminis ufos effe, ne facilé illa nomina 
delerentur. 


NUMISMA ANTIQUOU M. 
D Uo Numifímata znea in eadem Tabula, 


indico num. 2. & 3. quz in antica. parteo 


Jani bifrontis imaginem praferunt ; in averfas 


veró Roftrum Navis , fub quo legitur ROMA. 
Ejufmodi Numifmata putarunt aliqui fuiffe pon- 
dera antiqua Romanorum , cum valdé gibbofa 


fint , & pondero(a ; alii veró cum Erizzo prima 


monetz figna , quam Romani effecerunt , polt- 
quam , abfoluto bello Carthaginenfi , Janua 
Regem Latini falutarunt . Hoc innuit Ovidius 
Faft. lib.r. 
Ak bona Pofferitas puppim formavit in JEre 
Hofpitis adventum teffificata Dei. 


Fuit enim habitus antiquitfimus Italie Deus ; a 


quo 


Clafsis Quinta. 


quo rerum omnium fa&um putabant initium. . 
Illum duplicifacie exprimebant ob ejus fingu- 
larem prudentiam, qua ; ut Tullius ait lib. de» 
Senectute , 5/72 eff in pr&teritorum memoria , à 
providentia futurorum ; idcircó Vir prudens de- 
bet habere quafi duplicem cultum , ut perfpe- 
é&is que atergo, & futura funt, pro innata fa- 
gacitate mentis, & maturitate confilii rerum. 
caufas , & principia videat ; earum progreffus , 
& tanquam anteceffiones percipiat ; componat 
fimilitudines , confequentia cernat , futura per- 
cipiat ;. & fubtili comprehentione przteritis fu- 
tura connectat . 


QA Lulu ua: 


E? Um duplicem Antiquorum Caligam fub 

lucerna fpecie n.5o. & 33. Mafzum exhi- 
buerit ; hoc eft foleam fine obftragulo pedi ha- 
benis alligatam ; alteram quidem fimplicenn , 
alteram veró multis minutiíque clavis inferna» 
faffixam; non injucundum erit fi aliqua hic pro- 
feram , quz circa caligam notatu digna inter 
legendum felegi. Atque in primis ex Smarag- 
do, originem ejus nominis praemitto , qui in 
Regulam 15. S. Benediati affirmat caligam di- 
é&tam , vel a collo pedum , vel quia ligatur: cum 
enim fimplici folea conftet pedi fuppofita , illi 
debet alligari ; ut pes ; cum gradiendo movetur 
eandem fuflineat . 

Eam ab Adamo primo omnium parente ex- 

itatam fuiffe putavit Balduinus in cap.prim. 
eruditi libelli , quem de calceo compofuit; cum 
enim contra illum Deus verba dixerit. 7Male- 
dicia Terrafpinas , & tribulos germinabit tibi , 
ne teneras pedum plantas fpinis ; & tribulis mi- 
fere vulnerari pateretur , credibile eft illum fo- 
leas ; e ceforum animalium pellibus pedibus 
aptaffe , (icut per tunicam pelliceam Adami nu- 
dirati voluit Deus effe confultum. Hzc veró 
pellicea caleceorum materia pro vario gentium 
' ritu, & varia perfonarum conditione varia de- 
inde etiam fuit , nam caícci alii fuerunt papyra- 
cei , alii fpartei, feu juncei, alii lintei , alii fe- 
rici , alii lignei , alii ferrei, erei argentei, ac 
étiam aurei. Singulos recenfuit idem Baldui- 
nus , atque omnia , quz fcripfit fuis authoribus 
confirmavit. ; 

Verüm ut in dies varie fiunt rebus inventis 
acceffiones , ita paulatim factum eft ; ut tandem 
caligz , quz olim imis tantum pedum plantis 
adverfus itineris offendicula muniendis fervie- 
bant, integumenta receperint , quz fi talumo 
excipias totos pedes operirent , ac demum fuis 
auctz pedum integumentis pedem undequaque 
-ircumveftirent. Hinc multiplex ex varia ea- 
rum forma ac nomina apud Scriptores , tum. 


I8I 


Veteres , tum Recentiores ; ut non vulgari ftu- 
dio eorum fignificationes omnino percipere va- 
leamus , quamvis in omnibus pedum tegumenta 
referantar. Quanta enim Scriptores in fuis pa- 
ginis retulerunt ; ut explicarent Caligam , Cre- 
pidas , Sandalia ; Cothurnos , Soccos, Perones , 
Campagos , fcu Gambagos ; Tzangas ; Scythi- 
cos ; Iphicratides , Anaxirides , Embades, Em- 
batas , Pedilas , Dipodia, Plyntra, Antepodia, 
ceteraque hujufmodi calceamentorum genera ; 
quibus diverfas appellationes obtigerunt cum à 
Gentibus , & Urbibus , apud quas eafdem pri- 
mum inventa funt, tum etiam a perfonis,quibus 
illa familiaria fuerunt , quae quidem inter fe fi- 
milia non fuiffe credendum eft , fed fingula a, 
fingulis peculiari quodam difcrimine diftin&a , 
prout varia fuit Inyentorum , atque utentium 
libido , ficut nunc videmus apud Italos, Gallos; 
Hifpanos aliofque calceos effe valdé inter fe» 
diverfos. Verüm noftrum non eft ea omnia re- 
cenfere , fed aliqua tantüm indicare circa vete- 
rum Caligam , qua notatu digna Lucerna deli- 
neatz exhibuere . 

Atque in primis illud recenfendum , quod 
Julius Nigronius afferuir , tra&t. de Caliga c. 3. 
ideft Caligam fuiffe prima fui inftitutione cal- 
ceamentum militare , fed poftea ufurpatump , 
etiam ab Urbanis , Viatoribus ; Rufticis , Apo- 
ftolis , Religiofis , & mulieribus. Sic Cajumo 
Czfíarem denominatum Caligulam ícimus ex 
Aufonio a Caítrenti Caliga militari joco. Sic 
L.Seneca de brevit. vitx cap.1 7. M arius,inquit; 
Caligas dimifft , confvlatum exercet , hoc eft 
dimiffa militia ad confülatum pervenit , & idem 
lib. s. debene£& cap. 16. Jazgratus C. Marcius 
ad Cenfulatum a Caliga perdut?us , ideft ab in- 
fimo militi ordine ad fummam dignitatem. 
Hinc Militia caligata dicitur, apud Tertullia- 
num lib. de Idol. cap. 19. 

Secundó notandum eft , quod altera lucerna 
indicat, foleam habens fpiffis clavis munitum ; 
Peculiare enim fuit. Caligarum militarium , ut 
hos clavos frequentes haberent , & quidem fo- 
lum verfus acutos, quod Plinius indicavit lib.9. 
cap. 18. cum fcripfit de aliquibus pifcibus , 
Jquamis funt. confpicui crebris , atque peracutis 
clavorum caligarum effigie. Eos habebant mili- 
tes ea potiffimum de caufa , ut in ipfo congreffu 
firmius confifterent ; & minus effent ad fugam 
idonei : fed cum inter milites alii aliis effent or- 
natiores, dubium non eft ; quin , ut incetero 
habitu, ita, & in Caligis aliquod effet diícri- 
men , quo qui priorum erant claffium , quique 
in militia gradum aliquem tenebant ab Inferio- 
ribus diftinguerentur , & id fané in clavis erat 
pofitum , qui calige fuffixi caligares diceban- 
tur horum autem alii erant ferrei , alii argen- 

tei, 


182 


tei , alii denique aurei ; quod non obícuré Jufti- 
nus innuit lib. 46. dum Antiochi Regis luxum 
in ipfo etiam bello ita deícribit . Argen! certe 
auyique tantum ul etiam gregarit milites caligas 
auro f4ffigerent , proculcarentque materiam , cu- 
jus amore populi ferro dimicant . 

Calceatas Soleas etiam adhibitas fuiffe ab 
antiquis Monachis legitur apud Menardum in 
concordia Regularum S. Benedicti cap.62. & 
innotis P. Mabilonii tom. 2. Actorum , cum 
dicitur S. Eguirius Abbas primus Generalis pof 
obitum S. Benedicdi accer/ftus fuiffe Romam a, 
Sumno Pontifice , fne cujus licentia verbum Dei 
pradicabat , Q» vocatus dum fenum Jecabat ve- 
aiffe Vir Dei clavatis calceatus cali, igis , falcem 
Janariam in Collo deferens . 

Utriufque generis Caligam exhibuit Nigro- 
nius ; infuper ; & Caligam triplici modo com- 
paéam fine clavis ; omnes acceptas ex columna 
marmorea Trajano Imperatori Roma erecta, ia 
qua bellum Dacicum feliciter geftum excul- 
| prum cernitur ; & ex Arcu Conftantino extructo 
in Foro Boario. Nos plures exponemus deli- 
neatas , que in Mufzo ad ftudioforum eruditio- 
nem confervantur , ex variis antiquiffimis fta- 
tüis mutuatas ; & quamvis in omnibus folea vi- 
deatur ; quz pedis plantam muuit ; fine obítra- 
gulis , quz fuperiorem partem tegantur,habenis 
tamen conftringitur fupernis fepius circumdu- 
é&is, quz fupra talos Tibiam circumvolunt, Ali- 
quz elegantiores decuffatas fupra pedes corri- 
gias , atque inter priores digitos ductas habent, 
alique circumvolutas varias fupra pedem tan- 
tüm , non inter digitos habenas , aliqu reticu- 
latas demonftrant , alique decufatim inftar cru- 
cis oftendunt. De his omnibus erudité Autho- 
resegcrunt, inter quos przfíertim Turnebus , 
Liptius , Balduinus , Ferrarius , Binzus, & alii 
complures. Ea feré omnia in Tab. LXI. & fe- 
quentibus indicata patebunt.Quz ex nummis,& 
veterum ftatuis accepimus;atq;etiam aliquarum 
Caligarum , & Calceorum Icones addemus;qui 
ex variis Terrarum plagis, ubi adhibentur, ad 
Mufzum miffi funt ; & fpectatorum oculos non 
parum oble&ant exque funt. 

1. Caliga militis ex Columua Antonini de- 
lineata. 

2. Caliga in Arcu Conftantini exculpta . 

3. Caliga Apollinis Pythi in hortis Vati- 
canis. 

4. Caliga ex Columna Antonini. 

s. Caliga diverfa in pede Apollinis Pythi . 

6. Caliga ex Columna Antonini. 

7. Caliga in Simulacro Dircis in ZEdibus 
Farnefiorum . 

8. Ex Columna Antonini. 

9. Caligapedis antiquiex marmore Alaba- 


Mufzi Kircheriani 


ftrite , quod vulgó dicitur Fiorito in Mor | 
Illuftrifimi Preíulis Leonis Srrozze. 

1o. Ex pede marmoreo Meleagri exiítentis 
in Villa Excell. Ducis Strozza. 

11. Ex pede marmoreo in noftro Mufzo col- 
locato. : 

12. Ex pede marmoreo pueri antiquo in eo- 
dem Mufíxo. , 

13 Caligacum Solea clavata ex arcu Cor. 
ftantini . 

14. Ex pede antiquo noftri Mufzi. 

15. Campagus pedis antiqui in Mufzo Illu- 
ftriffimi Prxíulis Strozzz . 

16. Ejuídem latus. 

17. Ex ftatua antiqua mulieris apud Ferra- 
rium , & Bineum. 

18. Caliga Fratrum Minorum S. Francilel 
qui dicuntur Capuccini ; € vocatur Apoftolica. 

19. Soccus ligneus proprius Fratrum Gallo- 
rum, qui dicuntur Tertii Ordinis S. Francifci 
Reformati. 

20. Caliga ex corio adhibita a Fratribus 
S. Auguftini difcalceatis . 

21. Cali2a antiqua ex Balduino pag. 100. 

22. Caálceus ex fparto ab antiquis hifpanis 
adhibitus ex Bald. pag.22. 

23. Calceus ex Canabe a Religiofis difcal- 
ceatis hifpanis adhibitus ; qui dicuntur Sanaiffi- 
mz Trinitatis. | 

24. Alius ex canabe;quo utuntur Moniales 
Carmelitz , qua dicuntur difcalceatz. 

25. Calceus ex canabe apud Hifpanos hee 
quens. 

26. Calceus ex corio qua Roma , utuntur 
Moniales S. Terefiz . 

27. Calceus coriaceus a Fratribus Carmeli- 
tanis diícalceatis adhibitus . 

28. Nartha qua fupra glaciem ollandi utun- 
tur dicta Scbaat/en . 

29. Solea lignea qua fupra aquas frigore» 
conftriétas Ludibundi erant in partibus Septen- 
trionalibus. | 

3o. Calceus Sinenfis ex ferico, fub quoíolea | 
funiculis inter fe conftrictis conftat. ;3 

31. Soccusligneus Malabaricus. lllo utun- | 
tur Miffionarii precipué ambulantes per are- 
nas fervido fole incalefcentes : difcalceati pedes 
inter primos digitos inferunt bacillum in ante- . 
riori parte eminentem, ut foccum fuftineant; - 
non fine dolore ; ufque dum callum inter digi- 
tos obdurelcat . 

32. Solee lignez a veteribus 
adhibitz apud Balduinum pag. 34. 

43. Calceus uncipes , feu Uncinatus , & it» 
altum reflexus apud euudem pag. 67. . 

34. Socci apud antiquas Venetorum mulie- 
res ex Titiano ; & Dald. pag. 119. & 149. 

36.Cal- 


Germanis 


Clafsis Quinta. 


|. . $6. Calceilignei apud Gallos praefertim ru- 
. fticos frequens di&u S452. 

|... 57. Calceus Turcicus , & a Polonis etiam» 
adhibitus. 

. 38. Caliga in imagine Redemptoris , in ope- 
re mufivo expreffa,quod conftruxit S.Exuperan- 
tius Epifcopus in templo S. Agathz majoris Ra- 
vennz anno circiter 4oo. ab Illuftriffimo Ciam- 
pino relatum cap. 2o. de vet. monin. 

39. Caliga qua ornantur pedes imaginum» 
Jefu Chrifti , & Apoftolorum in mutivo expreí- 
forum , quo antiquum templum S. Andrez in» 
Barbara appellatum decoravit Simplicius Papa, 
annoó43. apud Ciampinum cap. 27. Vet. mo- 
nim. | 

4o. Caligaex fimulacro marmoreo antiquo 
Protofcriniarii in Z/Edibus Marchionis Camilli 
de Maximis Romz . 

41. Ultimo loco Calceos ponimus , quibus 
mulieres nobiles in Regno Sinarum utuntur. 
Eorum magnitudo iila eft, quam imago deli- 
neata ad amuffim füb num. 41. reprafentat : fi 
parvitatem Ípectes , incredibilem eorum nfum 
judicabis , at omnium Scriptorum relationibus 
certum eft Sinenfes mulieres , non quidem ru- 
fticas,fed nobiles pulchritudinem tum ex pufilla 
ftaturaytum ex pedum parvitate eftimare,adceoq; 
quod nobis indecorü monftrofumq; videri poffit 
id ille inter pulchritudinis argumenta reponant; 
unde vela prima atate vix nate pedes fafciarum 


v 


153 


involucris, adeó ar&e conftringunt , ufque dum 
vivunt , ut fine gravi doloris fenfu incedere vix 
queant talibus tormentis detenta ; fi ratlo hujus 
rei ab iplis petatur, referentibus P.Martino Mar- 
tiniin decade prima Sinice hiftorie lib. 3. & 
P. Athanafio Kirchero in China illuftrata cap.9. 
aliud refpondere nefciunt, nifi quod hanc con- 
fuetudinem ad fe jam a bis mille , & octingentis 
annis derivatam fervent exemplo Tachiz con- 
jugis Imperatoris Chei, qui ante octingentos 
fupra bis mille annos Imperium Sinicum mode- 
rabatur ; quamque ad raram , & incredibilemo 
pulchritudinem inter. Deas relatam inepté pu- 
tant , eaque de caufa Venerem Sinicam zftima- 
re confüueverunt ; & hujus quidem venuftatemo 
non aliunde, quàm ex arcta pedum colligatione, 
& corum parvitate ortam fiagunt .. Alii veró di, 
cunt;hanc pedum coarc&tationem ex lege Sapien- 
tum inftitutam fuiffe, ut Foeininz non per pu- 
plica loca vagari, fed domi federe diícant;fi non 
voluntarie , faltem pedum beneficio impeditz : 
unde non nifiraró illis exeundi domo pote(tas 
conceditur , quam , fi quandoque ex neceffitate 
obtineant, extructis fedilibus includuntur, ut ne 
rima quidem ad fe manife(tandas relinquatur. 
Conftant ejufmodi Calcei ex ferico,(loribus , & 
foliis acu pictis exornato. Solea etiam cum cal- 
caneo ex ferico pedi fubjicitur in eam formar, 
qu: num. 42. delineata vero calceo omninó ref- 
pondet. 


f Se SE SES y 
"x goin Abt 
ZZ amu 


AMT. Quy. 


um z LASS Cc" U 
$/ — 5$, qr y PII i m [e 

9: 588 7 e N 

Q3 Qc-Vvé | 


CLAS- 


] 
vr » * 
» 
E - t $5 
« : 
v ' i 
» : B 
now ] e 
ES H. yg VEG 
! es Lover od xus 
: 1 A z 
V 
r 
" n 
* . ag 
1 ) x 
" ud LU 
& $7 i PAL E 
" m m AME dos 
2a n : i du 02 AE bb 
necs Y 
[ ee 
Sa. e MEA 
kx xoi 
E * 
V 
& 
* 
4 
H 
" 
l 
N 
* 
o D 
' 
S 
Lt 
E - 


LUUD 


DULL 


Ves 


iam H 
* D 


1 " "Redi eerereid 
dude 
* 
- 
x 
Li 
l 
s 
^ 
] 
. 
.* 
" 
, 
" s 
* 
338 gs 
* 
"- . 


Ij 


| 


ies. 


&. 


cem 


" 
LENS 


3m 


" 


| 


M 


P 


t] Jii 


d 


ES 


Kd 
E e ^ 
Ez 


ESO 


. 25 


33 NS 


y 


i" ' 


am 


SS 


l SSSS S SUM LA , 
| TERT TET BRHLBBIL 


Mos . 5 
Lube aigu to oet ne ta ai ce ILL air ertt 


ym morem 


* cx 3 


TES iae 


|] 


DOT 


que imedpüc AEG ESDH  ga ctregs c  Na oc o 


2X : H VIDE 
Mauri Wem CN MB / 


- —A—M—À—MÀ ul E 


Üt iiy iere e em Rr 


pem RUNI ru TT 


ANNIS AINT 


^ 
l 
W 


i 


cm 


A 
LL 
LL 


ama. 
CIE E EET, 

2 

La 


c 


C — 


272 
Lu 


a 


ZZ 
T 


MAL 
LLL 
LA -— 
277 


//^ 


777 


227. 
c2 


227 


ZZ 
27 


c2 7 


2 07 AV Uy, 
ZZ 


- 
225 


22 


o2 
— 


2$ 
A 


IE—-«R—€—À—— 
P 
uno 07/1 A. 
i 


— 


:/ 


OTAS.LAVAM 
SLAUMLAL SURE 


SS 


&LA T.LEURE V A. 
SF WIRICR AE) 


HET IDA Re Sue esent 


| DULL | 


4 
MI 
mmmETITEEERERRTILJ Sommmmmm TI 


UEM 


COENA 
E NERIS 


"i 


: 


| 


| 


S 


pue———— ———— 8v— ——] 


| 


| 


| 


| 


ri 


[E ——Q—————] d 
DM LE d 
EXEDL—— Ko 
3 s 
z-— e. 
$R8-— ————7 
EEIrT— - Kos o 
E —————— ——À3À»— ————J A eoo 
EE———9—— —9 T 
ERE NI ——7 , r- 
deo. 

[e—— A237 — —7 dre 
E————A———7 L— 
p ———J - 
ICSCISENEDEEENER. Y eS OS. 
pre t 
EL———— WP — 
TIOTSEUHEGERDA. - 
poo A : 
p—-—7 — 
ER—R——1 : - 
D UULSEC MEN NN E-—-— - 
IODUCIEMENENER 3 : 
Et-——1)—7 
[— — t3 p —7 : 
[——— 9T—/ - 


J 


li 


| 


: 


| 


p 


| 


| 


| 


| 


| 


frm 


SEX 


IRIS 


SEXTARIV S 


4 PARS CONG 


EUN 


M 
D 


Y 


MANN 
i M N 
Nr 


^ 


|) 
NR 


; 
^y 


^ 


M 
h 
Ü 


- 
- 
AS 


DoD. 
0077 


On 


i 


o 


"t 


9, 


O0 


o6 


$6 


^ft, 


4, 
9 


OO 


Ó 


» 


o 


2 


Ó 


Ó 


Ó 


E ———————————————á 


| 


| 


- 


px 


7r mig nonet prm em 


CERE 


Pare pe 
pro 


vs de ttl 


am ge aep man imm eh mmi 


ls 
vna trm 
"n y 


(Qo 
; 
i o 
NN 
5 z ——— 


- um 1 Bg e 
(. i , ZI 
- 
N N 
) SN N 
U 
3 NES 9 » SA 3 
y SN 
AY E d 
N N sg ES 
| A z 
! j : a 
RSS ls NN 7] 
NS. 
C a 
74 N 
AN A i 
ARS zs 
v 
4 il 
/ 1 pu——— 
E 4 S L————— 
| fj [—MÁM————— 
ilf i 
PE u—————————— 
[———————— 
e 
E ————————— 
T 
NES 
E HE j 1 
-— (| Y A Y 
M y - E— 
[——— "— [ 
" 
E—À 3 X Vi 
2 za E: iS -— li [ 
— / a 
uz I7 ^ ^ 


€"— 


i 


PLI E 


— 


j 


| 


i ^ 
UT 
M 
/ANI 


L] 
* 
' 
* 
á 
1 
" 
C 
" . 
LJ 
À 
L 
* 
* M 
" 
- 
LI 
' 
* 


AN 


me 


Lip Lp 4 pn Eon s pH LECHE HC EHE! EE LCLECLU UI 


In LL. 


j 


: 


ERMVIQ MA 


ea 


iLi1l 


- 


e 


[E 


| 


) 


li 


AU 


| 


eee EARS M ei Mrd sme ens 


Mec ni ra 
ZU. Dip 


a: 
| 
| 

| 


J - — 


qj 
lx uem 
j ZSS — -— € 
16 - wa E r— 
z— 
S 
: E 
mcam: 7 
— 7 
S -— zi 
3 — A 
— i j 
A 9 E 
- i jl 
—SRSCN E 3 
NON j 
ES zu j 
N : 
1 aS S 
e ZEE : 
2 N 
E EN : 
A : id 
E- E EUN — 
Ü 
—— 
I 
E 
ENS 
SS -- 
E - - 
S — - - 
/ —— 
/ n 
/ 
: N - 
N / - 
ACY) 3 
am V 
L^ s 
iU » 
3— 29» 
N d 
z Y 
x 


——— / 

M 
———À 

n 

N ES 
EE — 
IL——— 
E 
SN 


LI 


pha 


enn 


Z 


A 


| 


b 


ull 
Pan iu 
22777 


TIT 


(([/ 


| 


GL/ 


HIT 
TUTTA 
DHT DU 
stupri M 


TIT 


EE.- 


— 


Wa 
NY : S 


SN 


eee: — 
€— 
z 
— 
— 
mmm 
— 
2 
— 
Mensa 
cra " 
ac 
-— 
m 
— 
c 
—À 


| 


À 


dh 


—— 
RE 


T 


mm 
| 


| 


ASNWNR 


MQNEETA 


y 


SS 


ts 


i 


Ji 


P a, 


i 
7, 


c 


inn Fin ntm ii un eT 


LII 


Des 


bectid 


T 
Md 
Wer 


— 


4 


n 


Juni Re irae Mte ms unn 


S ARAÀ 


T 


ES 


go EO 


198 


EILASSIS SEXIA 
Continens Lapides, Foffilia, aliafque glebas , 
à Natura. efie aliqua donatas . 


Ialiqua funt in Mufeo, e 
quorum vifu qué admira- 
tione capiatur ingenium 
humanum , "ac philofo- 
. phandi cupidine , lapidofa 
quidem funt rerum viven- 
tium fimulacra , e variis 
Terrarum partibus in co 
congefta. Antequam illorum brevem defcri- 
ptionem aggrediamur , celebrem diíceptatio- 
nem circa ipfa placet indicare, qua tum anti- 
quorum , tum recentiorum Philofophorum in- 
genia non parum defatigavit. Quazritur enim» 
An illa aliquando vixerint ; puta Ligna , Pifces, 
Cochleas , Tubera, atque his fimilia vi fuc- 
ci lapidefcentis in faxa commutata ; Án potius 
fint rudimenta Naturz in humo ipfa fabrefacta , 
Vera viventia gignere condifcentis. Succumb 
lapidefceggem , & vim lapidificam ineffe , non 
tantüm aquis permixtam , fed etiam in terra, 
latentem docuit inter multos Georgius Agrico- 


- lalib. de Natura Foffilium. Patet eruditis ino 


multis fontibus , ac lluviis radices , ftipites , ra- 
mos cortices , fructus , flores , & folia 11s immif- 
fimutari in lapides, ficut fub terra multa fimi- 
lia effodiuntur. Atdifcrimen intercedere inter 
hzc, & alia, que fub terra mutantur in lapides 
Ícite notat id Agricola, nam omne id genus la- 
pides praduri effe folent , at lapides , qui € folo. 
fucco aqueo lapidefcente cócreveruntplerumq; 
funt molles , & fragiles , quod argumento effz» 
poteft , dari aliam vim lapidificam prater illum 
füccum , quz duros cfficiatlapides , ut docuit 
Albertus Magnus lib. de ortu, & caufis fubter- 
rancorum ; vim fcilicet metallicam formantem 
lapides in materie ad id aptata ; emanantem a. 
fiderum occulta vi, five aliunde, non fecus ac in 
generatione metallorum concrefcit humor ad 
ipfa idoneus. Ea igitur vi in lapidem mutari 
poffe quidquid in terra eft , & ficuti in mari Na- 
tura plures terrenas formas effecit , fic in terra, 
plures marinos fcetus , ut funt omnia ex genere 
oftreaceo, ruditer reprzfentavit; quamobrem in 
altis montium V ifceribus plura ex iis effodi do- 


, Cet experientia . 


. Celalpinus hac de re fcribens lib. t. cap. 2. 
| In re metallica , hec habukt. Cum in Fodinis 


Ws. 


metallorum , five marmorum aliorumque faxo-- 
rum , nunquam corpus vivens reperiatur, & fi 
aliquando in eorum cxíura oftrearum teftz , aut 
cetera conchylia reperta fint , hec recedente» 
mari , & lapidefcente folo, inibi derelicta in la- 
pides concreverunt ; Ubique enim , ubi nunc 
eft arida , aliquando adfuiffe mare teftatur Ári- 
ftoteles. Hoc enim modo cenfere , magis con- 
fonum rationi eft, quàm putare vim animalem 
intra lapides gignere rudimenta Animalium,» 
ac Plantarum , ut aliqui affirmant. Sed majori 


: admiratione dignum eft quo pa&o , hac fuerint 


illuc delata, fi viva aliquando fuerunt. Sibi 
quamplurimi fuaferuat hujufmodi lapides ja- 
étatos fuiffe éo tempore, quo Aquarum colluvie 
univerfale diluvium montes fuperavit. Atopi- 
nionem hanc improbavit Fracaftorius, tum quia 
aqua, qui montes füperarunt ; noa fuerant Ma- 
ris ; fed inundationes à Coelo , tum quód opor- 
teret videri Conchas , & alia ejas generis in ver- 
ticibus , non in vifceribus montiam. 
In aliam fententiam abjerunt alii dicentes , 
effe in montibus humorem quemdam , & 4/cal? 
falfum , ut vocant , & varium , quo fpe vcra, 
animalia maritima generantur , ut Balani, & 
Daá&yli, qui in mediis faxis nafcuntur , & per- 
ficiuntur ; adeoque non vera animalia fieri fed 
quz vera imitantur , quzque lapidefcunt ob loci 
frigiditatem . Hanc etiam fententiam eidem 
Fracaftorionon placuiffe refert Torellus Sarayna 
apud Calceolarium pag. 408. quoniam , ait ille, 
hzc aut unquam vixere ; aut non. Si vixerunt ,. 
non jam jocatur Natura, fed verum animal fa- 
cit ; quale in mari gignitur, & aliquando opor- 
teret illa animalia erui é mótibus viventia, ficut, 
& Balani: fi veró nunquam vixerunt , & íolüm 
ea animalia imitantur ; experientix repugnat ; 
éruuntur enim Concha non paucz,quarum pars 
in lapidem concrevit ; pars vera concha ratio- 
nem habet . "ur | 
Exiftimavit igitur fupradi&tus Sarayna , hee 
olim vera animantia fuiffe illuc a mari jactata , 
& in mari enata , affirmáns montes omnes factos 
ex arena maris, & fuiffe olim mare, ubi nunc 
montes extant; eofq; detectos cum mare receffit, 


quod fzpé videtur fieri in multislocis, in qui- 


bus mare longé abeft a locis ubi olim fuerat. 
$ lm- 


. 499 


Improbatur tamen ejus fententia , cum mon- 
tes ante diluviam extiterint  & concharum te- 
fte , feu lapides, conchas ; & pifces, referentes 
detegantur inlocis ; que nunquam fub marinis 
undis latuerunt. 

De Gloffopetris majoribus nec dum decifa, 
lis eft, fint ne dentes Canis Carcariz , an lapi- 
des a terra producti, fcilicet corpora fimilia; 
partibus Animalium , qua é terra eruuntur. Ita 
loquitur accuratiffimus Stenonius relatus a Ge- 
rardo Blafio in anatome Animalium pag. 263. 

Animalium iftis in locis olim degentium fpolia 
effe voluernnt nonnulli ; alii fine Animalium 
concuríu ibidem producta credunt , deinde hzc 
addit. Ex hactenus obfervatis illa argumenta 
producam, quibus ea corpora animalibus ad- 
Ícribuntur , femper verum judicium a meliora 
doc&tisexpectans, Tandem pofitis diverfis ob- 
fervationibus , conjecturas varias deducit, ut 
credat corpora illa non fuiffe produ&a a terra , 
unde eruuntur , fed terram illam aquis olim te- 
&am fuiffe , unde poflea relicta fuerint oftrea , 
& fimilia; his verbis concludens: Dum meam 
opinionem verófimilem oftendo;contrariz fen- 
tentie patronos falli non arguo. Pluribus mo- 
dis idem Phaenomenon explicari poterit; imó 
eundem finem diverfis mediis in fuis operatio- 
nibus affequitur Natura. Imprudentis itaque» 
effet unum ex omnibus modum folüm pro vero 
agnofcere , reliquos omnes ut erroneos damna- 
re. Multi, & magni Viri funt , qui eadem cor- 
pora fine animalium concurfu producta cre- 
dunt , namque ut publico notos taceam , Mer- 
catus Miniatenfis eandem fententiam tuetur ; 
quod etiam agit in fuis Scenis hetrufcis Anto- 
nius Nardi, quem librum manufcriptum poffi- 
debat Clarifs, Francifcus Redi Sereniffimi Ma- 
gni Hetrucie Ducis Archiater, Habent & hi 
fuas rationes, qua tantó minus rcjiciend funt, 
quantó major numerus eft admirandarum Na- 
cura operationum , quz in fingulos dies novum 
nobis incatiunt ftuporem, Ut ad propofitum 
redeam , Gloffopetras majores effe Canis Car- 
charig dentes figura illarum fuadet , cum plana, 
planis , latera lateribus ; bafis bafi , quamfimil- 
lima fint. Si credimus hiftoris ; € medio mari 
nova fubfilvereinfule , & quis Melitz prima in 
cunnabula novit? Forfitan nari olim fuppofita 
ca terr canum marinorum latibulum fuit ; quo- 
rum dentes cznofo fundo olim infepultiymutato 
fundi fitu, per fubterraneorum halituum prz- 
ceps incendium modó in media iníula reperiun- 
tur. Nec frequens Gloffopetrarum numerus , 
quz ex illa Infula afferuntur difficultatem pa- 
rit. In eodem pifce ducenti dentes , & amplius 
P eedsp i » quibus in dies novi alii fuccre- 
cunt . 


Mufzi Kircheriani 


Sed quidquid fit de hujus generis lapidibus, 
de quibus eruditiffimum tractatum , typis edidit 


Auguftinus Scylla, negari a nullo poteft multos - 


lapides inveniri , quorum aliquos fuccus lapi- 
dificus effecit : five plura fuiffe vegetabilia, & 
fenfitiva Animalia , quz in lapidem converfa, 


miramur , plurefque etiam lapides , in effigiem: 


multorum vegetabilium a Natura efformatos . 
Ex utraque claffe copiofam fegetem Mufxum 
fervat; quibus rerum naturalium Perfcrutatores 
miré oble&antur, Eorum perbrevem catalo- 
gum fubjiciam ; & primó. 


EBUR FOSSEIEE 


Ártem cornu numerat , quod Ebur foffile'a 
Clufio ,a quibuídam Dens Elephantis pe- 
ucfactus nominatur. Duos pàlmós zquat in» 
longitudine; & palmum in diametro habet. 
Denti elephantino omnino fimile in Apulia de- 
tectum fuit ab aquarum eluvione anno 1698. & 
palmos duodecim fua longitudine fuperabat. 
Reperiri hujufmodi dentes non folüm in Ita- 


lia fed in variis Germaniz locis, ideft propà - 


Elbingendam Silvz Herciniz, propé Neichel- 
bergam , Hildeshemium in Moravia , Silefia , 
& Saxonia refert Vormius . Ejufmodi cornu 
foffilis meminit Calceolarius pag. 473: aitque 
illud accurate defcriptum fuiffe ab Imperato 
Pharmacopzo celeberrimi nominis . Imperatus 
autem lib. t 5. pag. 653. ita illud defcribit. 
L''Unicorno f/ffile à pietra tenera, fimile all'offo 
brugiato , rimofa fecondo li er/£ , e fratiure , cbe 
Jogliono patire le offa , anzi ff druide in cruffe vi- 
tonde . de quali l' una abbraccia l'altra , filet 
A lafire d' Avorio , onde alcumi gli danno nome) 
di Avorio foffile , mà l'avorio foffile babbiam vi/fo 
e[Jere nel numero di Gerame , Jotto numero di Ca- 
meo. : 
Igitur ex hujus aliorumque Auctorum docu- 
mentis inferendum e(t, Ebur foffile nunquam 
fuiffe dentem Elephantis , fed talem dici proe 
pter quandam fimilitudinem , quam cum illo 
habet. Docet infuper experientia , ut pluri- 
mum hujufmodi Ebur inveniri , in quo pars 
inferior , five bafis, non eft vacua , uc eft in» 
dentibus Elephantis , fed ubique denfa. Quo 
autem modo illud generetur conatus eft expri- 
mere Anfelmus Boetius a Boer. his verbis. 
Materiam  preximam generationis borum cor- 
nuum, Margam, wel marge jpeciem effe exifiimos 
que dum lapidefcente , cv fubterranea aquas 
fluente irrigatur , folitur , & lacfis inffar fluit 


per terra cavitates , in quibus ff a terra adflante 


aqua feroffor pars abforbetur , aut imbibitur , vel 

prateyfluit , sum craffior pars cacvitates implendo 

fAflitur , Q abfumpto omni bumore «oalefcit , la- 
^ pidif- 


| 


. ClafsisSexta. 


pidifque formam , & cornu prafefert , aut Mar- 
ga tantum s/f fecus exiguam vim lapidificam ba- 
buerit . Hac caufacft quod interdum ejufmodi 
frufía. craffa s interdum exigua, & tenuia con- 
fpiciantur .. Docet tamen idem Anfelmus, quód 
fi la&eus humor non in cavitatem terrz , fed ia 
lisnum aliquod jam vetuftate arefactum inci- 
dat, illiufque corpus jam leve ; & porofum fu- 
beat , & exhalata aqua tenuiore portione craf- 
fior remaneat , lignum tranímutat, ejufque par- 
tes fibi affimilat ; ita tamen ut fpecies ligni nofci 
poffit. Quod ligno contigit , id etiam cornibus 
cervinis ; dentique elephantis, aliifque Quadtu- 
pedum partibus ; fi in hujufmodi, loca decidant 
contingere poteft. 

Non defuerunt qui cornua hujufmodi aliqua 
ejus generis offa, & ligna, qua fub terra petre- 
facta inveniuntur ; exiftimaverint reliquias effe 
Animalium , ab uaiverfali diluvio difperfas, 
quam fententiam nullam probabilitatem habere 
Vormius afferuit . 

.. Atdum hac fcriberem allata funt Romama 

 Rufticis quibufdam quamplurima ingentium» 
offium , ac dentium fragmenta , quorum aliqua 
in lapideam fub(tantiam abjerunt , aliqua deco. 
&o lapidi fimillima erant . Dubitarunt non- 
nulli an vera offa Animalium puta gigantum ex- 
titerint , aut potius a ludente Natura efformata 
illa tuerint. Sed omnis dubitatio dempta eft, 
cum ad me aliqua eorum partes delatae funt , & 
quidem integra , fcilicet. inferiores maxille 
dentibus molaribus munitz ; de quibus dubitari 
nullo modo poteft , illas reliquias effe alicujus 
elephantini cadaveris, quod in Univerfali aqua- 
rum eluvione eo in loco; relictum fuiffe aliqui 
funt arbitrati. Eorum tamen fententiam , etíi 
tanquam omninó falfam non improbaverim, 
pro certo potius mihi fuafi eas fuiffe Elephantis, 
tempore Antonini Pii ex Affrica in Italiam adu- 
&i. Narrat enim Julius Capitolinus in Vita An- 
tonini edita, ab 1/]o munera , ia quibus Elephan- 
te , * Crocutas , CQ Tigrides , Cx Rbinocevotas , 
Q* Crotodilos etiam, atque Hippopotamos, C om- 
nia ex toto Orbe Terrarum , cum Tigridibus ex- 
bibuit . Centum etiam Leoues una miffone edi- 
diffe . 

$i autem quaras cur potius ad Antonini xta- 
tem , quàm ad aliam illa refertam , non levis eft 
ratio. Haxcenim offa in agro effoffa funt propé 
Caftrum , quod nunc Guidi vulgó dicitur , in» 
Via Aurelia , duodecim mille paffuum ab Urbe 
Romana diftans , ubi olim Villa Laznuvina , feu 
Villa Lauri erat , in qua Villa , referente Tulio 
Capitolino ; ipfe Antoninus Pius natus eft, fub 
Domitiano XII. & Cornelio Dolabella Coff. & 
in Lauro educatus , ubi poftea Palatium extru- 
xit ; cujus hodie reliquie manent. Cum autem; 


200 


eodem Capitolino narrante, Antoninus in Agris 
frequentiffime vixerit ; ubi p//cazdo, &* venando 
multum fe obleciavit ; atque , ut diximus Ele- 
phantes , coeteraque ex toto Orbe Terrarum» 
Animalia in publicis fpectaculis exhibuitfet , 
non abíque ratione dixerim , aliquos ex iis in» 
Villa eadem alui(le ut venando oblectaretur , 
ibiq; eorum offa fub terra diu latuiffe,unde nunc 
effoffa in Urbem delata funt , ad ornatum noftri 
Mufzi , & ingeniornm exercitationem , 

His maxillis addidimus aliquos dentes in., 
loco eodem effoffos longo temporis intervallo 
in lapideam fubftantiam converfos adeó duram; 
ut feré calcedonii lapidis duritiem. $quet , & 
Calybeam aciem retundac.. Dentes edam ma- 
jores vifuntur, quos cornua Elephantis voca- 
runt aliqui Auctores, nec poteít dubitari fuiffe 
hujus Animalis ratione fubftantie , & figura, 
cavitatenr infuper habent in parte iaferiori in» 
conum productam . 


RES IN LAPIDEM CONVERSA. 


T ut hzc fint, negandum non ef , ut dixi- 

mus, multa inveniri petrefacta beaeficio 
humoris aquei ; quz antea vera offa , arbores , 
radices, flores, & fructus extiterint. Notum» 
enim eft pluribus in locis fontes exiftere ; quo- 
rum aqux vim lapidificam obtinuerunt , in qui- 
bus quidquid immergitur , penetrante humore 
illo , indureícit ut lapis . ,Celeberrimus fons 
ille eft , quem refert Georgius Agricola lib. 2. 
celeberrimi funt illi quos Aldrovandus nume- 
rat. 

Imó veftes,& calceamenta illata in lapidicini, 
quz eft in Affo Troadis , lapides fieri Mutianus 
retulit. Notat tamen diligenter Agricola lib. 2. 
de nat. Foffil. cum Natura lapides arborum. 
fimiles procreat , diligenter videndum eft , an» 
corticem , & medullam aliaque habeant , quz fi 
abfunt, non ftipites in lapides converífi funt; 
fed natura fecit lapides ftirpium fimillimos.. 

Ex utroque horum genere multa congefta, 
funt in Muízo; ultra Eburfoffile , quod indica. 
vimus. Numerantur enim alia Eboris foffilis 
fragmenta, non tamen in figuram dentis effor- 
mata , fed aliqua magis dura , aliqua porofa , & 
cornu ccrvi referentia : Numerantur etiam va- 
rie fucci lapidei concreti fpecies . Ejuímodi 
funt lapides , quos vulgus 7 a7£2ros vocat , fa&i 
füb aqua , multis tuberculis referti ad inftar fe- 
cis vini. Alii veluti ubera demonftrant , quz 
aqua formavit, cum guttatim ftillans in rotun- 
dam figuram paulatim cfüuens conglaciata rc- 
manfit. Item é tubo plumbeo piriformam refe- 
rente fontis aqua felicis, cjus figura lapis, e» 
fucco concreto vifitur ; in cujus centro ejuíders 

5 2 figu- 


2Ol 


fisutz canaliculus patet. Item plures ex aquis 
ftillantibus , diverfzque formz fragmenta . 

Praeter hzc caput hominis videtur cum inte- 
groejus thorace conjun&um , fed in lapideam 
fubftantiam converfo;& crufta lapidea undique 
obdu&o, quo probatur vera effe , qua narrat 
Aldrovandus in Mufzo Metallico cap. 63. de» 
variis cadaveribus in lapidem converíis ; Eft 
illud vifentibus non minori oblectamento ; quo 
Roma in Villa Ludovifiana aliud fimile conípi- 
citur , tanquam rerum Naturz portentum , No- 
ftrum fuit repertum in Coemeterio juxta Romz, 
moenia, quod dicirur Prifcille fub Via Salaria» 
fitum , & Mufxo donatum ab humaniifimo 
D. Marco Boldetto Sacrarum Cryptarum Prz- 
fecto , & Sacra rerum antiquarum. eruditione.» 
admodum exculto. 

Sunt etiam lapides , quos natura ita procrea- 
vit, ut aliquam animalis partem demonftrarent; 
Eft lapis quem Aldrovandus Chiritem nominat 
a figura manus humanz quam imitatur , fed ar- 
ticulos non obfervat in digitis. 

Oculos fallunt coriandri femina lapidea ve- 
Juti faccaro condita tam affabre , ut dentes, & 
appetitum puerorum valeant decipere, Ad Sta- 
la&itis fpeciem retulit Vormius pag. 52. hujuf- 
modi femina ; quorum multa diverfe magnitu- 
dinis , & in varias figuras adeó bene conforma- 
ta inveniuntur , ut femina fructuum , aromata, 
& amygdala faccaro incruftata omninó refe- 
rant. Propterea ab Italis vocantur Coxferti di 
Tivoli. Reperiuntur enim propé Tibur , ubi 
aqua decurrit, quam Albula dicunt. Eorum» 
fubftantia non valde dura eft , fed friabilis, & 
candidiffima , 

Gleba eft ex guttis aquarum rotundis coag- 
mentata , & in lapidem induratis ; coloris albi 
ad fufcum inclinantis . In Thermis Carolinis 
hujufmodi fpeciem formari refert Vormius , 
ideoque vocari vulgo P//a Carolina , fed Stalac. 
mitem a Latinis , maffam ovorum pifcium ma- 
jorum exprimit. 

Echini marini faxei valdé vivis perfimiles, 
papillis undique exornati, quibus fpinas , feu 
aculeos conjunctos fuiffe dubitari non poteft. 
In littore Calabrie , quod Fretum Meffanenfco 
alluit, reperti fuerunt, lapidea fubftantia repleti 
ut faxa potius videantur ad fpeciem Echinorum 
a Natura conformata, Alios in Infula Melitenfi 
effoffos fervat Mufzum diverfz forme , fed ele- 
gantiffima omnium partium difpofitione con- 
. formatos ; eorum te(ta fpinis fpoliatacernitur : 
at in aliis glebis fpinz apparent difperfz, quales 
in adje&a Tab.LXV. fub nu.1. exhibuimus con- 
fiderandas., 

Cornu vulgó di&um Ammonis, fub n.2.quod 
inter Gemmas recenfuit Plinius. Eft illud veluti 


Mufzi Kircheriani 


cornu arietis in fe revolutum , & pluribus fpinis 
circumflexum . Agricola lib. 5. de Natura Fof- 
filium hzc habet. Similiter Cornua Ammontss e 
alii lapides armantur $ fed eorum arta ex auro 
vel oricbalco polito plerumque videntur effe fatda. 
Ilud Ethiopes falsó credunt divina fomnia, 
reprafentare. Ejus italicam defcriptionem in- 
venies in Mufxo Imperati lib. 24. cap. 26. Vor- 
miusautem pag. 91. itaícripfit. Corzu Azzmo- 
nis , inflar cornu booini cff Imoolutum y rugis per 
tranf'oerfum orsatum s*quoddam. criflam. babet 
per longitudinem excrefceniem , inflar funis. Illa 
qu& parum torquentur cernua dicuntur, qua verà 
gyrantur , Qv conterquentur in. [piram ferpentes 
affigmlant. Qrtum trabunt aterra viftofay cv 
lapidis calcarii funt conffflentia . Quedam culo- 
rem babent fubrufum , quadam cinereum, Qr ff 
eorum minora in Marchbafftam inciderit , «ve- 
Jhuntar tunica metallica , quam armaturam.» 


"vocant. 


Gloffopatre a n.3. indicate quamplurime diver- 
fc magnitudinis ita dite quafi lingue lapidee, & 
quód linguam Pici Avis figura referant,linguam. 
Íerpentis exprimere illas aliqui putant, nihilque 
aliud effe nifilinguas ferpeatum in lapidem con- 
verfas , fed error hic facile refelli notat Vor- 
mius ab iis, qui linguas ferpentum teretes , & 
bifidas effe norunt. Lapis eft ut plurimum trian- 
gularis bafi craffiori fcabra ; toto alioquin cor- 
porelevi, & quaíi corneo , minutis fepe qui- 
bufdam denticulis ad latera crenato , colore» 
quandoque cxfio nigricante , qaandoque luteo 
albicante , longitudine diverfa. Aliqua funt in 
Muf&o, quas uncias quinque zquant , alix mi- 
nores funt, Ut plurimum dentes canis carcha- 
riz pifcis referunt ; quos in lapides converfíos 
putant multi, inter quos Auguftinus fcilla in» 
fuo tra&acu de corporis petrefactis , ut. alibi 
explicuimus . Eruditiffimus Vormius cap. 1o. 
fui Mufzi arbitratur dentes hujufmodi duorum 
generum reperiri. Alterum eft quod dentes 
Lamig petrificatos coatinet ; & illos exacte re- 
prafentat ; Alterum quod figura, & colorc ali- 
quantulum difcrepat ; & in mediterraneis repe- 
ritur ; prefertim in Infula Melita, in Germanis 
fodinis aluminofis, propé Luneburgum eriam 
generantur, De virtute earum lapidum multa 
Ícripfit ipfe Vormius , & Thomas Bartholinus ;. 
& ante illos Gefnerus. 

Lapidoforum Lignorum , & Plantarum frufta 
Mufzum intuentibus profert , quz veré dixeris 
ex fucco lapidefcente concreta , vel donata cor- 
ticibus , vel eorundem expertia . Docuit Fallo- 
pius herbas illas non poffe fuccum illum lapi- 
defícentem pro alimento attrahere , quin fimul 
aquam attrahant, idcirco in aqua non lapide- 
Ícere ; quoniam ea eft impedimento; fed extra- 

cas; 


I 


! 
| 


i 


I 


Clafsis Sexta . 


&as , & exficcatas lapidefcere : alii tamen con- 
traría narrant ; cum referunt. multa lapideícere» 
án aquam immería , in qua vis illa infit lapidifi- 
ca, Varia, quz in Mufzo cernuntur ; puta, 
truncos folia arborum diverfa , filicum ramos , 
calamos, paleas, herbarum furculos &c. ex ripis 
collecta fuere , quas madefacit humor aquarum 
ex Monte Velino, decidentium in agro [ntera- 
mnenfi, 

Lapides etiam fub n.4. quos Judaicos vocant 
aliqui a loco Judce,ubi inveniuntur; quida veró 
Syriacos ex Syria propé Montem Libanum, ilt 
plurimum glandem , feu nucleum olive refe- 
runt, exterius colore cinereo, oblongum;& ftriis 
in&qualibus a bafi ia apicem afperum: Interius, 


fi frangantur lapidem reprefentant.. Quamvis - 


olivarum nucleis fimiles finc, nunquam tamen 
fru&us ejufmodi extitiffe cenfendum eft , fed 
lapides a Natura cali forma donatos. Referuat 
eosin pulverem redactos calculos hominis re- 
folvere , fed medicis hanc difputationem relin- 
quimus , Alterum genus eft hujufmodi lapi- 
dum, quos zrocbites vocat Anfelmus Boetius , 
quiarotz feu tympani ferunt effigiem : fructus 
hic lapis; radios ut in rotis oftendit, fimul ad 
centrum coeuntes ut fub num.5. 

Lapides numerantur;qui variorum pifciü ima- 
gines reprefentant indicati a n.6.Hos Eislebianos 
,Vocavit cum Agricola Aldrovandus,& affirmavit 
Lucii imagincm ut plurimum exprimere, aut 
Perce , & Pafferis Marini. Illiin Arvis prope 
montem Libanum frequenter deteguntur , & 
pifces adeó exacte exprimunt, & quidem colore 
diverío a fubftantia lapidis , ut ipfis impreffi vi- 
deantur, Hujufinodi pifces plures recenfentur 
in Mufxo non folum ex monte Libano allati , 
fed etiam ex Monte Veftaphaliz in ditione Ba- 
roneum Tuichel dicto Boumbergb ubi effodiun- 
tur. Si ejufmodi lapides bifariam dividantur in 
duas veluti laminas , Pifcis expreffus apparet in 
utraque, & dnplex nature portentum curiofo 
Natur rimatori fubminiftrat. Rationem quz- 


rens Kircherus, qua tales pifces in faxo Natura 


imprefferit, ita concludit . Novimus magsas 

multis in locis Inundationes fluminum fferi biber- 

no tempore , quibus confequenter ingens lizmi copia 
| In campis collibu/gue coacervetur , bifce itaque.s 
| €omplures pifces una ejecfos , limoque imvolutos 
| confntiffes limum verà Jucceffa temporis fpiritu 
lapidifico in faxum comverfum fuiffescui cum multi 
piftes involuti fuerint , illi im limo tanquam in 
modulo quodam , C matrice nativam formam... 
Juam impreffffe inde demonflrari poteft , quod 
Jpina adbuc exititie cum fquasamis , Qv partes 
pulpofe veluti abffratka violenter , cv lacerata 
Jpecfantur , Qv una cum fpinofa fubflantia expri- 
"unitur y ut ne plor quidem perita mauu ad na- 


202 


pura prototypon pertingere queat ,— Quod vvero 
nulla pulpa , aut inteffina intus compareant, cum 
Jaxuim bifariam dividitur , mirum non efl y cum 
£eta illa mollis fJubflantia corruptioni maxime.» 
Jubjecfla confumpta , C» calore exiccata , in 
pul'oerem comuer/a fuerit. Atque bec ef origo 
eorum pifcium , quos Pbyffci foffles appellant s 
quique in M ufais eruditerum bominum extant? 
Hactenus Kircherus , & quidem apté ; fed ditfi- 
cultas remanet circa eos, qui é vifceribus mon- 
tijm eruuntur , atque pareít difficultas, quz 
circa teftacea foifilia femper exercuit Philofo- 
phorum ingenia , 

Ejus genetis lapides producere hic poffem. 

Puta murices, muícolos, oftrea conchilia. 
omnium feré fpecierum e variis colle&a regio- 
nibus , videlicet é Monte Pelia propé Urbemo 
Veterem , e Monte Paderno , apud Bononiam , 
in Agro Volaterano , in collibus Senen(ibus , in 
Infula Melitenfi &c. inter omnia eminet 
Oftreum , cujus diameter feré palmum aequat ; 
Integrum cum accepiffem illud aperire conatus 
fum , eodemque fine ulla fractura divifo , rudis 
quzdam mafía incluía apparuit colore fuübfuíco 
valdé a tefta diffimilis, fed lapidea, in qua» 
fine dubitatione ánimal oftraceum in lapidem 
converfum deprehendi , illudque mirificé ocu- 
los eruditorum oblectat . 

Cancer petrefactus num.7.indicatur Japonius 
di&us , eó quód in Littoribus Japonicis repcria- 
tür , Si enim frangrantur glebz colore argilla- 
ceo diritié filicea ; ejufmodi cancri in lapidem 
converíi deteguntur ; Át nunquam integri. 
Maximi extimantur ab Incolis , cum iis vim in- 
elfe credant , qua lapides Bezoarici potiuntur. 

Ex Claffe rerum, quas humor lapideus indu- 
ravit ; ut faxa ad lapides ipfos ftylum conver- 
timus , ut illos cantüm indicemus: fi enim fingu- 
lorum deícriptionem aliquis cuperet, Naturae 
potius pennicillo opus effet , quàm Relatoris 
calamo. /7Marmorum Genera, Qv colores nons 
attinet dicere in tanta notitia , inquit Plinius , 
lib. 36. cap. 7. nec facile eff enumerare in tanta, 
anultitudine 5 quoto quoque enim loco non Jaum., 
marmor iwoenituy ?. Odingentefimum nume- 
rum excedunt ea, quai ordine perpulchro dif- 
pofita in Mufzo oftenduntur. Aliqua inter illa 
verficolores notas oftendunt , aliqua coloribus 
inter fe dilutis variegata, multa minutatim pun« 
&is afperfa, pleraque maculis aut in vortices 
inflexis , aut in lacunas circumdudctis. Rubet 
Porphyrites ex /Egypto, atque ex eo, quód 
candidis intervenientibus pundis Leucoftichos 
appellatur ex ZEthiopia; Ferrei coloris nigri- 
cat Bafaltes , & Luculleum albicat , Parium , & 
Ligufticum. His pretiofifimi generis Lacedz- 
monium viride jungitur, nec decft undatim crif- 

pum 


203 


Mufzi Kircheriani 


. LI LJ . LJ . * i 5 
pum in vortices , quod dicitur Auguftum , & — Joannes Jotftonus in Thaumatographia naturalt 


Tiberjum fparfim convoluta canitie; non Sye- 
nites circa Sienen Thebaidis repertum , non, 
Pyrrhopecilon, ex quo magnas trabes Antiqui 
confecerunt , non ex Claffe Alabaftritis quam- 
plurima, puta quod circa Thebas ,. ZEgyptios , 
& Damaícum Syrie , vel Cappadociam effodi- 
tur. His coeteris candidus ex Caramania , at- 
que ex Indiis adductum. In genere lapidum 
Achatis , atque Jafpidis adeo multis variifque» 
coloribus afperíi emicant , ut pennicillo etiam 
non tantüm calamo fubjici oculis non poffint. 
Quidquid enim , ut verbo omnia complectar , 
variarum Regionum Lapidicine obtulerunt , 
oftenditur in Mufzo. Thebaicum , aut Perfi- 
cum aureis guttis interftinótum etiam micat, 
cu m alabandico ad purpuram declinante . 

Verüm lapides intuenti Magnes occurrit , de 
quo fic Plinius cap. 18. Quid enim mirabilius , 
aut qua 1n parte natura major improbitas ? Tra- 
bitur namque a 7M agnete lapide , domitrix illa... 
rerum omnium materia, qua ad inane nefcio quid 
currit , atque ut proprius venit ,exiffit ,tenetur- 
que , & complexu beret . Siderites alio nomize» 
appeilatur ab Inventore , repertus in Ida clavis 
crepidarum ,. C baculi cufpide  baerentibus , 
eum armenta pafceret . Hactenus Plinius , 
qui etiam addidit ex Sotaco quinque genera, 
Magnetis inveniri ; ZEthiopicum primum , fe- 
cundum in Magnefia Macedoniz contermina, 
tertium in Echio Boetie , quartum circa Ale- 
xandriam , quintum in Magnefia Afie. Com- 
pertum item tantó meliorem effej quantó magis 
eft czruleus. /Jtthiopico laudem fummam dari 
pondufque argenti rependi. 

Hujufmodi Naturz miraculum , etfi feré om- 
nibus notnm , videmus in Mufzo, ubi variis ejus 
lapidis fragmentis chalybea faícia circumdatis 
ferrea pondera adharent. Inter coetera unum 
eft duas uncias fuo pondere numerans, a quo 
ultra decem libre ferri trahuntur , & pendula 
fuftentantur. Sed omnes hujus generis lapides, 
qui ex Gazophylaciis per totam Europam dif- 
períis recenferi poffunt , fragmenta fuperant , 
quz in Mufzo Illuftriffimi Prafulis Leonis 
Strozzz Roma fervantur; Eorum alterum fuo 
pondere unciam non accedit, libras tamen ul- 
tra decem fuftinet ; alterum veró dimidiam-un- 
ciam &quans, octodecim uncias amplectitur,ra- 
riflimo Magneticx Virtutis exemplo. Cernitur 
etiam in Mufxo magnes ille qui in Infula Ilua 
vulgó Elba inter Coríicam; & Italiam effoditur, 
led effetze Virtutis. 

De attra&ionis ratione non eft hic locus dif- 
ferendi, nec defünt, qui de ea integros libros 
defcripferint. Legatur Joannes Baptifta Porta 
in tractatu de Magia naturali libro feptimo. 


claffe 4. cap. 15. Athanafius Kircherus in libro | 


Magnetis , qui etiam edidit Artem Magneti- 
cam , qua Magnetis natura , ejufque i in omnibus 
ufus explicatur , & praterea é viribus Magneti- 
carum motrionum in Elementis , Lapidibus, 
Plantis ,' Animalibufque elucefcentium pla- 
rima nova huc uíque experimenta recludun- 
tur. 

Ejufque Magnetis admirandam artem Kir- 
cherus , dum inter nos. degeret curiosé often- 
debat in Muíxo quod incoeperat , aliquibus ma- 
chinis . Occurrebat primó parvulus genius 
ad clavum Cymba cryftalline fedeas , qui in» 
ludicro mari arcana vi motrice circumagebatur, 
& errabundus hac illacque difcurrebat;nec mo. 
tuum aliam caufam oftendebat , quàm magne- 
ticam lapidis fub vafe repofiti . 

Secundó confpiciebatur Mons aquis incu- 
bans fpatia viginti quatuor horarum defcribens. 
in mediis enim undis multis cavernis horrens 
Mons velut! infula innatabat. In circuli limbo 
fub humana figura imagines fceptris inflructe 
videbantur juxta 24. horarum fpatia ita difpofi- 
t» ,ut unaquaque habitum referret Provincie 
cujus horam indicabat; In limbo veró vafis 
fphxrico totidemque intervallis divifo ;, & ho- 
rarum numeris diftindio , Magnericus circulus 
per Íceptra imaginum clandeftino motu om- 
nium Regionum currentem horam curiofo arti» 
ficio demonftrabat . 

Tertio. Occurrebat Architz columba ; Ma- 
china fcilicet , in qua Tholus binis columnis 
fuffultus , cujus circumferentiam intrinfecé 
plano fpeculo ebtegebatur. In ejus tholi fuper- 
ficie recondebatur Machinula rotatilis , quz 
etiam horologium effe poterat , & horas in fpe- 
culo rité deícriptas exhiberet; fub fpeculo ve- 


luti in monte collocatum Architz fimulacrunn | 


fupra fulcrum aciculare, ut fe commodé vertere 
poffet ; tenuiffimo filo leviffimam ex carta co- 
lumbam ligatam tenebat. Huic aviculz inferta 
erat acus , magnetica vi inftructa, & ex ejufdem 
roftro aliquantulum prominens. Cum ergo in 
machina rotatili fimul lapis magneticus circum- 


ageretur, tunc una fecum trahebat acuminavi- | 
cula infertam , & columba per tholi girum pari 
volatu lapidem circumactum coníectabatur, || 
nunquam quiefcens;nifi ipfe arcanus motor fub- 


fifteret . 

Hacetiam methodo Dzdali ftatuam ambu- 
lantem , Serapidis Quadrigas, aliaque Poeta- 
rum Commenta exprimi potuiffent. Denique 


Ípharas Archimedis eadem Ars Magncetica ino | 
Mufíxo oftentabat. Tres erant Vitrei globi | 


aqua pleni , quorum medius amplior pendulum 
Orbem terrenum in centro referebat , qui motu 
occul- 


Clafsis Sexta. 


occulti magnetis, circa fuum centrum 24. hora- 
rum fpatia diftinguebat , indice Angelo , qui in 
media aqua fixus manebat, Secundus globus 
in exteriori fuperficie circulos habebat Solis, ac 
Lunz motus referentes. Genius inclufus , & 
peadulus , Íceptro , quod manibus geftabat , vi 
Magnetica circumvolutus , indicabat horas in» 
circulis exterioribus , coloribus expretfas , Ter- 
tius Zodiacum referens alterum pariter Genium; 
magnete etiam inftructum fixa fidera oftenden- 
tem , fingulis horis in noftrum Horizontemo 
commeantia includebar. His columna junge4 
bantur duz, quarum altera horas italicas, altera 
aftronomicas defignabat , afcendentibus imagi- 
nibus Solis, & Luns eompactisex charta, cui 
acus chalybea ita adnectebatur , ut eas libere» 
abftrahere , & in fuo loco reponere pro libito 
liceret. Hujus machinz figuram vide in fecun- 
da editione Artis magna lucis , & Umbra. Co- 
lumbam autem Archite expreffam reperies in» 
Defcriptione Mufxi pag. 2o. Hic eas indicaffe 
fufficiat , quz neício cujus incuria diffractz fuc- 
rint , & deperditi lapides magnetici, quorum 
beneficio compofita erant;facili alioqui negotio 
reftituendz fiad hac otium fuppeteret . 
. Poft Magnetem aliquos alios lapides indica- 
bimus ; quibus peculiaris aliqua praerogativa, 
ineft , vel proprietas coeteris non communis; & 
primó . No 
Lapis vifitur, ZEtites ; vocatus ( vulgó Aqui- 
lina ) qui ex argumento nominis , inquit Plinius , 
magnam famam babet . Ejufmodi lapides repe- 
riri in nidis Aquilarum , idem Plinius refert , 
. aitque binos reperiri ideft marem,& foeminam, 
necíine iis Aquilas parere. Quatuor genera, 
| €orum narrantur. Illum qui nafcitur in Affrica 
. pufillum ; ac mollem dicunt habentem intra. fc» 
| àrgillam candidam , & friabilem effe , illumque 
 foeminei fexus putant; Marem autem qui ir. 
| Arabia nafcitur ; durum, gallz fimilem, aut fub 
| rutilum , habentem in alvo durum lapidem... 
. Tertius in Cypro Invenitur , fimilis colore illis 
qui in Affrica reperiuntur, amplior tamen atque 
. dilatatus ; coetcris enim globofa eft facies , in. 
| alvo habet arenam , & lapillos , ipfe autem tam 
, mollis eft ; ut etiam digitis frietur. Quarti ge- 
neris appellatur Taphiufius ; nefcens juxta Leu- 
| cadem. Invenitur in Fluminibus candidus , & 
rotundus. Huic incft Lapis; qui vocatur Calli- 
mus nec quifquam tenerius . Haec omnia ex 
Plinii lib. 36. cap. 21. De cyprio lapide ait 
Jonftonus cap. 18. claffis 4. Taumatographize 
| aurum continere, Is,ut quidem perhibet, fini- 
| ftro bracchio gravidz mulieris alligatus , ubi 
| digitum annularem verfus arteria decurrit,con- 
tinet feetum ne lubricé excidat , at fi dextera, 
apponatur , parturientem adjuvat ; fed amoveri 


204 


citó debet , ne uterus omninó folvatur. Refert 
Francifcus Valeriola lib. 1. ; hunc alligatum» 
uxori cujufdam civis Valentini adminiculum. 
in partu fuiffe; non abftratum , mortem, 

Similem proprietatem plures experte funt 
nobiles Puerpere Roma beneficio cujufdam» 
lapidis ; & Indiis orientalibus allati. An ex ge- 
nere /Etitis ille fuerit, in certum. Invenitur 
etiam in Mufzo hujus generis lapis, albus, & 
rotundus , qui fi frangatur , obíervetur compo- 
fitus ex variis cruftis inftar lapidis Bezoarici 
quare nonnulli illum vocant Bezoar foffile : fed 
inutilem effe fcripfit Boctius, nifi quis lapidibus 
hujus generis in explodendis majoribus bom- 
bardis uti velit. 

Lapis fequitur in Tab.L XVI. fub n.8.cui nome 
eít A ftroites,feu Stellaris,exhibens ftellarum fi- 
guras in fuo corpore,Dracótius aMarfilio Ficino 
dicitur,eft moderaté durus , colore ut plurimum 
cinereo ; vel fufco, ftellulis undiq; nigrantibus. 
ZEquat aliquando molé capitis homani, inveni- 
tur ut plurimum in Comitatu Tirolenfi & circa 
Arcem Cimeriam,ficuti in Gotlandia; loco ftel- 
larum aliquando refert rofas , & vermium fpi- 
ris. Aceto fi imponatur , movetur , non nifi 
quiaaceto per poros lapidis ingrediente , aer 
illis inclufus premitur ; & dum exitum molitur , 
lapidem movet. | 

Inter Aftroites lapis numeratur, qui nomens 
ftelle magis ; quàm alii lapides promeretur ; 
etenim ftellas habet plures ita invicem fuper- 
pofitas , ut facilé feparari poffint , quandoqui- 
dem una feorfim ftella feorfim pingitur ; radii 
ftellz fuis angulis eminentes apparent,& finguli 
radii cavitatem mediam habent, & margines 
ftris tranfverfis fulcatos . Hic lapis refertur ab 
Aldrovandoin Mufxo Metall. lib. 4. pag. 877. 
invenitur frequens in fodinis Infula Melitenfis ; 
colore cinereo , fed durus. 

Huic affinis lapis eftjquem Crucis dicunt,& ex 
codem genere effe multi credunt, eo quod Crux 
ad ftella figuram proximé accedat ut fub nu. 9. 
Duplicis generis. tales lapides habet Mufzum ; 
alter eft; qui in cinereo colore crucem oftentat 
candidam,alter, qui crucem nigram prafert.Eos 
in monte D. Petri de Rubia in Galicia, aut 
A fturia, hifpaniz Provincia erui refert Andreas 
Chioccus in Mufzo Calceolario. Ego tamen» 
illos recepi ex novo Regno Hifpaniz America- 
nz ubi plurimi zftimantur ab Incolis, eó quód 
credant illis ineffe cfficacem virtutem ad mor- 
bos depellendos, & przcipué fugandos Doe- 
mones. De hoc lapide egit Vormius pag. 68. 
& Aníelmus Boetius, item Septalius in Epiftola 
ad Chioccum. 

Alios ejufdem generis lapides fervat Mufzeum, 
quos idem Boethius ex Geínero defcripfit lib.2. 

Cap. 148. 


209 


cap. 148. ex Hafnia miffos , his verbis. Celoris 
funt ex cinereo fufco , duodecim cohzrentibus 
ftellulis conftantes , figura quinquangulari cy- 
lindrica ; extremitates tamen ftellularum , non 
jn acutos apices , fed obtufos definunt, at potius 
flores expaníos Pentaphylli , quàm ftellas refe- 
rant ; fubftantia eft praedura ; ut non facilé fepa. 
vari poffit. 

Inter ftellarios lapides recenferi judico alios 
lapillos fere in globulos , feu talos efformatos a 
Natura,quinque ut plurimum planas fuperficies 
habentes, in quarum fingulis crux,apparet , 
brachiis equé longis , que ex angulo acuto in» 
Jatam bafem porriguntur, ut fubje&ta prafert 
figura num. 1o. 

Gala&item Genus lapidum includit , qui 
mollis eft, & lubricus, fubviridi vel cinereo 
colore, qui veftigia alba , poft fe relinquit ex 
affridtu, quare Sartores pannos fignare illo fo- 
Jent. Si fupra cotem cum aqua fricetur, fuccum 
lasteum emittit ; quo in Colliriis utuntur medi- 
ci; exficcat enim fine mordacitate , fi pectori 
adharens portetur a Mulieribus,; lactis copiam 
augere creditur . 

Lapis numeratur qui dicitur Nephriticus,cui 
tribuitur Virtus contra calculos fi lateribus alli- 
gatus 2cfterur , prcipué argento circumdatus . 
'Tra&atum integrum de hoc lapide fcripfit Gaf- 

ar Bartholinus , multa etiam retulit Vormius 
pag. 95. Ut plurimum viridi colore eft ; eoque 
faturo , aliquando a viriditate nigreícit , ali- 
quando flavedinem quandam habet. Si in la- 
minam tenuem redigatur, quodam modo eft 
pellucidus, nunquam tamen exacte poliri po- 
teft, femper pinguedine quadam obduaus. 
Aliquos inveniri in America ad ripas fluminis 
Amazonum refert D. de La. lib. 1.de Gemmis 
cap. 23. €in novahiípania , invenitur etiam» 
inter lapides, quos mare ad littus transfert . 
Plures , & diverfi coloris vifuntur in Mufzo. Si 


pan&aulis albis fit notatus hiclapis, maxime» - 


commendatur . 

Inter lapides ; quibus Natura arcanas virtu- 
tes inclufit, non ultimum locum habet lapis , 
qui dicitur Bononienfis , có quód apud Bono- 
niam in Monte Paderno reperiatur. In agro 
Tolfenfi, ubi lapides Aluminis eruuntur, ali- 
quando generari docuit Kircherus. Vocatur 
etiam a quibufdam $pozgia Solis , ab aliis Spon- 
gia Luna, Lapis illuminabilis , Lapis Lucifer , &» 
Pbofphorus. Foffilis ille eft  & multum Arfeni- 
ci , Antimonii , & Chalcanthi admixtum habe- 
re putatur , vix invenitur pugno major , & fine 
ulla certa figura , colore vario , aliquando cine- 
rei eft ; aliquando nigrioris, vel flacci, vel rubi- 
ginofi , & fubcarulei. Quatuor ejus genera ob- 
fervaverunt . Quidam enim hujufmodi lapi- 


Mufzi Kircheriani 


des, in lamellas funt fciffles, quidam ftrias 
habent , in modum ftyli radiantes ; & candican, 
tes , quidam cortice ; vellevi, velafpero, ubi- 
que firiis ; vel re&tis, vel obliquis ad centrum 
tendentibus ut fub num.r 1. : T 

De hoc lapide ingeniosé differuit in Epiftola, 
quam collectoribus Ad&orum eruditorum Li- 
püz infcripfit anno 1698. Comes Aloyfius 
Ferdinandus Marfilius , & ante illum Fortunius ' 
Licetus . In primis commendatur hic. lapis , 
quód fingulari proprietate polleat attrahendi 
lucem , & illam confervandi: Si enim in libero 
aere ponatur , per aliquod temporis fpatium ; fic 
luce imbibitur , ut inde translatus ad locum ob- 
Ícurum lucem demonftret , ut Carbo accenfus , 
idque toties , quoties luci exponitur, non tamen 
Solis, ut Vormius docuit; nam etiam fi lucem 
ab illo attrahat ; calis Virtus paulatim abíumi- 
tur, quz alioquin duobus annis folet conferva- 
ri, fi claufus inter goffipium cuftodiatur. Ve- 
rüm ut hanc Virtutem exercere poffit, neceffe, 
eft , ut peculiari arte preparetur. Docet Vor- 
mius cum aliquibus, illum in pollinem tenuiffi- 
mum redactum albumine ovorum , vel aqua» 
communi in unam maffam redigendum , deinde 
in furnulo ad id conftru&o calcinari debere» , 
quz calcinatio toties repetenda eft donec lu- 
cem poffit attrahere. Sed hic modus rejicitur 
abaliis, & diverfum docet fupralaudatus Co- 
mes Marfilius pagina 20: quem optimum in- 
ter coeteros fe expertum effe fatetur his ver- - 
bis . 

Si pigliano le pietre di colore argenteo , e nono 
plumbeo , perche piene d' impurità , /f laruino ima 
acqua pura polendole con una lima . Nettate le, 
pietre 9 infondino in acqua vita ben vaffinata indi | 
ff rivolgbino in pol'uere della pietra medeffma tri- 
turata à parte ih un mortaro y € bene fetacciata 
quale con I umido dell acqua vitaforma un glu- 
tine , cbe tutta l' invefle. Cos f ponga nel fornel- 
Jo per ricevere la Cottura, e ogni foruello a vento 
&alcafo. In e[fo baffa, che ff ponga una graticola 
di ferro , che füufhenga le pietre , e fopra per dares» 
vi'oerbero al fuoco ,/f ponga un coperchio di ferro , 
con quattro fufficient! aperture in croce , à pureff. 


accommodino mattoni cotti in mode , cbe lafciando 


le aperture rendino lo fleffo bencfftio del riverbe- 
r0. Sopra la gratticela f£ fFenda un folaro di car- 
bone dolce , di altezza di quattro deta , triturata. 
in pezzi, Come una noce in circa, fopra quefa 
Jirato /£ffendono le pietre in modo , cbe babbiano, 


jr di loro la diffanza d' un deto , acciócbe tutte ff. 


cuocino egualmente . Sopra le pietre f ponga altro 


carbone della forma deferitta , e fe ne riempia il. |. 


fornello f£no alla bocca .. Ctà preparato , altra non 
reffa , cbe dari fuoco , e coprire il fornello cal de- 
féritto coperchio ; lafciaudo che ff confumino i det- 

i i 


? 


! 


[ 


| 
i 

| 
i 


i 


E 
D 
I^ 


n 


Clafsis Sexta . 


ti carboni , il che fuctede in poco pii d' um ora, . 
Finita l' operazione /flaftiano del tutto raffred- 
dare , altrimenti £ romperebero .. Raffreddate, 
con un cortello f£ /poglino della Croffa fatta dalla 
polvere. mefchiata con l' acqua vitas, ne di altro 
banno bifogno per imbeverarf£ della luce , che, 
l! efporle fesuplicemente all'aria . 

Qua veró vi hic lapis lucem attrahat , a mul- 
tis diu quzfitum. Kircherus nofter lib. s. de» 
Magnete pag. 5o5. concludit, illum Siccitate» 
fua bibula non fecus ac Spongia , lucis vaporem 
intra poros recipere , ubi actuali frigiditate lapi- 
dis cogitur, & in unum corpus lucidum coalc- 
fcit. Quia veró vapidum illud illuminatum la- 
pidi adjun&tum a calce , cui permiftum eft facile 
abfumitur ; lumen quoque una cum vapido dc- 
firui necefle eft. 

Nec minus prodigiofus eft lapis Amianthus, 
quem olim pretio excellentium Margaritarum, 
zquaffe fcripfit Plinius ; & fuiffe inventu rarum. 
Hodie tamen , & fi vili pretio vendatur , dotes 
fuas non amifit. De illo ita Vormius fcripfit 
cap. 7. Amiantus alias Asbeftinus lapis, quód 
non comburatur,a PauloVeneto Salamandra di- 
citur ob eandem caufam . Zoroaítro Bofrychi- 

465 , a quibuídam Pelia, ab aliis Cortoides, quia 
canitiem przíefert, Linum quia manibus netur, 
& texitur, fed Asbeftinum quia ex Asbefto fa- 
&um ; a Plinio vivum , quód igne non foleat 
mori, a Paufania Cary (tium, quia effoditur apud 
Cariftium, Alumen a Quadrigario propter fimi- 
litudinem ; quam cum alumine fciffili habet , a 
quo tamen differt ob id quód Alumen fciffileo 
adftringat , Amiantus parum pungat linguam , 
& non adftringat. Lapis eft alumini fchiíto fi- 
millimus ignem refpuens, adeo ut non modo 
uri non poffit, fed purior reddatur , colore ad 
viriditatem obícuram tendente , quandoque, & 
ferreo, attritione facilé in tenuia filamenta fo- 
lubilis ; mollis enim eft, & quod efflorefcit dum 
teritur plumas refert , unde flos petra a quibuf- 
dam vocatur. 

Nafcitur in defertis Indiz ad Caryftiam Eu- 
bzx oppidum, in Norvegia quandoque, fed 

. pulchrum cernitur in Mufzo, allatum e littote 
Infule Corfice , ubi prope finum S.,Florentii, & 
littora quz dicuntur Canari, & Nonza, opti- 
mum invenitur ; item habemus cx Infula Iva, & 
in Cypro colle&um . Olim in fila aptabatur, & 
mappa ex eotanquam lino fiebant , quz fozdi- 
bus confpurcatz puriores in igne reddebantur , 
modus veró , quo ex eo fiant jam penitus igno- 


ratur. Joannes Baptifta Porta in Magia naturali 


| lib. 4. cap. 25. affirmat Venetiis a muliere Cy- 


pria in hofpitio Arcis fibi copiam fa&am fuiffe 
videndi modum ped&endi , at modum tacet. 
Pater Kircherus in Mundo fübterraneo lib. 8. 


/ 


206 


Ícét. 3. cap. 2. affirmat fe fcire , fed fummo fub 
fecreto tenendum , & ore tenus Regibus tan- 
tüm , & Principibus communicandum , ne quod 
in tanta z(timatione femper fuerit, id modó om- 
nibus etiam viliffimis hominibus innotefcat ; 
docet tamen modum charte conficiendz ex aí- 
befto , qui non differt a modo, quo charta vul- 
garis fabricatur . 

Vormius rationem illud preparandi fibi ab 
amico communicatam vulgavit his verbis. Re- 
cipe Amianti fibris longioribus prediti,& infun- 
dcin Lixivio preparato ex cineribus quercus 
putride , & duobus manipulis cinerum clavel- 
latorum , bulliat in co per quadrantem horz, 
auferas ab igüe, & maceretur in eo menfis unius 
Ípatiosfic lang carpt& modo mollis evadit:Aqua 
dulcis aliquoties materiam hanc ablue, & ex- 
ficca , fic modolini commuais pe&i pro lubito 


poteft . Ex Alchimia expernnentali Joannis 


Helffricifuagken cap.9. fect. 4. alium modui 
didici , quem fubjicio ejus verbis . 

Recipe; inquit, Amianti five Aluminis plu- 
mofi quantum libet : maccretur fortiffimo lixi- 
yio faponario per diem , velin Sole, vel B. M. 
tum eximé , & exicca, actunc imbibatur aceto 
deftillato decies, femper prius exiccando amian- 
tum, antequam recenti iinbibas aceto. Hoc facto 
iterato cum lixivio macera , & acctcoiinpragna , 
ac hoc tertia repeté vice. Poftea recipe dolio- 
lum pervum , quod intus charta oleo olivarum» 
intin&ta obtexatur : hoc peracto imponé amian- 
tum maceratum cralfitie aliquot digitorum ; & 
huic oleum olivarum affünde ad digiti eminen- 
tiam : cum rurfus amiantum ; & oleum: atque; 
ita fac ad vafculi repletionem tunc Chartam im. 
pone, & vafculum claude , vel fi vafcului 
Amianto non (it repletum, aggravetur , clauda- 
tur , & reponatur per menfes.tres , vel quinque; 
donec in fila deduci queat;id quod primó ftatim 
menfe probare poteris. 

Diverfum modum communicavit mihi D.Be- 
nedi&us Guerrini , militum Prafectus,a quibus 
Arx Liburni cuftoditur. Scilicet, per hora fpa- 
tium confervetur Asbeftum in aqua aluminis 5 
deinde in polubro. candentibus carbonibus im- 
pone , ubicerz inftar molle evadit: Circumte- 
gatur hac materia filum fericum, quod per varia 
foramina primum ampliora , poftea anguftiora 
attenuabitur. Hujufmodi filis cela contexitur , 
& deinde ferica in igne abfumuntur. Án ratio 
hzc ad optatum finem perducat, experientia, 
docebit , faciliorem puto fi asbefti filamenta, 
cum ftuppa, vellino fimul in fila producatur , 
deinde facta mappa injiciatur inignem , quo 
ftuppa in favillas abeunte, purum textum ex 
asbefto remanebit . Quod nam ex propofitis 
arcanis genuinum fit ad fila ex amianto dedu- 

$5 cenda, 


DOT 


cenda , experimentis tantüm agnoíci poterit ; 
qua curioío lectori relinquo. Ex hoc lapide eft 
in Muf&o funiculus, eft Charta ex eodem ela- 
borata ; Si plura defideres vide Boetium lib. 2. 
de Gemmis cap.204. Simile amianto cft lignum 
quoddam ex Indiis orientalibus adductü quod fi 
igne accendatur nunquam comburitur, cujus 
nam arboris fit ignotum eft. Tale lignum indi- 
catur etiam in Mufzo Septaliano pag.1 27. 

Saxo odorem violarum reddente exornatur 
Mufzum , quod obtinui ab Amico edocente» 
Mathematicas difciplinas in Urbe Pragenfi, 
Ilad ex Monte Calemberg in Mifínia erui- 
tur. Colore praditum ett cinereo, macu- 
lis quibufdam f[ubnigris , & vireícentibus 
cum micis aureis afperío, Naribus admo- 
tum fuavem fpirat viole odorem , qui mani. 
feftius exhalat, fi lapis aliquantulum cale- 
fiat. Hujus generis Japidum mentionem feciffe 
videtur Agricola de nat. Fofífil. lib. 5. cap. 17. 
ubiiater multa hzc habet. Noz folzm aliquan- 
do JEibitis lapis y fed etiam faxo Juaoiter olent , 
in Calembergo a4 Alcenburgum repertas tunt 
Silices in Berningero |Monte in confinus Mifnid s 
€ Boemia /fto . Quemtamien odorem putat noa 
ab ipfo faxo, feda Maufíco ipfi adhzrefcenteo 
efüuere. Sed Vormius affirmat apud fe faxum, 
fuiffe quód jam aliquot annis fine Mufco adhuc 
Violas olebat ; Tale eft , quod in noftro Muíao 
inter lapides numeratur. 

Lapis etiam , quem Ármenum dicunt multi , 
eó quód ex Armenia adferatur , valgo Vetriolo 
di Cipro, fuadent enim fibi in Infula Cypro illum 
inxeniri, Colorem coeruleum ad viriditateu. 


vergentem habet , tactu levis carens afperitate ; -- 


olim ex Armenia deferebatur,Jam in variis Ger- 
mania locis reperitur, ut in Tyrolenfi comitatu; 
aliifque argenti fodinis. 

Huic affinis eft lapis, qui a Civitate Lip/£r in 
novo Orbe fita in Provincia dicta Pontofe ; | Ab 
incolis Lip/£r dicitur. Colorem habet etiam» 
czruleum ; venditur in taleolas reda&tus ; guftu 
acriseft , & mordax. De co egit Zacutus Lufi- 
tanus lib.r .obfervar.8 3.& Joannes de Laet.Hift. 
Ind. Occident. in erudito de gemmis tractatu 
lib.r. cap.26. 

Oftreocolla in claffe lapidum numeratur ; ab 
aliquibus dicitur Lapis Offffragus, Offeites,Stelo- 
cbites é&xc, llum nafci in locis arenofis Palati- 
natus non procul a Spira propé Idelbergam re- 
fert Vormius cap. 6. illumque per arenam cre- 
fcere inftar Corallii,& videri quandam fpeciem 


efle marge per meatus terre difcurrentis, & 


etiam putat effe fpumam maris congelatam , cu- 
jus virtus ad fra&uras offium fanandas maximé 
commendatur. Fruftum , quo ditatur Mufzum 
ex littore Novi Regni Americani delatum ; po- 


Mufzi Kircheriani 


rofum eft & leve , colore offeo fapore infuavi . 
An illi Virtus infit fupradica incertum. | 
Fungus petrificatus vocatur lapis in fieuram 
fungi efformatusa Natura. Fungus tamen non 
fuit , fed fub undis generatur ut Corallium , ut 
plurimum in mari rubro invenitur , & etiam il- 
lum ex lumine Nilo accipi refert Carolus Clu- 
fius Exotic. lib. 6, cap. 10. An iiqui Mufeum 
exornant , fint ex Nilo vel mari rubro ignotum 
eft. Inter coeteros unus cft, cujus Diameter fex 
uncias zquat , totus fübalbidus. Suprema pars 
ab umbilico ad circumferentiam multis pro- 
fundis ftriis ornatur , in inferna minus elatis,fed 
quodammodo inftar ferrz dentium afperis, a5 
circumferentia pariter ad pediculi locum pto- 
du&tis , pediculo tamen eft orbatus. 
Quandoquidem fungi mentionem fecimus, 
lapidem alium iudicamus , qui lapidis fungiferi 
nomen obtinuit: At maffa potius terrea dicenda 
effet , cui lapidis fruftula funt inclufa . Fungi- 


fer dicitur , quód ex eo fungi fponté enaíca.:tury 


przcipué fi in loco humido fervetur. Sexiesin 
annos fungos ex eo natos colligi , ait Porta 
lib. 1o. quorum ambitus pedem Romanum ali- 
quando fuperat , affertur ex Vefüvio Monte», 
atque etiam ex altiffimo Monte Fageto propé 
Surrentum , & Gargano Apulie. Vide Scali- 
gerum Exercit. 137. fect. 2. Hujus generis la- 
pidem fervat Mufzum in horto fimpliciumn , 


quem colit Pharmacopola Collegii Romani do-' 


no acceptum ab Illuftrifimo Abbate Czfareo 
Cincio Romano Patritio , & Bafilice Latera- 
nenfis Canonico. De his lapidibus egit Kir- 
cherus in lib. 10. feét. 4. cap. 7. mundi fubter- 
ranei, Ferrantes Imperatus in fua hiftoria natu- 
rali , & alii multi. 

Inter lapides recenfendum judico fragmen- 
tum plumbi in agro Velitrenfi repertum , in for- 
mam glandis conformatum , non quidem a na- 
tura , nec ab arte hominum , fed a Coelefti ; e» 
coelo enim cecidit fub anno 596. quando Urbs 
Velitrenfis ( ex relatione Buccellini in Menolo- 
gio Benedic.) gravi obfidione ab hoftibus prc- 
mebatur , orationibus S. Geracdi ejus Epifcopi 
liberata fuit cum plumbeam fuper eos grandi- 
nem é coelo. deduxiffet ; Tale prodigium refert 


etiam Ughellius in Italia Sacra tom. 1. in Epifc, 


Velitr. his verbis . Hic, ideft Gerardus, cu ali- 

uando Velitres Inimici cinxiffent corona , futs 
precibus obffdium foluit , cum prius plumbeam.o 
grandinem oraus à caloexcuffiffet iu boffes. Addit 
Mancinellus lib. 5. ferm. Legjffis ezim ejus im- 
precatione boffium. plurimos plumbea grandine 


glandium formam referente , qua paffrm in agro | 
- adbuc videutur oppreffos. Hujus generis glandes | 
plumbez cuftodiuntur ab aliquibus tanquam» | 
infignis miraculi monimenta , Quam fervat Mu- | 


fxum 


n '] 
* 1 


Clafsis 


fzü dono accepimus à Preclaro Juvene Alexan. 
dro Borgia nobili Velitrenfi,modo Nuntii Pont. 
Auditore Coloniz Agrippinz.Illá indicat n.1 2. 
;Eminet inter lapides Alabaftrites, ex qua» 
vafa unguentaria conficiuntur, quoniam optime 
illa fervare dicitur. 4/abaffrum , inquit Car- 
danus lib.7. de fubtilit. vobuffius vitro , metalli- 
vis purius, fegulinis preff at quàd minzs combibat, 
aut yemitiat unguenti , ergo Cv illius. ueceffarius 
ufus fuit .. Plures ejus fpecies fervat MufzumL. , 
aliud venas translucidas habet , cüm lacteis mi- 
ftas, aliud mellei coloris cft , aliud candi- 
dum fine ulla. macula. Ex his omaibus vifun- 
tur Vaía diverfa. Aliqua funt ex Alabaftriteo 
Drepanitano exculpta , aliqua veró ex Volate- 
rano , aliqua in oppido Calabrix elaborata, , 
quod Retaz appellant. Unum addo ex alba- 
ftro Mexicano , cui nomen .7Zeca/e , que vox 
apud Indos lapidem album fignificat. His alia 
vafa conjunguntur , ex Bohemia allata; eorum 
lapis Ophitis feu Serpenzinus dicitur , nam ob 
colorem virefcentem maculis nigris afperfum» 
Serpentum. exuvias imitatur. Marmor Zeibii- 
cium vocatur a Vormio , illumque effodi refert 
in Provincia Miíniz . Coeterum ejus generis 
Vafa in. varias formas eleganter torno elaborata 
conficiuntur in quodam loco Bohemiz triginta, 
leucis a Praga diftante cui nomen Zepoli . 
Lapides fubnecto , in quibus naturz artifi- 
€iofa calatura , Plante ia figuram Abrotoni vi- 
funtur. Iconem unius fuübjicimus numero r 3. 
ex diveríis fpeciebus, quibus ex variis lo- 
cis collectis Mufzum exornatur .. Aliquis eft 
repertus inter faxa Alvei, in quo flumen Árous 
in Etruria decurrit, colore flavefcente, aliquan- 


|. «do ad coeruleum inclinante: nec valdé eft durus. 


Alius ex Infula Ilva, & quidem duriffimus co- 


lore albo , fimilem huic ex Infula Siciliz rece- 
pi. In omnibus tamen fimiles macula in figu- 
ram arbuículorum difpoíite nigrefcunt. Dez- 
dritem vocant hunc lapidem Authores ; fi talis 
lapis in varia fegmenza fcindatur ejufmodi Ar- 
bores in partibus internis conípiciuntur. Inve- 
niuntur etiam a Natura depict in lapide Cal- 
cidonio pellucido , & duriffimo. 

Huc etiam fpectat Marmor , quod maxima ex 
parte cinereo colore imbutum , maculis fufcis , 
& liaeis obícurioribus hinc inde difcurrentibus 
diftinguitur , quz veluti edes , montes , atque 
integras exhibent urbes, adeó bene expreffas,ut 
pennicillo videantur delineatz. Tale marmor 
Florentinum appellavit Vormius pas. 94. có 
quód in agro floreatino effodiatur. 

Malum citrium diceres feu potius fructum» 
Bacbab , quo ad fitim extinguendam /Ethiopes 
ucuatur, quem inter fru&us recenfuimus, ob 
fimilitudinem quam cum illo habet , alius lapis 


Sexta. 


200 


in Mufzo collocatus. Subftantia eft ponücrofa, 
fcré Silicea. Hic ut plurimum fi bifariam fece- 
tur ; Cavitatem oftendit, in qua fluores lapidei 
Cryftallo fimiles cernuntur, 

Non funt omittendi bini lapides, in quibus 
Natura Geometricam artem exercuit . lnits 
plura latera funt , ica difpofita , ut aliqua eorum 
Pentagona , aliqua exagona , nec non triangu- 
lari, & quadrata figura circumfícribantur. lco- 
hem eorum fi cernas , fub num. 14. arte. adulte- 
rátos fuiffe fafpicaberis , adeo bené funt fupra- 
dicte figura delineatz , ! 

Cubicos lapillas his adjunge , quos in fodina 
quadam calabriz reperiri narrat. P. Kircheros 
Íect. 1. lib. 8. mundi fubterr. atque fibi donatus 
fuiffe a P. Mattheo Taberna, S. I. curiofo rerum 
naturalium exploratore.Hi tamen omnes periere 
in Mufzo ab illoInftituto,fed loco eorü videntur 
in R eftituto alii pariter ut fub n.15. perfecta for- 
ma cubica circüfcripti;in quibas incifa funt pun- 
&a ab unitate , ufque ad numerum fenarium , ut 
in talis luforiis. Au ab arte fuerint difpofira , 
incertum eft. Hi enim lapides in pago quodam 
Badenfijperennitate nunquam deficiente eruun- 
tur ; & ad Muízum miffi fuerunt, uc in iis nono 
ad lufum Accedentes uterentur , fed ferio nego- 
tio philofophantium exercerentur Ingenia. 

Coeteros lapides meo judicio fuperat lamina 
ex Gagate Diaphana , cujus diimeter tres digi- 
tos equat. Hanc ut rariifimam ,& vifu dignilfi- 
mam curiofi admirantur. E centro enim ejus 
radii circumquaqne diffunduntur , non quidem 
in acutos mucrones definentes , fed inftar pea- 
nicillorum ita expanfi , ut radiantem folem refe- 
rant , fed opacitate in diaphano expreffum , ut 
in eJus icone num. 16. oftendit. 

Hac Natura in lapidibus expreffit ; quod fi 
Artis labores contemplari quis velit, adíunt 
quamplurimi ; & quidem duriffimi lapilli , quo- 
rum multi annulis funt inclufi. In his egregio 
artificio Inciforum manus res varias effiaxit , 
puta flores, litteras, Pifces, Quadrupedes,A ves; 
Homines &c. & alia, qua fingillatim nec fcal- 
pro exprimere poffum nec calamo defcribere. 
Catalogum tamen eorum exhibitum forfan ha- 
bebis in appendice. 

Lapides recenfendi funt in variis Animalibus 


reperti ; Natura enim etiam in Regno lenfitivo 


ubicunque fuccum ad lapidem generandum in- 
venerit , ibi füam virtutem exercet ; ac proinde 
in omnibus Animalibus , € eorum partibus cal- 
culi efformantur , aliqua tamen partes funt pro- 
prie lapidum fodinz , ut manifeftum eft. in vet- 
fica, & renibus humanis , in capite pifcium, & 
fimilibus. Ne omnia profequamur , ejus gene- 
ris lapides propono , qui in Mufzo conípiciun- 
tur. Et primó 


T 2 Lapis 


209 


Lapis eft , quia fimilitudine umbilici nomen 
obtinuit, & dicitur Umbilicus Veneris , a Cre- 
tenfibus eculus 7M arius ; quód geftatus oculis 
prodeffe putetur. E cochleis marinis habetur 
colore rubicundo albedine mixto in fuperiori 
parte , qua aliquantulum eminet; altera pars 
compreffa eft, & nigricans , fpirarum delinea- 
menta oftendit , ut cochlea ; aliquando inveni- 
tur, uudequaque albicans . Utriufque gene- 
ris multi fuum locum habent in Mufzo , in quo 
etiam fervatur alius Umbilicus Marinus magnus 
ex Indiaallatus . Hos omnes ex limofa cochlea- 
rum fanie indurata , & excrementis viícidis or- 
tum trahere judicavit Vormius pag. 73. 

Adferuntur ex infula Meliten( lapilli Cheli- 
dorii dicti, eó quód putent ab Hirundinibus 
haberi in ventriculis. Lapilli funt exigui figu- 
ra planofpharica , colore luteo obícuro , fplen- 
dente parte convexa , & rotundiore . Incolae 
Melitenfes vocant illos oculos ferpentum petri- 
ficatos: Sunt qui putant efle opercula concha- 
rum minutarum inftar umbilicorum  marino- 
rum; alii dentes pifcium. Videtur in Mufzo 
maffa quxdam licct parva mole , ex meris hifce 
lapillis conftans ; videntur & plurimi hujus ge- 
neris lapilli , figura , magnitudine , & colore di- 
Ícrepantes, c terra etiam Melitenfi petiti. Eorum 
vires pete a Vormio in cap. 11. 

Calculi aliquot videntur reperti in corpori- 
bus humanis in varias figuras conformati. Unus 
inter coeteros ovum gallinaceum mole , & for- 
ma refert , ponderatque feré uncias undecim. . 
Repertus fuit pendulus in Veffica Urinz P.Leo- 
nis Sanéii noftre Socictatis, Virifcriptis , & 
eruditione celeberrimi , nec non in Collegio 
Romano ftudiorum Prafeái , qui fpatio multo- 
rum annorum affe&u nephritico torquebatur. 
Colore eft luteo , ex corticibus ita coagmenta- 
tus ut lapides Bezoarici. Quomodo autem in. 
corporibus humanis generentur hujufmodi lapi- 
des , difcrepant Auctorum fententiz . Par ta- 
men eftratio de lapide Bezoar, qui praecipué 
in Capreis Pervanis invenitur ; ac de hu- 
mano. 

Duplex autem ejus genus eft , alterum dici- 
tur Orientale , alterum veró occidentale. Lapis; 
qui ex oriente defertur , fcilicet a Regionibus 
ut plurimum Perfidis , Chinz , & Cathaii , ge- 
neratur in vifceribus cujufdàm animalis, quod 
Perfíz vocant Pazaz , quod capra filveftris cor- 
nutz fpecies quadam eft , illud delineavit Clu- 
fius ad lib. 1. Garzie cap. 45. Occidentalis ve- 
ró ut plurimum defertur ex Peruvia , ubigene- 
rari ait Nierimbergius in quadam capra, quam 
Pervani Vicamam vocant . Francifcus veró 
Hernandus varia recenfuit Animalia , in quibus 
hi lapides reperiuntur , quamvis eos foliym effi- 


Mufzi Kircheriani 


caces ftatuat , qui eruuntur ex Animalibus, qua 
herbas falubres depafcuntur. 

Dum de lapide Bexoar fermo eft unum ex- 
hibemus in Mufzo coteris majorem , ovalemo 
figuram habentem , duodecim uncias ille equat 
pondere, tunicis fubalbidis ceparum inftar com. 
pofitus. Mirum di&u eft quantüm aliquando 
in ventriculo aliquorum. Animalium augeatur 
hic lapis, przcipué in bobus Sylveftribus Regni 
Pervani, & in Cervis campeftribus Brafiliz . 
Unus cernitur Roma in Gazophylacio proximo 
Bibliothecz Eminentiffimi Cardinalis Francifci 
Barberini. Alium poffidet Magaus Dux Ethru- 
ri& , illi allatum, e Braüilie Regno , duodecim, 
libris ponderanté. Docet auté Menardus Trad, 
de lapide bezoardico Indos adulterare hos lapi- 
des , cujus generis ille eft qui in Mufxo Cal- 
ceolarii extat ovi Aníerini magnitudinem» 
zquans in Brafilia elaboratus ex Refina , fru&u 
Crumacino , Radice Draxene , Contraierua, , 
Lufitanis di&a ; qui in fuperficie flavefcit , intus 


cinerei eft coloris. Qui plura defiderat confu- 


lat Vormium lib. 1. fect. 2. cap. 12. & Bahuini 
tractatum. 

Quartus lapis eft , quiex limacibus extrabi- 
tur, ideft illis, qui fine teftis vagantur , cólore 
fufco. Hiin capite lapillum candidum habent 
ovalis figurz , tenuem , & planum , aliquantu- 
lum connexum , pondere exili ; ut multi requi- 
rantur ad pondus unius uncix . Geftatus hicla- 
pis Quartanam folvere dicitur . 

Quinto Lapilli funt ; qui Oculi cancrorumo 
communiter nominantur , non tamen funt eo- 
rum oculi , fed quia figuram oculireferant. Ut 
plurimum exigui funt , albicantes, duri , & fca- 
briin ea parte ; qua corpus non Cancrorum» 
fed Gammarorum terram tangit ; inveniuntur , 
ut plurimum , cum exuvias Gammari fluviatiles 
deponunt, & novam cruftam inducunt. Illos 
in plenilunio crefcere affirmat Albertus. De his 
Ícripfit Agricola lib. 6. de nat. Foffilium , Car- 
danus lib. 7. de fubtilitate ; & Calceolarius 
fect.3. pag.369. 

Sexto. Alius lapis ex Urbe Goana acceptus 
exponitur , communiter lapis ferpentis dictus , 
figura ovalis non tam tumcnte fed plana; colore 
nigro . Ejus meminerunt plures Scriptores ; qui 
referunt talem lapidem erui ex capite cujufdam. 
ferpentis in Ora Melinda reptantis , quem Lufi- 
taniappellant Coéra de Capelos , fed experien- 
tia docuit , ut monet D. Tavernier in fuis itine- 
ribus, & Nicolaus Lemery in tractatu univer- 
falifimplicium pag.412. talem lapidem Arte» 
componi , ex argilla fimul cum fuccis herbarum 
falubrium. Referunt magno pretio apud Indos 
haberi , eó quód fi applicetur vulneri ve- 
neno aliquo infecto; omnem noxium humo- 

rem 


————— 


— 
" z E E —— 


Claísis Sexta. 


rem. inftar ípongie attrahendo exugat. 
Septimo. Ia Regno Mexicano reperitur La- 
certa magna , & veneno valdé noxia. Iguana, 
dicitur ab [ncolis . In capice hujus reptilis inve- 
nitur lapis albus ,.& gypfeus facile friabilis, Ex 
co in pulverem redacto (crupulus fumitur in vi- 
no contra veífice morbos , precipue ad calculos 
cmittendas , Hujufmodi lapidem reliquit. in» 
Muízo Pater de Olea , qui anno. 1700. 
Romam petiit no(lrz Provincie Mexicana Pro- 
curator. Iguanz imaginem dat num.1 7. 
O&avo . Inveniri infelle Taurorum lapillos 
plures Scriptores referunt , quos nominat Cal- 
ceolarius in fuo Mufxo fe&. 2. pag. 381. fed 
difcrepaat in eorum deícriptione. Illi qui repe- 
riuntur in noftro Mufco colorem habent flavum 
in rübedinem declinantem : coloris aurei illum 
cílequi in Mufzo Calceolarii reperiebatur tunc 
temporis ; fcripfit Joannes Baptifta Olivus Me- 
dicus Cremonenfis , cum edidit catalogum re- 


conditarum , & prxcipuarum rerum ejufdem» 


Mufzi. Mole autem nucem aliqui ; avellanam 
alii imitantur , tunicis variis compofiti ut lapis 
Bezoar. Apud Turcas maximi aftimari refer- 
tur, quód nullum prafentius remedium ad mor- 
bum regium propulfandum agnofcant . 

Nono. Tophum adnectimus ex brevibus 
pilorum fragmentis compactum. De illo Plinius 
lib. 11. cap. 37. his verbisegit. Eft in Tuvenca- 
rum fecundo ventre pile rotunditate nigricans 
Tophus nullo pondere, fingulare , ut putant 
remedium agre parientibus , fi cellurem non at. 
tigerit . Duos fervat Mufzum , qui exterius 
cortice levi nigricante tecti funt , & leviffimi , 
reliquum veró corpus ex pilis leviffimis confla- 
tum. Horum generationem perfcruratus Olaus 
Vormius in fuo Mufao cap.8. arbitratus eft non 
folàm Tuvencas , fed & alia animalia, in quibus 
afferit imiles tophos repertos effe, dum fc lin- 
gunt , linguis, pilos quofdam evellere , quos 
cum deglutiunt , una cum faliva in ventriculo 
retenti uniuntur ac conítipantur , atque ab aí- 
fumpro alimento rotantur , donec figuram ro- 
tundam acquiranr. Chylo veró aut muco ven- 
triculi obliti , dum ab uno loco in alium detru- 
duntur , volutatione hac fpharicam figurams 
acquirere , aut aliam ci vicinam. Calore verà 
ventriculo infito cum maffa , eique adhzrens 
mucus exiccatur , induratur refert corticenn. 
Quo veró in ventriculo diutius fuerint retenti , 
€o folidior evadit extima fuperficies. Hxc quo- 
que caufa eft , ( ut idem aflerit ) cur qui , c ju- 
nioribus 'eximuntur animalibus crufta careant 
exteriori, & nigricante , quam habent illi , qui 
€x fenioribus depromuntur. Subdit huic fen- 
tentiz adhzfiffe Joannem Vierum de przftigiis 
Domonum lib. 5. ubi bzc habet. Viculi adhuc 


2lIO 


lacté viventes materno , fi quando alimonia de- 
ftitati , vel alioquin petulcaztate. infolentes ad 
parentem , vel aliam accurrunt Vaccam , ejus 
furas , vel quamcunque contingeriat locum huir. 
tum maximé pofteriorum coxarum , tàm exu- 
gunt avide; ut etiam depilem reddant , pilique 
valido crebroque fuctu ia ventriculum attract , 
& frequenti motu faltuque lafcivo paulatim. 
conglomerati , plerunque chylo obvoluntur ; 
aut pituitofo fuccui lento ; qui temporis fucceffü 
tenacior redditus, membranz induit faciem. , 
quemadmodum fubft.ntia limofa albida , (tatim 
a fuctione vifa cft primiim obducta, hac palli- 
cula, que deinde exíiccata pedetentim corio 
tin&do ctiam nigritie. affimilabatur, quo unas 
in parte cultro nonnihil excifa ; ejufmodi uni- 
formes pili molles admodum compacti apparue- 
runt. 

Cum veró multis in locis , & przcipué propé 
oflia Tiberis fimiles pilas mare eructet ; quz 
tamen crufta illi nigricante carent; horum au- 
thorum fententiis non acquievi,fed cupidus ve- 
ritatem penitius infpiciendi, utrorumque ecxa- 
men inftitui ; & exemptas ex iis particulas opti- 
mo microfcopio fubjectas diligentiffimé obfer- 
vavi, num veré pilorum bovinorum fragmenta 
illa effent , quibus componebantur , pluries tan- 
dem facta comparatione inter pilos Juvencarum 
& tophorum , recognovi horum particulas a pi- 
lis valdé diffimiles effe ; aliquus. alios e littore» 
acceptos conclufos habere aliquando lapiilos ; 
aliquando cancellos, vel quid fimile. 

Aliquos alios lapides ex animalibus generatos 
fubne&imus qui ia Mufzo funr, relictis cocceris, 
quorum catalogum Authores confecerunt;adeat 
qui plura defiderat eruditifümum tra&atum. , 
quem de calculis przfertim in corpore humano 
conctetis Romz publicavit anno 1699. Excell. 
Medicinz Doctor Bonoaienfis Joannes Baptifta 
Contulus . 

Lapis igitur in Mufzo infpicienti objicitur , 
qui in fue fpinofo , quem Hiftricem dicunt,non 
raró invenitur. Illum ia ejus cifta fellea gene- 
rari fcripfit Aldrovandus, eJus tamen hiftricis , 
quem in Regno Malacenfi Incole venantur. Sed 
experientia docuit in Icalia etiam reperiri ; prae- 
fertim in agro Romano , ubi hiftrice diffecto fi- 
miles lapides non in felle , fed in ejus ventriculo 
generatos oculati teftes retulerunt .. Guftui 
amari illi funt colore nigricante , & quadam, 
lanea cuticula fubalba ta&ui lubrica ciccum- 
ted. 

Inter coetera animalia praefertim aquatica la- 
pidibus fcatent ut funt Pifces ; Carpiones,Lucii, 
Cipediz , Tiburones &c. Ex piíce coracino la- 
pis eft candidus, offeus, figurz ovalis, incurvus,; 
aliquantulum parte convexa levi protubcrante 

pra- 


AII 


preditus , fed juxta extremitatem alteramn, 
quamdam afperitatem habens. Pàrs connexa, 
tota leviseft , & fplendida, & circumferentia, 
denticulata apparet, longitudine unciam xquat. 
Invenitur in capite pifcis quem defcribit Aldro- 
vandus lib.i. de Pifcibus cap.15. 

In Capris alpinis repertus lapis oftenditur ; 
quem pilam potius Rupicapraz appellabo cum» 
Vormio:eft enim veluti maía ex herbarum fibris 
confiata ,.quibüs depafta funt caprae , qux in ex- 
celfis Rhatorum alpibus Epiícopatus Salisbur- 
genfis vivunt. Pondere cft levis, forma obion. 
23, & compreffa trium tranfverforum digitorum 
longitudineq vix fuperans , aliquando cute co- 
riacea nigra fpiendente rugofa obducta, fapore 
aromatico , inftar Cinamomi , aliarumque her- 
barum odoratarum . Ejus virtutes ; ( quas 
experimento probatas credo) hic placet enume- 
rare , quales Vormius recenfet. Vi pollet cale- 
faciendi , ficcandi , & cerebrum roborandi , qui 
contra vertiginem utuntur , aniinl alacritatemo 
miram , fpirituumque promptitudinem conferre 
volunt cum vino , &gré parturientibus fingulare 
eft remedium, ad fecundinas pellendas , menfes 
promovendos , dyfílentericum fluxum , colicos 
dolores valet. Tritos exhibent in aqua aliqua 
appropriata ad febres malignas: grana quin- 
decim aut viginti in aqua aliqua Cordiali dan- 
tur. Eodem modo adverfus venena propinatur. 
Contra peftem praíervationis loco grana qua- 


tuor, aut quinque cum tantillo vini jejuno mane : 


exhibentur. Si amuletiloco decollo geftetur 
carnemque tangat, vertigini refiftere volunt. 
De hoc lapide feu Topho agit etiam Gafpar 
Bartholinus cap.13. de Lapide Bezoar. 


DUE co qE odd pe uus 


Apidum Mufzi defcriptione abfoluta , in» 
defcribendis metallicis corporibus,qua in 
lo.uplete hoc nature Penu conduntur, vería- 
bimur, omiffis tamen difputationibus, quz circa 
ea poffent inftitui. Nomine autem metallico- 
rum intelligimus ; tam ipfa metalla, proprié fic 
di&a, quam corpora metallis affinia, quz ir 
ipfis fodinis propé metalla reperiuntur ;. nec fa- 
cile di&u eft quanto oblectamento capiantur 
oculi in metallorum contemplatione. De his 
differens Plinius in Proemio lib. 33. meritó hec 
verba enunciavit. Illa ( Metalla) nos premunt, 
illa nosad Inferos agunt , qua occultavit tellus, 
atque demerfit. Illa qu& non nafcuntur , ut re. 
penté mens ad inane evolansreputet, quz de- 
inde futura fit finis, Ízculis omnibus exhaurien- 
di eam ; quoufque penetret avaritia.  Quàmb 


Mufzi Kircheriani 


innocens ; quàm beata immo veró, & delicata, 


effet vita , fi nihil aliud , quàm fupra terras con- 
cupifceret ; nifi quod fecum eft? Eruitur Au- 
rum ; & Chryfocolla juxta , ut pretiofior videa- - 


tur , nomen €x auro cuftodiens. Parum enimo 
erat unam vita inveniffe partem , nifiin pretio 
effet auri etiam fanies. Quazrebat argentum, 
avaritia, boni confulvit interim inveniffe mi- 
nium , rübentifque terrz excogitavit ufum. Heu 
prodigiofa ingenia, quot modis auximus pretia 
rerum : hiec Plinius. 

In hoc ergo rerum naturalium Thefauro,pri- 
mum locum obtinet Aurum, cujus puritas ab 
omni injuria corruptionis aliena eft ; nec unica 
oftenditur in.Mufzo hujus metalli minera . Vi- 
detur enim mixtum cum cceteris metallis, vide- 
tur purum , & etiam inter arenas diverías. Gle- 
ba eít nigraex Anglia delata, in qua auri ra- 
menta funt permixta. Alia eft colore luteo fub- 
viridi, & rubro, in qua integra auri grana paffim 
refulgent , Alia, cui ineffe argentum color can- 
didus indicat. Quarta eft coloris fubcinericii 
fatis gravis ex Bohemiz fodinis allata, quinta; 
etiam ex Bohemia fodinis habita , ubi é lapideo 
fubrubri coloris in aurum fluere videtur , cui 
cuprum ihfito colore emicans conjungitur . Nec 
deeft Aurum ex Pervana regione allatum , qua 
dicitur Pezoff in qua die 21. Aprilis anno falutis 
quadragefimo quinto poft millefimum, & quin- 
gentefimum multi Auri fodinz reclufz funt;ubi 
aurum purum , quod appellant Obzizum , e ri- 
mis albilapidis educitur. Ex Montibus etiam 


Maxicani regni erutum aurum obrizum fulget. 


in gleba fubrubri coloris quod omne aurum in 
pretio fuperat, utpoté quod ab omni impuritate 
fejunórum . Przter ifta alie glebz , viíuntut 
ex montibus Styrix ac Tyroli , & Hungaria fo- 


dinis, in quibus auri püri ramenta refulgent .. 


Eas Mufzo addidit P. Joaunes Defpotoviz Re- 
&or Collegii Grecenfis ; & in Urbem Procura- 
tor Provincie Auftrie miffus anno 1700. Vi- 
funtur & alia Minerarum fragmenta eruta ex 
Monte Tomino , propé promontoriorum Infulz 
Corficx , quod dicunt Capo Cor/o ; ex infula inz 
lacu Comenfi jacente aureis punctis nitentias ; 
colore tamen argento potius fimilia. His adde 
arenas in ejufdem infulz littore collectas, atque 
alias ex flumine in agro Meffanenüi praterfluen- 
te , quod N j/e appellant , e quibus plurima auri 
eranulafeliguntur. - 

De auro multa do&e fcripfit Agricola, pr&- 
cipué lib. 8. de natura Foffilium ; multa Plinius; 


Barbarus,Cefalpinus,Cardanus; Scali&er,& alii, | 


quorum dicta inepté a nobis huc transferrentur. 


Placet tantüm Plinii verba referre contra aurum | 
fic invehentis lib. 33. cap. 1. U£izaz poffet , €» | 
vita in totum abdicari aurum y» Sacra James , ub | 


cele- 


' 
! 
J 


| 


Clafsis 


celeberrimi auclores dixere , ad perniciem vita 
repertum .— Quautum feliciori avo , cum res 
ipfe permutabantur inter fe , ffcut. & Trojanis 
temporibus faciitatum Homero credi comoenit, 


MIR -GOE N T. 9:4. 


Oft aurum inter metalla fecundum locum, 
BÉ Argentum occupare omnes exiftimant. 
lnveniri hoc cum coeteris metallis mixtum» 


/.. fciunt periti , atque etiam proprias fodinas, & 


cunas in terra vifíceribus poílidere. Tanta au- 
tem colorum varietas in venis argenti vifitur ; ut 
non poffit de his certus affignari caracter, ali- 
quando enim eft ruber coeruleo confperfus, ali- 
quando plumbeus aliquando luteus , vel cine- 
reus, velviridis, & Rufus. Figura etiam di- 
verfum apparet Argentam , nam aliquando tan- 
quam ia bra&teolas lapidi adharentes extenfum 
videtur: Saepius Uvz ípeciem reprzfentat. , 
fxpé filicum , & Virgularum figuras, aliquando 
in granula conglobatum , aliquando acumina- 
tum in plures angulos, vel in multis capillamen- 
tis (imul intoitis formatum. Hujufmodi varie- 
tatem in glebis cernimus , que ex diverfis Re- 
gionibusia Muízum aduecte funt. Prima eft 
lapis fatis ponderofus , colore ad cinereum ver- 
gente , cum mafía argeati copulatus , ex Regno 
Peruano habitus. Alius lapis ex eadem Regio- 
ne, in quo Árgentea capillamenta fimul con- 
orta ferpunt, & aliz particula inftar filicumo 


adhaerent. Tertius eft ex Minera Regionis Tis 


rolenfis ; qui cum colore albo aliquam viridita- 
tem monítrat ; guttulis argenteis afperfams . 
Quarta ex fodinis Bohemie eft Argentum. & 
Aurum continens in faxo diverfo colore con- 
Íperfo. In quinta obíervatur argentum cum» 
cinnabaro mixtum in lapide, ad flavedinem in- 
clinante. Sexta argenti minera fuecica eft , in» 
«olore nigro aliquam viriditatem permixtam 
praeferens, atque. etiam cuprum ianatum. 
oftendit . | 
Argenti vivi minera his adjungitur ex Gori- 
tia. Lapis ponderofus eft albedine faturatus, 
quam tamen particule fubrubrz, & flavz diftin- 
guunt, Ex eotámen Argentum vivum non dc- 
fluit , fed (1 in pulverem redigatur in fornace ali- 
quando educitur, nam utc plarimum fponté ri- 
mas faxorum defluit . Plura de argento vivo 
addi poffent , fed illud lcétori repeto;quod alibi 
di&um eft. Nosrerum ortus, & caufas nono 
uadere, fed folàm Mufxum defícribere , aliqui- 
m dumtaxat indicatis , qux paffim obvia nono 
unt. 


Sexta . 


212 


Dont eto 


Errum fequitur e fodinis diverfis acceptum. 
Hoc metallum nonnulli ferrum nuncupa- 
tum exiftimant a ferendo , cum neino fit qui ob 
magnam utilitatem illud fecum non ferat, Alii 
putant cum Ifidoro lib. 16. Orig. ferrum dici , 
quoniam farra,&femiaa frugum in agris condit, 
aliia feriendo , fed cum etiam ex are, & ligno 
olim arma fiebant in perniciem aliorum , potius 
aferitate hoc nomen deductum quidam zxifti- 
mant cum Aldrovaudolib. r. Mufzi metallici 
juxta illud diftichon. 

Quis fuit ex ferra primus , qui protulit enfes? 

Quam ferus , e veré ferreus tlle fuit! 

Hoc igitur metallam in pluribus mineris effodi- 
tur , & in nonnullis locis iuftar virgularum, tur- 
get inaliis, in quibufdam modo nitidas modó 
afperas elebas reprafentat , In aliquibus in fo- 
lia multiplicia excrefcit: aliquando veluti cry- 
ftallus nigro tamen colore in acumina abiit di- 
verforum laterum fimul coeuntium , Quamplu- 
rimas glebas Mufzum enumerat ex diveríis fo- 
dinis allata, 1n quibus nature ludentis inge- 
nium contemplari fas eft. Aliz enim veluti 
fpongiz , fed duriffimz undequaque hiant, ali 
denfifimam fubítantiam oftentant ; quedam 
talcofas bra&teas fimul compactas , quedam ve- 
ró quafi gemmas undequaque micantes imitan- 
tur , qux (i luci diverío modo objiciantur , car- 
bunculos diceres rubeícere , & (maragdos ful- 
gere. Licet omnibus color iníit nigerrimus ; in 
pluribus apparet aureus, argenteus, & zreus 
intermicant . Gleba iater coeteras fingularis eft, 
in cujus cavitate cylindrica cryftallus effulget;in 
angulos plures conformata , hinc inde in aciem 
coeuntes. Áliz etiam numerantur partim lapi- 
dez , partim ferrez , quibus argentea quedam; 
atque etiam aurea mafía adharet; nec defünt 
ferri fragmenta rubigine qundique obducta, & 
bolo rufo circumveftita . 

Loca ubi eruitur ferrum Aldrovandus receg- 
fet in Mufzo Metallico pag. 1 39. juxta feriem 
alphabeticam , inter qua , ait ; primatum occu- 
pare Ilua vulgo Elba infula Tyrrheni Maris. In 
hac autem infula ferrum in hunc ufque diem 
effoditur ; quod nifi vehatur in continentem, 
nunquam in maffas redigi poteft. De hac infula 
Virgilius cecinit , 

Infala inexbauffis | Cbalybum | generofa., 
enetallis . 
Precipuas & nobiliores ferri glebas ; quibus 
Mufzum ditatur in ejus infulz fodinis pro fua. 
humanitate dignatus eft feligere D. Eenedictus 
Guer- 


2D 


Guerrini,dum in Árce portus,quem dicunt Fer- 
74jo pracfidiarios milites Magni Ducis Hetruriz 
regebat . 

Inter ferreas glebas vifitur Ferri flos elegan- 
tiffimus , totus niveus coralliorum inftar in ra- 
mulos conformatus. Hujufmodi flos in ferri fo- 
dinis Stiriz aliquando reperitur ; & plurimi me- 
rito zftimatur . 


* 


GU Pom 


Um Merallis huc ufque indicatis , fepe» 
mixtum invenitur ZEs , quod Latinis Cu- 
prum dicitur, colore ad rubedinem inclinans, & 
ab iilis ignis beneficio feparatur. At eít etiam 
nativum in propria Minera , quod in Mufzo vi- 
detur ex Alpibus Rhzticis adductum . Adhazret 
illud lapidi fub colore violaceo;caruleo, & aliis, 
qui ; quando igne purgatur , evaneícunt : Vide- 
tur etiam Cuprum purum , quod inter lapidum 
rimas iavenitur apud Mansfeldienfes fodinas . 
Aliud ex Hungaria addidimus puriffimum , & 
du&tile inftar argenti. Colligitur hoc in aqua, 
cujufdam fontis, (1 per tres menfes relinquantur 
in illa immerfía fruíta ferrea , quibus cupri ra- 
menta , aqua decurrente adhzrent , & fimul ip- 
fum ferrum confumitur. Rem ita perfici narrat 
Kircherus in lib. 10. fect. 4. cap. 8. mundi fub- 
terranei. 

Invenitur fub profundiffimis montibus, ubi 
cupri Minerz magna funt effoffe parvulus rivus 
aqui Vitriolatz . Hac aliqua vafalignea im- 
plericurant, in que vafa injiciunt laminas ex 
antiquo ferro formatas , puta ex Securibus , ra- 
ftris, & hujufmodi inftrumentis , que jam ufui 
nulli funt utilia ; atque hz lamina poft tres 
meníesin cuprum verf apparent, quod qui- 
dem cuprum hoc habet peculiare prz alio;quod 
non tredecim aut quatuordecim ignes fubire» 
debeat, ut cuprum ex mineris eliquatum , fed 
immediaté ad quemcumque ufum elaborari po- 
teft, & aptius eft, quam aliud ad calices , & 
opera delicatiora. Ex hoc phoenomeno multi 
fibi fuaferunt ferrum in cuprum tranfmutari ; 
fed Kircherus validis rationibus fuffu!ltus om- 
ninó negat lib. 1 t. Mundi Subterr. fect.a.cap.2. 
docetque corpuícula eris, qux aqua illi infunt 
cum vitriolo latentia ftatim ac ferrum invenerit, 
illud tenaciffimo amplexu ftringere ; & fua acri- 
monia ferrum in fcoriam refolvere , qua foluta 
defiruitur ferrum , & cuprum remanet. 


Mufzi Kircheriani 


Po"LWwU ASD oO nm 


Nter metalla , quz dura funt , mollia etiam 

inveniuntur , atque ex his Plumbum appa- 
ret in Mufzo in duplicem fpeciem divifum , 
Plumbum enim datur candidum , quod duritie 
nigrum fuperat. Srannum dicitur ab Auctori- 
bus , quod difficilius plumbo nigro fufionem ad- 
mittens ; cum primó effoditur album non eft, 
fed poftquam igne excoquitur. Apparet in la- 
pillis modó nigris, modo flavis, vel candidis, 
quandoque angulos habet quatuor;quinque, aut 
fex , quandoque botrum refert. Ex fodinis An- 
clie hujus metalli glebz tranfmiffie funt;plumbi 
autem nigri Minera ex Polonia , & Germanis 
allata. ! 

Przter hzc duo Plumbi genera, tertium nu- 
merant Merallici, quod plumbum cinereum 
vocat Ágricola, Marchefitam Árgenteam Ce- 
falpinus. Nitet enim argenti colore fimile an- 
timonio , fed colore preftantius. Quandoque» 
ejus minera Argentum 1a fe continet. Lapidi 
adhzret durifsimo. In Anglia, & Miínia repe- 
ritur , in venis Árgentariis. Plumbo candido , 
feu ftanno admifceri folet, ut fplendorem ,. & 
duritiem ei conciliet , & liquefactum facilius 
decurrat ; ex quo vafa conflata , colore argeu- 
tum zmulantur. | 


A N T I M0 ND I 


Ntimonium inter Metalla recenfetur , ab 
aliquibus Stibium vocatum. Ejus Mine- 

ram numeramus ex agro Senenfíiallatam , fed 
aliud optimum ex Hungaria, & Bohemia crui- 
tur ; Conftat Cylindris feu columeliis craísitie 
acicule , fed mire invicem nexis. Confpiciun- 
tur enim re&tz, paralelle ; oblique, tranfverfz 


&c. quia porofa eft hec materia , & colore coe-. 


ruleo fplendido inftar politi ferri . 
MoA ROOOH BOSoqo3: 


Um metallis affinitatem habentalia, vel 
quia in venis metallorum reperiuntur, vel 

quia infe ipfis aliquid veri metalli continent 
fub nomine Phyritis, vel Marchefite compre- 
henduntur ; Lapides tamen funt duritie ferrea , 
atque ignem , fi percutiantur ,. producunt. In- 
veniuntur ctiam fxpé ubi metalla non funt , & 

pro- 


I-— 


e 


Clafsis Sexta . 


proprias fodinas habent. Coharent tanquam 
lapilli angulares ; ut in cryftallo non in cufpi- 
dem de(inentes , fed tefferis potius fimiles. Si 
ponantur in fornace , flluerc affirmant omnes, & 
cum defluxerint ; denuó concrefcere ; & in cor- 
us durum , & inutile degenerare. 
Nullus fortaffe eft lapis qui majori copia dif- 


ferentiarum redundet , quàm Pyrites ; tum fub-- 


ftantix ratione , tum coloris , & figure. Pyriti 
aliquando fluores cryftallini adnafcuntur, inter- 
dum Irides , & Berilli ; colores etiam feré om- 
nium metallorum refert , invenitur viridis, cz- 
ruleus, purpureus , cinereus, aureus, argenteus, 
qreus ; & ferreus. Quoad figuram clt rotun- 
. dus teffellatus , angulofus ; oblongus ; ovalis , 
planus , turbinatus , fpongiofus fimilis botro 1 
aliquando ut arena friabilis, Numerar&ar 1n» 
Mufxo quamplurimz hujus generis glebze, in» 
quibus tum colorcs , tum figurz indicat appa- 
rent, ex variis locis colle , ac precipue ex 
fodinis ferri Infula Iluz , 1n quibus praclari la- 
pides hujus generis reperiuntur . Aliquis eft 
argentei coloris. Ejus maffa rudis eft; qux in 
lapide nigricante micas argenti junctas often- 
dit, quibufdam in locis aurei pyritis venas 
oftendens. Alia aurei coloris , majoribus con- 
ftans granis , auri nfaffam fermé refert ;. inter- 
micantibus trigonis quibufdam granis fplendi- 
 diffimis. Aurea alia eft teffellata » conftat 
| granis angularibus aureis ; quibus quiddam ca- 
rulei ; & viriditatis e(t admixtum. Ex auro, & 
argento miftus fulget etiam Pyrites ponderofus 
valde , colore in aliqua fui parte albicante. Non 
dee(t Cinereus, & minutiffimis veluti arenis 
compa&us fed aureis. Friabilis ille eft, licet 
ponderofus . Lufum Naturz diceres in colori- 
bus hifce mifcendis. At operz pretium non eft 
fingula minutatim deícribere . 


EE nire Ub qoM 4. 


Oft metallorum enumerationem ea recen- 
fenda funt ; qux metallis affinia cenfentur, 
vel quód in venis metallorum reperiantur , vel 
quód effodiantur ut metalla. Et primo loco 
Talcus eft foffilis, qui lapis conftat ex tenuiffi- 
mis laminis dexibilibus , quz facilé feparantur. 
In igne neque funditur , neque comburitur; aut 
colorem amittit, nifi maximo artificio. Ejus 
minera vifitur cinereo colore, & bracteolis Ícin. 
tillantibus permixta; alia huic jungitur nigro 
colore faturata , ponderofa , fed friabilis. In» 
Regno Calabrie, & Mofcoviricis montibus 
eruitur. ; 
Talco affinis eft lapis qui dicitur fpecularis ; 


214 


faciliter fiaditur in tenues cruftas. Illum Hií- 
pania tantüm circa Segobriam olim dabat, Jam; 
& Cyprus , Capadocia , Sicilia, & Affrica. Eft 
etiam in agro bononienfi , licet brevis ; macu- 
lofus , & filicibus alligatus : nunquam repertus 
quinque pedum longitudine ; ampliorem afferit 
Aldrovandus in. Muíxo metallico. Humorem 
hunc terrz glaciatum quidam zxiftimant. 

Aliud lapidis genus eft in Comen(i agro ef- 
fofi, qui facilé tornatur in vafa coquendis cibis 
utilia, velad ufus Efículentorum. Calefactus 
oleo nigreícit , durefcitque ; coeterum natura, 
mollis . 

Sunt varia fragmenta , qua primo afpectu li- 
gnea videntur , fed pondere, & duritie produn. 
tur contre&anti lapidea. Anex fucco lapide- 
Ícente intra terram, vel in aquis latente faxeam 
hanc duritiem fint nacta, valdé dubitandum eft. 
Putat Calceolarius pag. 423. potius ex partibus 
terreis. humidioribus, exafíperantibus oriri; 
Ariftotele, & Platone in Timzo docentibus: 
lapidem fievi , dum congelata aqua , quando in 
commifHhone deficit , In aeris fpeciem tranfft , c 
terram ab aere indiffolubiliter cum aqua coactam 
lapides concreare , quibus verbis claré oftendi- 
tur ex majori terre portione, quàm aquz lapi- 
desfieri. Igitur ex foffilibus hujus generis, quae 
ligna dicuntur , duplicem fpeciem dari docuit. 
Kircherus cap. 3. fect. 2. lib. 8. Mundi fubterr. 
Sunt nonnulla , quz olim arbores fuerunt ,. & 
fucceffu temporis:vilapidifice facultatis in fa- 
xum convería ; quorum particulas aliquas Mu- 
Íxum noftrum exhibet; aliqua enim ligna , ut 
lex, & Quercus facile in faxum indurantur. 
Alia funt , qua pura naturz opera in. imis terrae 
vifceribus reperiuntur ad fimilitudinem ligno- 
rum efformata. Tale lignum eft , quod in agro 
Aquaspartano in. Ditione Ducis Cefij effodi- 
tur , & Muíxo donatum ab Illuftriffimo , & Re- 
verendiftimo Epifcopo Tudertino Pianetto,Viro 
ob vaftam eruditionem , & litterariam fupelle- 


' &ilem , quà mentem ditavit, nulli hujus Evi 


fecundus. De eo eximium Opufculum edidit 
eruditiffimus Vir Francifcus Stellatus. Cum fub 
terra latet ; aliquantum molle eft, fed aeri. ex- 
pofitum in ligneam fubftantiam indurefcit ita 
ut non fecus ac Ebenum facilé fciadi, dolari ; 
& expoliri poffit. Attamen nec terra nec faxum, 
neque lignum dici poteft : non terra, quia nullo 
modo eft friabile : non lapis quia lapidi nec du- 
ritie , neque gravitate refpondet : Non lignum; 
cum nullis fibris conftet, quibus arbores a Natu- 
ra inftruuntur ; cum pofsit in omni parte eadem 
facilitate fecari. Itaque dicendum potius effe , 
e genere fofsilium , & peculiari ingenio fuiffe a 
Natura productum . 

Alia ligna fofsilia numerantur; qua femjufta 

judi- 


21$ 
judicares; funt enim adeo arefacta, ur in cruítas, 
& frutta facilé folvantur, fi tamen ignefcant , 
pinguedinem quamdam fulphuream , & ingrato 
odore fcatentem oftendunt in flamma non luci- 
da , fed cyaüea : fub aliquibus'collibus propc» 
Urbem Politianam in Hetruria deteguntur fub 
terr glebis , quas Torrentes aquarum rapidi 
fecum deferunt . 

His lignis affines funt Terre bituminofz , & 
pracipué Cefpes bituminofus in Belgio foffus , 
quem patrio nomine 7 urf appellant: effoditur 
etiam jn multis Provinciis ; ideft Geldria , Bra- 
bantia , Hollandia , Frifia , & in Germania , ut 
in Montanis Mifniz locis id genus terra bitumi- 
noíe ; quod fole exco&um igni pabulum prz- 
bet. Sic enim provida Natura Populis illis 
profpexit, Eff autem igni pabulum ob copiam 
admixti bituminis , quod odor gravis indicat ; 
cum accenditur. Hujusterrz plures glebz feu 
plura genera , colore , levitate , & pondere di- 
verfa recenfentur. Quod ponderofum eft, & 
nigrum duritiem laterum coctilium imitatur 
tardeque ignem concipit , fed conceptum diu- 
tifsimé fervat. Omnium veró deterrimum ett 
inane , & fungofüm , quod accenfum odore: 


mephitisterrz exhalat , & nitrofa quadam fuli-. 


cine oculos circumftantium mordet . 

Eft aliud ex Brabantie campis minimé bitu- 
minofum , quod nil aliud eft nifigleba ex mar- 
cidis lignis coada. Conftat enim ( ut refert 
Aldrovandus in Mufzo Merallico ) ante multos 
annorum decuríus ab exundatione quadam,» 
enormi fylvas integras hujus regionis fubmerfas 
fuiffe; quarum arbores paulatim putrefacte 
evo, & imbribus talem putredinem concepe- 
runt, & inde genus quoddam terra fpongiofze 
tefultavit. 

Lapis eft colore atro imbutus , qui ad fuccos 
concretos, feu lapides bituminofos refertur,Ga- 
gatem illum nominant , alii fuccinum nigrum, 
cum faccino videatur affinis. Carbo tamen fof- 


filis eft , cum expoliri ut verus Gagetes nono : 


pofsit. In multis locis effoditur , & referente» 
Matthiolo , etiam in agro Brixiano, & 1n Comi- 
tatu Tirolenfi non procul ab Oeniponte; In agro 
etiam Urbinate, Glebas fervat Mufeum , que 
ex agro Volaterano miffz funt . Alias etiam 
quas ex agro Mafsilienfi P. Bellufius noftre 
Societatis colligi curavit ; omnes  nigerrimo 
colore Saturatz funt , & fi trangantur levorem 
quemdam oftenduat, qualis in diffracto Gagate 
apparet, 

Cum de Succino fa&a fit mentio , placet hoc 
in loco glebas faccini indicare ; quibus exorna. 
tur Muíxum . Prima eft feré dimidio palmo 
longa , in qua exhibetur inclufa lacerta , ita in- 
tegra ut nullum in ea membrum fit ; quod non 


Muízi Kircheriani 


diftincté magna intuentium admiratione fpe&e- 


'tur.Iliam preteritis annis,dui Kircherusviveret, 


ad eum mifit Seren. AuguftusDux Brunfvicenfis, 
& Luncburgenfis. , Alia eft ejafdem feré magni- 
tudinis , omninó pellucida uc cry(tallus, intra 
quam videntur plura animalcula inclufa puta, 
Papiliones , Mafciculas, & Culices. Similes 
etiam videntur in Decade precaria , cujus glo- 
buli ex fuccino aliquod fimile animal inclu- 
Íum continet . Mufíxo addita eít a Re- 
ver. D. Valentino Quech pro Provinciis Ger- 
maniz apud noftrum P. Generalem Roma Atfi- 
ftente . 

Hujufmodi animantium cadaveribus fuccino 
tanquam in fepulchro conditis Martialis hoc 
alludit Epitaphio : 

Et ! stet , C lucet Phaetbonti condita gutta 

Et ridetur apis necfare claufa fuo . 


x: * 


x d 


D'gnum taucorum pretium tulit illa laborum: . 


Credib.le eff pf am ffc volu/ffe mori . 


Quomodo autem talem pretiofum carcerem. 


obtinuerint, non unica eft Philofophantiumo 
fententia ; Legantur Calceolarius , Vormius, & 
Kircherus nofter , qui in cap. 4. fedt.3. lib.8. de 
Mundo fuübterraneo ita fcribit. Cum bitumen 
molle ideff [uceinum , maris flucfibus ad littora 
dexvolvaiur s fit ut ibidem inter arenas y C faxa 
co.le&fum ,ffceitate aeris lentefcat , unde animal- 
cula bujufmod! fapore , &x odore attracfa , velut 


v fco quodam corripiantur, a quo cum fe expedime | 
zon valeaut , interim decumanis maris fluidibus. 


mobilis adbuc materia paulatim in globos , aut 
aliam formam fubigitur , atque bac patto unda , 
Cr unda trudente materiam , ammalcala invif- 
cata in meditullium obwoluta fecedunt . Atque» 
banc ego rationem efe exiffimo fale aliorum ju- 
dicio. Hxc Kircherus. , 


Quid autem füccinum fit adhuc quaritur ma-- 


gnis Authorum diffidiis. Sunt qui lacrimam 


arboris credunt ; alii ex Urina Lyncis fieri exi- 
ftimant ; alii quoddam bitumen oleaginum effe 


deprzdicant; aliifpumz marine conglaciatz ; - 


& depuratz particulas. In Actis eruditorum» 
Lipfie menfe Julii an. 1700. pag. 333. refertur 
Liber impreffus Berolini an. 1699. a Philippo 


Jacobo Hartmanno medicine Profeffore , cui 


titulus eft, Succinta Succini Pruffici H jfforia, & 
Demonfíratio . Divifit hic in fex fectioncs Tra- 


étatum , & in prima negat inveniri in Affrica, ; 


Alia, & America fuccinum , idque fentiendum 
pronunciat de Provinciis Europa , Italie ; Hif- 


pani, Britannice , & Pannoniz , in quibus. 


tantüm e(t Gagates, fuccini nigri appellatione 
di&us , fed de Polonibus , Silefiacis , Bohemicis 
fuccinis effe certiffima monumenta; Loca in pri- 
mis mari Balthico vicina fuccini obfervari fera- 
ciffima ex eo magnum proventum oriri in Sue- 
C135 


————— 
peCcpPM— 


3 


eon cm meon 


—EL d 


9 E P 


— 


————————————————————————— 


I 


Clafsis 


cia, Dania , &Infulis Cimbriam , & Holfatiam 
allambentibus. Etiam in Samogitia , Curinia , 
& Livonia copiofiffimum effe. In Pruffiz autem 
locis maritimis abundare. Cum autem matri- 
cem fuccini indagare conatur , affirmat. Aliud 
ex aqua maris hauriri, aliud legi in littore, aliud 
denique foffile acquiri ; & quodcunque colliga- 

tur , nunquam molle inveniri ; fed durum. Putat 
animalcula fuccino inclufa remanere cum in la- 
tebris , & cavernis fomno fepulta ; à liquore bi- 
tuminofo diftillante implicantur , ut nullum in- 
veniant effugium, fed negat , animalia perfe- 
&iora , ut ranas, lacertos , pifciculos, poffe con- 
di , nifi fiat artis fallacia. Aquarum veró gutta- 
rum ; quz intra fuccinum aliquando occlufze 
reperiuntur hanc dicit rationem. Uda fcilicet 
matrice a calida bituminofa exhalatione obfe- 
pta; aquam intro compulíam a calore fuübterra- 
neo confumi nefciam , ob copiam circumftantis 
bituminofi laticis, nullam rimam , qua diffluat 
invenire; praclufo itaque exitu captivam re- 
manere, Succinum denique nec inter metalla, 
cum neque du&ile fit, nec liquabile, nec inter 
terras aut fales ; cum terris arctius cohzreat , & 
falibus fit pinguius , utrifque etiam humidius ; 
non inter bitumina , & fulphura , cum fit nimis 
durum ac folidum , fed inter lapides ratione du- 
ritiei , inter gemmas ratione fplendoris collo- 
cat. Sed hec omnia omittimus,cum noftri Infti- 
tuti nó fit philofophicas difceptationes inftitue- 
re; Unicam tantüm ejus proprietatem indica- 
bimus, utvia fit ad aliqua experimenta inter 
coetera , que magna cum mentis oblectationeo 
una cum Viris cordatis non raró fiunt in Mu- 
Ízo. 

Virtus illa eft ad fe attrahendi omnibus nota, 
licet communi fententia folüm paleas , & quz- 
que leviffima attrahere credatur. Hunc effe» 
errorem fcripfit Kircherus cap. 5. lib.8. fe&. 3. 
& experimentis didiciffe affirmat ponderofiffima 
omnis generis metalla decem , & viginti libra- 
rum poffe attrahi ; dummodo obex fuccino 
agenti non ponatur: experimentum fané pul- 


chrum defcripfit Kircherus in lib. de Magnete», 


quo non exiguum pondus potuit attrahi. Illum 
adeat Curiofus. Eundem affe&um praftant om- 
nia mixta nature cognatione inilitutiGagates 
bitumen durum,& videtur quodammodo magis 
mira hzc virtus electrica attrahendi qua fucci. 

. num pollet , quàm Virtus magnetis. Hic enim 
determinatam rem ideft ferrum trahit, omnia» 
autem fuccinum . 

Succino pellucido, & flavo alia fragmenta, 
adnectuntur fuccini albi, quod la&e imbutum 
cum videatur ; minime funt diaphana, fed opa- 
ca. Multó minus diaphaua eft 2leba, ex fuccino 
nigro ; quod Gagatem aliqui appellant ; conye- 


Sexta. 216 


nit cum fuccino flavo , fed tantüm difcrepat co- 
lore ; expolitur ut fuccinum , & nitorem retinet 
in fuperficie,&proinde capfulasex eo conficiunt 
Artifices , monilia , fimulacra Sanctorum ; Glo- 
bulos precarios , & (imilia, 


bw 


ec AELLA d iHe 


T fuccos concretos ordine profequamur 

Sal eft obfervandus, qui inter omnes pre- 
ftantiffimus eft , & in omnibus univerfz naturz 
mixtis reperitur quafi condimentum ejus fit  & 
omnium rerum Virtus ac vigor. Reli&o fale» 
dulci feu indico , qui Saccharum dicitur ; illum 
intelligimus , qui frigido , & humido liquatur ; 
& calido, & ficco concrefcir. Dividitur in na- 
tivum , & factitium ; de primo fermo eft , nam 
factitius qui ex omnibus rebus arte eruitur , ad 
Chimicos pertinet , & Alchimix profeffores. 

Saligitur qui dicitur Gemmeus primuin. lo- 
cum occupat inter coeteros. Inftar Cryftallira- 
diat ex fodinis Calabrix erutus . Illi affinis et 
alius Sal foflilis ex agro Campanis felicis habi- 
tus non ita diaphanus. ; 

A fale foffili non recedit fal Ammoniacus, 
quem in arenis Libyz inveniri referunt; coete- 
rum qui in officinis venditur arte paratur, & & 
regionibus Syrie , & ex Germania formatus in» 
glebas obícuritate quadam velatus defertur . 

Sequitur Salnitrum cujus varix mundi partes 
funt feraces ; apparet in multis veluti ros in fu- 
perficie faxorum, in glebis terreftribus, & alibi, 
fed dum coquitur in columnulas angulofas , & 
pellucidas denfatur inftar cryftalli, & vocatur 
Salnitrum , modum przparandi illud docet A1- 
drovandus in Mufzo Metallico lib. 3. Kircherus 
in Mundo fubterraneo lib. 6. cap. r. fe&t. 2. his 
verbis. Fic Salnitrum hodie ex acerrimo lixi- 
vio, quod excolatur ex fimo, ftercoreve anti- 
quato, vel putidis etiam cemeteriorum macetiis 
terrifque fimul ftudio quodam putrefaátis, effufa 
pluries in vafis ligneis aqua , qua eadem hoc li- 
xivium in magnis lebetibus coquitur, fitque» 
Salnitrum longis Salisad inftar fibris in fundo 
vafis concrefícentibus. — . 

Extrahitur ctiam & faxis igne decodtis fal 
qui Alumen vocatur , eó quód lumen coloribus 
pannos inficientibus preftct. In agro Romano 
precipue propé Tolfam elaboratur, & à fecibus 
feparatur , ubi venas in rupibus latentes , rcíe- 
rente Volaterano ; invenit quidam Joannes dco 
Caftro Longobardus tempore Pii Secundi Pon- 
tificis Max. Conficitur autem hac ratione. La- 
pides Aluminis ex fodina erutos, & in calcem 
coctos aqua refolvunt . Hujufmodi calcem ir 
pregrandem cacabum , cujus fundus eft ex zre 

E cam- 


217 
campano conjiciunt  & füppofito igne validif- 
fimo , aqua , in quam calx reíolvitur , per cana- 
les in vafa quaedam ex tabulis quernis , vel Ili- 
cinis, (nam aliud lignum huic operi eft ineptum) 
ruditer parata ducitur. Ibi Alumen ab aqua, 
feparatur , ita ut latera vaforum tota cryftalina 
effe videantur , fingulis particulis plerumque in 
figuras hexagonas abeuntibus pellucidis, & 
candidis. Hocalumen etiam interdum ex can- 
dido rubeícit , & varias acquirit figuras , quan- 
doquidem octagonon , Dodecagonon, & Pan- 
sonion vifitur. Invenitur ctiam in aliis locis. 
Lapis & fodina erutus videtur in Mufzo , rurfus 
alius ejufdem generis igne decoctus, infuper 
ftagmenta aluminis in varias figuras concreti . 

Poft Alumen Calcanthus indicatur in faxo , 
colore ex cinereo nigricante , propé quem fuc- 
cus cft ex illo crutus , & concretus , qui alio no- 
mine vocatür Atramentum Sutorium , feu Vi- 
triolum. Multiplex invenitur. Primus eft Cal- 
canthus Cyprius pellucidus , & colore coeru- 
leus. Eftltalicus cognomento Romanus viri- 
dis, & maculis albicantibus flavifque varius 
eft etiam Anglicus , qui viriditatem magis pu- 
ram oflentat . Romanum in agro Viterbienfi 
collisitur, & in Volaterano apud Montem BDi- 
bienum , fimul cum terra nigra à qua feparatur 
hoc modo. Eruunt cujufdam terrz glebas co- 
loris cinerei, quales in Mufxo conípiciuntur , 
intermixtis maculis viribus, & rufis, odore» 
virofo , fofforibus valdé noxio, quapropter il- 
las non in cuniculis , fed aperto coelo effodiunt; 
Hujus materie acervos fpatio femeftri imbribus; 
& foli exponunt , deinde totidem diebus fub te- 
&o fervant; deinde aqua folvunt , & in vafis 
plumbeis coquunt; fola enim materia plumbea 
ab acredine fucci hujus concreti non corrodi- 
tur. Hac igitur aqua refrigerata, & vafis li- 
eneis transtufa paulatim in Calcanthum con- 
crefcit. | 

Sulphur calcantho fuccedit, quo nomines 
fuccum illum concretum intelligimus , quod 
facilé iaflammatur, & factitium, quod igne pet- 
ficitur  & quidem in multis locis, & modis. 
Vidi in ora maritima duobus milliariis ab À ntio 
difsita fodinam in libero aere apertam , in qua 
venas cinerei cujuídà luti cffuflores detegebant. 
Acceptas ex illo glebas , ex quibus aliquas it» 
Mufzum tranftuli ; imponebant vafis fictilibus ; 
quz calce, & lateribus undique circumfepta 
ignem in fundo tantüm fentiebant. Sic enim 
purior fubftantia liquata afcendebat ad fuperio. 
rem vaforum regionem , & per roftrum , feu ca. 
naliculum in aliud vas ligneum recepta , inftar 
olei ; paulatim dilabebatur fulphur liquatum , 
quod poftea ab igne remotum concrefcebat . 
Ultra fulphur factitium ; quod ex glebis terre 


Mufzi Kircheriani 


deducitur, eft etiam nativum ; quod in multis 
locis invenitur. 

Cujufdam genetis fülphur confervatur in» 
Maufzo colore ex flavo albefcente , & levi tacta 
friabile. Generatur hoc in quibufdam lapidi- 
bus;calculis luminum valdeé fimilibus, vel lapi- 
dem Geodem referentibus , quem dicunt Aqui- 
linum . In his veluti nucleus in Amygdalis, & 
Avellanis , materia fulphurea ineft , fub cortice 
lapideo, tophacea duritie predito. Illud ex Si- 
cilialargitus fuit R. P. Hieremias , e Panormo 
PP. Capuccinorum Provincialis Prtapofitus |, 
Vir pari humauitate ac eruditione przditus , fi- 
gnificans tale fulphur.generari in agro prope 
Urbem Agrigentum vulgó Gergezz. 

Antequam ad coetera calamum convertamus 
nonerit incongruum hic referre aliquas lapi- 
deas glebas ex montibus ZEtne, & Vefuvio 
acceptas, nitro, & fulphure foetas. Saxum quod 
JEtna anno 1696. eructavit atro colore imbu- 
tum eft, & pondetofum , parumque difsimile» 
Scorieferriin igne purgati, redoletque ingra- 
tum fulphuris foetorem . Illi jungitur maffa bi- 


tuminis ex eodem monte eructati , coloris ca- 


ftanei fubobfcuri, & ponderofa. Ejus pars igne 
examinatain cinerem abiit inutilem . Saxum, 
veró Vefuvii nigrum, & pumicofum eft , fed 
porderans in cujus fuperficie nitzum efflorefcit. 
Huic adjun&um eft curiofum numiíma forma- 
tum ex plumbo , cujus frons exhibet montem 
flammas , & fumum eructantem ; in averfa veró 


. hec verbaleguntur . 


Ex plumbo ipffus incendii 
VEVVIUS ARDENS MDCXXXI. 
calore ligquefatte an. 1632. 


Illud accepit ab Excellentifsimo Urfino Brac- 
chiani Duce Auguftinus Scilla Pictor noftri 
JEvi eximius , qui in hoc Mufzo tanquam ater. 
num fui amoris pignus tale numiíma collocavit. 
Plumbum autem ex quo conftat, ex bitumine» 
feparatum fuit ; quod Mons ignivomus eructa- 
vit. | 

Fac&a enumeratione falium , qui in Globo 
terraqueo reperiuntur ; Ordinis ratio poftulat 


ut füccos concretos profequamur;feuvarietatem 
tetrarum proponamus , qua ex ejufdem terren? . | 


globi venis extrahuntur , cum mineralibus fuc- 
cis mixtz quos colores indicant , quique multi- 
plicem ufum habent, in variis Artium operibus; 
ac prafertim a Medicinz Profefforibus adhiben- 


tur. Non autem omnes exponendi animus eft: . | 


innumeri enim funt , atque ut Kircherus de- 
monftrat in Arte Combinatoria , fi terr fim- 
plices differentias duodecim inter fe combina- 
veris ; enafcentur 479oo16o0 diffcrentis terra 
mi- 


E 


Clafsis Sexta . 


mifcelle. Solas igitur enumerabimus , e qui- 
bus multiplex Vaforum diver(orum congeries 
Mufzum exornat , & quidem candidas , Albas ; 


rubras , flavas nigras , fulphureas &c. 


Primum intemom nes locum tenent Vafa,que 


cetera pretio faperant ; utpoté qua in unica Re- 
eni Sinenfis Provincia conficiuntur . Vulgus 
terram , ex qua conficiuntur Porcellanam appel: 
lat; hoc nomine forté infignitam, quoniam Vaf 
ex ea compacta , canquam Achates fint translu- 
cida : iquidem hxc gemma a nonnullis Porcel- 
lana vocatur. Aliqui putarunt ideó porcellanam 


vocari, quód fibi fuaferint fieri ex teftis con- 


chyliorum maris , que Vulgus vocat Porcelle- 
fas, inter quosfuit Guido Pancirolus qui in. 
parte fecunda rerum deperditarum tit. 2. ita, 
fcripfit. Superioribus Jaculis nunquam fuerunt 
vif Porcellana i [unt autem ma[fa quadam ex 
Jo » ouo trito, putamine locuffa marine ,d aliis 
Jpeciebus compoffta , qua /f probe flipata , c den- 
Jata fuerit , fab terra in locum. aliquem fecretia- 
rem reconditur, quem Pater Liberis fuis deffgnat, 
atque ibi ocfogimta annos manet recondita , quo 
tempore elap/o flit , vel nepotes eam eruunt , ea- 
que rurfum jubacla , àv ad elaborandum idonea. 
reddita , pretiofa illa vafa conficiunt afpectu pul- 
cherrima cc. In hac. etiam fententia fuit Scali- 
ger. Opiniones aliorum recenfet. Aldrovandus 
pag.239. Mufzi Mezallici , qui deinde fubdit 
Patrem Alvarum e noftra Societate, qui per 


. Regnum Chinenfe diu vagatus eft , retuliffe , 


vaía Porcellanica ; in quadam tantüm villa Pro- 
vinciz Kiamíi fabricari, ejus tamen maximam 
copiam toti Regno, imà Orbi Terrarum diftri- 
bui. Argillam tamen eo inloco non erui, fed 
aliunde illuc deferri propter aquam illius loci , 
que perfpicuiratem Va(is conciliat. Colorem 
caruleum illis impertiuatur Artifices Anil, quo 
abundant; fubditque ejufmodi vaía in noftris 
Regionibus ; deficiente tali argilla , & aqua fa- 
bricari non poffe diu creditum: effe; Nihilominus 
Magnum Hetruriz Ducem Franciícum Vafa, 
Chinenfibus fimilia fieri curaffe , licet non adeó 
fubtilia. Hanc Aldrovandi relationem com- 
probat Vas unicum Florentie compactum, quod 
Mufium noftrum exornat, ab Illuftrifs. Pracfule 
Lcone Strozza liberali manu aliis füis muneri- 
busadjunétum . Relationem Aldrovandi con- 
firmat P. Martinus Martini nofter in fuo Atlan- 
te Sinico pag.86. refcriptam a Kirchero in Mun, 
do fubterraneo lib. 7. pag. 343. In aliquibus 


tamen difcrepat ab Aldrovando. Sic enim ille. 


Ícripfit de UrbeJaockeu in Provincia Kiangnam 
at quod maximé eam commendat , eft elabora- 
tio , & copia fcutellarum Sinenfium , quas por- 
cellanas , nefcio unde petito nomine , vulgó 
vocant ; quz nullibi in toto regno fiunt prz- 


1 


218 


ftentiores, quàm in pago Feuleang civitatis , 
licet enim. alibi terram , ex qua forte confici 
poffent ; habeant ; nullo modo ad eas accedunt, 
quz in hoc pago func ; immo quod a&miratione 
dignum , terram , ex qua cas efformant , non ex 
hujus Provincie folo;hauriunt,fed ex Kia3ngnan 
Provincie Urbe Hoeicheu advectam accipiunt, 
neque ibi, licet canta illius ad(t terre copias, 
ullo modo etingere illas queunt. Sunt qui il- 
lud aquarum temperaturz adfcribant. Ex hoc 
ergo hujus Urbis pago omnes fcutellz illae ac 
vala Sinenfía (unt; qui arufticis rudibufqueo 
hominibus figlina arte elaborantur , eodem mo- 
do, quo Faenfes inltalia, Colore varia funt. 
licet omnia ex füubtilifsima illa argilla ut ali-. 
quantulum diaphana conftent ; quz colore illi- 
nuntur croceo, variis Draconum figuris illufa 
funt, regio deftinatur palatio, pro vulgà fiunt 
rubra , lutea ac coeruleo colore ; ad quem effin- 


: gendum glaftum aSinis adhiberi folet , quód 


ibi magna reperitur copia , quo eciain ad tin- 
gendum veftes utantur. Quanta veró horum 
vaforum fit copia facilé quivis colliget ex ea», 
quem quotidie videmusin Europa noftra. At 
miror unde hic increbuerit rumor, ex ovorumb 
teítis aut contufis conchulis marinis preparari 
hanc materiam , idque ex relatione quorundam 
centum annorum fpatio repofitam , ab A vis pro 
fucceffuris nepotibus , plané rerum gnaris ridi- 
cula funt hzc: & meré commentitia , namque» 
omnia ex terra, quz ad hunc pagum ex Urbe» 
vicina Noeicheu advehitur, figlina arte fiunt ; 
terra autem illa non pinguis ut creta eft, fed 
veluti arenula pellucida, quam macerant , & 
adíperfa aqua in maffam cogunt. Haec P. Mar- 
tinus. Dicunt hec vaía ad przfentiam veneno- 
rumfrangi. Atid experimento non comperi- 
tur. 

Porcellanis Vafis fecundo loco refpondent 
Vafa , qux in Japponia conficiuntur ex argilla ; 
adeo candida , ut la&té videantur faturata, non 
tamen pellucida , & diaphana funt , ut Chinen- 
fia , fed pi&uris exornata variis , variifque co- 
loribus fimul cum auro intermixtis . 

Tertio loco Vafa Chinenfia xmulantur ea, , 
qus paucis ab hinc annis in Urbe Delphi Hol- 
landi compingunt , & quidem tali artis indu- 


. ftria, ut qui non optimé Porcellanica norit; ea, 


putet in Sinis fabrefa&ta. His non cedunt pul- 
chritudiue , & fubtilitate alia ; quz fabricantur 
in Fano S. Clodvaldi, vulgó S. Cloud Burgo 
Galliz cultiffimo ad fequanam fluvium duabus 
leucis infra Lutetiam in Occafum. Alba funt 
omnia, & floribus, foliis, avibufque colore» 
cceruleo exornata . Ex fingulis horum fpeciebus 
plura vafcula in diverfas formas co mpaóta exor- 
nant Muíeum . 


V 3 Alia 


219 


Aliaíuutex aliis Regionibus advecta, que 


etfi Porcellanis zquiparari non poffint, fuumo - 


tamen pretium merentur, vel propter ipfam Ar- 
eillam ex qua funt compacta, vel propter fuper- 
inducam tunicam , qualevor, & pulchritudo 
illis additur. Modum conficiendi , hanc incru- 
ftationem ; przfertim candidiffimam ; quam a5 
loco Majóricz , Majolicam dicunt Italici,docuit 
fubtiliffimus Scaliger exercitatione 92. & 120. 
fic. Aluminis catini, quod Salchali vocant qui- 
dam , Tartari ufti fingulorum uncia accipitur,& 
arena lucidiffima, ex qua conflatur Vitrum fex 
quiuncia , mifta coquuntur in fornace , ufque» 
dum in maffam lapidefcant , repofita fervantur ; 
deinde fumitur plumbi pondus ancia una , caffi. 
teri unc, 10. qua in fornace révétberaciliuis cal- 
cinentur , hzc item feorfum fervanda funt. Ex 
hoc pofteriore calcinato trientem unum, ex Su- 
periore matezia trientes duas in aqua tere , de- 
1nde fpongia figulina ; atque in pelvi conde, ubi 
voles uti,conturbato,vafaque figulina oblinito , 
quod fi candorem , atque fplendorem augere , 
vis, ejus Caffiteri , quod Angli vocant Glaciale 
ponito uncias XV. hac Scaliger, Plura igitur 
numerartur ex rubra, & fubtiliffima argilla,que 
undique obícuro circumtegitur , fed nitente ve- 
Jamine , duobus coloribus fimul admixtis, ideft 
pullaceo , & rufefcenti undatim penicillo difpo- 
fitis. Conficiuntur hic in quodam Pago , apud 
Avenionem inter pontem S. Spiritus ; & Tei» 
fito , qui a Gallis dicitur 4irome. 

His feré fimilia funt, quz fabricantur Savone 
Urbis Liguriz celebris, fed colore alio veftiun- 
tur, fupra quem flores ex auro eximia arte effor- 
mant , & guttas etiam aureas, vel argenteas mi- 


nutatim difpergunt . Effodiunt etiam apud Sa- - 


vonam argillam aliam albam, que ad miram, 
fübtilitatem extendi fe patitur. Hanc candido 
amictu circamtegunt ; coeruleo colore diverfi- 
modé exornato. 

Colore nigerrimo ; fed inflar vitri pellucido 
obvelata conficiuntur ex vulgari argilla tum» 
Savong ; tum in Vico ad ripam Tiberis propé 
Perufium , qui dicitur Fra;;74, atque ctiam» 
alibi. 

Papiz UrbisItali& nobiliffimx quedam com- 
pingunturt , ex tenuiffima atque leviffima creta ; 
quam velo exlivido cinereo contegunt , illud- 
que poftea floribus ex albo , & atro colore peri- 
ta manu difpofitis exornant . 

Alba funt Vafa ( ut communia , que in plu- 
ribus locis fabricantur ) ex Urbe Aprutii cite- 
rioris in ora Maris Adriatici cognomento Ozo- 
74 à Mare , duodecim milliaribus a Theate in 
Ortum diftante; fed pi&uris adeo egregiis exor- 
nata, ut pretium vaforum ex porcelana fxpif- 
fimé fuperent . 


Mufzxi Kircheriani 


Vulgaria efient , qua fiunt apud Valentiamo 
Urbem Hifpanix in quodam loco AMazifes ap- 
pellato,, fed adeo effülgent ob cupreas bracteas, 
quibus obvelantur , utex are compaécta videan- 
tur; & inter coetera Mufzunr mirificé exor- 
nant. 

Ex Afia minore; & locis Turcicz Ditioni fub- 
je&tis non valdé ab Urbe Conftantinopolitana 
diffitis fimilia figulina vafa obtinui alba, fed flo- 
ribus foliifque viridis , coeruleis ; & flavis per- 


polchré exornata, Turcz enim nunquam huüma- 


nas figuras coloribus exprimunt , fed tantümo 
flores iifque fimilia. 

Alia magis delicata , & figulina manu melius 
fabricata apparent, qua ex : Urbe Tripolitana 
attulit quidam Maronita. Vaícula funt parva 
quibus patfim Turce utuntur. ad fumendam po- 
tionem , quz ex femine dicto Kaffe conficitur. 

Ad eundem ufum facta quamplurima nume- 


rantur , & quidem diverfx formz variifque». 


coloribys exórnata. lllata funt ex Regionibus 
Perficis. Alia enim cyaneo , alia fubofcuro , 
eneoque colore vcftita, flores aureos oftentant, 
non tàntüm in externa , fed eciam in interna al- 
ba fuperficie. Terra ex qua conficiuntur. Por- 
cellanam Sinenfem duritiz , & albedine zmula- 
tur. Nec deeft quoddam vas, in quo Períz po- 
tionem ex Kaffé fervant. Ventricofum illud eft; 
& Siphunculum é ventre emittit , ufque ad. os 


elevatum , deinde reflexum , ita ut litteram S. 


imitetur, angufto hiatu patulum i 

Tria etiam vafa funt nigerrimo colore cir- 
cumte&a , quem tamen cyaneus , flavus,viridis; 
& candidus belle difpofiti exornant. In Regno 
Bohemiz communia funt ad potum fervandum $ 
ac proinde operculum claviculo allieatum ha- 


bent ex felecto ftamno , quod argentum amus | 


latur. 


Faventiz , & aliisin locisItalie ex diverfis ar- 
gillis compinguntur , Unicum inter omnia emi- 
net antiquiffimum dete&tum in arvis ; ubi olim; 
Urbs Vejum florebat. Ex argilla eft candido 
velamine obducta, fed in arcolis parum extan- 
tibus plures colores ita fplendent ; ut encauftica 
arte difpofita judicares. 

Enumeratis tetrz fpeciebus,qua figulina arte 


compactz igne deinde indurantur , € quadam 


alia tunica circumteguntur , ut fplendeant: Aliae 
proponuntur in Mufizo magis fimplices nullo | 
indumento obvelatg, íed nativo colore etiam 
in igne fervato aftimabiles, Hz tenües ita» 
funt , ut ia quamcumque partem ductiles fint, & 

exficcatz non dehifcant, Communi nomine» 
juxta fententiam Plinii Auctores vocant Argil- 
las, aliqui Terras figulinas. Alia earum eft can- 


dida alia alba; alia nigra , ali lutez , vel pu- | 


8 ^ diceb, 


Non defunt alia magis vulgaria ; que Roma; 


Clafsis Sexta. 


nicez , vel cinerez , ex quibus vafa effita Mu- 


fzum exhibet. Item Argillam odoriferam in- 
veniri in Regno Ben2alz , fcribit Aldrovandus, 
ex qua fictilia egregia formantur , & in Monte 
Majelle in Aprutiis terram cineream , quz ful- 
phuris odorem fpargit . | 
Ufum fictilium fuiffe antiquiffimum inde col- 
ligimus , quoniam fub terra pulcherrima fiáilia 
aliquando inventa funt , quibus plerumque col- 
lum eft anguftum ,. & venter tumidus. Horum 
quzdam aníam unicam habent , quedam binas; 
alia quatuor, ut in Mufízo obfervari poffunt. 
Referente Aldrovando in Mufzo Metall. pagi- 
nà 228. oftendebantur olim Roma duo fictilia, 
intemplo confecrata propter tenuitatem Argil- 
le ex certamine duorum figulorum , uter eorum 
tenuiorem argillam duxiffet. Fictilibus etiam 
potionem fumpfiffe Veteres Propertius refert 
lib. 1. hoc carminc. | 
Ficiilia antiquus primum fibi fecit agrveffis 
Pocula de facili , cempofuitque luto. 
Imó fequentibus temporibus etiam. Reges fi&i- 
libus ufos , in multis patet. Non Agathoclem 
addacam , qui originis fux in memoriam fiili- 
bus cenaffe memoratur, fed Maffiniffam Regem 
Libyz, qui coenam fidilibus intruxiife apud 
Atheneum ex Ptolemzo refertur. Denique» 
more Romano ad /Etatem Macedonum morem 
eum duratle ; idem narrat. Plinius , Patinz Vi- 
telliifaciundz fornacem in campis xdificatam 
tradit, eóque luxuriam perveniffe , ut etiam 
pluris fi&ilia conftiterint; quàm Murrhina,, 
Notat Georgius Vafarus part. 3. de Vitis Picto- 
rum pag. 43. Nullum vas antiquum adhuc re- 
pertum etfe , quod crufta feré vitrea, & pellu- 
cidi, & coloribus exornata , fuerit circumte- 
étum., fed omnia ex fimplici argilla conftare» , 
quam color, aut niger, aut ruber cum albo 
mixti ruditer exornat. Hujus generis aliquot 
funt in Mufxo, fed imperita manu depicta, . 
oregia fervantur Romg praefertim in Gazo- 
phylacio Eminentiffimi Cardinalis Francifci 
Barberini. | 
' His pramiffis , occurrunt primó duo. Vafa, 
operculo , & Manubrio argenteo munita ex ter- 
rà Silefiana confecta , áleerum eorum colore cft 
albicante , alterum ad rubedinem tendente ; 


Ambo floribus;e colore diverfo exornata, atque 


figillo munita. Has terras fe primó iaveniffe in 
Silefia fcribit Joannes Montanus medicinz Do- 
étor in fuo latino tra&atu edito Francofurti 
anno 1583. triginta annis prius. Quanquam» 
veró in pluribus locis inveniatur ; praftantiffi- 
ma eftin Ducatu Sch Widnicenfi firigz , quod 
eft oppidum Silefiz non procul a Sch W idnicio; 
ubi in antiquis auri fodinis intra faxa deprehen- 
ditur. De ea agens Montanus ; ait, flayam;quz 


220 


ad rubedinem tendit, fuam originem trahere 
ex aícendentibus Auri vaporibus; albam autem 
ex argenteis, ideoque in argenti fodinis inve- 
niri. Varias earum virtutes idem Author re- 
cenfet precipue medendi vulnerlbus , quz ar- 
ma venenata infigunt . lnfuper , ait , refiftit 
morfibus venenatorum animalium, habet fingu- 
larem Sympathiam cum corde , quod mirificé 
confortat , cerebrum recreat , pellit dolorem, 
cordis , fiftit luxum fanguinis , & Alvi , celeri- 
ter fanat membra combufta a plumbo liquefa- 
&o , fi cito adhibeatur &c. juxta taxam Uratis- 
lavienfem venditur in Apothecis uncia ejus 
quatuor cruciferis ; fed de hac fatis. 

Vaíaalia numeranda funt ex tetra , qua dici- 
tur Lemnia , hzc pinguis , & tenax lingua ad- 
haret , guítu non mordaci: & fi aqua folvatur 
care mollitiem adipifcitur , color illi eft rubri- 
cz, non tamen manus tangentium commaculat. 
Locus eft Lemnos Infula maris ZEgei ; pro illa , 
ait Aldrovandus, hodie Bolum Armenuny ufur- 
pari, quz terea ex Regione Armeniz finitima 
Cappadociz defertur. Hodie tamen rarum effe 
fubdit , & illud quod apud Pharmacopeos adhi- 
betur ad colorem rubriez accedens , advehi ex 
Hifpania , aut Normannia . 

Ad argillarum genus Terram Samiam meritó 
reduxerunt Scriptores, quandoquidem ex hac 
fiunt Vafa , multorum fcriptis nobilitata) qua- 
que ad fercula , & vina fundenda in Sacrificiis 
olim adhibebantur . Nomen habet a natali lo- 
co ,nimirum a Samo /Egei marisinfula, que 
cum eflet Thracix proxima , Samothracia nun- 
cupata eft. Hodie inculta filvifque horrida ja- 
cet, Hac terra fibi a Natura has comparavit 
conditiones a Diofcoride recitatas, nimirum eft 
candida, mollis, levis,pinguis,& aámota linguz 
vehementer adharet ; unde Galenus leviorem 
illam dixit terra Lemnia. 

Non abfimilis eft Terra Chia ab infula Chio 
Maris ZEgei denominata. Apud Arabes voca- 
tur Tizbalad a Camaflichi, quati dixeris Terram 
Regionis Maftiches, quoniam ex Infula propter 
Maftichen lacrymam Lentiíci commendatus. 
Hzc candida confpicitur ad colorem cinereum 
vergens. Tres ejus fpecies in Mafxo funt, ab 
Aldrovando obíervatze . Prima eft candida fi- 
milis illi quz in agro Vicentino eruitur » & vo. 
catur F/orerto di Scio. Secunda cft candidiffima 
ad inftar Amyli, quz inter venas ferri inveni- 
tur. Tertia pinguis colore carneo rubefcens , 
modicé adhzrens lingua . Vaía ex hujufmodi 
argilla preftanti artificio compinguntur in va- 
riis Regionibus Regni Turcici , preíertim Éy- 
zantii ; quz deinde coloribus , & aureis floribus 
exornantur. 

Ex Lufitania triplicis generis vafa obtinuimus 

ex 


2T 


ex argilla compofita. Pracipua rubra funt, quz 
ex terra colata conftant. Hzc adeo funt gluci- 
nofa , ut admota lingue penfilia hzreant. In his 
liquores infufi mirum in modum rcefrigerantur ; 
eti venenata potio ex his fumatur y. illam non» 
ledere fcripfit Aldrovandus. Mulieres przci- 
pué pregnantes horum vaforum fragmenta, 
edunt. Adeo tenuis, & ductiliseft, utin quam- 
cunque formam flecti poffit. Egregia proinde 
vafa , & quidem ampla efformantur , & pretium 
omne excederent, aii fragilitas illud minueret. 
Iu menfis, & cubiculis magnatum ut pretiofa, 
fervantur. Pulchriora , quz numerantur in no- 
ftro Mufxo dignatus fuit elargiri Eminentiffim. 
Cardinalis Coloredus Sacro Poenitentieriz Tri. 
bunali fummus Przfes , & in Collegio Purpura- 
torum ob vitz integritatem do&rinamque con- 
fpicuus. Locus Ubi hxc vafa fabricantur, dici- 
tur Effrezofa , qui pagus cft per aliquot millia- 
ria ab Ulyffipone diftans. 

His adde aliquot vafa ex argilla Sinenfi com- 
pa&a colore ex rubro in. fufcum inclinaote . 
: Magni illa aftimantur ob laborem, quo artifices 
eorum fuperficiem exornant addendo flores, en- 
carpia, volucres &c. opere anaglyptico excul- 
ptis. Talis argilla vitro non ab(imilis in igne 
fummam duritiem licet adepta fit, facile rumpi- 
tur. Silevirer percutiatur Chalybe fonum edit. 
Inter coetera Vas eft cum Manubrio , cui oppo- 
nitur Siphunculus: in fummitate operculo clau- 
ditur. In ejufmodi vafis aqua ferventi plenis fo- 
lia illa immittunt , que Arboris Té, feu Cià 
communiter vocant, ut potionem , in Regno 
Sinarum communem efficiant. Talia vaía Mu- 
Íxo adjunxit hoc anno. P. Cafparus Caítner ex 
eo Regno Romam miffus rerum noftrarum apud 
P. Geaeralem Procurator. . 

In alio loco cjufdem Regni Lufitani , qui Mo- 
lellos appellatur ,alia vafa fabricantur ; ex qua- 
dam argilla coloris ex plumbeo nigricantis . Ino 
eorum füperficie intermicant puncta quedam ut 
in antimonio videntur. 

Tertii Generis Ulyffipone adferuntur ex ar- 
gilla coloris carnei , ab artificis cujufdam nomi- 
ne dicuntur Vaía 4e/la Maja. Subtiliffima eas 
funt, & odorem gratum exhalant, fi aqua im- 
pleantur,quam purgari, & frige fieri exiftimant, 
antequam abforbeatur . 

Creta nigerrima in Regionibus nova Hifpa- 
niz praefertim Chilenfi eruitur , ex qua Vafa ali- 
quetMufcü poffidet in egregias formas compacta 

Alia fubalbida ex Urbe Guadalaxara Regni 
Mexicani. His copulantur, quorum fuperficies 
pluribus coloribus, fed rudi arte. difpofitis ap- 
parent exornatz . Eandem Argillam atro colo- 


re nigram reddunt , ut vafa conficiant Chilen(i- 
bus funilià . 


Mufzi Kircheriani 


In oppido Calabriz citerioris; cui nomeno 
Paula fabricantur Vafa ex argilla Rubra, & fub- 
tilifima ,que Vafa Lufitanica amulantur, at il- 
lis incolore non adeó vivido cedunt. 

Inter hzc Vafa Rubra funcalia alternativns 
difpofita coloris ex cinereo in fulphureum ten- 
dente, & quidem duplici in loco compacta. Ali- 
qua enim in Sacca Urbe , in ora Sicilix Auftrali 
pofita , alia veró in Urbe Syracufarum. At hac. 
non àdeó fubtilia funt , ut Saccentina ; fortaffe 
ob Figulorum imperitiam. Hac omnia fi aqua , 
impleantur humorem imbibunt , porofa. enim» 
funt, & rara, fine velamine füperaddito. 

Multo magis folvuntur Vafa, quae éterra Me- 
litenfi candida , vulgó di&a 4; S. Pavvolo , effi- 
ciuntur. Mcelite tamen alia vafa conduntur ex 
quadam argilla coloris rubric , que albis pi- 
&uris ruditer exornantur. tA 

. Ex Argilla Ipfenfi funt effi&a Vafa trigona; 
qu& communiter crucibula nuncupantur. Ips 
autem eft oppidum Norici ad Danubium in» 
Auftria Laureaco finitiffimum, quod alii dicunt 
Urbium. Hzc vafa ad fundenda metalla adhi- 
bentur. Igni enim refiftunt. | 

Ad fundendum Orichalcum apta etiam funt 
vafa ex terra cinerea Norimbergen(i . Terra 
autem apud Piías , e Monte Carolo effoditur,ex 
quo Vaía fioguntur ad Vitrum fufum in fornace 
continendum. 

Bolus in agro Romano, propé viam Prene- 
ftinam effoffus hoc anno 1793. qui pinguis , & 
oleofus notas veri boli armeni oftendit, preter 
colorem:fubrufus enim eft ad nigrum inclinans; 
& Lineolis quibufdam flavis diftinctus. 

Harum terrarum fpecies in fictilibus vafis re- 
cognofcuntur, quz in pluribus Armariis ordine 
difpofita oculos accedentium oblectant. His 
adde terram aliam , quam fub nomine boli can- 
didi comprehendi poffe judico ; .nam terra eft 
candidiffima, & leviffima tangentium manu$ 
nequaquam inficiens , dentibus confricata fuc- 
cofam admodum fe prabet ut tezra famia.. Huic 
fimile terra feliciffimo eventu fe ufum effe .ad- 
veríus febres , qu ex venenata qualitate in hu- 
moribus exiftente ortum trahunt, afferuit C: 
ceolarius in Mufízo fect. 2. pag.122. & addidit, 
aliis quoque morbis cfle antidotum... Ex agro 
Urbis Veteris effoffam mifit ad Mufxum Comes 
Bernardinus Saraciaellus , cujus obitum adhuc 
Patria deplorat. 

Ex agro Senenfi fimilem terram recepi fub 
nomine Agarici foffilis . Subítantiam | enim» 
Agarico fimilem habet levem albam , fed friabi- 
lem, nontamen amaram. Tale agaricum de- 
Ícripfit Imperatus , cujus verba in latinum tran- 
ftulit Cbiocchus in Mufxi Calceolarii defcri- 
ptione fc&. 4. pag. 468. Terram ait exiftere ità 

vocá- 


Clafsis Sexta. 


vocatam , candore calci fimilem , levitate diffi- 
milem ;, quz in Agarico fumma effe folet, in» 
fpecuum fori cibus à inveniri , confiftentiz mol- 
lis dum folvitur ; fibrofi aliquid praeferre ; fed 
denique terrarum aliarum inftar liquefcere, nec 
cjus ortum a veri Agarici ortu diverfum videri, 
quemadmodum etiam effigie omninó ipfum re- 
fert ; lingug adhzreícere, quapropter , & credi, 
effe terram famiam , & proca à multis peritis 
medicis ufurpari . Satiguinis per os rejectionibus 
prodeffe , generatim ad ea omnia adhiberi;qui- 
bus Samia terra eft conducibilis. Lac Lunz 
nonnulli appellant ob mollitiem, & candorem; 
quàm przfert , dum in propriis locis colligitur. 

Terra ex Melita infula effoffa in ea fpecu , in 
qua D. Paulus habitaffe dicitur , tactu eft afpe- 
ra , color albus ad cinereum vergens , mollis ta- 
men eft ; & candida , fi lotione partes craffiores 
feparentur .. Gratia Divi Pauli appellatur ; eó 
quód tali terrz vim efficaciffimam impetravit 
contra ferpentium ; & canis rabidi morfus , in- 
fantibus etiam vermibus opprefís mirabiliter 
Íuccurrit . 

Antequam a Claffe Terrarum fi&ilium diíce- 
damus, mentio facienda eft Vaíorum, qu pra- 
clarus civis Tuícanellenfis Alphonfus Donni- 
nus ; & Senatus Populique Romani a Secretis ; 
proíua erga noftram Societatem benevolentia 
Collegio Romano liberali manu adícripfit in» 
Teftamento ; quod condidit anno 1652. & pu- 
blicis tabulis mandavit ; a. Notario Binante fer- 
vatis. Octo , & triginta complanata Pollubra 
illa funt , varie magnitudinis, & forme, quare 
majora feré tertium palmum in diamento ex- 
pleat alia palmo minorem habent , variis tuu 
arabicis tractibus tum Sacris , tum prophanis 
hiftoriis , vel poeticis figmentis illuftrata , pre- 
tiofa opera eftimantur , eó quód Raphaelis Ur- 
binatis manu depicta exiftimentur. Verüm ne- 
Ício quo errore. percrebuerit fama hac, cüm» 
nunquam figulina vafa fuo penicillo Raphael 
exornaverit, fed diver(i ejus Alumni, qui in» 
hac arte , quam hodie deperditam ploramus ; 
ejus tempore floruerunt. Talem vulgi opinio- 
ni locum non relinquit Vafarus ; dum narrat in 
Vita Baptifte Franci Pictoris Veneti , fere. in- 
nameras imagines ac hiftorias ab ipfo delinea- 
tas fuiffe ex auctographis Raphaelis ex mandato 
Ducis Urbini, ut eas in figulinis Vafis alii Pi- 
étores coloribus explicent. Placet verba Vafari 
hucadducere. Pem/audo quel Duca , che i dife- 
gni di Battiff a meffi in opera da coloro 5 cbe lavo- 
ra'vano eccellentemente vaff di terra a Caflel Du- 
"ante ,1 quali /f erano molto ferviti delle ffampe 
di Rafaello da 'Urbino, e di quelle di altri Valent? 
buomini roufcirebbono benifffmo , fece fare a Bat- 
tifla infiniti difegni , cbe mefft in opera iu quella, 


2 


Jorte di terra. gentiliffima fopra tutte le altre, 
d' Italia riufcirono cofa rara y onde ne furono fat- 
ti e di tante forti di oaff quanti farvebbono ba- 

Jlati in una credenza reale. Ne mando il detto 
Duca una credeuzia doppia a Carlo V. Imperato- 
re € una al Cardinal Faruefe . Vaíarus part. 3. 
vol. 2. pag. 43. 

Confirmat hanc relationem D. Vincentius 
Victoria Patritius Valentinus , & Canonicus in 
Ecclefia Xative Urbis in Regno Valentino mu- 
nitiffimz , epiftola ultima DUeLUati onu circa. 
librum , cui citulus eft : Fe//7;a Piztrice, ubievi- 
denter oftendit Raphaelem nunquam potuiffe 
brevi fuz vitz fpatio exornare penicillo pene 
infinitam Vaforum congeriem , quz per. varias 
Europ Regiones difperla reperitur , przfer tim 
cum extra patriam vixerit, ubi Vafa illa fisulina 
compingebantur. His adde Epiftolam ab ipío 
Raphaele ad Duciffam Urbinatem miffam , in» 
qua affirmat fe perfecifle imagines ejus juffu de- 
lineatas , quibus aliqua Vafía figulina exornan- 
da effent; Hanc Epiftolam a fe vifam Venctiis 
apud Illuftriffimum Baronem Octavium Taffis 
retulit Jofeph Montanus, celebris Roma Pictor; 
atque ex ea manifefté probatur , quàm injuriofa 
füerit vox illa, qua Author Fel(nz Pictricis 
Raphaelem vocavit 7] Boccalajo Urbinare . 


C qu T os qd. uM E uw vu 


AGenus Terras indicavimus opacas, & 

denfis. Sequuntur lapides feu glebz, 
quz ex terraeruuntur perfpicue , & Diaphanz 
relidis tamen , quz Gemma nuncupantur , par- 
vi quidem , fed magno pretio habitz. Fluores 
igitur primó occurrunt, qui quodammodo 
Gemmarum rudimenta funt , & veluti Gemma- 
rum congeries rudibus lapidibus affixa, non» 
minus quàm ipíz gemma oculos oble&ant. 
Fluores nominantur , quoniam calore ignis; 
tanquam glacies calore folis, liqucfiant ; qua 
proprietate varie gemma privantur. Plurimz 
funt eorum differentie;quibus ditatur Mufzum. 
Aliqui enim funt lapides, in quibus quedam» 
tubercula angulofa confpiciuntur , qux aliquo 
modo Saccharum concretu imitantur. Secundo 
aliqui , in quibus tubercula quzdam non dia- 
phana, fimul cum Diaphanis copulantur. Tertio 
aliiin quibus fluores cryftallini juxta partem» 
fuperiorem lucidi , & in acumen definentes, tri- 
bus vel quatuor triangulis infigniti , & Juxta, 
partem inferiorem , feu matricem non pellucidi. 
Quarto. Fluor eft albicans fubftantiz Amianti 
amulus , qui cum pyrite miftus videtur.Quinto. 
Aliqui funt cryftallini , aliqui flavefcentes , alii 

pur- 


223 


purpurei ; alii amethyftini , quales in multis Bo- 
hemiz locis inveniuntur. Alios etiam habe- 
mus candidos , alios luteos , cinereos ; & fabni- 
gros.Sexto.Fluores funt parvi tanquam fcintilia 
argentea in lapide amethyftino exiftentes. Se- 
pümo. Fluores in diverfos angulos efiorcícen- 
tes fupra lapidem Gagatem,&Jafpidem rubrum; 
ex montibus Sicilie erutum . Octavo. Ultra, 
fluores funt cryftalla, de quibus quaftio eft ; an 
ex glacie indurata generentur , ut docet Plinius 
& Marbodeus hoc carmine. 

Cryflallus glacies multos indurata per annos 

"Ui placuit dotbis, qui fc fcvipfere, quibufdam, 

Grandinis antiqua frigus, tenet atque colorem. 
An veró ex fucco quodam terreno , ut adaman- 
tes , & alix gemma ? ( non enim in locistantüm 
frigidiffimis reperitur , fed caliditfimis , ut funt 
fodinz metallorum.) Hanc fententiam exami- 
nac Paulus MariaTerfagus in Centonibus philo- 
fophicis," Centone primo . Alia etiam circo 
cryftallum quaftio agitur, nempe circa figuram, 
quam a Natura, vel circularem,fed ut plurimum 
angularem, & hexagonam obtinet. Inde oriri 
affirmant, quoniam 1n hujus lapidis generatione 
terreftris materia fubtilis femetipfam feparans 
ab aqua, fefe unire nititur, & fingula particule 
quocunque modocentrum fui corporis ambiunt; 
& appetunt ; quamobrem neceffe eft, ut vcl cir- 
cularem , vel hexagonam figuram induant, cum 
nulla alia prater circulum perfe&ior effe videa- 
tur ; ut Ariftoteles docet. Sed cur hexagonis 
naícatur lateribus, non facilé ratio inveniri po- 
teft ; eo magis , quód neque mucronibus eadem 
fpecies eft ; & ita abfolutus eft laterum lzvor,ut 
nulla id arte poffit equari. Nos , relictis (imili- 
bus difputationibus tanquam huc non pertinen- 
tibus, primó obfervamus cum Plinio Cryftalla 
plurimis vitiis infeftari ; aliquando externa ; in- 
fuper rufa ineft rubigo, aliis capillamentum ri- 
mis fimile. Differunt igitur maximé ratione co. 
loris , & figurarum cryftalla. Alia vifuntur cum 
duodecim angulis, qui interdum inegquales funt, 
quadam fex angulis genita, quadam acutis , 
quidam obtufis angulis formata : funt etiam» 
qua triangulares apparent, ex variis rcgionibus 
collecta. 

Inter ccetera faxum eft cum Beryllis tenaciter 
ipfii adhzrefcentibus, ideft gemmulis fplendo- 
rem eiaculantibus , & ita eleganter angulofis, ut 
Geometrz artificis manus rectius eos formare» 
non potuiffec. Differunt etiam hi ratione colo- 
rum, funt enim ut aqua maris, aliquando ver- 
gunt ad colorem aureum &c. 

Inter Cryftalla Amethyftus numeratur , qui 
inter gemmas vulgares locum obtinuit ; quia fa- 
cilius fcalpi poteft. Triplex eft ob colorem,ro- 
feus ; violaceus ; & purpureus , feu ad calorem» 


* 


Mufzi Kircheriani 


hyacinthi inclinans . | 
Ultra cryftallos ; quas natura in cautibus AI- 
pium , & inviis plerumque locis generat, aliud 
genus Cryftalli eft , quod ab arte perficitur  & 
ex illo Vaía magni pretii ope ignis efformatur .. 
De his loquens Plinius fic egregie fcripfit. 
Murrbina , & Cryflallina ex terra effodimus 
quibus pretium faceret. ipfa fragilitas . Hoc ar- 
gumentum opum , bac «era luxurie gloria exifli- 
mata efl , babere quod poffet, latim totum perire. 
Ejus originem enarrat idem Plinius cap. 76. 
lib. 36. his verbis. Fama ef , appulfa nave, 
emercatorum nitri , cum Jparfé per littus epulas 
pararent ( in Syria, qu& PL&nice vocatur, fini- 
tma judea , nafcitur flumen. Belus in mare pro- 
fluens. juxta Ptolemaidem Coloniam ) nec effet 
coytinis attollendis lapidum occaffo , glebas nitri , 
e naui fubdidiffe » quibus accenffs permixta arena 
littoris translucentes nobilis liquoris fluxiffe ri- 
vos , Q» bane fuiffe originem Vitri. Mox ut eff 
affuta, €x ingentofa folertia non fuit contenia.» 
nitrum m fcutffe ceptus addi , & M agues lapis, 
quoniam in fe liquorem vitri quoque y ut ferrum 
Irabere creditur . Simili modo , Cv calculi fplen-. 


J'offiies arena .. Hec fuit antiqua ratio vitri. 
. jam veró , & in Vulturno mari Italia arena 
alba nafceus inter Cumas , atque Lucrinum , que 
mollffima eff , teritur , dein mifcetur tribus par- 
tibus nitri pondere , vel menfura , Qv liquata ino 
alias fornaces transfunditur , ibi fít maffa, qu& 
vocatur Hammonitrum , atque. bac recoguitur, 
Q" fit vitrum purum . Hactenus Plinii verba, ex 
quibus docemur , qua nam ratione eo vivente» 
Vitrum conficeretur . Nunc autem eo modo 
perficitur , quem inter cceteros narrat D. Joan- 
nes Baptifta Contulus Medicine Doctor Bono- 
nienfis in tra&tatu de Lapidibus in humano cor- 
pore productis cap.27. his verbis: JEgyptii ber- 
bam Kali , alie nomine Sodam nuncupatam acci- 
piunt virefcentem , dx fue flamma fuper. prunas 
comburunt , quam poflea in cinerem commutatam 
nobis in ma[Jam tranfmittunt , bancque Vitrari 
emunt pro "uitro parando , Qv varia fortita fult. 


nomina. Alii euim banc vocant Sodam , €x alil. 


ei 


dentes multifariam capti uri , deinde concha , Ov - 


alumen catinum » Jeu Rifcoli cinerem . Im hoo. | 


ero bi populares bomines , quámmaximé deci- 
piuntur , cum veré non fft [oda illa, quam dixi- 
mus ab Agyptiis manipulari , fed quid fmile ipf. 
Componitur veró vitrum/fc. Recipe Arena Dre- 
panitane lib. 7 6. Cineris fode lib.:30. dv per feta- 
ceum cribrate y poue in fornace ,reverberio ignis 
calcina, continuoque cocbleari ferreo agitaut va- 
leat facilius caleimari , à» ne adbareat fornaci » 
donec liquidum corpus evadat : ignem adde, quod 
plerumque evenire folet , fpatio fex borarum cir- 
citer 5 quo completo ma[Jam coacervatam yemove 
| ab 


Claífsis Sexta . 


ab igne , inde repone, C ad tui placitum pro vitro 
componendo accipe quantum iubet , Gin vafe, 
proporttonato. accommoda in. fornace y tpffque, 
1gnem prabe per boras duodecim , quo. tempore 
impose tantum Silicis a. Vitrariis Manganefe., 
appellati , qui etiam cum ma[fa fundetur , C bic 
advertà quod ex vitri vario colore ipffus perfetiio 


. cogaofcituy. Si enim vitrum apparebit rubrum, 


fanum eff quod major pars illius eff ex dicto Mau- 
ganefe ; &» propterea. imperfecdum . $i viride 

arum aderit pradicli Silicis. Sin autem pellu- 
cidum , & Chbryflallinum, nibil prorfus bujufmodi 
Silicis retinuit mixtum , vitrum erit perfectif- 
Jffmum . Huc ufque przfatus Doctor . 

Ferunt Hiftorici Tiberio Principe excogita- 
tum Vitri temperamentum , ut flexibile effet, & 
totam officinam artificis ejus abolitam , ne aris, 
argenti , auri , metalli pretia diftraherentur. 
eanquem famam crebriorem diu quàm certio- 
rem fuiffe, Inter alios ufüs , ufum ad potandum 
argenti, & auri metalla pepulit. unde Plinius 


inclamat . Heu prodigiofa ingenia , quot modis 


auximus pretia rerum , Auxere , & artem vitio- 
rum. irritamenta. In poculis libidines cxlare» 
juvit ac per obíczaitates bibere . 

Hujus generis plura funt in Mufzo Vafa cry- 
ftallimà ex Bohemia , & Hollandia allata, quz 
haud quidem obícanitates incifa habent , fed 


224 


arbores, flores , animalia diverfa demonftrant, 
Imo eft vaforum vitreorum delectu, & varietate 
refertiffima congeries , diverfis coloribus fatu- 
rata, Inter omnia enitent irides exhibentia , in 
quibus gemma fimulatur, quem Gemmarii 
Opalum vocant, In candido enim carbunculi 
fulgorem, Amethyfti purpuram, & Smaragdi 
virorem oftendunt . Sunt qux adamantino fcal- 
pro affabre elaborata;atque ut omnia uno verbo 
complectar , vilitur quidquid artis vitrariz pe- 
ritiam indicare potcft , atque ftudioforum natu- 
re mentem perficere folerti dele&u ex Veneto- 
rum officinis aceeptum . 

Ha&enus candide Lector Lapillorum , gem- 
marum , metallorum , &c. que in hoc Mufxo 
affervatur , defcripiionem fumus  profequuti 
quantlim Inftituti Nomeunclatoris ratio patieba- 
tur. Reliquum eft, ut ad alia non minus curio- 
fa gradum faciamus ; fed locus Senec recolen- 
dus, inquirentis , cur Natura tot metalla, & 
gemmas produxerit. In eo fic refpondet, lib.r. 
nat. quaft. capite ultimo. Summum Rerum Ar- 
chitetum ; cum fol omnibus rebus naturalibus 
pulchritudine , & dignitate przftaret , voluiffe 


. nos in iis, tanquam in lzviffimis fpeculis ejus 


fieri participes, dum lucem ejus miraremur,que 
in proprio folis fonte confpecta oculorum aciem 
perftringeret, & offufcaret . 


CLAS- 


SS 


SNNS 


j 


SN 
z 


) 
| SSSNNÜNNN. 


SORDD—A aT 


EN 
NT, N ] 
NS N 
SNNNIASA ' 


6 
Ví 


- 
e ff 


7 
7 
7, 
E 7, 
I 


rane o 


ex t m mcn t a 


xr 


; Xe Ni 


E 


" . X : * - 
E E : r - - 
4 i " 
hd * vA A - 
* E amo í*A-3 Ls 
* ^ v : Bic: fon s a 
E H ! : & TM 5 
" LOUR : , ; - 
S " » 3 
- - : E * 
4 " 2: L 
" M " * 
i - u- ; 
: — —— ' 
' 2 id * 
—-—" 
3 - P - e a $ 
[I " ^ * 
- . " E x 
aci X B -— 
* ! -— z , - - l 
5 - * ] | ^ 
a * ) . 5 p o- E " 
! E ^ d i Li * 


2253 


ELASSIS SEPTIMA 


Apparatus Rerum. Peregrinarum , ex variis 


Orbis Plagis collectus . 


77] Rimo loco ponimus , quod 
K^ in fine cap.6. fui Muízi po- 
fuit Kircherus, hoc eft cin- 
étaram. Barbarorum Brafi- 
liz. Faícia illa eft palmaris 
latitudinis ex quodam lino 
contexta , ex qua depen- 
dent fila quamplurima ad 
palmum cum dimidio protenfa , nigris globilis 
veluti piperi granis tecta, atque corum fingula 
humanos dentes füftinent. Hac multitudine» 
dentium fuz feritatis facinora illos oftentare re- 
tulit Kircherus , inquiens zo£ dentes 1llazm conti- 
nere, quot bominum quorum carnes devoraveritit 
in teffimonium generoff anim! ,' eamque ut tegu- 
mentum pubis portare. An veram relationem 
Kircherus habuerit non abfque ratione poffu- 
mus dubitare ; videtur enim incredibile unicum 
hominem potuiffe tot homines devorare , quot 
dentes ex hac cinctura dependent ; numerum 
enim fexagenarium excedunt. Ácceptos ramen 
ex cadaveribus hominum , quorum carnibus 
paffi fuerint non eft dubitandum ; Scimus enim 
ex Giraldo de vario fepeliendi ritu , diverfamo 
femper fuiffe fepeliendi rationem , diverfamque 
& variam fepulchrorum materiem. Inter caetera 
homines ipfi fepulchra fuere apud eas gétes,qua- 
rum imos erat humana carne vefcendi, unde illis 
vocabula Androphagi ; & Anthropophagi. 
Aliques effc Indos legimus , qui parentes, priuf- 
quam annis, aut morbo aliquo in maciem fe- 
niumque eant ; veluti Deorum hoftias maóctant, 
celorumque Vifceribus epulari rem maxime» 
piam exiftimant; & ubi fene&tus aut morbus in- 
ceffit , procul acceteris abeunt , mortemquc in 
folitudine nihil anxii expectant. Ex Alexandro 
Sardo de Ritibus Gentium lib. 1. cap. 23. Der- 
bices feptuagenarios viros jugulant , eduntque o , 
| feminas fuffocant edunt eiiam &grotos, €x Senes 
Padai Indi , Viri viros ,faminas fümine. Ponti 
4Accola , Ó» Scytha .. Sic Effedones , capite tantiim 
Jeruaro , quo auro , Ó argento , gemmi[gue exor - 
nato utuntur pro poculo. Apud Herodotumo 
lib. r. Meffagetz grandi natu parentes jugulant, 
& ex eorum carnibus inftructa menfa , cognati , 
'& amici vefcuntur , quod mortis genus apud 
eos habetur beatifimum, Apud Apollodorum 


» 


lib. 3. cap. 2o. Effedones Áfiz populi utram- 
que Scythiam incolentes eundem obfervare 
morem dicuntur. Necatis enim , qui &tate 
proceffete longius ; invitant propinquos ad fe- 
rales epulas , fatius exiftimantes  & Sancius ab 
homines honefté comedi, quàm a canibus foede 
laniari , aut fetide confumi a vermibus. ÁArut- 
cunque cinétura propofita dentibus humanis 
exornata fuerit ; infigne eft vcl inhumanz pie- 
tatis , vel ferociffimi hominis monimentum. 
Cingulum aliud non crudelitatis fignum,fed 
2. do&trine ex Regno Sinarum allatum. 1llo 
enim coeteris fapientiores, & in dignitate aliqua 
couftituti olim utebantur ; tamquam pcculia:i 
figno fu: conditionis. Ex corio conftat, qua- 
dratis , & pellucidis bracteis exornato , & fqua- 
mis cujufdam piícis , fub quibus veluti bullas 
rubra aureo colore circumdata nitet. Latumo 
eft tres digitos ; & ad palmos quatuor extendi- 
tr. 
4 Aliud cingulum bino pollice latum ex nova 
3 Francia , ieu Regno Canadenü America. 
Populi Hurones dicti mirabili artificio. illud 
componunt , ex minutis particulis , & quidem» 
aequalibus offium diverfarum volucrum anferi- 
no calamo minorum . Eas particulas diverfo 
colore primüm faturatas praeparant; deinde al- 
ternatim feligunt , & filo tali arte conaectunt , 
ut llores,characteres, volucres, atque alia foliata 
opera effingant ; quod in Muíxo eltex nigris 
tantüm , & candidis offibus conftat. Vidialiud 
femipalmari latitudine ex quatuor coloribus 
compofitum ,: in quo legebantur verba faluta- 
tionis Angelice: 4ve Maria gratia plena, dono 
miffum a Chriftifidelibus ejus legionis ad Do- 
mum Lauretanam Beati(fimz Virginis facram . 
Torques przclarus , quem annulis ex ful- 
vo, & plicabili auro contextum diceres , nifi 
effent pellucidi , validi tamen funt , & citharz 
fidibus perquàm finiles. Mirantur omnes cum 
Íciunt ex vifceribus Bombycum exficcatis com- 
paé&um effe in Calabria, quz magna Gracia. 
olim dicebatur. 
Torqui adne&imus monile ex Brafiliz Re- 
» gno allatum ; quod incolunt Barbari vuleó 
Kiriri , Materiem ejus fuperat opus, nam cum 
inftrumentis aptis careant, illud improbo laboie 
com- 


436 


componunt ex particulis offeis ferarum , vel 


oftrearum, quas folo cultro demunt; & in zqua- ; 


^ 


les lineolas paulatim radendo cfformant. Has 
deiade ex goffipio contexto , per angüuftum fo- 
ramen ducto 1n monile difponunt ; quo Puella 


exornatz ad nuptias incedunt , nec illis arraille | 


defunt ex integra oftrearum tefta fabrefacta. 
Circuli ill» funt folidi ; qui , bracchiis ia tenera, 
ztate infertis, noctu diuque femper geftantur , 
adeo ut adulta Virgo ; intumente hinc inde car- 
ne nulla arte eas demere amplius poffit. Hac 
funt przcipué dotis partes quam fponfo prafe- 
runt , vocantque hujufmodi monile Bez illud- 
que cum Equo commutare folent , qui pretio 
quatuor fcutorum in ea Regione xftimatur. 
5 Ex Brafilia pariter allata eft Umbella. Com- 
pacta eft ex plumis Struthiocameli variis 
coloribus ab arte fuperindu&tis. Avis eft om- 
nium maxima, fi tamen avis eft dicenda , de» 
qua Plinius libro decimo capite primo. 
Sunt etiam in Affrica, d» Jitbiopia bujufmodi 
Animalia , CÓ» in Brafta majora , altitudinem 
capitis 1nfédeutis equo excedunt ,, v alacritate, 
currentem vincunt . Ceterum non funt volucres , 
aec a terra pennis tolluntur. Ungula iis cervinis 
Jfmiles , quibus dimicant , bifulee comprebenden- 
dis lapidibus utiles, quos in fuga contra fequentes 
ingerunt pedibus . Concoquendi fae deleciu devwo- 
rata mira natura y fed non minoy floliditas in 
tanta reliqui corperis altitudine ; quum colla fru- 
tice occultaverint y latere fe exiflimant. Eorum 
ova propter amplitudinem, pro quibufdam babità 
v4//á. Ex ilis quatuor funt in Mufzo palmi 
longitudinem zquantia . Tria albedinem re- 
ferunt, aliud flavedine quadam obdu&uim ap- 
paret. Taliautem artificio compacte in Um- 
bella pennz funt, ita in vertice coeuntes , & 
colligatz , ut ligneo cuneo per axem promoto 
dilatari in gyrum facile poffint, & umbellam» 
efformare , qualem ex tela adhibent Europzi ad 
folis radius apté retundendos. 
Prater umbellam ex pennis compacam, Fla- 
f/ bellum eft ex plumis purpureo colore fatu- 
ratis. Avis ille funt, in Brafilia preclarx,quem 
dicunt Gzaza4f . De illa prodigiofa referunt , 
nam ovo excluía plumis tegitur coloris cinerei ; 
ubi veró adoleverit , ille nigrefcunt , donec 
atratz penitus , & corvis non abfimiles appa- 
reant. Deinde evanefcente paulatim nigredi- 
nz purpureum colorem induunt, roftro tantüm 
nigro remanente ;, quod non modice extenfum ; 
& aduncum habet ad venatum. Ex hujufmodi 
plumis mira arte intextis flores conficiunt Brafi- 
liani , Veftes infuper ;, & lectorum ftragula, qu 
magno pretio divendunt . Hac omnia narrata, 
funt a Viris fide digniffimis qui multos annos in 
Regno Brafilie vitam traduxerunt, Margrayius 


4, 


Mufzi Kircheriani 


tamen de hac Ave ita fcripfit Hift.nat. lib.s.c.8. ' 


Hac primum exclufa coloris eff nigricantis , Hinc 
evadit cinerei deinceps albi , fenm autem M 
tere capit, C» fecundo etatis anno coloris ef ino 
lotum , quem Coiumbia vocant , quoque magis 


Jentfeit ,e0 magis elezant'ffimum illum colorem. 


coccineum acquirit . 
Qq Dum de plumis agimus;alic avicule fefe offe- 
runt ex Meffico allatz. Illas defcripfit Joan- 
nes Faber Linceus relatus a*Jo. Antonio Reccho 
de Animalibus Americz pag. 705. his verbis, 
Roftrum oblongum , acutum , tenué , & tantif- 
per curvatum nigricat; cum hoc caput collum- 
que; quod longum fatis in magnitudine propor- 
tionem obtinet ; colores niger viridifque fatu. 
ratus adeó per minima commifcentur , ut oculis 


fe quafi noftris ambo occultent , qui tamen pate: 
: PEN 


vorum inftar punctorum ex croceo , aureoque» 


pulcherrimo colore effülgent. Ex nigro viridi- — 


que ; fed diluto magis iaferiorem. colli partem 
color ufque ad pectus , idemque dorfum venu- 
ftat , nifi quód in hoc albae minimaque macule 
quadam apparent interfperfe. Putares in hac 


clegantiffima ; & exotica ave merum fuperbi Pa-- 


vonis, aut Phatiani maículi , aut variegatum» 


rutilantis columba collum intueri. Alz,nigri- 


cant , fed anteriores harum partes candidis ma- 
culis lucent; cauda fubfufca ferme tota , prin- 


' cipium tamen hujus virefcit ; albefcit extremi- 


tas, pedes habet longos nigricantes fubtiles; 
tribus ante diflinctos digitis, cum quarto pofte- 
riore. Hxc Avis quem Mexicani Heiz zizziltotl, 
Pervani veró Pi/leo Hifpani Chuparofas appel- 
lant , nihil comedit , nifi fübftantiam , & medul- 
lam florum fpinis armatorum. Pennarum ufus 
eft in imaginibus conficiendis ; picturis fimilli- 
mis;& aliis hujufmodi pretii magni operibus; ex 
quibus , prater Aviculas , unum pulcherrimum 
fervat Mufxum. Corpore eft non majore quàm 
erabronis, vel cicade vulgaris. Vide etiamo 
Clufium , Confalvum. Ferdinandum Oviedum 
cap. 48. Jofephum a Cofta lib. 4. cap. 37. The- 
vetum cáp. 48, Singularium Francise Antartica. 

His junge aviculam Brafilienfem , quam di- 


cunt Gaaizumbi ; C Guainambi. Corporis to- | 
tius longitudo ab initio roftri ad extremum cau- | 


de tres digitos zquar. Color plumarum ad 
nigredinem inclinat: cauda, & ale melleo ma- 
culantur . Guttur, & pectus viridi ac igneo 


mixto contra lucem expofita egregie corufcant ; | 
caput veró in parte fuperiori purpureo fplen- | 


det . : 


Non defunt ex Avibusille, quas AvesPa- | 
vulgó dicunt , feu Manucodiatz. In- |. 
numeri pené Auctores de hac ave fcripferunt . |. 


O aaif 


Eam ita defcripfit Kitcherus in Mufzo pag. 33- 


Marucodiata pedes ita modicos habet ; ut care- | 


re 


| 


Clafsis Septima. 


rc iis videatur , duo longiffima fila atri coloris , 
e corpore excurrunt , quz 1n arborum ramis im- 
plicat ; feque fic iis ad quiefcendum fufpendit. 
Quo cibi genere veícatur ignotum eft : quin» 
imó ex aere victitare funt qui perhibeant. Ple- 
rumque in continuo motu per auras defertur. 
Alas habet , fed immediaté poft prominulum 
roftrum : exigua corporis moles variorum colo- 
rum , qui tamen maximé ad xruginem accedit , 
pennas veró ad duos palmos excurrentes paucis 
circa roftrum , & lanuginofis pennullis mira, 
varietate conte&tum , videturque agglomerata 
quxdam penoata maffula vix carne conftans. 
Cauda veró Pavonem more aureo fplendore ni- 
tet aliis mixtim coloribus coruíca ; ha&enus 
Kircherus. 

Nardus Ántonius Recchus de rebus indicis 
nova Hifpaniz lib. 9. eap. 6. hzc habet. Aves 
apodes, qua per tot fecula homines latuerant ; 
navigauo in Moluccas deprehendit; non enim 
habent pedes , fed eorum loco pennas fulvas , 
hifpidas , tenues, duas fpithamas , & quatuor 
uncias longas , a medio circiter corpore pro- 
deuntes, crinium crafiorum inítar , quorum» 
uíus eft ( ti unquam volatu ceffant ) arboribus 
appendere , quando confedendi funt importes . 
Sunt enim, qui affirmant perpetuos volatus ede- 
re , & fublimi femper pondere coelo , & fi in fo- 
lum deturbari cafu aliquo contingat , a pueris 
facili opera deprehendi. Solertiíimus rerum 
naturalium Ulyffes Aldrovandus hiftoriam hu- 
jus avis, in opere Ornithologiz proíequutus eft, 
illamque Apodem effe affirmat. Eruditiffimus 
tamen Andreas Chiocchus in defícriptione Mu- 
Ízi Calceolarii fect. 6. luculentius , & verius; 
quam coeteri recenfuit,quz fequuntur. 

Auis iflbec avicula Dei ; paradifea , Manuco- 
diata , & Ghameleon aereus etiam appellatur , de 
qua multa , C curiofa feripfere Scaliger , Carda- 
nus, Corradus , Gefnerus , Cv alii multi. Nos 
quidem ex Guilandino , €» Cluffo pot ffinum ai- 
Llingemus ,quo euim 1n bis rebus recentiores funt 
Aucfkores , eo in rebus explerandis , & vecenfeudis 
veraciores fuiffe «videntur . Parad'feam ergo 
Avem pedibus carere , omues , qui de ea tratia- 
runt, cenfuiffe vif, prater Anton:um Pigafettam, 
C Cluffam , quibus ego libeus affentior s ille enim 
AMagellano profechus , €x toto Orbe perluffrato , 
alonga nav/gatiene redux , bujus ais notitiam 
Europeis bominibus primus dedit , & in na'uiga- 
tionis fue diario ait Cluffus .. Pedes ( Crura o- 
luit dicere ) palmum lougos buic aoi attribuit . In 
cadem erronea opinione fe veríatum diu inge- 
nué profitetur Clufius , ut cas aves apodes pu- 
taret ; quod omnes a fe confpecte manucodiatze 
fine pedibus erant , nec ec tempore curiofus ef- 
fet ad obfervanda rerum diícrimina : mox ex 


227 


poftremis in Indiam Batavorum navigationibus 
fe fententiam mutaffe, cum certum fit allatas 
hujus Áves Amftelodamum integras , cruraque 
cum pedibus retinentes: Nautas certó affirmaffe 
fe ab iis; a quibus Manucodiatas coemebant, in- 
tellexitfe , omnes pedibus effe przditos , ince- 
dere , & volare aliarum A vium inítar , fed inco- 
las fimul atque eas coeperint inteftina ac pedes 
adimere ; & abjicere, inde foli exponere , ut 
facilius arefcant , aridas affervare ut venuma 
dent , aut fuis caffidibus pennarum loco aptent. 
De iifdem multa referri etiam ait fed omnia, 
perfequi noa eft opus, ficuti nec longam de- 
Ícriptionem refcribere , quam Chiocchus ele- 
ganter concianavit ; poftquam Manucodiata fi- 
guram expre(fam pofuit . 

Ejufdem fententiam confirmat Olaus Vor- 
mius in fuo Mufzo cap. 16. his verbis. Crura, 
pro corporis ratione magua fatis. Tibie enim 
longitudo ab infima foemoris articulatione , ubi 
plumis raris , exiguis , colore fuícis dotatur , ad 
pedem ufque unciarum eft trium , membrana- 
que fublutea levi, & glabra veftitar. Pesqua- 
tuor conftat digitis , quorum unus inftar calcaris 
pofteriorem conítituit, partem reliqui tres an- 
teriorem ut in Gallinis videre licet , inter eos 
medius reliquis longior. Quilibet veró digitus 
tribus dotátur articulis ; quorum primus meta- 
pedium , reliqui digitos ipfos coaftituuac. Su- 
perius crufta quafi teguatur dura , afpera , 
Íquammatim coagmentata , inferius callofa. 
Qua ungues ( qui adeo adunci ut femicirculum 
feré conftituant ) digitis nectu tur; callofa qu&- 
dam protuberat pulpa commodioti proculdubio 
inceffui deftiaata. Ungues ipfi quales avium» 
rapacium effe foleut , magni , acuti , cornei, co- 
lore ad albedinem inclinantes. A tibie extre- 
mirate ad unguium apices quinque numerantur 
unciz, quas non attingit corpus ejus exíiccatum 
fine plumis. Hac accuratius delineanda erant , 
quod etiamnum multi conftanter negant pedes 
habere ; ex quorum numero eft Nierimbergius . 
Hinc patet dubia illa , & difficillimos nodos, de 
quibus Aldrovandus loquitur , ex hac hiftoria 
facilé enodari poffe , imó per fe evaneícere». 
Quod enim omnes , paucis exceptis haífce aves 
apodes effe , & pedibus carere crediderint , id 
falfum effe ocularis docet demonftratio. Hac 
Vormius,cujus demonftrationem confirmatA vis 
ipfa in noftro Muíxo collocata pedibus pradita, 
quales Vormius defcripfit, & nos expofuimus 
in Tab.LXVII. fub n.r. Alia etiam eft pedibus 
quidem orbata non a natura , fed a Venatoribus 
Judicis ob rationem a Vormio allatam , quam 
etiam refert quidam Anonymus fcriptor , c no- 
ftra Societate in relatione Lufitanica de Origine 
fluminis Nili quam Italic: translatam Floren- 

X.2 tiae 


228 


tie vulgavit Dominus Magalottus , Eafdem 
aves pedibus predictas fe. vidiffe narrat D, Ta- 
. vernier part. 2. lib. 3. cap. 2. his verbis. Nel/ 


I/ola di Ceilan. queffo ucello venuto dalla porte 
Meridionale Ingbiotte le moi mofzate mature » y 


quali imbriacano li detti uccelli » &be vengono a, 
zurme come 1 forni , onde cadono morti , e fubito 
le formiche , delle quali. abonda quel paefe loro 
mangiano i piedi , e quefla é la ragione ,che dico- 
zo non efJev/f veduti talt uccelli co? ptedi , il che, 
son é vero , perche io ne bo veduti molti co'piedi. 

Peregrinárnm etià Avium exuvias aliquot 
YO c Biaflia habuimus colorum varietate 
pr&claras, & in Italia nunquam vifas, Inter 
coeteras Á vis eft , quam dicunt T zccazo,nigerri- 
mis ; & aureo fulgore nitentibus plumis conde- 
corata, Roftrum illi mágnum , & atrato colore 
imbutum , qualem bubalina cornua oftendunt 
levigata , 

Aliud roftrum. intuentibus occurrit volu- 
LH crisqué Picam brafflianam vocavit Kirche- 
rus in Mufxo pag. 32. alii à maguitudine Raz- 
phaflum , alii Abbatem fuperbum , vcl Rbinocera- 
fern dicunt, Quidquid fit de nomine , fi coetera 
corporis memibra roftro convenerint , maxima 
inter volatilia dicenda effet, Roftrum quippe 
aliquando duos palmos longitudine excedit, & 
quà capiti unitur, quatuor uncias in craffitie» 
füperat » in latitudine veró uncias feptem. Illud 
in acumen curvü excrelcit, pluribufq;denticulis 
acutiffimis inftar ferre hinc inde prominulis con. 
fpicuum , ut videtar fub num.2. Tab. ejufdem fi 
relatoribus qui ex India ad Urbem accefferunt , 
credendum eft, pretiofiffima antidotaria virtuté 
adverfus omnià venena przftat , quare ab Indis 
maximi hec roftra fiunt, Quod in Müfzxo eft 
donum fuit Illuftriffimi Prefulis Leonis Strozze 
Viri omnigena eruditione , & liberali humani- 
tate preclati , 

Nec oinittendum eft aliud roftrumA vis qui- 
I2 acm ignotz fed Indicz,palmari longitudine 
extenfum ; fed adeo anguftum in craffitie, ut vix 
anferinum cálamum eecedat , ubi magis tumet , 
leviter arcuatut in àcuten definit , quo facilé 
formicas  vermiculos , feu aliud femen minu- 
tiffimum feligere poffit. Capat cui unitur par- 
vam nucem fua mole non excedit ; coeterz avis 
pártes funt incognite, Noftrum expreffimus 
fub num. 3, 

Onocrátálus magnitudine a fumma roftri 
I3 extremitate ad imos pedes ; fpithamas de- 
éem exíuperat Aldrovando teftlante. Ale ex- 
tenfz fpithamas decem perficiunt, Sub inferio- 
fe mandibala receptaculum illi, ceu uter qui- 
dam ejufdem longitudinis cum ea , longius de- 
pendens . Tante autem illud capacitatis, ut 


ingentis ftatur& homo ocreatus pedem ad genu 


Mufzi Kirchermni 


in fauces immiferit, Quin parvum im eo reper- 
rum ZEthiopem refert Sanctius. Mechling tam 
fublimi in aerem volatu quandoque eveheba- 
tur , ut hirundjae nihilo appareret major. UInz 


etia alarum. membrana integuntür, ex qua; 


numero viginti quatuor oriuntur tendines , qui 
tam tenaciter in eas inferti , ut nullo feparentur 
pacto, Circa Laufanam in Lacu Lemano femel 


annoapparere fcribit Gefnerus. Hxc omnia, 


Ícripfit Jonftonus iv Taumatographia de Avi- 
bus cap. 25. Ejusroftrum exhibetur in Mufxo 
acceptum ex Lirbe Raguíina , ejufque Iconem 
profert Tabula noftra fub num. 4. 

. Ad avium claffem nidi , & ova referenda 
I4 Iunt;in quibus raritas quzdam occurrit. Et 
primó Nidi funt quos Vormius ita defcripfit.Ex 
India Orientali dimidii ovi anferinr magnitudi- 
ne ; fubftantia Ichtyocollam referente , ad nos 
adferri coeperunt variis ramulis hujus (abftantie 
intertextis conftantes; quas inJure coquunt, 
& diffolvunt, atque ita comedunt. De illis 
Joannes de Laet hiftoriz americane author hzc 
Vorinio per litteras fisnificavit. Dedi operam, 


ut cognofcerem qui nam nidi effent , de quibus - 


Íícribis , & a duobus qui in India Orientali cum 
fumma poteftate przfaüerunt , didici ad oram» 
Indis ,qux Coromandcl vulgó dicitur , & pra- 
cipue Pa£azen , effe aviculas quafdam , qus ex 
glutinofa quadam fubftantia ; ut res ipfa docet; 
conficiunt nidulos ; hemifphzricos , quos petris 
arduis ; & abruptis affigunt; inftar hirundinum; 


quos indigenz avellunt , & opulento commer-. 


cio ad Sinenfes, & alios mittunt. De faculta-. 
tibus variant ; alii enim aliquid Venereum illis 
tribuunt, alii non. Dilnuntur , & coquuntur in 
jufculis , & materies cum fit glutinofa furculis 
decerpitur ; cum voluptate quadam , ut ajunt, 
devoratuar. Nomen autem avium igmoro , mi« 
nimdás effe teftantur ; a quibus hzc accepi. 
Alium nidum fuperiorijango, qui ex Re- 
15 gno Lithuaniz allatus eft. Ex molli lana; 
prodigiofa arte compacta ille conftat;in formam 
facculi rotundi efformatus ; feu potius crumeng 
in fummitate claufz ab Avicula, qua a Polonis 
Remis dicitur. Hàc corpore minima , ingenio 
tàmen maxima , cum infidias ferpentum fuis 
pullis timeat , tali arte nidam componit, ut fern- 
per ab extremitate alicujus ramufculi fupra de- 
currentes aquas dependeat, ne ferpentes infi- 
diantes fuftentare valeat: atque ut ipfa pullis 
ab ovo exclufis cibum venari poffit, foramen» 


relinquit apertum ia ejufdem nidi latere cui tà- | 


men veluti te&um inftar. fubgrundii imminet ; 


ne aqua écoelo in nidum decidat ; ut figura 5. | 


oftendit. In Provincia Volhynia hujufmodi 
nidos Incole venantur , utpote qui catharro 


equorum remedium praebeant opportunum » fi | 


fub 


Clafsis Septima . 


(ub eorum naribus comburantur , ímmo. & ho- 
minum; ficum lacte decocti cervicr applicen- 
tur. Tales nidos , e Lithuania receperam, cum 


repente duos omnino fimiles amicus attulit, re-- 


pertos in Paludibus propé LacumThrafymenum 
ad Montis Politiani in. Hetruria, ex quadau 
falice dependentes , & ovicula continentes;qui 
tamen an ejufdem generis fint cum fuperius de- 
fcriptis ignotum eft, | 
— Fere fimiles nidos defcriptit Jacobus Zanonus 
Bononieufis in hiftoria Botanica pag.20. ubi ex- 
preffit quamdam arborem indicam , cui qua- 
dam volucres, qui appellantur Pardali, athi- 
gunt nidos a nobis expreffos his verbis, Arti- 
ficiofiffimi nidi ad arbores penfiles & ad tecta 
domorum funt , quafi tenuiffimo ferico texti,qui 
ex coccorum filis fabricantur ; Mas extra, foemi- 
na veró intus , operante roftro ; ex una parte eft 
locus fecurus , & fortiustextus pro ovis , ex alia 
parte tuba longitudine duorum , vel trium pal- 
morum tam tenuis ut perluceat; ex qua inferiori 
parte folüm avibus patet ad nidum aditus , de- 
linens in filum tenue , ne aqua defuper commo- 
retur; altera camera. intus eft , ut mafculus lo- 
cum habeat dum foemina fovet ova : & tam be- 
ne font efformati ut ex eis Ruftici fumant ali- 
quos maguos ad caput cooperiendum. De iif- 
dem hac habuit P, Viacentius Maria S. Catha- 
ring Seneu(is in fuo Itinere Orientali. Ne Par- 
dale vitrovó l' avttfécto col quale forma il nida la 
Jua grandezza forma. e figura à /Fmile a noffri 
Pajleri le piume a. quelle de' Rofgnoli , e fenza, 
canto. Con fili di Cairo , ( che &la canapa dell? 
India , tirata dalle prime corteccie del Cocco fat- 
1o) teffe can art ;feciofiffima orditura come un facca 
lungo circa un braccio , e mezzo , nella parte fu- 
prema acuminato , cbe per una fola cordicella f£ 
appende alla effremitá de! rami delle piante , uel 
inferiore aperto quanto boffa per dargli l' ingref- 
fo : tiratt cbe ba [i primi feli congiunti con quello , 
cbe li foffiene , e gl! ordina di fatto nel eircolo , che 
deve fervire di porta: poi appoggiandoff la femi- 
na a queffo , conil beceo I1 ffende, e lavorando di 
dentro , e il mafcbto di fuori con i] becco vanno 
gratiofamente porgendo gli altri fili per attra- 
verfarii con quelli , che fono fcf per lougo , come 
(— fe volefjera te[fere una tela , torcendo , taglianda 
eve fa bifogno . Giunti con la teffitura a mezza 
del facco , lo dilatamo in certa bor[a ne lati , owe. 
formano uno , o due luoghi. per riporre le Uuova : 
poi tornando sil dritto primiero feguitano ffno al 
fne con terminare in piramide la loro cafa tanto 
ben coperta , cbe refla ffcuriffa dall' aequa» . 
Placuit talium nidorum Iconem exponere íub 
num. 6. 
In Infula Coromandel , quia ibi non funt fi- 
la, five materia apta pro nidificando , aves in» 


229 
petris danc octo ,vel decem ova, roftco illa coa- 
Íringunt , minutim , componentes cortices cum 
fubftantia ovi , qua parum ad folem exficcata, 
conftruunt nidos duriffimos , & camerula pro 
unoquaque ave fiunt. 
16 Vas é corau Rhinocerotis factum apud In- 
* dos Orientales, Cymbà imitatur, intus fo- 
rique pellucidam, Referunt periti aquam, quz 
in ejufmodi vale per aliquod tempus permanfe- 
rit , virtutem efficacem contrahere contra vene. 
na , febrcíque lethales, ob idque in magno prc- 
tio effe, 

17 Forme veftimentorum , quibus utuntur 

cum Viri tum foeming in nova Francia , feu 

Regno dicto Cazadà . Parsillud eft , referente 
Michaele Antonio Baudrand in fuo Lexico;am- 
pliffima America Septentrionalis juxta flüvium 
Canadam , feu S. Laurentii loage lateque ex- 
tenía juxta terras Accticas: ad Boream , & Mare 
boreale ad Meridiem. Subeft Dominio Fran- 
corum à centum quinquaginta annis ; & in ea» 
habent plurimas colonias , quarum pracipua eft 
Quebecum , Virum , & foeminam ejus regionis 
in Tab. noftra num, 7, & 8. exhibuimus. In iis 
obfervatione digna funt incifurg , feu ftigmata, 
quibus frontem , genas , coeterafque faciei par- 
tes detarpant. In xtate eniin puerili traducto 
per acum filo , pinguedine quadam colorata im- 
buto cutem fulcant; fub qua indclebiles note 
permanent, : | 

3 Exemplar cymbz , quam ex cortice cujuf- 
IO qam arboris cjufdem Regai incole compin- 
eunt , fexdecim palmis longam , fed adcó le- 
vem, ut eam unicus homo fine labore fupra, 
dorfum , e iumine ad Domum transferat. Illud 
indicat num. 9. 

Ex eodem cortice cyathos, fcutellas, & alia 

I9 i;tiumenta pro potu , & cibis in menfa fer- 
vandis mira arte conficiunt. Complicatis ejus 


.fimbriis , quas fimul adeo apté conjungunt tc- 


nuiffimis ; e ligzo quafi philyris ; ut nulla es ea- 
rum rimulis liquoris gutta decidat .' Tria ejuf- 
modi vaía diverfa forma fervantur in Mufzo. 
Reté miro artificio m, in Regno 
2O Mexicano videtur palmis duodecim longü, 
decem latum. Illo pro cubili ; & pulvinari utua- 
tur Mexicáni, appenfis hinc inde extremitati- 
bus vel arboribus in campis ; vel parietibus in» 
domo. Illud dicunt Hamaca. Ejus fila non» 
admodum craffa , fed validiffima funt ad ponde- 
ra fuftinenda. Deducuntur ejufmodi fila ex fo- 
liis cujufdam plante, quam Incole appellant 
AMagbei , eftque inter plantas omnium utiliffi- 
ma , nàm ab ea quidquid ad humanos ufus atti- 
net , fubminiftratur. Talem plantam defcripfit 
cap. 12. libri octavi rerum indicarum novae , 
hifpanie Nardus Antonius Recchus his verbis. 
4 etl 


230 


Metl planta , quam Mexican Maguei appel- 
lant , plures Junt. Una eff , que folia Aloes fert, 
Jed longà majora , Cv erafffora » ( aliquando enim 
aquat longisudiuem arboris smnediocris ) utrinque 
Jpinifera , atque in rigidum acutumque doffnentta 
mucronem ,caulem duplo majorem babet , &» in 
ejus parte fum*na flores luteos oblongos juxta ca- 
cumen ffellatos » radieem vero craffam , brevem, 
C fbris fcatentem. E nulla re proventus efl am- 
plior . Planta bec unica quidquid «ita effe po- 
0f neceffarium » prafflare facile poteff. Innumeri 
pene funt ufus , qui ab ea defumuntur. Tota emm 
llla lignorum , quibus agrifepiuntur , ufum pra- 
Flat : Caulas tignorum , folta-veràó teca tegendi 
imbricum , lanctum , Papyri ,filique ,ex quo cal- 
cei lintea , € alia veflium genera , qua apud nos 
Lino , cantape , Goffipio, aliifque bujufmodi pa- 
rari folent . E mucronibus fiunt clacot , € auclei, 
quibus peyforandis auribus , macerandi corporis 
gratia [ndis uti mos erat , cum Daemonum vaca- 
rent cultui. 1tem acicule ufus , tribuli militares, 
Q raffilla idonea peclendis fubteminibus . Prete- 
yea , efucco manante , cujus eoulfés germinibus 
Internis ,folirgque teuerioribus , in mediam cavi- 
tatem ffillat , planta unica quinquaginta inter- 
dum amphoras, Vina , mel, acetum, cv Saccha- 
rum parantur. Succus namque deffillatione fft 
dulcior , decocdione , & dulcior , e» Jpifffor , donec 
tandem cogatur in Sacchbarum . Vinum fft ex eo- 
dem fucco diluto fontana aqua additis corticibus 
malorum medicerum limonumque , €» aliis. E 
Jaccbaro quod. ex eodem fucco parant acetum.» , 
uempé vefolutoex aqua , €x novem diebus infola- 
10, idezn fuccus menfes cient , aloum lenit , uri- 
nam evocat y renes , Ó vefficam emundat , lapides 
jrangit. E radice quoque Reffes eunt firm fime, 
erafftores foliorum partes truncufque decotla fub 
jerra y 'oulnera recentia conglutinant . Imagi- 
nem ejus bic Autbor expreffit ,ut in uoffra tabula 
gides num. 1o. 
Crumena in Regno Pervano miro artificio 
2I conexia. Quinque enim fila diverfis co- 
loribus imjauta ; fimul implicantur , & alternis 


ducibus itarecurrunt , utin intima , & extima - 


facie cofdem penitus flores reprzíentent. Hu- 
jufmodi panno , quod Peruani Corzzbe appellant, 
Soli Reges olim induebantur ; Conftat illud ex 
pilis cujufdam animalis Camelo fimilis, fed mo- 
Je minoris , quod patria lingua Cazzeros della, 
Tierra dicitur. Pretium ejufdem crumenz ex 
relatione habita cujufdam Itali in Regno Pe- 
ruano commorantis quatuor nummos aurcos 
aquat. 

Liber Malabarico idiomate fcriptus,ducen- 
22 is quadraginta laciniis ex foliis Palmz in- 
dice duos pedes Romanos oblongis conftat, in 
quibus ftylo ferreo acuto caraéteres incifi funt , 


Mufzi Kircheriani 


& nigro fucco imbuti. Quoniam de fcriptione 
in foliis palma fermo eft, non incongruum erit 
hic ponere , quod promiíimus , dum de ftylis 
egimus , quibus in fcribendo antiqui utebantur. 
Morem fcribendi in foliis palmarum antiquiffi- 
mum fuiffe Plinius retulit lib. 1 3. cap. r 1. ubi 
tamen pro palmarum foliis legendum effe 74al- 
varum ex Guilandino docet Henricus Salmuth 
tit. 13. in notis ad Pancirolum , probatque Àn- 
tiquos in foliis ftirpium fcripfiffe quem morem 
ab ipfis Indis prxcipué Malabrice Provincie 
etiamnnm fervari narrat Oforius lib.2. de rebus 
Emmanuelis Lufitaniz Regis. Iz/cribendo , in- 
quit , zeque charta utuntur , ueque papyvo , fed 
Jf ylo in foliis. arborum fyloefirium , quas propier 
nonnullam /fmilitudinem palmas appellant , litte- 
vas exarant. Multa ejufmodi folia ita praci- 
dunt ,ut omnia longitudine paria fut , in qutbus 
res bifforia dignas litteris mandant .. Foliorum. 
verà extremitates perforant y iis autem compin- 
gendis duo ljgna oomplanata , €» ad eum modum 
perforata conjungunt s tum foliis ordine compof£- 
Iis , Cv Ignis extrinfecus adjecdis utrinque per 
foramina funiculos tmmittunt , €x omnia compli- 
cant , Q artie devinciunt , €» quod funiculorum 
utrinque fuperefl , circa illud Involount, nedifque 
adfiringunt , quos laxant. quoties legere volunt . 
Arbor ex qua folia fupradicta conficiuntur 74/ 
Indis dictam effe Petrus Martyr affirmat dec. 3. 
lib. 1o. 

Poft hunc antiquiffimum fcribendi morem in 
foliis ceptum eft fcribi in tenuioribus arborum 
Philyris, five tenuioris membrane , quz pars 
corticis eft ligno adharens ut Platani , Populi 


&c. hinc libri nomen retinent quacunque fcri- 


ptafunt. Fuerunt etiam elapfis temporibus li- 
bri ex plumbeis laminis in fe convolutis, juxta 
illudTob cap. 13. Quis mibi det , ut. exareutur 
in libro, C ffylo ferreo , &» plumbi lamina &c. 
Tabelle etiam fuerunt accurate expolitz , fupra 
quas indncta cera ftylo ferreo , vel eneo fcribe- 
batur, apud Tufícos primüm referente Ifidoro 
lib. 19. cap. 9. deinde apud Romanos, qui ve- 
tuerunt ; ne graphium ferreum quis haberet, 
fed ejus loco offeum: & quód ftyli parte» 
aculeata fcriptum fuerat , mox advería illius 


parte latiori delebatur. Et quia tabulz ille non. 


facilé deferri poterant  fcribebant in membra- 
nis ; & gapyris ; ut ditum eft ; membranis qui- 
dem , quz ex pelle ovium conficiebantur , pa- 
pyris, quz ex quadam Nili Planta in aquis pri- 
müm macerata , deinde malleis contufa , ut ex 


Plinio refert fupradictus Henricus Salmuth; qui. 


plura defiderat legat tractatum , quem de Papy- 

ro fcripfit Melchior Guillandinus. | 

Quod noviffimum fuit. pro fcriptione chartas 

eft ; fivc papyri genus; in qua fcribimus, ex fru- 
fiis 


Clafsis Septima. 


ftis linteorum lineorum , aqua primüm macera- 
tis , & inlanuginem quandam contritis ; ita ut 
fruftula ejus fimul cohzreant ; & humore extic- 
cato folium fiat aptum ad characteres excipien- 
dos* Ejus conficiendi rationem Joannes Rucl- 
lius medicus deícriptit lib. 1, de natura ftirpium 
cap. 109. fed cum omnibus nora fit, ab ea ex- 
plicatione fuperfedeo. Inventum illud eft noa 
minus.pulchrum quàm utile, nam quod majori 
olim cum fumptu ícribebatur , nunc tenuibus 
foliis facilé committitur ; & libri conficiuntur , 
qui vili pecunia poflunt a quolibet comparari. 
Eam tamen quam Itali precipue conficiunt, 
23 faperat Charta ia. Regno Sinarum fabri- 
cata , & in ampla folia extenfa. Aliquot ex iis 
funr in Mufzo quinque palmislata, & decenb 
longa. In eisob foliorum tenuitatem in una, 
tantüm parte characteres imprimuntur. Scri- 
bunt autem Sineníes a fumma paginz parte , ad 
imam deícendeado , non calamo , fed penicillo 
ex pilis leporinis arundini aptàtis. Atramen- 
tum veró confítat , ex terra bituminofa nigra, & 
tenuiffima , quz glutine in tabellas compingitur 


oblongas ; characteribus variis Sinenfibus infi- 


gnitas. Trigautius tamen afferit illud ex fumo 
olei przparari. Eastabellas commodé fecum» 
ferunt loco atramenti Scriptorii, & aqua illas 
diflolvunt , quoties characteres efformare defi- 
derant. Servat Mufzum pennicillos, & atra- 
menti hujus plura fragmenta , infuper laminam 
ex lapide gypfeo (ubviridi repagulo circumda- 
tam, in qua cavitas eft pro aqua confervanda 
ad atramentum diluendum , ex qua deinde pe- 
anicillo defumitur , quem diverfimodé tractant 
'ac Europeis , nam ut refert P. Daniel Bartolus 
part. 3. de Afia lib. 1. zez guidato dalle tre prt- 
me dita ,maffretto in pugno , fuorche dal deto mi- 
gnolo , in un particolar modo a noi difadatiffrmo , 
ad efE , cbe vi fon deffri , mirabilmente in. accon- 
cia, Quamplurimg voces,quas fcribunt Mono- 
Áyllaba funt, quamvis fxpé duarum aut trium 
vocalium : ut rerum ; ita vocum fingularis fuus 
€ft character, nec pauciores litterz quàm voces 
numerantur , idemque apud ipfos eft dictio , & 
Íy llaba, Atlicet prorerum multitudine fit nu- 
merus characterum , costamen inter fe ita com. 
ponunt , ut octuoginta millia non excedant. 
Exiis qui decem millia noverit , eos fere qui 
ad fcribendum neceffarii funt affecutus eft . 
Non omittenda funt alia folia Sinenfie char- 
tx. Alterum eorum delineatos prebet Deo- 
rum omnium figuras ; quibus Sinenfium fuper- 
ftitio honores defert. lufolicis veftibus inufita. 
tifque capitis ornamentis decori Arma manibus 
gerunt divería,. Partem folii occupat Ditis Re- 
gia , in qua variis Doemones , & inferna Numi- 
na afpectu horrida. Omnia haec nitent auro , & 


231 


vividis coloribus exornata , notas Sinenfes au- 
reas habeant , Alterum veró folium mulieris 
cffigiem oftentat , habitu finico circumamictam 
auro quidem pretiofo , led conformi modeftiz 
chriftiang . Sola facies detecta apparet ,. intet 
unionum lineas, qua ex capite dependent. Sub 
pedibus tela ferica fternituc , floribus exornata, 
& lincolis circumdiftinctis , quas non auruimo , 


. fed charta bracteolis aureis tecta efformat; 


Aliud etiam folium triginta fex palmis longum 
duobus latum , videtur ; in quo depicta cft rudi 
timen penicillo pompa equitatus qua per Si- 
neníes Urbes incedunt Primates Aulx, quos 
Mandarinos vocant, Conftat diverfis militum, 
tum pedeftrium , tum equeftrium ordinibus ; & 
aliorum hominum famulatu ; a quibus infignia, 
cjus dignitatis gcftantur. Hinc poffunt enume- 
rari librorum volumina multa , quz in ipfo Mu- 
fxoíunt , & in quibus no(trx Societatis Scri- 
ptores , diveríos Scientiarum tractatus evulga- 
runt ; demum vocabulorum Sinicorum Thefau- 


rum ,viginti Tomis comprehenfum., 


Non defunt aliarum Regionum chartz , ideft 
Japoniz qui craffior eft; & fubalbida ex goffipio 
compaéóta :Syrig , € Perfidis, quz licet alba fit, 
crathtudinem faponice amulantur. Nitidam , 
& admodum levigatam illam reddunt beneficio 
cochlearum , quas Venereas Authores nomi- 
nant, e finu perfico delatas : Mexicapi Regni ex 
cortice arboris compacta , & hieroglyphicis fi- 
gnata , quz penicillus diverfis coloribus ex- 
preffit , puta homiaes ; & animalia monftrofa, ; 
quibus aptari poffunt carmina illa Bonomi Bor- 
romeid. lib. s. verf. 5 o. 

Aut /f qua eff alibi feda aut informis imago 

Quam babutt Natura, aut avs fbi finxerit 
aut meus . 
Aliqua ex iis expreffa retulit in Mufzo Ferdi- 
nandus Cofpi lib. 3. cap. 2. 
Cum de charta Sineu(i fermo fuerit , abs re.» 


.non erit vulgarem errorem tollere eorum , qui 


fibi fuaferunt illam ex Goffipio, & Serico con- 
fici. Pater enim Ludovicus le Compte Socie- 
tatis]efu , qui plures annos in Sinis commora- 
tus fuit in Epiftola Parifiis impreffa anno 1698. 
ad Illuftriffimum Archiepifcopum Remenfem, 
de ftatu ejufdem Regni, narrat Chartam qua 
Siaz uteacur confici ex. fubriliori cortice cujuf- 
dam arboris valde procerz , & craffz , qua vo- 
catur Bazabz . Illum primo in pura aqua optimé 
maccratum., & in minutiffimas particulas reda- 
ctum , ex eadem poftea extrahunt beneficio in- 
firumenti lignei ; frequentibus filis xreis in(tru- 
&iqua veluti complanatam tabulam efformant, 
ita ut cum extrahitur ; decidente inter rimas li- 
quore , folium chartz remaneat , quod deindc» 
omnino arefactuzi ; alumine in aqua diluto, ite- 
rum 


232 


rum madefaciunt , ne atramentum , vel colores 
exugat ; Cum autem hujufmodi inflrumenta 
aliquando ad decem , vel duodecim pedes ex- 
tendantur , hinc eft , quod Sinenfis Chartz fo- 
lia candem longitudinem habeant. 

Ex charta itidem Sineníi conficiunt flabella 
plicatilia; quz geftantur ab hominibus quocun- 
que anni tempore : fupra folia ejufdem chartz 
flores multos glutine appofitos fervat Mufzum , 
quos Foeminz Sinarum ex ferico mire colorato 
auroque interdiftincto folerti arte conficiunt 
non quidem acus beneficio per telam, feu char- 
tam frequenter tranfmiffz : fed gummi adeo bc- 
ne conglutinant ; ut acu picti videantur. 

Hanc tamen artem fuperat modus pingen- 
24 di acu , quo utuntur moniales aliquot ii» 
Gallia.Sericis enim filiis,per fubtilifimam char- 
tam fzpe traductis flores cujufcunque generis, 
adeo egregié efformant , ut iidem proríus in» 
utraque parte paging appareant. Hujus geuc- 
ris plures Mufxum exornant. Exornant ctiam 
quamplurima pagina in quibus materiem fupe- 
ratopus; funt enim minutiffimis incifuris; ita 
diffe&z ut fi pannum aut tabulam nigro , vel 
alio colore tinctam fubjicias ; cernantur flores , 
animalia , arbores, characteres , & diverfi ge- 
neris ornamenta, improbo labore efformata. 

Non defunt aliz pagina in quibus calamus 
25 imagines fanctorum expreffit ; non quidem 
lineolis atramento dudtis , fed minutiffimis cha- 
racteribus , quos dedalea manus adeo folerter 
difpofuit , & umbras ; ubi opus erat efficerent , 
eofque , ubi temperatus color requirebatur , 
minore humore faturaret. Sunt autem chara- 
&eres adeo exiles , & minuti, ut non nifi armato 
oculo perlegi poffint, | 
46D" pileisquorum alteroSinenfes caput ope- 

riunt hyeme, altero etate ; hic dura charta, 

conftat , ferico in utraque parte circumtedta , 
rubro in interiori , in exteriori veró albo ; ex 
acumine , in quod definit liberé dependent fila 
ferica rubra in gyrum difpofita . Illi autem, quo 
hyeme utuntur goffipium addunt , & caput ca- 
lidius foveat , ejufque limbum villofa pelle cir- 
cumdant. E capite nunquam illud removent ; 
fed tantüm caput, humerofque aliquantulum in- 
fle&unt , cum alios falutant. 

Armarium eft in Mufíxo texturis plenum, 
27 quas manus Indica ex palmarum foliis, ar- 
borum corticibus , fparto, & fcirpis paluftribus 


mira arte elaboravit; Inter eas mantilia duo ex: 


fubtiliffimis filis ex arborum libro diverfimodé 
coloratis contexta in Regno Mexicano. Duo 
infuper Tapetes, quorum alter ex infula Bor- 
neo, alter ex ora Mozambiquana allatum fuit ; 
hunc fcirpi paluftres fubalbidi inter fe alterna- 
tim contexti efformant ; illum palmarum tenio- 


Mufzi Kircheriani | 


lx partim nigre partim fubflavz componunt, 
tali arte difpofite , ut teffellatum veluti opus 
appareat quadratis lapillis compofitum . Ejuf- 
dem generis texturam oftendit Biretum albis 
palmarum foliis in Brafilia contextum . 
Quatuor funt Tapetes in Regno Angolano ad 
caput Bona Spei mira arrificum opera compofiti. 
Flavum mentiuntur fericum , licet ex minutiffi- 


mis filis palmarum conftent. Flores in iis appa- 


rent mira arte difpofiti ; non abfimili modo;quo 
villofa holoferica oftentant. Horum meminit 
Pigafetta in deícriptione ejus Regni , aitque pa- 
trio idiomate vocari Baidelcagn . Admirandum 
fané tantam apud Barbaros vigere artem , que 


Europaam , vel fuperet , vel zquet. 


Nec minori arte compofita funt flabella duo , 
& capitis tegumentum inftar pilei , quod ge- 
ftant Europxi. Hzc in Infulis Canariis foemi- 
nea manus contexuit ex filis palma tali arte, ut 
reté appareat , fupra quod flores, encarpia , ac 
ejufmodi foliata ornamenta , acus beneficio ef- 
formata cernuntur. Inutile quidem pileum eft, 
velcontra Solis radios , vel imbres; fed mirum 
artificii argumentum, quo muliebre caput exor- 
natur. 

Ciftam ex fcirpo paluftri intertextam , in Re- 
eno Mexicano , illum vocant 74/e , & fcindunt 
in lamellas, quibus rubro, nigro , & diverfis 
coloribus faturatis, alternatim  recurrentibus 
fibris , reticulatum opus effingunt nullo fora- 
mine patenti. Donum fuit P. Nicolai de Vera; 
ex illo Regno Procuratorisiu Urbe anno 1701. 
Item aliam ciftam idem Pater dedit ex funicu- 
lis compactam in gyrum difpofitis , & fimul col 
ligatis alio fubtiliori funiculo, qui omnes pluri- 
bus fubtiliffimis filis componuntur ex planta 
Maguei decerptis , quam fupra explicuimus . 

Peruana ftrophiola ex arborum fibris, no- 
ftram lineam telam gmulantia , quibus in Peru- 
via utuntur incolz, dum potum fumunt, quem 
cbocolaterm. vocant. Hunc potum defcripfit 
Joannes Laet lib. 7. cap. 2. defcript. Indiar. Oc- 
cident. damnavitque tanquam naufez provo- 
candz aptum. In deícriptione Mufzi Septaliani 
Paulus Maria Terfagus cap. 57. Sed quam im- 
merito, Judicant feré omnes cum Pervanis' Eu- 
ropzi, quibus adeo ea potio arridet , ut qui fe- 
mel illi affueverint, fe fine illa vivere poffe ne- 
gent. ^ 
38 Arcula Sinenfis undique circumteda tela 

quadam non lineis filiscontexta, fed arun- 
dineis, & quidem fubtilifimis quales funt pili 
equini. Huic fimilis eft crater viminibus minu- 
tiffimis decuffatim fe interfecantibus contex- 
tus ; ejus partem intimam bitumen quoddam 
contegit vernice Sinenfi fuperinducta pelluci- 
dum. 

29 Da- 


Clafsis Septima . 


. Bacilli, quorum aliqui eburnei, aliqui li- 
9 gnei , vel arundinei, characteribus Sinen- 
(ibus exornati. HisSinenfes fufcinulz loco ci- 


bum capiunt , ut ori admoveant, & quidem tan- 


tà dexteritate , ut ne vel mica decidat. Manu 
enim tangere epulas indecorum effe apud Si- 
nenfes referunt Scriptores, adeoque mantilias 
in ufu non funt ; cum manus nunquam cibis de- 
turpent, pedem romanum bacilli zquant lon- 
gitudine, craffitie veró calamum aníerinum: ex 
tribus eorum partibus dux rotundae funt tertia 
quadrata vel octangularis ; ut fub num.11. 

Cochlearia , quorum aliqua ex cornu fcy- 
3O thico » alia ex ligno duritlimo elaborata;in 
parte anteriori latiora funt , & admodum con- 
cava. His utuntur Tartari. Crimenfes propé 
Pontum Euxinum. Formam feré fimilem ha- 
bent alia Cochlearia lignea a Turcis adhibita , 
fed maculis diverforum colorum afpería. 

Duo atramentaria a Períis elaborata, & ma- 
3I gno pretio habita, licet papyracea illa (int. 
Ulaumquodque componitur duobus veluti tu- 
bulis quadratis, quorum alter in altero tanquam 
vagina recipitur. Interior continet vaículum ex 
orichalco , vel argento aptatum proatramento 
fervando: Exterior flofculis aureo liquore ef- 
formatis , diverfis coloribus interdi(tin&tis , & 
nitidiffima fandracca fuperindudta pellucidis 
eleganter exornantur . 

- Difficile dictu eft , quàm folerti arte Perfz , 
atque Arabes talem vernicem componant , qua 
multa artefacta nitentia reddunt , puta arcus 
militares , fagittas ; arma, cap(ulas , calamos li- 
gueos , quibus fumum tabacci ad Os attrahunt, 
& fimilia. Plura experimenta tentavi , ut fimi- 
lem conficerem , fed fruftra, donec Sacerdos ex 
Syria Romam profugus in ca arte peritiffimus 
modum genuinum oílendit vernicem illam» 
'tomponendi. Secum ille detulerat quandam» 
gummi fpeciem , quam patrio nomine Sazdri 
Arabes appellant ; non tamen eft fandracca vul- 
garis , licet illi fimilis , aliquantulum fubalbi- 
dior. Illam lento igne liquatam calido cleo mi. 
Ícuit; ex lini femine expreffo, fed primüm valdé 
decocto , iterumque brevi temporis fpatio puta 
dimidii quadrantis ad ignem admovit , ut opti- 
mé ope bacilli illa duo fimul commifcerentur . 
Deinde tabulam optimé levigatam , & colore 
feu glutine aliquo primüm fuperindu&o , & ex- 
ficcato , vernice illacontexit. His peractis do- 
cuit exponendum effe opus in loco , ubi pulvis 
adhaerere non poffit ;, ut paulatim exficcetur ; 
vernicem demum leviter nngendam olco , quod 
Napbta Syri appellant, & cjus loco poffe ad- 
hiberi humorem illum , qui in Italia in agro 
Mutinenfi e faxis defluit , & vocatur Pere 
oleum , 


233 


Alia artefacta addenda hic funt, qux ex 
32 Regno Sinarum obtinuimus , ideft Pyxi- 
des ; arculz , fcyphi , cyathi ; & alia hujufmodi, 
qu& omnia vernice pellucida contectafunt, & 
floribus ; aviculis,diverfifque ornamentis, auro, 
& coloribus efformatis preclara. Talem verni- 
cem compingendi modum unicé Sineníes ha- 
bent , quamvis fimilem ubique terrarum diu 
noctuque excogitare permulti ftudeant , fed 
fruftra ; nam duritiem illius, licet zqué nitidam 
conficiant , affequi non poffuat, omaes enimo 
quotquot amulari Sineníes conantur gummi - 
lacca , vel fuccino , vel hujus generis bitumine» 
alio , fpiritu vini diffolutis utuntur ; Sinenfes ve. 
ró utuntur oleo feu bitumine, quod ex peculiari 
arbore Regionis Sinice defluit, Ut omnia pau- 
cis comprehendam , expono epiftolam , quam 
mihi infcripfit anno 1697. P. Petrus Vaa Ham- 
me Bruxellenfis , e noftra Societate in Sinis Mif. 
fionarius ; quem rogaveram , ut mihi veraicem 
Siaeníem conficiendi modum fincere indicaret. 
Ita ille. 

Quz R. V. quzrit de Vernice Sinica, ea hic 
expoao quanta poffum claritate ; & brevitate». 
Vera vernix Sinica a Sineníibus vocatur. Ci eft- 
que fuccus arborum , qua& arbores in altifimis 


montibus Provincie Su cbues inveniuntur ) & 


nufquam alibi quod fciam .. dicuntur effe valdé 
procere , & rectifime. Laditur autem cortex 
certis temporibus , & liquor inde ftillans eft 
Vernix Sinicalegitima , qus fi non falfificetur ; 
fervari potcft ad 20. annos,& quocunque traní- 
portari fi bene claudatur, & veatus excladatur 
ne paulatim ficcetur, vel corrumpatur . Hac 
vera vernix Siaica , fed a Sinenfibus paffim cor- 
rumpitur , vel falfificatur. Unalibra plerum- 
que venditur uao floreno belgico, five tribus 
juliis romanis circiter. Qui eam falfificare vo- 
lunt , mifcent illam aqua , veloleo. Qua aqua | 
veloleo falíificata eft , vix biennio fervari po- 
teft , fed paulatim corrumpitur. Adhibetur au- 
tem hoc modo; obducitur cuicunque ligno , vel 
picturz , vel cuilibet rei duro aliquo penicillo ; 
cujus pili duriores fint & breviores , & fic ex- 
tenditur : tum exíiccatur paulatim non tamen, 
folis radiis exponitur. Poteít etiam bis; ter,aut 
etiam quater Vernix obduci pro libito. Ego 
hactenus diftinguere non poffum véram a falfifr- 
cata , fed fi poffim emere aliquam veram , & le- 

gitimam , conabor quzrere occafionem mittea- 
di R. V. nam cuicunque vafculo, inó & arun- 
dini craffiori imponi poteft : & fibene claudatur 
quólibet transferri ; fed vereor , ne mihi obtru- 
dant falfificatam pro vera , quia Sinenfes funt 
gentiles, & feré omnes fuas merces falfificant. 
Hzc ille , ex quibus patet vanos effe labores eo- 
rum , qui vernicem Sinicam componi poffe iro 

Euro- 


234. 


Europa fibi fuadent , mendacefque illos effz» , 
qui bitumina a fe compofita pro vernice Sinica. 
venditant imperitis , 

Scrinium , & vafcula alia rccenfeo in Urbe 
33 Af Bengalenfi extra Gangem fub impe- 
rio magni Mogolis fabrefada , vernice Sinenf(i 
atrato colore faturata, undequaque pellucida, & 
floribus infuper aureis ; fruftulifque conchylio- 
rum argenteis maximo artificio exornata , qua- 
mobrem tum a Bengalenfibus , tum ab exteris 
Nationibus magno pretio habita , 

Item StateramSinenfium qua aurum argen- 
34 tumque accuraté poaderant, Bacillus eft 
eburneus craffitie pennz gallinacex punctis ; & 
lineolis proportione aritmetica accurate diftin- 
&us, nec non duobus tenuiffimis filis inftructus, 
quorum unum hypomachii vices fubit, manu 
appendentis fübfientatus. In parte extrema 
Jancem parvam habet, cui ponderandum au- 
rum, & argentum imponitur, Hujus generis 
ftateram ita Vormius defcripfit lib, 4. cap.5. Ba- 
cillus eburneas feptem unciarum longitudine , 
craffitie penne columbinz , punctis, & lineolis 
accuratiffimé ; & minutiffime diftin&tus , ex al- 
tera extremorum lancem parvam eneam depen- 
dentem obtinet , cui ponderandum aurum indi- 


tur , quod expendit pondus eorum quadratum , ' 


feu potius teffellatum , quod filo fufpenfumo 
tranfcurrit lineas , & puncta in baculo fienata. 
Huic autem ponderi in duobus amplioribus la- 
teribus infeulpta funt puncta quinque , in angu- 
ftioribustria, Totum veró pondus drachmam 
unam , & fcrupulis duobus pendet, Univería 
hzc fabrica theca lignex clauditur , figura co- 
chleare fermé referenti, in cujus Manubrii ex- 
tremo , clavus eft circa quem voluitur , oper- 
culum ubi aperitur, vel clauditur. Ferunt Si- 
nenfesMercatores has libellas ad cingulum por- 
tare , ut oblata numifmata iis ponderent ; & de 
pretio ftatuant . 

Juxta illam eft Vafculum Mofcoviticum» , 
35 pro tabacco fervando , lacca rubra, & du- 
riffima obdu&um. Aliud etiam videtur in novo 
Regno Americano fabrefadum ex cochlea, 
quam Veneream appellant Authores , encar- 
piis argenteis exornata, cui gemma ruübre, & 
virides appofita pretium addiderunt, 

6 Sacculum ore Jatum in mucronem definens, 
72 quatuor feré palmis extenfum, opere reti- 
culato funicalis inter fe pluries implicatis com- 
pofitum in Brafilia; ubi incole illud vocant 4:6. 
Eodem mulieres utuntur. ad pondera fupra dor- 
fum ferenda, puta lignorum;fru&uum,Sacchari, 
& fimilium. 

37 Globus ex bractea ferrea compofitus, cujus 
diameter dimidium palmum equat. Pre- 
tiofum illud eft ob foliatum opus; quo exorna- 


Mufzi Kircheriani 


tur ex auro argentoque ipfi ferro mira arte in- 
fertis. Aureos flores , & frondofos ramufculos 
argentea luna cornibus fuis frequenter ample- 
&itur, Illo enim utebatur. in ultima obfidione» 
Urbis Bude praecipuus Turcarum Ductor , ut 
manus calefaceret. In parte enim ejus concava 
Vafculum ineft duplici circulo verfatili ita inhz- 
rens , ut nunquam e centro dimoveri poffit, nec 
jn partem contrariam obvolui ; adeoque carbo« 
nes ignitos , etfi globus in oppofitas partes cir- 
cumaegitetur, femper ia eodem fitu retineat. Di. 
viditur autem commodé inducas partes, ut car- 
bones imponi poffint , & firmé clauditur , bene- 
ficio duplicis retinaculi hinc inde appofiti ; & | 
plura foraminula in eodem patent , ut aer rece- 
ptus ignem confervet , atque ex iifdem fumus 
odordmentorum evaporet. 

9 Theca rotunda ex ligno unius feré palmi 
3 longa , corio rubro circumveftita ; & bul... 
lis ex onchalco exornata. Illam deferunt e cin. 
é&ura dependentem in itinere Turca , aliique» 
Viatores in Syria, & Afia minore, cum pluribus 
vafculis ex porcellana inclufis , quibus ad hau- 
riendam potionem utuntur, ideít aquam cali- 
dam;in qua femen vulgó dictum Kaff? decoctum 
fuerit. 

Globuli precarii eburnei quibus. utuntur 
39 Turcz in fuis precibus. Illi enim decem 
quaídam cantilenas fummo mane, meridie ac 
vefperé fingulis diebus recitant: quamobrem 
numerum trige(imum non excedunt globuli ; 
quibus eas numerant. Has preces retulit D.Ta- 
vernier ; & globulos P. Juftinianus Capuccinus | 
in fua hiftoria Turcarum typis data a Doctores - 
Jacobo Cinelli part.1 . art. 3. pag. 15. bi 
| O Aliud capitis tegumentum numeratur - 
4 prater ea num.26. relata, quod a Brafilia 
detulit P. Francifcus Maria Bonuccius noflra 
Societatis in co Regno Miffionarius, Biretums 
illud eft, quo Sacerdotes utuntur colore ni-. 
grum forma rotundum eft , ultra palmarem alti- 
tudinem elevatum , cui feré fimile adhibetur 
etiam in Lufitania . | 

Nec defunt opera mira arte abfoluta, pr- 
4l fertim ex ebore, quorum aliqua tantümo 
hic indicantur. Granum piperis, in vas confor- 
matum , altz fed tereti bafi eburnez innixumo . 
In ejus perexigua cavitate continentur ultra, 
quinquaginta pocula in formam calicis tornata; 
& fingulorum pedé annulus fubtiliffimus circuit. 

Eburnea cavea in qua avicula Pfittacum. 
42 referens. Quantum Artifex laborem pa-. | 
tienter tulerit in ea componenda, íolàüm qui | 
eam videt , conjicere poteft.  Subriliffimis 
enim fulcris adnectuntur pené innumeri cir- | 
culi , quibus invicem iní.rtis undequaque» - 
pervio Aeri patent fpatiola. 

43 Nec 


Claífsis 


Nec minoris artificii exemplum praebent 
43 duo artefacta ex minutiffimis fimilibus 
circulis compa&a , in quibus proftant brachiola 
in gyrum , & plures ordines difpofita , inftar co- 
rum , quibus in templis lampades fuftentantur . 
Alterum ex his feré octingentas particulas nu- 
merat, quibus inter fe connexis componitur,mi- 
ra arte torno elaboratas . 

Plures globuli ex cry ftalo , in quibus di- 
44 verfa dttefidta confervantur per angu- 
ftum- eorum foramen immiffa , puta animalium 
venatus. Pecudes in prato pafcentes , Chrifti 
Servatoris in cruce pendentis imagines, qui- 
bus hinc inde B. Virginis D. Joannis ; &,Divz 
Magdalena fimulacra ; ex ebore folerti arte» 
expeuía . Hos globulos fulcra fuftentant fub- 
tiliffimé tornata, " lofículis pluribus adjectis, exili 


tunica eburnea in torno expreffis, 


,e Eburneietiam funt diverfi globi , in quo- 
45 rum fingulis aliquot foramina patent;per 
uz alii minores globuli apparent inclufi , vcl 
Rellulz totidem radiis foraminibus refponden- 


tes, quas inftrumentum tornatile mira arte. ex 


intima globulorum parte efformavit. 

6 Globi majores videntur ex vitro, in qui- 
4 bus mirabili induftria inclufa funt arte» 
fa&ta ligaea per anguftum eorum foramen im- 
milfa , & intus (imul compofita ; aliqua etiam» 
ferreis clavis bene repercuffis ita colligata, , 


*^ 
ut non adeó facilé poffit excogitari qua nam 


arte fine vitri fra&ura potuerint illa perfici. 
Numifinata aliquot hanc arcefadorumo 
47 claffem exornant ex ebore, & buxo ,in 


"quibus diverfe imagines anaglypto opere emi- 
fient , a füperficie , 1 non tamen ícalpro efforma- 


Ue Um modulo, fed ope inftrumenti cujufdam. 
tornatilis , ingeniose excogitati , in quo dum» 
numifma rotatur circa fuum centrum , diverfis 
fimul motibus progreditur ; & perficitur. Augu- 
fte Vindelicorum hujufmodi numifmata elabo- 
rantur , nec in Mufxo inter inftrumenta fabrilia 
hzc machina tornatilis decft , quz fuo loco for- 
taffe explicabitur. 

3 Opera, plurima ab arte elaborata nume- 
4 rantur, quorum exilitas etfi minima, ma- 
ximo tamen pretio habetur. Si enim Micro- 
Ícopio recognofcantur ; in iis apparet quidquid 
folerti arte in magnis potuit Artifex exprimere . 
Hujufmodi funt: fimulacra Chrifti in cruce pen- 
dentis ; adeó exigua , ut per foramen acus pof- 
fint permeare : ferrei Peífüli cum claviculis ce- 
rafi nucleo minores; Globuli precarii chalibea 
catenula fimul colligati, qus potius Capillo 
quàm fetis affimilatur . 

A9 Inter artefacta locum habent alique edis 
7 culeex ligno hierofolymis elaboratz 
quibus vel Chrifti | fepulchrum ; vel Domus Na- 


Septima. 


235 


zarena, vel Prxfepe Infantis ibis reprafen- 
tantur , ut plurimum teffellato opere exornata , 
quod rofule vel flofculis ex concha margariti- 
fera efformant. 

Alix imagines puta B. Virginis, vel In- 
»19) fantisJetu in Urbe Goana , rudi quidem 
delineatione., fed magno labore, & induftria, 
in ebore exculptx , adjectis floribus , & trondi- 
bus etiam eburneis ; quibus exornantur. 

Pocula duo ex cornu Rhinocerotis rotua- 
$1 dà , quz pedes eburnei fuftinent : , eadcm 
contegunt duo opercula pariter eburna torno a 
perita maau elaborata. Cyathi ex ungula Al- 
cis, & aliti exuagula onagri , quorum omnium 
partem. exteriorem Árcificis manus fcalpro 
exornavit. Crux eburnea cum imagine Chrifti 
Rcdemptoris Bafi impofita 5 in. qua d fiverfa Sanu- 
&orum fimulacra, qus ex ebore fingularis ar- 
tificis induftria perfecit... Cornu eburneum ex 
Africa allatum cum figuris variis elegantiffinie 
exculptis. Poculum ligneum , in fec continens 
centum alia pocula torno elaborata tanta tenui- 
tatis, ut craffitie chartam noa fuperent , & fin- 
gula contactum vix patiantur. [ta veró com- 
pacta funt , & unum alteruin excipiat ordinc, 
donec ad minimum fuerit deventum : Primum, 
& inaximum oninium pede, & Bafi munitur , 
quibus rcliqua carent , claudit omnia theca li- 
gnea firmior, ut fine periculo tra&ari poffint. 
Tubuli ligaei ex Urbe Aleppio, quibus tabacci 
fumus hauritur ; quatuor pedum longitudine» 
extenfi , qui in partes quatuor dividi poffunt;ita 
ut una alieri inferatur , exterius coloribus variis 
depi&ti ; & lacca incruftati . 

A Hancartefactum claffem. claudat Cateni- 
32 la eburnea palmaris longitudinis , in cu- 
jus altera extremitate conjungitur corona ex 
tribus fübtiliffimis filis contexta , fimul in gy- 
rum implicatis ; quorum nullum terminum ha- 
bet nec principium ; alteri veró columba eft al- 
ligata, quz roftro fuftinet crucem cum imagi- 
ne Divini Redemptoris affixa; Omnia hzc ex 
unico eburis fragmenta exculpta funt , mira- 
bili artificio , nt quamvis fuerit in tenui labor , 
non tenuis fit Artificis glória. 


ARMA BARBARORU M 
DIVERSA. 


Rimum locum obtinet gladius Japonius 
I plurimi eftimendus , eó enim aliqui ; e 
noftra Societate transfixi funt in celebri perfe- 
cutione Regis Taicofamz .. Tribus palmis fere 
eft longus , Manubrio eburneo munitus ; & va- 
gina te&us ex corio pifcis duriffimo. 


Y 22 2 Duo 


236 
Duo baculi feu potius Clavz fex palmis lon- 
A ga latiores in una excremitate remorum in- 
fiar. Ex quodam ligno nigro, & ponderofo 
conftant , quod vocant ^/apema , cis aliqui Po- 
puli Brafilie appellati 72pzye utuntur, & ali- 
quando fafciculum pennarum in extremitate» 
eorum alligant, quod ornamentum vocant 
Atirabebe, & Iatirabebe. 

Pharetra fagittis gravida , quarum alique ex 
3 Afia minore aliqui ex Arabia deferta, al- 
late diverfa cufpide ferrea muniuntur ; Aliqua 
enim illam veluti lancea complanatam habent , 
alique quadratam , alie rotundam ,. & folidio- 
rem. 

Manipuli Sagittaruni , quas milites in Tri- 
A remibus Pontificiis anno 1694. Piratis 
Affricanis eripuerunt , dum propé Centumcel- 
las infidias navibus Chriftifidelium moliren- 
tur. 

Manipulus alius Sagittarum , quarum cufpi- 

ore ultra palmum extenfz, non ferrez , fed 
lignez ex cbeno nigro funt. Barbari illas con- 
ficiunt in Regno Brafilie dicti 7 apuie , iifqueo 
utuntur jactu fine arcu , imponendo ligno cui- 
dam excavato inftar tubi per medium fecundum 
longitudinem diffe&i. 
6 In Regno etiam Brafiliz Barbari montes in- 
V colentes vulgó dicti Kiriri aliis. fagittis 
utuntur , feu potius telis ; octo feré palmos lon- 
gis , quorum cufpides conftant ex ligno rubro , 
& ponderofo , dentibus inftar ferre afpero. 
Reliqua pars teli conftat ex arundine paluftri 
leviffima, cui pennas avium adneétunt ; vocant 
utramque rem nomine zba . Aliquibus etiam 
cufpidem ex arundinibus hinc inde acutam jun- 
gunt, qua facilé in pugnis tranfverberantur , 
urpoté qui nudi penitus more belluarum ince- 
dunt. Jarupara appellant fagittam hanc , quz 
ex arundine Zacoaya vocata , acumen habet. 
Ilis arcus copulantur exligno ponderofo, & 
& rotundo ; ad palmos feré novem extenfi , fu- 
niculi quibus infle&untur, funt ex goffipio , fed 
valido. Tales arcus vocant Guirapara , & 
"Urapara, lignum autem quo fiunt, Guirapariba, 
& Urapariba a Lufianis dicitur Paod4'arco. 
Funes e Goffipio Guirapacuma dicunt , ut nar- 
rat Georgius Margravius cap. 10. Tubas con- 
ficiunt hi Barbari ex offibus humanis , quos no- 
minant Cazguezca. Alias etiam tubas habent 
factas ex conchis marinis , quas Guata » pi gnacu 
dicunt, & ipfas Tubas NPum bugo acu. Ejut- 
modi íagittis etiam utuntur ad feras cupiendas 
in filvis ; & in fluviis pifces. | 

Arundo indica quinque palmis extenfa , & 
7 leviffima in przlio tamen ea utuntur Bar- 
bari arena repleta , ut validiffimis iftibus hoftes 
profternant, 


Mufzxi Kircheriani 


8 Clava Americana barbarorum ex duriffima 
"9 Silice more lentium opticarum elaborata; , 
adcó ut Rhomboidem formet , & ob craffitiem. 
corporis idus vibrationem augeat. Ia medio 
foramine excifo Manubriam ligneum tripalma- 


re inferitur. Illa eft venerabilis , eó quód alicui ^ | 


é noftris Miffionariis effractis cervicibus coeli 
januas aperuerit; ut refert Kircherus in fua Mu- 
feo pag. 34. | 
Cum eadem veneratione fervatur PTra- 
mea Japonica qua aliqui e Societate» 
capite plexi fuerunt . Lamina eft tripalmaris 


modicum inflexa , duarum unciarum latitudine, 


utrinque duplicata crenula exornata; €x una» 
parte in acutam aciem, ex alia vero craffiori 
dorfo inflru&a . Manubrium habet, & cu- 
preum orbem ad manus defenfionem . Va- 
gina lacca Sineníi nitet nigricanti colore» 
mixta. ! 
IO Clavaex ligno duriffimo, & ponderofo ; 
. qua Barbari Americani utuntur , tribus 
feré palmis extenfa , quatuor uncias in latitu- 
dine , duas equat craffities dimidium ejus pal-- 
mum pro Manubrio eft reliquum utraqne ex 
parte aciem habet inftar gladii, qua facilé ho- 


ftium capita finduntur. Alia infuper eft fecuris 


inftar elaborata , fed ferri loco Silice duriffima | 
munitur . | 4l 
I His acceffit donum Excellentiffimi Herois. 
ji Montecuculi , exercitus Cafarei. fupremi" 
Imperatoris contra Turcas , videlicet fcutum 
& framea Turcis erepta anno r678. hac eft ar- 
gento exornata : Scutum veró ex funiculis 
Ótridié fimul contortis ; .&.colligatis conftat . 
Hos olofericum villofum contegit Umbone ex : 
lamina Chalybea fuperaddito , leve quidem; 
pondere, fed validiffimum eft contra framea- 


rum ictus , eritque ab eo relate yi&orie peren- | 


ne monumentum . 


FRUCTUS EXOTICI EXVARIIS 
INDIARU M REGIONIBUS. 


Nter fructus peregrinos ex Indiis advectos 

in Italiam , primum locum obtinet Coc- 
cus ; quem de Maldiva appellant. Hsec de tali 
fru&u Nardus Antonius Recchus protulit irn 
lib, 3. cap. 4o. de rebus indicis novz hifpaniz . 
Maldivas Infulas aliquando continentem fuif- 
fe, inundatione- tamen fubmeríam , & has re» 
manfiffe infulas referunt , atque in iis fuiffe pal- 
mas, que hos protuliffent coccos. An vetó 
plante differant a noflris , cum nemo truncum; 
aut folia infpexerit ; certó quis afferere nequit . 
Soli namque cocci ; nunc finguli ; nunc bini 

con- 


Clafsis Septima t 


conjundi in litora ejiciuntur , quos nemini 
colligere licet ; nifi cum capitis periculo, eo 
quia ad Regem pertinet quidquid & mari in. 
litus ejicitur . Inveniuntur autem ipfi Cocci 
interdum exigui figura ouali, magnaex parte 
nigro ac nitido cortice contecti , medulla feu 
pulpa interior, quz ficcata duraeft, & can- 
dida, ad pallorem tamen inclinans, infuper- 
icierimofa eft , & poroía, & nullum faporem 
habeas, Magni fit hujus Cocci ufus , praefertim 
pulpe ejus apud earum Iníularum indigenas 
adverlus venena , ajuntque aquam in varis ex 
his nucibus paratis , aliquando confervatamo , 
adje&ta medulle particula utilem effe ad coli 
dolorem pulía caufa per vomitum , nec non ad 
paralyfim , Epilepfiam aliofve nervorum affe- 
é&tus. Ulyffipone hec medulla ficcata reperitur 
venalis ;. magno tamen pretio  & magni afti- 
matur. | 
Francifcus Calceolarius in fuo Mufzxo fe&. 5. 
pag. 620. figuram ejus cocci pofuit, qualem 


nos hic exhibemus num. 12. illumque ita de- 


Ícripüt. De cocco, de Maldiva appellato fcri- 


bit Garzias Hortus , & Clufius; non feligemus . 


aliqua. Nigerigitur eft hujus Cocci cortex » 
& nitidior vulgari Cocco, figura ovali , magna 
ex parte ita rorunda , & vulgaris ; medulla five» 
pulpa interior ficcata dura eft admodum, & 
candida , nonnihil tamen ad pallorem incli- 
nans, Eorum qui in Mufxo repo(iti cernuntur 
maximus cft duobus palmis longus, & Sexqui- 
cubitalem Peripheriam xquat, ut omnino fa- 
tendum fit áb exoticarum rerum peritis nihil in 
eo genere nafci in Europa , quod cum eo jure» 
' conferri poffit . 

Plures alii Cocci , feu illos mavis nuces ap- 
2 pellare , vifuntur in Mufzo , quz ex diver- 
fis Indiarum Regionibus allatz funt ; ubi pro- 


ducuntur; preíertim Americanis. Ex iis ali- | 


que funt, quasIndi 7faroz Mexicapni Coyolli 
appellant. Earum arbor eft vaífta palme ma- 
gnitudine ac figura , fru&us orbicularis at pau- 
lo longior, capitis humani amplitudine. Du- 
plici contegitur cortice , externo villofo, in- 
terno nitido, preduro, & nigricanti colore» . 
Intra trium menífium fpatium racematim depen- 
dens maturefcit ; interdum feptem octove racce- 
mis centum fexaginta libris pendentibus arbo- 
rem fuam onerat. Ejus duo funt pracipua ge- 
nera , alterum fructui ferendo, alterum veró 
liquori idoneum . Nafcitür paffim precipue in 
maritimis locis. In.nova Hifpania non unicum 
obfervatur harum palmarum genus; diveríaque 
alia genera obfervanturin aliislocis. — Aliud 
namque eft ferens fru&um longe minorem prz- 
di&o. InInfulis Philippinis funt aliz arbores 
yocatz Dabei alim Sac/ac. Univerfe earumo 


237 
partes funt ufibus humanis aptiffimz, nam ex 
ligno foventur ignes, fabricantur naves, & 
aptantur mali , conftruuntur zdium teca , ftil- 
lat fuccus ex tenerrimis hujus racemis incifis 
qui excipitur fiftulis arundineis, & ufurpatur 
pro vino prima die fuavis, tribus fequentibus 
injicundus , deinde inutilis. Ex hoc vino fer- 
vato acetum fit acerrimum , quod admotum igni 
omnem acrimoniam amittit. Ex eodem vino 
carbonibus admoto fit mel ac Saccharum fua- 
vifimum . Ex cortice parantur ellychnia in- 
flammando pulveri bellicorum tormentorum» 
opportuna , navium funes firmilfimi ; & falti 
humoris injuriis non obnoxii ; paratur materies 
ftupea pro tabularum compagibus in. navibus 
implendis. Interno altero cortice pocula fiunt 
auro, & argento exornata, & credunt potum 
utiliffimum contra paralyfim ; & ad nervos cu- 
randos. Nucleus caliditfimus faporem refert 
amygdala, miícetur cibariis praefertim orizx; 
ejus tamen alimentum eft concoctu difficile» . 
Editur etiam loco caftanearum. Si recens aqua 
fervida mifceatur ; & agitetur ; oleum producit 
ad condienda fercula. Unaquaque etiam nux 
continet lac ; five liquorem candidum ad trium 
feré librarum menfuram ; ad morbos curandos 
aptiffimum. Ex cortice feu foliis arboris ihter- 
dum parantur folez calceamentorum; alios ufus 
medicos, vide apud Nardum , & Antoniumpo 
Recchum de rebus indicis. 
, Quatuor minores nuces oblonge magnitu- 
3 dine malum citrinum imitantes ,nigerrimo 
colore atratz adeo ut exebeno nigro, feu po- 
tius ex bubalinis cornibus videantur artefacta , 
Has Mexicani, & Hifpani exoraant argenteis 
bracteolis, & pedem illis addunt , ut cifdemo 
utantur in potione indici nectaris , quod Cocco- 
latam vocant. 

Ejufdem formz alii& nuces funt, in Mexico 
4 produc&z , quarum cortex offeam flavedi- 
nem habet. Cocculi etiam alii non defunt di- 
verfi , inter quos fru&us Branfilienfis dicus 
caccimbo ovum gallinaceum figura zmulans , 
quem villofo amictu fi fpoliaveris , & cxpoli- 


veris , nitidam fuperficiem flavedine pallida, 


faturatam oftendit , nafcitur ex arbore quz vo- 
catur a Brafilienfibus Pria/aba . 
S Cucurbitx diverfigeneris etiam numeran- 
tur. Aliquz funt dimidium palmurtn zquan- 
tes ,alig veró minores ; & formz diverfz , om- 
nes tamen nigri coloris, & varia incifura exór- 
natz. In his Peruani , & Brafilienfes Bal(ama 
confervant , unde fuaviffimum odorem teti- 
nent, & exhalant. Barbari Brafilienfes ex il- 
lis conficiunt Lagenas , Cyathos , & hujufmodi 
Vafa.- 
LÀ 


6 In- 


238 


6 Incolz autem novi Regni Granatenfis eaí- 
dem quadam lacca diverfo colore infe&a, 
undique contegunt , ut illis utantur ad potum 
hauriendum , & pro lufculis cibifque apponen- 
dis in menfa. Aliqua videntur in Muízo. Ma- 
jor vocatur 7 utumma de Uraba . Ex his eriam 
fru&ibus excipiunt fepé portionem rotundam ; 
qua pro capitis tegumento utuntur . ; 
In ejufdem Regni Americani plaga , quam 
7 dicunt Mff? ubi Smaragdi effodiuntur;fru- 
&us colligitur ex quadam arbore palmz fimili , 
fed fpinis afpera, in quo nucleus eft duriffimus, 
& cjus cortex lineolis fubalbidis miré ferpenti- 
bus exornatur. Aliquot ex illis numerantur in 
Muízo. | | 
8 Numerantur ctiam quamplurimi cocculi ex 


fed corticem craffum , & valdé durum habent. 
Globulos precarios ex iis, & aliis fimilibus con- 
ficiunt Indi . 
Plures fru&us ex procera arbore, qux in» 
O Monte Libano perpetua fronde vireícit, in- 
dicat num. 13. & vocantur cedri ; Pinearum fi- 
gurz non multüm diffimiles , fed graciliores , 
dura & odorata fubftantia, nec non compactili 
Íquammarum ftrue compofiti fubfulvi coloris. 
His Arabes utuntur loco thuris; fi enim carbo- 
nibus ignitis fuperimponantur ; quidam humor 
exudat odoratus. Coeterum arbór , a qua pro- 
ducuntur utiliffima eft, & ramos latiffimé fpar- 
git, ita ut ejus caudex quandoque a quatuor ho- 
minibus expanfis brachiis vix ambiri poffit. 
Cortíce eft fcabro , rami foliis cenuibus, & 
brevioribus abjetinis , non tamen acutis. Li- 
gnum ejus durum eft , & fenio vix confumitur . 
Hinc Salomon in fabrica Templi Hierofolymi- 
tani hoc ligno ufus eft. 
Avellanam iudicam fubnecto , quam Clu- 
IO iis defcripfit lib. 2. cap. 1 9. exoticorum. 
Ternas uncias longitudine faperat , latitudine» 
unam , putamine craffo , fupina parte feffili; ru- 
gofo fcabro , & cinereo; pronafeu gibba parte 
]zvi, fübrufo ; vel potius fpadiceo: nucleum 
continet gemellum fubftantia firma , fubfufca , 


pingui ; & oleaginofa , odore fatis jucundo prz- . 


dita, & fapore non ingrato. Hanc eruditus 
Matthiolus Avellanam indicam appellat. Ejus 
fiauram expreffam exhibuit Calceolarius it, 
Muízo pag. 6o5. ut num. 14. 
Amygdalz Pervanz fequuntur, vulgó 
1I Almendras de Peru , fic dicte quód ope- 
rimentum earum fit fimile ei, quod habet 
Amygdala , & nucleus etiam fapore , & colore 
amygdalam referat. Fructus eft triangularis 
dorío lato in bina latera angulofa , fed angufta , 
tota eft feré duarum unciarum longitudine ; la- 
titudine feré unius. Huic fru&um fufius dc- 


Brafilia miffi ; avellanas mole non excedunt, , 


Mufzi Kircheriant 


fcripfit Joannes de Laet , lib. 17. deícript. Ind. 
Occid. cap. 4. hisverbis. Reperitur in Sylvis 


juxta lumen Amazonum arbor Barbaris. Ade- 


monie To4ke di&a cujus fructus T'ozgke. llla 
procera eft , & ramofa foliis grandibus almi fi- 


milibus obfcure virentibus , nifi quod poftica, 


parte nonnihil videantur candidiora. Nullos 


fert llores, fed aliquas gemmas , qux colore» 


non differunt a foliis , qua fenfim craffefcunt , 
& protundunt frü&um grandem, mole interdum 
capitis humani , penc rotundum , compreffum 
nonnihil in antica parte ; Cortice duro ; ligneo 
admodum compreffo ; exterius ftriato , & tube- 


rofo , coloris fufci, & pené nigri. Dividitur. 


interius certis feptisin fex veluti nuces , aráte 
inter fe conjuntas , qui fingulz iterum ligneo 
duro , & fatis craffo cortice tectz funt , plerum- 


que triangulares una parte magis convexa , cum 


tribus veluti futuris , valdé rugofz , & afperz , 
minus tamen quàm exterior cortex. His con- 
cinetur oblongus nucleus ; totas implens inftar 
amygdali rubicunda membrana tectus , carne 
candidiffina, & folida, & non nihil oleofa. , 


.fapore magis videtur accedere ad Avellanas, 


quàm ad amygdalas quarum ufum fupplere po- 


teft. Ejus figuram expofuit Vormius in Mufao | 


pag. 181. & nos fub num. 15. 

Brafilienfes Caftananez diverfz fpeciei , 
I2 quarum aliqua corticem adeo durum ha- 
bent » ut potius inter nuces videantur recenferi; 
colore caftaneo ad nigrum inclinante contegun- 
tnr , & valde nitido. i 

Fructus Brafiliz dictus Apeiba figura ovali; 
I3. nucleum album continet inftar Amygdalze 


fub cortice duro; & fpinofo, cartanearum ricino: 


fimili . j 


14 Amysgdala novi Regni dicitur fructus, qui 


a Clufto lib.2. Exotic. cap. 6. fub nomine | 


,Guianenfis amygdali deícribitur . Craffo, & 
duro eft putamine ; ut hoc nomine inter nuces 
referri poffit ; Orbiculari fermé figura, nifi quód 


altera parte in rectam lineam termineturac de- | 


hifcat, depreffor aliquanto. Nucleum conti- 
net candidiffimum , & duriffimum , & in binas 
partes feparatum.. Arbor qua eam fert, tefte 
Joanne de Laet lib.9.cap.4. deícript. Ind.Occid, 
tereti trunco eft ut pinus. aD. 

IS Anacardium frudus cft a Lufitanis dictum 


figuraleves, & politi: fub cortice nucleus eft 
parve amygdala fimilis . s 


16 Aoyal 


p 


Faba Malaccana .; Duplex eft, alterum; | | 
quod in Regno Malabrico naícitur oblongiores | 
& porrecto collo; altérum , quod ia Bfafiliain- |. 
curvo , & Cajeus appellatur. Colore ambo fünt | 

' nigro purpurafcentc , cordis parumper depreffi 


i 
| 


i 
I 


! 
' 


Claífsis 


Aovai vel Abovay fructus eft caftanez in- 
16 ftar , figura proximé accedens ad trian- 
gularem , nucleum habens venenatum, pu- 
tamen duriffimum , & tinnulum ; unde a Barba- 
tis tintinnabulorum loco ufurpatur , & brachiis 
cruribufque alligatur ornatus gratia. Crefcit 
hic fru&us in arbore quadam , quz teterrimum 
fpargit odorem , cum fecatur ; propterea a Dar- 
baris ne quidem ad Pyras ufurpatur, Coeterum 
arbor eft Pyri magnitudine , foliis femper vi- 
rentibus , & mali noftratis non abíimilibus, 
Ejus iconem dedit in fuo Muíxo Calceolarius 
pagina 602. num, 5. & non expofuimus Íub 
num. I6. | 
Exoticum fructum Mufzum prabet Boz- 
I7 ducb nomine a Turcis ex Alexandri 
JEgypti allatum , cui admirandas adícribunt 
Vires. Hunc infantibus geftatum amuletunmo 
effe prafentaneum ad quaslibet res adverías 
averrucandas a Plinio fcriptum referunt , quem 
propterea infantium cuftodiam , fed falfo , nun- 
cupavit. Qui in noftra rerum naturalium con- 
gerie afervatur nucis parvze craffitudinem obti- 
net : levis eft , pellucidus , cinerei coloris; lapi- 
dea feré duritie preditus ; quanquam in aquam 
conjectus fupernatare videatur. 
Mirobalanum , ab Arabis dicitur Dalegi , 
18 fructus eft prunis fimilis. Plures ejus fpe- 
cies referunt Authores; Aliqui enim. dicuntur 
citrini , alii iadici &c. afferuntur ex agris Gox, 
Bengale , Cambojz, aliifque locis indiarum» 
orientalium , & ficuti fru&u ita foliorum diver- 
fitate inter fe difcrepant. 
Phafeolus Ruber Abrus vocatus , de quo 
Alpinus in libro de Plantis. Ille e Siliquis 
- colligitur ; qua intus habenc femina parva ro- 
tunda , rubra , & dura, Phafeolorum faporem 
referentia : idcirco iis ZEgyptii in Jure celixis 
vefícuntur. Arbor unde leguntur farmentofa eft 
volubilis, foliis tamarandi;fed longé minoribus, 
quz oécidente Sole clauduntur , oriente rurfus 
aperiuntur, s 
*... Phafeoli Brafilienfes, quorum alii fabam 
20 majorem imitantur , fed renum figuras ; 
colore albo , cum macula im medio nigerrimas 
alii veró mole minores , fufco colore atrati, & 
ferpentibus lineolis nigris exornati. Ex his 
oleum extrahitur, quo ardentes lucerna nu- 


' triuntur , Alii denique grana piperis fed ali- 


quantum oblongi referunt , fanguineo cortice» 
micantes , quem nigerrima macula aut exornat, 
aut deturpat. Alii funt Phafeoli feré rotundi 
fabis noftratibus magnitudine fimiles. Corallia 
vividiffimo colore emulantur , tertia tamen co- 
rum pars nigerrimo eft cincta , allati funt ex no- 
vo Regno Granatenfi. 


Septima. 


239 


I Fructus in America celebris Cacao dictus 
21 in Nicaruga Novi Orbis Provincia ger- 
minans, Minor cftamygdalo non ingrati fapo- 
ris , tanti eílimatus, ut Commerciorum ma- 
gnam conftituat partem ia nova Hifpania. Te- 
nui tegitur membrana nigricante , nucleuap- 
continente , qui in binas aut ternas partes obli- 
qua dividitur , fubfufcum , & cinereis venis 
diftintum , Fru&u hoc referente Vormio, 
cap. 24. utuntur Incola nummorum vice : eun- 
dem pauperibus erogant; fed ufum potiffimum 
ià potu habent, quem ex illo conficiunt , c5o- 
colate dicto, qui ab Incolis valdé appetitur. 
Arbor ipía ex qua producitur magnitudine, & 
foliis Aurantiz, fed majoribus , fructus illius e(t 
longus; & fimilis Peponi , ftriatus , & rufus. 
Plenus eft hic Cacao nucibus. Seritur in Silvis 
Joco umbrofo,; & humido , de illo plura fupra- 
dictus Vormius. 

Fructus qui potiffimum Cacao mifcetur eft 
22 Rmils pipeii oblongo dicitur ab. hifpanis 
Vainilla ab Indis £Mecaxuchbitl, gtatum faporem 
addit Cacao, & attenuat craffos humores. 
Colligantur hi fru&us in fafciculos , & ad nos 
afferuntur , tenues inflar funiculi. Herba qua 
producitur humi repit , caules habet teretes , & 
Leves, de his plura Jo. de Laet lib.5.Ind.Occid. 
cap. 4- 

Nux Piftacea, quam Terebinibum indi- 
Q3 cam Theophratus vocavit, Arbor eft; 
Therebintho fimilis foliis colore ex viridi in» 
luteum inclinantibus ; Therebiathi modo , e 
ramufculis utrinque emcrgentibus, Floret in» 
cacuminibus racematim exiguo rubro flore» . 
Nuces avellanam oblongam referunt, cortice» 
albo, cruftofo magis quàm offeo. Externa tu- 
nica arida ; cinerea, medulla interna viridi , & 
dulci. Ex Períia , Arabia , & Syria afferri folet, 
quamvis in Italia quoque in hortis , & ia Infula 
Siciliz ex nucleis producatur , 

Tribulas aquaticus , licet in Itali: flumi- 
24 nibus , € lacubus alibique fit frequens, 
apud Hollandos tamen exoticum effe affirmat 
Vormius. Folia habec laca , fubrotunda, craffa, 
parte averfa maculata , nervofa , per ambitua» 
ferrata , craffis pediculis, caulem craffum , pin- 
guem, Radicem longam, fibrofam,;capillaceam, 


fructus quadruplici armatus eft mucrone, duo- 


bus aliis protaberantibus obtu(is ; ia medio eo- 
rum extantibus, cortice membranofo, alba intus 
medulla, eu(tu caftaneis fere fimili. In Annone 
defe&u quandoque ex nucleo farinam confi- 
ciunt ; ex qua panis guftai gratior , 

Inter fructus peregrinos occurrit nux quz- 
25 dam ad rotunditatcm accedens, fed non 
perfe&am. Lapidem feià imitatur , qualis ino 
torrentibus aquarum invenitur, cortex duriffi- 

mus 


240 


mus illi eft , & craffus, colorem nucum vul- 
garium habens . Medulla mihi ignota, illa; 
enim caret , cum per foramen, quod habet abla- 
ta fuerit. 
26 Bombycinus fru&us ex Melitenfi infula, , 
cortice tegitur cinereo fcabro, inzquali, 
& duro , qui ubi ad maturitatem pervenerit , in 
tres E anales partes ut plurimum | fcinditur: pe- 
diculus fructui adnectitur, Sub involucro hoc 
tomentum feu lana eft , quz femina fovet rotun- 
da. Lanugo veró candidifima eximitur, & 
Bombyx , Goffipiun,vel Xylon vocatur, ex quo 
veftes fiunt calorem. maximé foventes. Planta 
cubito altior effe folet , caule fimili malva: cum 
foliis angulofis vitis inftar , fed minoribus;flores 
funt lutei , in medio purpurafcentes , figura flo- 
ris malva. 
Tria vafa ex ligno nephritico torno elabo- 
27 rata,in quibus fiaqua per aliquod tem- 
poris fpatium maneat , eam colore caruleotin- 
éG&am videbis. P. Kircherus fcripfit in Arte» 
magna lucis lib. 1. pag. 815. caleligaum in om- 
ne genus colorum aquam tingere: videtur enim 
colore varia , filuci expofitam in diverfis parti- 
bus illam afpicias. Naícicur hoc lignum ii 
Regionibus moderate calidis, qualis eft Mexi- 
cana, In eo Regno Coat! dicitur , & 7 lapalez- 
p4tli , ab Hifpaais lignum Nephriticum. In» 
molem arboris excrefcit trunco craffo inftar 
Pyri arboris , foliis ciceris fed minoribus. Aqua 


czruleo rincta eolore epota renes , & veficamb ' 


extergit  & refrigerat , urine acrimoniam tem- 
perat, & cholicis medetur . Saporem nullum 
aqua communicat , tale lignum , fed (1 per quin- 
decim dies continuos aqua macerctur , illud 
virtute exui nec aquam ulterius tingere affirma- 
vit Francifcus Ximenes. Illud quod affertur.ex 
nova hifpania albicat , aliud quod in Brafilia vi- 
refcit colore eft ex fufco nigricante. 
3 Alia funt Vafa torno eleganter facta ex li- 
gnis diverfis peregrinis , puta Santalo, 
rubro , & albo , Ebeno nigro , & rubro , e Bra- 
filienfi, vulgó Verztzo, Aloe, Ligno San&o, 
five Lucino , Granaduliano , Serpentino, & fimi- 
libus. Globuli infuper precarii ex lignis odo- 
ratis, inter qus principem locum tenet lignum 
di&um Ca/azzbá íeu Aquile . Author Mufzi 
Septaliani de illo agens refert relationem» 
P. Chriftophori Burri S. J. cditam Romz anno 
1631.inquaagens de Regno Concincinz c. 3. 
ita loquitur. Quandoquidem arborum incidit 
mentio , quibus Regio hxc fupra omnes locu- 
pletata vire(cit, antequam ulterius progrediar , 
abs re non erit meminiffe ligni mercium om- 
nium , qux a Concincina extrahuntur pretiofif- 
fimi. Celebratiffimum hoc Aquile , & Calam- 
bà lignum eft ortum fifpectes, idem eft; fi 


Mufzi Kircheriani 


30. 


veró virtutem examinas, differunt. Harum» 
arborum [Íupercilus lxti umbrofique Kemeii — 
montes in Coelos afcendunt , ut é Coelis odoris 
rapiant fuavitatem , quz communicata arbori- - 
bus beat inexplebiles viventiü luzus.Caduntur 
amoeniffimz Silvie non minore ufu, quàm auri. 
fodinz exerceatur : & licet unicuique illam — | 
lignorum ftruem conficere quantum velint , 
nulla prohibente lege, nifi truncum fenio con- | 
fe&um offenderint, qui regio debetur rario, | 
Senectus enim arboris parit Calambà. Plant 
veró qux minoris xtatis funt , paffim occurren- 
tes dicuntur.Pa/o 4' A Aquila ; odoris fragrantia, 
impares , fed tanti mercimonii , ut exteris Mer- 
catoribus favente rege extra&tione conceffa , fi 


navem unam domin fuam onuftam reveserint, 
non eft quód vela amplius credant ventis, pau- 
periem evitaturi per faxa, per undas. Pretio- 
fifimum autem perdifficile iaventu effet , ni na- 
tura quos produxit , fuos mortalibus abfcon- 
dens fuos communicaret thefauros : in fummis 
enim inacceffibilibufque montium jugis arbores 
ha virefícunt , quibas tempore exefis trunci 
fatifcentes in fubje&a cadunt , qui a precipiti- 
bus aquarum torrentibus decurrentibus per 
montium juga , vel rapiuntur deorfum ,. velali- 
quando fparfi inveniuntur; hzcque merx regia 
cft ; uti colligitur Calamba , quinque argenteo- 
rum azftimatur in fingulis libris: in portu Con- 
cincinz , ubi maximé viget commercium, fex- 
decim : ubi fuerit in Japonenfia Emporia dela- 
tum , ducentum. Deligao hoc pretiofo , hac 
pauca tibi fufficiant. Pater tamen Marinus in» 
relatione Tunchini, quam edidit Roma anno. | 
16635. de eodem ligno agéns non convenit 2 
Burro in bmnibus , : 1 
Nucem prabet Mufzum ovalis figurz ma- 
29 gnitudine :quans ovum gallinaceum, (ed. 
utrinque acuminatum cortice ligneo , & flavo, 
nucleum continet , qui concuffo fru&u refonat, |. 
Illam exhibuit etiam Vormius pag. 202. fed a». 
qua Regione, & ex qua arbore proveniat; Íe | 
neífcire faffüs eft. Hlam videfub num. 17.  * 
Ex Regionibus /Ethiopiz fru&us eft alla-. 
tus figura ; & magnitudine referens ma- 
lum citrinum , cortice fubfufco , & levi. Illum | 
retulit. Profper Alpinus de .Plantis ZEgypti | 
cap. 17. fub nomine Ba£obab, ita ME | 
Babobab eff frucius magnitudine mali. citri y, €um. 
curbità fimilis s intus femina nigra y dura seXc | 
tremis ip unum femiarcum quaffinclinantibus,Q. | 
Jfulflantiam cucurbitarum ffzmilem babens, qut |- 
in recentibus eff bumida rubra , fapore acido nom |. 
ingrato . Frucdus recenter ab arbore excifus gu- | 
Jlui admodum gratus eff ; In. Zthiopie iuflam- |. 
matis locis acido fapore , quem contemperant di- | 
vites ; Saccbaro ,fftim valenter extinguit , mul- |. 
iumque | 


E I 


Clafsis Septima. 


tumque refrigerat .. Ibi ututitur omnes ad calidos 
affesfus , febrefque omnes putridas , pracipueque 
ad peffilentes ; tum ejus pulpam cum Saccbaro 
comedentes , tum fuccum expre[Jum cum faccbaro 
potantes . Cayri etiam , quo loco recens frudus 
non babetur , ejus pulpa in. pulverem parata ii 
utuntur , qua eff adfiringenti acidogue faporeo 
gu/lum feriens , qualis in terra lemnia obfervatus 
efl familiariffimus ejus ufus ad peffiferas febres 
ad fputum J[anguinis, ad dy[[enteriam cruentum- 
que bepaticum fluorem .. Arbari folia infunt y fo- 
liis Aurantii magnitudine ac figura valdé fAmi- 
lia Ha&enus Alpinus. Illum expofitum vide 
fub" num. 18. 

44 Globulos recenfeo ab Arbore productos in 
3l niis quam incole vocant Quity. Lu- 
fitanis dicitur Pao Ze Sabon , & fructus Sabaon . 
Arbor defcribitur a Guilielmo Pifone lib. 3. 
cap. 8. pag. 11 3. hiftoriz rerum Brafiliz his ver. 
bis. Arbor eft cortice cinereo, ut Fraxinus ; 
mediocris magnitudinis , ligno fragili , Folia, 
laté viridia oblonga non ferrata , fplendentia , 
quatuor vel quinque digitos longa ; vcl fibi op- 
pofita vel folitarié pofita , nam inordinaté po- 
nuntur. In fingularibus ramulis multos fert fru- 
Qus , quippe proprio pediculo infidet, duplicem 
rotundam eminentiam habens inftar natiump , 


aut mammarum magnitudine globuli luforii ; 


rotundus, flavus, inftar cere fplendens, & 
tranfplendens , ita ut globulus niger , qui intus 
latet videri poffit, qui fru&u commoto ftrepi- 
tum edit ; nam ampla eft cavitas, caro circum- 
je&a haud craffa cuticula tecta, lenta, & glu- 
tinofa ; faponis vicem explent; eodem enim» 
modo fpumam excitat ; amariffimi faporis ; nec 
ab ulla ave guftatur. Globulus in fru&u con- 
tentus niger , duriffimus, rotundus magnitudine 
cerafi , ac in eo nucleus albus pellicula rufa in- 
ftar avellang tectus. Ex hoc globuli precarii 
conficiuntur. De hoc fru&u agit etiam Vormius 
pag.203.Nicolaus Monar de fimpl.med. cap.65. 
& Oviedus lib.9. 

Non deeft farina , quam Brafilienfes vo- 
32 cant /4azdioca ex radice fruticis qui di- 
citur 74 azdyba . Idem Pifo illum fic defcribit . 
Frutex eff caule lignofo , pollicis bumani craffttte , 
nodofo cortice , corylino , im fex aut feptem pedum 
altitudinem affurgens, continens medullam inflar 
Jambuci . Superius in multos extenditur vamos , 
atque in borum quolibet tria , C» plura folia an- 
guffa in flelle fguram difpoffta. Radix fit duos 
vel tres pedes longa , ut tibia bumana craffa , co- 
loris exterius inflar corticis corylini obfcuri , in- 
terius albi eff que fragilis , Cv continet fuccum la- 
eum , qui letbalis eff omnibus animantibus . 
Plures in Brafilia inveniuntur fpecies . Radix ex- 
Iratda cultro ab exteriori cuticula liberaturynde 


241 


lavatur aqua, manu vote , indiametro quatuor 
pedes babenti admvvetur , cujus fuperffcies con- 
vexa lamina cuprea armata , multis foraminibus 
perfufa 4 acuta , dum vota circumagitur , radendo 
radicem , vafuya decidit im fappo/ftum linteuz s, 
Rafa hzc radix inditur longo facco facto ex cor- 
ticibus arborum , qui faccus immittitur przlo ; 
& exprimitur fuccus. Expreffa rafura immitti- 
tur cribro , deinde fecernitur , & in vafe ex ar- 
gilla, vel cupro , fuppofito igne ficcatur, fpatula 
lignea continuo agitata, hzc farina ad fummum 
per annum potefít fervari fi ab aqua caveatur ; 
hancfarinam loco panis ufurpant formata pla- 
centa cum aqua fimplici, & coquendo illam 
fuper prunas , vocaturque à Brafilienfibus 
Beiz.- 

Dum hzcrecenfebam , Liburno miffz fue- 
33 runt ad me aliqui fructus, quos Fabas 
S. Ignatii appellarifignificavit Amicus Anglus 
qui eas ab indico litore in Europam detulerat. 
De illo breviter egit Vormius cap. 29. fub no- 
mine Nucis Vomicz , ícribeus ; non dum zertó 
conftarc quid re vera fit , aut ex qua arbore pro- 
veniat. Cupidus eas penitius dignofcendi, cafu 
defcriptas inveni in A&is Eruditorum Lipfize 


menfe Decembri anni 1700. ex Epiftola P. Ca- 


melli ; exhibita in A&is Anglicanis Soc. Regie 
an. 1699. pag. 87. his verbis. Fabe S. Ignatii 
quasIndus 4g4/4r , & AMananaog , ideft Viczo- 
riolas , Hifpanus nucleos , feu Pepizas , de Byfa- 
gos , aut Catbalogan vocat , legitime funt Sera- 
pionis Nuces Vomicz , quz recentes ab argen- 
tea lanugine fplendent, & inequales varieque 
forme depreheaduntur. Harum non raró yi- 
eintiquatuor in fructu quodam Melone majore; 
qui delicatiffima cuticula levi fpleadente, & 
viroris luridi , fubter quam alius cortex delite- 
Ícit fubftantie quafi lapidefcentis cooperitur , 
coar&tantur carne quadam flava ; & molli inter- 
je&a . Sequitur hic fructus lorem fuum , & fo- 
boles eft plantz Cazalongay dicta , qux arbores 
quamvis altiffimas fefe involvendo fcandit , & 
cruncum lignofum ad bracchii quandoque craí- 
fitiem accedentem , atque folia ampla nervofa , 
& amara obtinet. Fabz exficcata avellana nuci 
cum putamine pares , nodofz, & duriffimz , fa- 
pore femine citri multo intenfius amaro : colo- 
ris autem inter album ), & glaucum medii . In; 
Infulis Philippinis , quz natale ipfi concedunt 
folum ; magnarum zftimatur virium. Amuleti 
inftar collo pendentes ferunt  eó quód zftima- 
tur prefervare contra maleficos. Ad compe- 
fcendum venenum potiffimum adhibetur , & ad 
vomitum ciendum. Nucis fragmentum, viperze 
alioramque animalium moríui, aut vulneri 
telo venenato inflicto impofitum adhzrendo 
extrahit ; hac in fupradi&a epiftola, in quibus 
Z tamen 


242 


tamen non dicitur cur Faba S. Ignatii appel- 
lentur. 

Poftquam hxcfelegiffem ; Romam appulit ex 
Infulis Philippinis Procurator Rerum noftra 
Societatis miffus ; Detulit hic aliquas hujufmo- 
di fabas ; quas Muíxo adjunxit, afferens nono 
alia de caufa eo nomine infigniri , nifi quia a» 
Patribus Miffionariis noftre Societatis ex infu- 
lis, ubigerminant , in publicum bonum defc- 
runtur. 

Vas é dimidia nuce indica flavefcente ef- 
34. formatum ad potiones hauriendas ; quod 
fuperficiem habet exornatam floribus ; & encar- 
piis circumquaque anaglypho opere difpofitis . 
Mirum eft quàm improbo labore utantur Indi 
in hujufmodi duriffimis corticibus incidendis. 

Cannella alba Clufii a multis appellata, , 
35 exoticus eft cortex ante paucos annos de- 
ferri coeptus, albicans, in tubos convolutus. Af- 
firmat Clufius fe cognoviffe ex Batavis, qui ex 
Moluccis redeunt, talem corticem non ex ramis 
arborum , fed ex radicibus detrahi , quod pro- 
bat ex frequentibus nodis , quibus diftinguitur. 
Odoratus eft talis cortex , & maxima acrimenia 
praeditus. Illum in fuo Mufzo indicat Calceo- 
larius . 

6 Nux Malabarica , ab Indis Arecza dicitur , 
3 Fru&us eft coloris cinerei, fub(ítantia in- 
teriori variegata , involucro villofo , & aculeato 
tectus; coloris fubfufci. Dentibus frequenter 
teri ab Indis referunt , có quód illos vacillantes 
obfirmet , Coc&ura fuccum ex eo extrahunt ge- 
nerofum ; quem Malabarici RegniIncolg exu- 
guüt. 

37 Folia herbe , quz exficcata ex Regno Si- 

narum in Europam defertur. Genuinam 
carum figuram defcribi non poffe ait Vormius 
pag. 165. Mufzi, cum exficcando genuinam. 
amittat ; aqua tamen calida aliquantifper mace- 
rata explicari poffunt folia ut cognofcatur. Si- 
milem a fe depreheníam fcribit folio fruticis 
rofarum . Hzc folia Sinenfes in feruentemn 
aquam conjiciunt , & poft breve tempus talem 
liquorem calidum pro affiduo potu adhibent ; 
non in menfa folüm, fed quoties in edes hofpes 
amicum vifurus ingreditur . Talem potionem 
ficut, & Arborem vocant communiter Cid , at 
in aliqua provincia male pronuntiata littera C , 
dicunt 7, ex qua voce corrupto vocabulo An- 
gli efficiunt 72? , ideo in Europa 7? , & Cia hac 
herba nominatur. Calida femper bibitur hzc 
potio ; & palato non eft infuavis, temperata, 
quadam amaritudine; fedre vera eft falutaris 
nec una cft hujus frondis praftantia , alia aliam 
folet fuperare , atque ita libram unoaureo , & 
fzpé duobus , aut tribus comparatur. Apud 
Japones przftantiffima decem , aut fzpé duodc- 


Mufzi:Kircheriani 


cim aureis venit apud quos ctiam ejus ufus , 
aliquando differt. Nam Tapones folia hzc in. 
pulverem redacta ferventis aque ciatho mifcent, 
eamque potionem ità permixtam forbent; Si- 
nenfes vcró in aquae ferventis vafculum folia; 
injiciunt ; inde calida, poftquam eorum vim 1m- 
biberit, epotatur , ipía veró folia relinquunt, 
Si plura defideras , vide Bontium in hiftoria fru- 
ticum indicorum , dialogo fexto . In Europa 
quoque ejus potionis ufus apud multos proba- 
tur ; ob infignes utilitates quas parit , & etiam 
fuaíos fortatle ab Hippocrate dicente : frigidum 
qimicum offibus,deutibus , nervis , cerebro s cali- 


dum vero amicum . Experientia autem docet, in, 
Regno Sinarum nullum hominem calculorum * 
morbo aut fimili laborare , qui ex crudis , & in- 


digeftis ciborum particulis originem agnofcunt, 
Calida fortaffe potione ob eandem caufam Ro- 
mani utebantur , a qua calicem nominaruut , ut 
docet Varro lib. 14. ob id Claudius , fcribente 
Suetonio , Caldius Tiberius appellabatur: & 
Caligula ut ingentem luctum Populo Romano 
indiceret ob mortem Sororis Drufille , aqua 
calida potum fevera lege prohibuit. d 

3 Arundines indice , qux Bazzbz feu juncos 
3 indicos dicunt , craffitie digitum zquant, 
fed vaftis internodiis predite funt. Ad longi- 
tudinem ultra viginti palmorum aliquando pro, 
ducuntur. Flexibiles ita funt, ut in circulos fpi- 
raíque circumducantur fine fra&ura inftar ner- 
vorum. In plurimis Indiarum locis nafcuntur 


& in tractu Malabarico craffz admodum , ut. ex. 


cis nayiculz viris duobus capiendis apte con- 
fici poffint , ut referunt Scriptores, inter quos 
Plinius. 

Rofa dicta Jerichuntina , ab aliquibus Ro- 
39 fa S. Marix; Rofz tamen fpecies nulla illi 
eft ; cum planta fit plurimis ramufculis przdita; 
qui fimul complicantur quando ficcatur. Illam 
in arvis Jerichuatinis non. germinare retulit 
Bellonius lib. 2. Obf. cap. 86. his verbis: Hec 
apud Iericbo non naftitur , fed eam in Arabia.s s 
deferto maris vubri litore , per arenas nafcen- 
tem obfervamus . Kefert. inter alios Gabriel 
Fallopius Trac. de Mat. med. cap.116. in lib.t. 
Diofc. Planta virtutem ineffe , qua mulieres in 
exclufione partus juventur: in aqua immerfam 
dilatari, fi foetus in lucem feliciter edatur ;. fe- 
cus veró fifoetus , vel puerpera mortem fit 
obitura. Rejicit has fabulas Author Mufzi 
Coípiani pag. 140. cum aqueo humore made- 
facta, imó tempore humido femper dilatetur, ut 
docet experientia . Hac ícripferam cum ab 
Urbe Lipfia ad me miffus fuit tractatus Valenti- 
ni Moellenbrocii , cui titulus eft Cochlearia ca- 
riofa. Hic Author in.procmio libelli premit- 
tens aliqua de plantis nonnullis mirabilibus ita 

loqui- 


—— 


Clafsis Septima. 


loquitur de Rofa Jerichuntina . Tradunt zon- 
nulli , quàüd quamuis exfucca , Cx centum anno- 
vum fit , ffngulis tamen uoclibus Nativitatis 
Chrifli, inter undecimam , €x duodecimam bo- 
vam fpontà ua. biare incipiat tandemque totas 
expandat ramos , atque eos poffea iterum contra- 
bat , &» in glomum fe colligat . Veram id fabulo- 
Jum eff , nam omni die f£ aqua , vel uino impona- 
tur fefe aperit , ac ex iis extratda iterum cen- 
Irabit , quod mibi ff lubet uidere licet s ef enim 
mibi talis Rofa , quam eum in finem comparavi , 
ut mulieribus in partu laborantibus bauffum vint, 
ip que bac ofa prius fefe aperuit exbibere po[Jem . 
Valde enim aqua in qua ea 1nfufa fuit partum 
facilitare , a multis bacenus. obfervatum eff . 
Idque Erafmus. Francifci notavit . Mibi viuum 
 leco aque placet , quod Cv rationi magis confen- 
taneum videtur , quia aqua efficacius , C» ad vi- 
yes in partu. difficli admodum neceffarias. voft- 
eiendas aptius .. Dicitur bec Rofa Hiericbuntina, 
quid non procul 4h H iericbo Civitate in Paleffina 
pereelebri , &v quidem in ejus. bortis , &v agris 
provenire credatur .. Quod autem falfum effe ex 
Bellonio 2. Obfer. cap. 86. &- Munflero in defcri- 
ptione Civitatis Hiericho. conffat , fcribentibus 
eam aperegrinis ibidem ex vicina Arabia, ubi ad 
litora maris 1n /abulo nafcitur y translatam emi. 
Iconem ejus domus fub num. 1 9. 


GUMAMATA SEU SUCCI PINGUES 
POEAR EGRINI. 


Ummi primo loco numeratur , feu Re- 

I G fing genus ex nova ,hifpania delatum , 
quod ab Indis 7 acazacba nuncupatur. Colli- 
gitur ex vulnerata arbore alta, ut populus , ad. 
modum odorata , cujus fructus ruber eft Pzonice 
feminis modo , ut refert Nicolaus Monardus. 
Celebris eft ejus ufus ; de quo fusé Calceolarius 
in fuo Mufzo fe&. 5. 

Copal Refina eft valdé candida lucens, & 
i tranfparens ex nova hifpania delata. Vul- 
nerata arbore guttatim ftillat liquor albus , qui 
ftatim concrefcit. Clufius refert. alterum ejus 
genus rugofum , & molle thuri fimile , alterum 
praftantius , citrio condito non diffimile. Suf- 
fumigii loco Indi eo utuntur . 

Ex eadem nova Hifpania defertur Anima, , 
3 qua arboris eft lacryma candida ad thuris 
colorem vergens magis oleaginofa quam Gum- 
| mi Copal , graviffimi eft odoris ; & igni impofi- 
X tafaciléliquefcit. Colligitur ex arboribus vul- 
 Reratis non aliter ac Thus . 


243 

Liquidambar Refina eft efluens ex avoori- 
4 bus vaftz magnitudinis, foliis hedera íi- 
milibus , cortice cinereo , qui incifus craffum 
Liguidambar emittit. Craffa relina eft colore 
cinereo nigricanti, & ex nova hifpania defcr- 
tur. Ocoxol arborem Indi vocant. 

Styrax Lacryma inftar gummi ex arbore» 
3 íftillans malo cidonio fimili, tefte Dio- 
Ícoride. E Cabella lbe advehitur teíteo 
Plinio. 
6 Cedria lacryma eft cranslucida , & folida, 

ex cortice arboris Cedri fua fponté defu- 
dans , colore flavo ; vehementi odore , fed fua- 
vi, & jucundo przdita eft. EJüs miras proprie- 
tates defcribit Calceolarius in fuo Mufxo 
pag. 629. 

Guayaceut arboris Gummi , ex vulnerato 
Z cortice defudans ex Infala S. Trinitatis de- 
latum , fufci coloris , odorem prunis impofitum 
exhalat acutum, 
8 Gummi Lacca rubro colore , & minutiffimis 
^ guttis concretum. Ex India Oriencali de- 
fertur . Circa illius. tamen ortum difcrepant 
Authores. Affirmat Garzias, Medicus Lufita- 
nus in India doctiffimus, lib. i. de Aromatum 
hiftoria fe comperiffe in Pegu, & Martabano 
vaftam arborem inveniri, foliis pruni , in. cu- 
jus Surculis magnas formicas , e terra enatas 
hanc laccam elaborare , ut Apes mel confi- 
ciunt , materiem ex ipía arbore exugentes . 
Hos deinde ramulos ab arbore revelli in umbra 
ficcari: meliorem effe , qux fincera fit , & ligni 
fragmentorum expertem. Alutas, & verveci- 
nas pelles illa contufa , & urina veteri macera- 
tarubro colore exaltera parte infici. De hac 
lachryma fcribens Vormius in fuo Mufzo 
cap. 23. modum illam eliciendiex arbore in- 
veniffe refert Guilhelmum Pifonem in Brafilia . 
Ienes luculenti flruuntur juxta arborem , quam 
dicunt Caaepia quorum poteftate cortex dehi- 
Ícit , majoremque fundit lacrymz copiam, quz 
coagulata fervatur. Arbor autem fic defcribi- 
tur. Caaopia humilis ; & tenera eft arbufcula., 
guttifera, a Lufitanis Pao de [acra dicta , quód 
gummi feu gutta quzdam vifcofa ex ejus cor- 
tce defluat. Ligno eft lento, e cinereo rufe- 
feícente , folia habet folida inferiore parte cx 
viridi rufeícente afpera ; fuperne diluté viridia. 
Cum adftrictionis fit particeps, & ficca talis la- 
cryma apud nos adhibetur ad Vernicem coimn- 
ponendam, quaa Sinica vernice ob nitoremo 
nihil difcrepare videtur ; Quam vernicem pri- 
mó excogitatam fuiffe a R. P. Euftachio Jfa- 
mart Eremita Ordinis S. Auguftini referc Pater 
Kircherus in China illuftrata part. 5. cap. r. 
ubi modum eam conficiendi narrat his verbis : 
e 2 Primo. 


244. 


Primó. Recipe Gummi lacce , quod ponatur in. 
vafe vitreo , ue frangatur fatis capaci . Secundo. 
Huic fuperfundatuy Spiritus «uim optimé reciifg- 
caius ad quatuor digitorum eminentiam . Ter- 
tíó , uno vel duebus diebus. digeratur ,1n dies li- 
quoremin vafe [patula agitando , ne gummi vi- 
ro adbaveat .. Quartó, boc peratto illud per lin- 
zeum tranfcoletur , identidem digitis exprimendo 
12 vitreum aliquod vafculum . Quintà. Hoc in 
digeffione pones in loco calido "vel balneo cinericio 
moderato per 24. circiter boras , Qv comperies 
vernicem fupernatare limpidamy quam per incli- 
nat ionem decantabis. Atque bac eff vernix rebus 
poliendis deffinata . Huc ufque P. Kircherus , 
qui etiam fubdit modum imbuendi baculos, & 
aliam fupelledilem . Coeterum , & fi vernix 
ifta a Sinica non videatur difcrepare , ficuti 
mulrz alie , quz patfim ab Anglis ; Gallis , Ita- 
lifque artificibus preparantur , de quibus plura 
docuit P. Joannes Zahn de Telefcopio, Funda- 
mento 3. Syntag. 3. cap. 9. plura etiam in fua» 
Epitome Cofmographica Reverendiffimus Pa- 
ter Vincentius Coronellus lib. 3. cap.32. longé 
tamen diftant a Sinica , illa enim ita conficitur, 
ut refert P. Martinus Martinius in Atlante Sini- 
co. Eft in Regno Sinarum Provincia , quz di- 
citur Chekiang montibus exafperata , qux duas 
preomnibus magnilucri, & emolument&mer- 
ces producit, quibus univerfum imperium beat. 
Prima quam producit eft Papyri copia , qua» 
melioris note in China non reperitur. Altera 
eft gummi illud , quod Ci? vocant , quod ftillat 
ex arboribus , & haud fimile eft lacrymae, quam 
Therebintus apud nos fundit. ZEftate collici- 
tur purgaturque a Sinis, & quo volunt colore» 
inficiunt ; nondum ficcatum venenatam quam- 
dam emittit exhalationem , cui non affueti in- 
tumefcunt, & pallefcunt vultu . Nam reme- 
dium quod ipfi Soli norunt, non ftatim adhibi- 
to , in phifia lapfi , lenta paulatim tabe moriun- 
tur : remedium tamen fub initium morbi facilé 
paratum habent, antidotum infallibile. Arculz 
iftiufmodi gummi , five vernice illite , tarde» , 
nifi in humido fint loco , ficcantur. Ubi tamen 
exficcata fuerint , nunquam amplius liquefa- 
&um defluit. Quamautem res fit elegans , ju- 
cunda , & fplendida , jam dudum Europa ex ca- 


pfulis ; quz ex Sinis adducuntur , didicit. Hzc. 


omnia expofuit Kircherus loco citato pag. 220. 
ex Martino pag. 113. Supradidam venenatam 
exhalationem fe fuiffe expertum Florentie ami- 
cus meus mihi;fignificavit ; dum rei infcius ver- 
nice Sinica ufus eft, quam juffu Sereniffimi Ma- 
gni Ducis Hetrurie ex illo Regno in Italiam» 
detulerunt aliqui. Utique non paffus ille fuif- 
fet, ob exhalationem adeo noxiam , fi reme- 
dium non ignoraffet, quod mihi communica- 


Mufzi Kircheriani 


tum. fuit; a P. Cafpare Caftner noftrz Socie- 
tatis, qui é Sinis Romam nuper advenit. Re- 
tulit enim Artifices, quiin eo regno venenato 
hoc humore utuntur , lavare fuasfacies, & ma- 
nus aqua calida, in qua per aliquod tempus 
penna gallinacee macerata fint ferventi ebulli- 
tione, atque hac lympha antidotum veneno 
opponere validiffimum , quod ipfum pluties 
expertum fe effe faffus eft. Phialam vitream 
tali vernice plenam fervo in Mufzo , a cujus 
ufu ob metum ejus peffimz exhalationis ab- 
ftinui . t 
Succus nono loco numeratur concretus , e» 
O Sinarum Regno allatus. Illum GAi££aiemou 
Sinenfes, Go£zigummi appellant Itali. Valde» 
purus eft , coloris flavi ; quo aquam inficit 
fi madefiat . Illo uti incolas teftatur Clufius 
ad aqueos humores fine moleftia evacuan- 
dos . 
Lacryma fequitur arabiciligni, quod Can- 
IO cibum vocant; Myrrhe quodammodo 
fimilem effe dixit Diofcorides, quam ad fuffi- 
menta ufurpant. Stillat ex proceris arboribus 
folia Myrthi habentibus. 
lI Lacryma pariter ex myrrha, quz in Arabia 
gignitur ex arbore /Egyptiz fpina noma 
diffimili. Subnigra cft, amara, & odorata. 
I Alia ftillat ex arbore Arabica , eaque vo- 
2 catur Bdellium , guftu amara , odoratas. 
Arbor nigra eft magnitudine olez, folio robo- 
ris, fru&u caprifici natura. Gummi eft cranf- 
lucidum fimile cera . 
E Opobalfammum Peruanum , quod ex Pe- 
ruana Regione defertur , tantique aftima- 
tur , ut in Thcíauris cuftodiri videatur. Ex 
arbore Pino perfimili , non adeo tamen procera 
effluit : odorem exhalat fuaviffimum : liquidum 
ctiam eft , ut aqua melle infecta . 
Aliud Balífamum Peruanum numeratur, 
I4. folidum fubnigro colore , quod facile li- 
quefícit, odorem etiam exhalat fuaviffimumo : 
affertur etiam ex Regno Brafilie ubi ex piceis 
arboribus deftillare traditur. 
Elemi gummi, cujus (it arboris non liquido 
IS contare ait Vormius » quidam olez ZEgy- 
ptiz effe putant , alii arboris ignotz. a 
6 Opoponax , fuccus eft plante ferulacez : 
I probatur amariffimus ; ad auri colorem» 
inclinans , levis ; & pinguis. : 
v Tragacantbum íuccus eft Tragacanthz 
! plantz fpinofz , ex cujus radice ftillat. 
Probatur album , pellucidum , gracile leve» 
faliva lentefcens , parum differt a gummi ara- 


bico. 
I8 Afa dulcis Belzovinum ,feu Benzovinum, 
& Ben Iudeum . Arbor ex qua provenit 


procera e(t; & vafta, caudice craffo ; tolia ha- 
il bet 


Claísis Septima. 


ber minora foliiscitri, nón tamen adeo viren- 
tia. Naícitur in Silvis Malacce loco humidio- 
re. Vulnerantur Arbores ut majori copia ef- 
Quat. Prafertur Amygdaloides ; quód maculas 
candidas Amygdalarum inftar admixtas habet ; 
provenit ctiam ex Infula Zeilan . Odoratum. 
cum fit , in odoramentis locum obtinuit nono 
infinum . 

Sanguis Draconis luccus eft ex arbore, quz 
I9 Draco dicitur, &in Cartagine America- 
nanaícitur. Arbor magna eft cortice tenui , ex 
quo incifo effluit liquor , coloris cft rubicundi 
inftar cinabrii: Pictoribus infervit ad colorem 
rubicundum inducendum. 

O Sandrachba Arabum feu Vernix , eft gum- 
2 mi ex Junipero; Vernix dicitur,quia verno 
tempore colligitur; dicitur ctiam Sandracha, 
| Arabum , ad diftidionem Sandrachz Graco- 

tum , quz metallicum eft Auripigmento affine , 
& venenum exitiofum. Eligitur pellucida, & 
recens, vetus flavefcit. Ex ea Vernix confici- 
tur liquida addito oleo Iini ad tabulas illuftran- 


das . 

2I AMaflicbe lacryma, quam Lentifcus arbor , 
^^ gummiiaftar fudat. Lauditiffima eft can- 

dida ; qux in Infula Chio colligitur . 
22 Aliud gummi ex Regno Peruano ad nos 
defertur ; quod fuavitfimum odorem exha- 
lat; precipue cum accenfis carbonibus imponi- 
tur. Illud incolz colligunt exarbore, ex qua 
ftillat , & in bacillos uno palmo oblongos com- 
pingunt, & involunt cortice feu membrana ex 
foliis arborum decerpta. Patrio nomine dicitur 

Ciucupai . 
23 4Manna non deeft , que etfi vulgaris fit , & 
noti(fima in claffe tamen humorum ftillan- 
tium ex arboribus recenfenda eft. Quamvis 
plurimi doceant cum Diofcoride Rorem effi» , 
feu liquorem fuavem , qui ex aere productus 
fublucanis temporibus in ramis arborum , fron- 
dibus, herbis, lapidibus invenitur , & brevi 
Ípatio temporis coalefcens in gummi morem» 
efficitur. Alterum ex India Orientali, alterum 
ex Calabria ad nos advehitur. Donatus veró 
ab Altomari exiftimat Mannam , e ccelo haud- 
quaquam decidere, fed ex ipía planta defudare. 
Idque argumento effe , quod incifo arboris fra- 
Xini cortice , ardente Syrio , abfque coeli rore 
exudat , & in lacrymas concrefcit. 

^54 Gummi in Regno Brafiliz colle&um, quod 
T potius fuccinum puriffimum diceres. Fla- 
veícit enim , & Diaphanum apparet ut fücci- 
num. Copiosé defluit ex quadam arbore,quam 


| Incolz vocant Cagiz. Procera illa eft, exten- 


ditque fuos ramos, ut Arbor Caftanearum., 
in quibus ramis fapidifimi fructus maturefcunt. 


L: 


245 


M U M I 4. 


Oft humores indicatos , qui ex corticibus 

arborum ftillantes congelantur , incon- 
gruum non erit Mumiam referre , cujus 
pes in Mufzo recenfetur. Quippe plurcs ex illis 
humoribus ad eam conficiendam adhibentur, ut 
patebit ex infra dicendis. 

Mumaia igitur idem fignificat ex voce Perfica; 
ac cadaver exfíiccatum. Ejus virtutes, etfi plures 
medici coplosé defcripferint , nulli tamen ejus 
condiendi rationem tradiderunt. Putant aliqui 
nulla certa conditura praeparari , fed folo nature 
artificio ; referunt enim effe in Affrica Regio- 
nem defertam arena repletam, quz fabulofi ma- 
ris nomen obtinuit, quia arena ventis concitatg 
fzvas tempeítates movent, ut arenisin clivos 
aggeftis turbinum violentia ; jumenta & Viato- 
res vivos fepeliant. Maris hujus fevitiem Cam- 
byfen cum toto feré exercitu fuiffe expertum» 
refert Herodotus. Inter has arenas dicunt ali- 
qui Mumias confici , dum cadavera longo tem- 
poris intervallo exíiccata ferventiffimz hujus 
arenz ac folis calore in hunc ftatum degene- 
rant. Hzc quidem, etíi vera effe poffint , & pes 
integer cadaveris in-Mufxo reperiatur perfecte 
induratus , non tamen, judico illum effe cada- 
veris fub tali arena exficcati ícd Mumiz , quo 
nomine feré omnes intelligunt cadaver arte 
conditum , qua apud ZEgyptios przcipué anti- 
qui utebantur , nobis tamen ignota . 

Iater coeteros , qui illam excogitare ftudue- 
runt , fuit folertimus medicus Joannes Nardius 
hoc pacto fcribens. Quandoquidem Afpbaltus 
liquabile mifíum efl , caloreque praefente molle- 
Jeits praefertim /£ congener accedat fubflantiass , 
quale eff fluidum bitumen , quod naphtam appel- 
laus. 'U; tgitur congruo in lebete jungebautur bac 
ffmul igne cogente , bituminofo immergebant bal- 
neo cada'vey , macerabantque tandiu , donec alte 
imbib!ffe conjicerent. contubernalem liquores . 
Neque controvertere fas efl dum bac agerentur , 
ac pepercerit tunc 1gnis cadaveris adipi atque 
carnibus , par wamque eff credeye bis liquefcenti- 
bus in/fgne acceffiffe au&larium avefcenti bitumini. 
Exemptum tandem inde cadaver deponere coge- 
bant fuperfiuum bumorem calidi ambientis operas 
dum interim illius membra ad libitum compone- 
vent. Quda veró me conducunt , ut. pranarrato 
adbarererem | artificio ,, aqualis illa bitumimis 
diffributio in /£ngula membra compacti adhuc bi- 
urine crines , cilia fuperciliague , C fruffulas 
ejufdem bitumiuis coma nonnunquam barentia, . 
Huc ufque Nardius cui etiam P. Kircherus no- 
fter affentitur in Sphinge Myftagoga s: 2. af- 

crens 


246 


ferens hanc methodum condiendi corpora fc» 
legifle apud Arabes Au&ores. 

Coffardus autem exponens varia fepulchra, 
antiqua tom. 2. pag. 27. modum condiendi cor- 
poraapud JEgyptios tribus potiffimum modis 
factum fuiffe affirmat his verbis. Corpus igitur 
poft mortem exquifitis lavacris accuraté lava- 
bant, & abluebant omnes fordes , fi que con- 
tracte effent ex morbo , vel alia ratione. Ea» 
deinde munda committebantur Pollin &oribus , 
qui procurabant evifcerationes , & alia quz a, 
cadavere propter putredinem erant eximenda. 
Hi primüm praparatis ad hunc ufum inftrumen- 
tis argenteis , vel ferreis uncinis, & volfellis per 
narium concavitatem , & meatus cerebrum ex- 
trahebant , vacuumque cranium replebant fra- 
erantibus aromatibus , poftea cultello acutiffi- 
mo confecto ex lapide /thiopico ventrem in- 
fcindebant , & eximebant omnia inteftiaa prz- 
ter cor , & renes , diligentique lotione ex vino 
abluebant omnia inteftina corporis , quz reple- 
bant myrrha , cinnamomo , caffia, & aliis bal- 
famis , & odoribus putredinem probibeutibus ; 
excepto thure , quod ad facra Deorum deftina- 
tum erat. His peractis cooperiebant corpus to- 
tum gummi liquido cedri, & macerabant Sale 
preparato, totaque hac condiendi cura produ- 
cebatur per dies triginta , velíexaginta , prout 
fumptus exquifitiores fiebant. Demum cada- 
ver fafcia Xylina oblonga , & lata dimidium pe- 
dem involvebatur a capite ufque ad pedes, po- 
ftea includebatur fimulacro ligneo, quod De- 
functi formam exprimebat ; feretroque impofi- 
tum proponebatur arte fepulchrum cum fcripto, 
quod omnia gefta mortui continebat. 

In fepeliendis mulieribus ( de quibus agit 
Diodorus Siculus lib. 2. cap. 5. & Herodotus in 
Euterpe, & Plutarchus in Sympofio Sapientum) 
cum aromatibus immiícebant gemmas, monilia, 
& alia ejufmodi , quibus uíz effent dum vive- 
rent. Addebantaliquando libros magicos , fi- 
gilla metallica claufa phialis cryftallinis , aureis 
velargenteis &c. 

Plebeii eundem modum fepeliendi mortuos 
fervabant pro facultatibus uniufcujufque , nam 
corpora bene lota, & excrementis expurgata 
nitro , vel faletegebant , & aromatibus minus 
exquifitis , & pretiofis; liniebant interdum mel- 
le , velcera tegebant , unde fit ut Mumia illa , 
qua ex /Egypto in Europam adfertur ad ufus 
medicos , cum nil aliud fit, quam cádavera de- 
func&orum , alia aliam fuperet dignitate , & effi- 
cacia , prout balfami copia ; & aromatibus pre- 
ciofioribus conftat ; unde apparet ridendam effe 
ignorantiam eorum , qui hanc Mumiam dicunt 
efle cadavera mortuorum , qui fuffocantur in» 
dcíettis ab arenis ; quas venti agitant ; & acer- 


Mufzi Kirchereni 


vatim accumulant in folitudinibus aridis. Hac 
Boiffardus nulla fultus au&oritate recenfuit : 
circa quz duo animadveríione digna non lunt 
omittenda . Alterum ad involucra pertinet, 
quibus cadaver circumligabatur , alterum ad. 
infcriptiones, & chara&eres , quibus Mumia- 
rum lignea tegumenta exornabant. Docet Kir- 
cherus in fine Sphingis Myftagogze , non hifto- 
rias nec gefta demortui in eis contineri, ut Boif- 
fardus affirmat. Sedaltioris doctring di&ami- 
na, de quibus in eodem opere, & in Oedypo 
fusé agit. Faícias veró Xylinas, feu ex Goffipio 
non femper latas fuiffe dimidium pedem, prout 
idem Boiffardus refert fed duobus feré digitis , 
aut minus , eifque non tantüm a capite ufque ad 
pedes cadaver quomodocumque involvi; nam 
miro artificio ita circumducebantur , ut modó 
fuppofitz. modó fübnexa , & per anfractus re- 
currentes rete quoddam efficerent , prout appa- 
ret in Mumiis graphicé delineatis in eodem» 
opere Kircherii pag. 6. & in ipfis Mumiis ; quas 
celeberrimus Petrur a Valle Patritius Romanus, 
nobilitate generis illuftris , copia praterea lin- 
gnarum , & eruditione Veterum apprimé excul- 
tiffimisluftrato toto oriente , India Mogorum 
Imperio , Perfia Armenia , Afia minori, Palefti-. 
na, Babylonia , & /Egypto fecum detulit. Ser. 
vantur adhuc ill apud Illuftriffimum D. Abba- 
tem a Valle ejus dignifimnum filiumo , 
qui ob pietatem , eruditionem , facundiam , ce- 
terafque fui Animi dotes Urbi Romanz fplen- 
dorem addit, & ob fuam erga me benevolen- 
tiam pluries dignatus eft mcis oculis illas expo- - 
nere. 

Unde natus fit apud ZEgyptios ifte curiofus 
ritus condiendi corpora íi quaeramus; notum» 
erit ; non nifia fpe refurre&ionis, quam poft 
confumationem fxculi futuram exiftimabant, ac 
propterea corpora condiebant; ut integra ad 
tempus fi fieri poffet fervarentur. Servius autem 
in 3. ZEneid. ait, illos fecutos Stoicorum fen- 
tentiam fibi fuaviffe tandiu animam durare» j 
quandiu duraret ; & corpus; & Kircherus nofter 
erudité de illis agit in Tomo 3. Oedypi Syntag. 
I3. Cap.2. pag. 393. 

Ideoque crederent immanem , quamdam effe 
belluam , quz ubi devoraffet omnia, cum iifdem 
confumi pariter ac extingui. Addit Herodotus 
lib.2. morem ctiam fuiffe apud eofdem Populos; 
ut fiquis vel advena, velindigena, Nili undis | 
prafocatus , aut necatus effet a Crocodilo , ca-- 
daver , uti rem facram ( quód Nilum, & Cro- 
codilum in Diis haberent ZEgyptii) Sacerdotes 
loci illius , in quo forte repertum fuiffet , magna 
religione ; ceremoniaque lotum , perpurgatum; 
atque conditum , propriis fepelirent manibus » 
ne parentibus quidem permilffis illud e 

Iiiu 


Clafsis Septima . 


Illud veró non pratereundum filentio ; quod 
a moltis eft obfervatum narrante Goropio in» 
fuis Hieroglyph. cap. 7. Inveniri videlicet exi- 
guas ex tre , marmorc gypfo , aliave materia 
ftatuas infertas cadaveribus ZEgyptiorum, refe- 
rentes fpeciem hominis demortui , a pectore ad 
imos ufque pedes involuti linteo , manibus in., 
crucem commiffis , obvelato capite ; fudarioque 
faciem tegentce , unius fermé palmi longitudi- 
ne ; Dc quibus cum varii varia fentiant ; eorum 
opinionem probabiliorem putavit P. Francifcus 
Pomey in fua Libitina,qui putant imagincs fuif- 
íe Numinum ZEgyptiorum , Ofiridis nimirum ; 
& Ifidis ; quos Plutarchus eo libro, quem deo 
illis fcripfit Plutonem ait effe ; ac Proferpinamo 
Deos Infernorum , quod idcircó mortuis in In- 
- feros migraturis ; ut propitiarent ; corum for- 

taffe effigies cadaveribus includebant. 

Multó minus prtermittendus ille ritus rela- 
tus a Porphirio de Abft. Animal. quoties medi- 
catum quodpiam funus curarent ZEgyptii , exi- 
mere folitos , ut modó diximus , inteftina , fcu 
ventriculum , deinde cum Pollin&tor ad folemo 
obvertiffet cadaver , defun&i nomine Solea 
Co:litefque omnes fic conteftari confuevitfo : 
Sol rerum dominae , vofque Superi , qui Morta- 
libus vitam datis , me accipite , veftrumque ir. 
numerum adícribite. Equidem Numina veftra 
pié ac religiose colui, dum vixi; nec ullum aliud 
commifi crimen : Quod fi quid edendo bibendo- 
que a me factum cft , e ratione diffonum , id ve- 
ró non mea , fed hujus ( fimul indicabat digito 
inteftina feorfim pofita ) caufa commiffum eft ; 
Ille venter eft omnium origo malorum, quz fe- 
ci ; His di&is ; arcam in qua inteftina clauferats 
in profluentem jaciebat . 

Cadavere ita condito indicebatur funus , de- 
que Sepulturz die monebantur Judices ; & poft 
funus fepeliebant mortuos domi, aut rure,Domi 
quidem , vel inclufos in loculis quibufdam ad 
parietem applicatis , vel infertos parieti , vel in 
terra pofitos , vel collocatos inlectulis, quafi 
fomnum caperent, veletiam menfis adhibitos 
velut convivas affervabant . Quod tamen nor. 


247 


tam de ipfis mortuorum corporibus , quàm de» 
illorum effigie ad vivum expreffa intelligendum 
videtur ex Herodoto de Luctu , dum fcribit ad 
coenam locupletiorem circumferri folitos in. 
loculo mortuos, e duriori materia , fepiufqueo 
ex argento fictos , pictura imitante verum , cu- 
bitali , aut bicubitali Iongitudine fingulifque» 
oftendi convivis cum hac admiratione. Im.» 
bunc refpiciens pota, C obletiare , talis poff mor- 
tem futurus . 

Extra urbes etiam in vaftis nudifque folitu- 
dinibus fepulchra ponebant , Pyramidibus ple- 
rumque fuper excitatis fiructura adeó mirabili, 
ftupendoque fumptu, ut fidem pené fuperet, 
quz de earum aliquibus noftra etiamnum xtate 
perftantibus oculati teftes fcripto tradiderunt. 
Legatur P. Pomeii in Libitina cap. 5. $.1. & Jo- 
Ícph Lanzonus 1n Libello de Balfamatione ca- 
diverum , aliique Authores, apud quos plura 
referuntur de Ritibus fepeliendi cadavera Mor- 
tuorum ,tum apud /Egyptios , tum apud Grz- 
cos, Hebreos , Romanos , aliaíÍque Nationes. 
Nos Mufxi defcriptionem profequamur. 

In hoc igitur cum pede Mumiz Aecgyptiacz 
recenfentur fub campanis vitreis plura Integra 
cadavera infantium , & diverfi humani £zetus , 
quorum aliqui ad etatem quadraginta dierum , 
aliqui ad duorum menfium , alii ad quatuor, alii 
ad feptem. pervenerunt, atque ex his aliquot 
carne confumpta , & abrafa omnium offium dif- 
pofitionem oftendunt, quz Anatomicz faculta- 
tis ftudiofis adjumento funt , ut non parum pro- 
ficiant. His adde quamplurima íceleta diver- 
farum volucrium , €& Quadrupedum Anatomico 
cultro a carne purgata . Inter cetera funt Aqui- 
la, Upupa, Pica, Alauda, Turdus &c. funt dux 
Brafilienfes Simiz , Felis cum mure, Talpa cum 
Hericino , Mufculus filveftris , Rana, & Came- 
leon. Inter omnia eminet fceletum adulta foc- 
mins , quod offa omnia inter fe optimé colli- 
gata demonítrat, & quamvis oculis fit orbatum, 
obtutum defigere in fpectatores videtur, & Vi- 
tam amiffam deplorare , 


CLAS- 


*C : : 1 " 


UR 
mi 
ny 
m 

l 
l 
"ü 
M 
1 
| 
1 
uU 
T 
I 
ll 
| 
il 
E 
" 
u 
I I 
I I 
l 
| 
|l 
| 
"al 
l 
«| 
H I 
14 
| 7 
EO 
. ]l 
m 
iog 
«d 
i 


AR 


ees 


AX 
Cen. 
e 


CRAT C LN 
SRSTETEEETS AS RNSSNNNS 


T. 


47,64 


A eee COS 
2 ANS 


m 


C Te 
CEA ES 


72 
"ea 


2 


-— 
— 


Te CES e TT 


RN 


AS 


AR 
AN » 


AS 
END Mc oa NSSSXENS 
SE fto SN) RR 
5 4 Nu, p 20S 
)" 


5L ov 


NES 


raa a 


724245 


Z2 


rar aga. 


77, 


ec. 


Fan 


NK 


ES 


-— 1 IL : 
t T Mt 


m n po 


r zm —— - Em 72m XR - 
-— —— 
E T EE 
| / ^ J^ o 
2 (UD m/m 
A 2 
d PETS NOM 
o ? ^ ROW 
à I ru uta; 
/ Jl [4 IAEA 
"E S 
l MAT sS 
Jis 
l 
bd 
| IuN 
l LR. 
" | / y i| N f 
Wl f 1 li Vb so 
|! DAE 
S Wu rr od " [o 
fi ] ux 2 94 
5G OC 
pr 
t 
i" | : 
A JE— m u1 
| à TESI 
a S uS 
S 1 "| n 
N U J 
i 
i] " 
[ 
l 
| 
" il 
» 
NU 
LU y "dl 
^ Jh 
A (t) ^, | i | 
J | 
A d Ji | |l 
1 - Y ; ll | | 
) ! 
| | M 
! 
J li 
|; 
í 
TN z 


b — — b) DW | 
Y 


EU 
INS 


€ WS 


n. EB es 
| ! : D " ES 


NS 
T 
SE Ue UN 
SA 


N 


ds vibes 


A 


| 


TUM 


- - - " - ELS 
NOTI meth ne rs YT nnm ESETSER 


NIAANRSTVIITMIISSAMAASUNASWMRANRRNENNNSARNRSSRRANRANNRRR ASRNSNURS A UR 


IRNIENENSSENSNSNSSS EUNT 
SS RENNES 


ETSCSSNSSNNSNSINNS 


EL 


77 es 


NN 
SSSSSNS 
NSSSS AERS 
purY 


SSSSNSNERSN 


SS. 


DUE 
[7] 


J x 
YN "Z LP E a 


LL 


E 


lai 
* 
' 
DM 
[f 1 
M 


wekpemet 


Ó. 
4 


2 


fequitur pag 


LEES 


79 


————L 


/ 
E 
/ 


————— ———MÓ 


- MEGNNENNEEECEEINMNMECUECIg LAMMEC OK OO TEPNENOQ 


w 


Veicpaf ai s 


v 


Yn 


——— € EE 


264 


J. CLASSIS OCTAVA 


Exponuntur. Plante. Marine , frutices , 9. Animalia 
| tun Marzna , tum. Terreflria. — 


X iis omnibus , quz ex ma- 
rina fegete in Mufzum, ve- 
luti nature thefaurus funt 
wanslata placet exordium 
fumere a Coralio , uti 
planta nobiliffima ; fumme- 
que admiranda , quam rz- 
bentis maris gemmam voca- 
vit Calceolarius. Planta illud eft, non qui- 
dem herbarum ritu in aere crefcens, fed fub 
undis fine frondibus, & fine fru&u , mirando 
prorfus incremento , faxea fubftantia praedita. 
Fuit quidem Antiquorum opinio illam fub 
aquis mollem plantam primo effe, & viridem, 
fed mollitie poftmodum relicta , e profundo 
maris exemptam ; & aeri expofitam , in lapidis 
foliditatem ftatim abire , non fecus ac ferrum» 
igne emollitum ; aque poftea immeríum illico 
folidefcit. Quam proprietatem erudité defcri- 
pfit Ovidius in fabula de Andromada, & Per- 
feo Metam. lib. 1r. 

- Hinc quoque Coralits eadem natura remaufít , 
Duritiem tatTo capiant ut ab aere , quodque 
Vimen in &quore erat , fiat fuper &quora, 

faxum . D 

& alibi idem Ovidius lib. 1 5. 

Sic & Coralium, quà primum contigit auras 

Tempore , durefiit 5 mollis fuit berba fub 

undis . 

Hoc idem expreffit Marbodeus Gallus Poeta in 
Da&ylot. cap. 20. fcribens 

Corallus lapis eff, dum oiuit in &quore vimen: 

Retibus avulfus , vel cafus acumine ferri 

Aere contatto fit durior , & lapidefcit . 
Accedit his auctoritas Anfelmi Boetii referen- 
tis apud antiquarium Imperatorum confervari 
coralia , quorum furculi lignei adhuc erant. 
Arbuículorum fimilium partim ligneorum par- 
tim lapideorum meminit Ulyffes Aldrovandus 
in fuo Mufxo Metallico lib. 3. cap. 2. cui Ber- 
nardinus Caius ia fua Mincorologia affentitur 
lib. 4. part. 1. fe&.5. 

At Coralia füb aquis mollia non effe experi- 
mentis probat PelshoW'erus in ultimaT yrocinii 
chimici editione Vittembergz facta anno 1650. 
In ea lib. 2. cap. 1o. pag. 15 3. ita fcripfit. Joan- 
nes Baptifta de Nicoló eques Maffilienfis, & rc. 


gius Pifcationis Coraliorum in Regno Tune- 
tano Prafectus , certo mihi confirmavit ; quód 
cum anno 1585. menfe Julio in mari Dizertino 
Regni illius Tunetani Pifcationem inftitui(fet 
cupiditate naturz Caraliorum invcftigandx ad- 
duc&us , juvenem funibus fufficienter longis alli. 
gatum , & pondere vigintiquinque librarum in 
utraque manu ad defcenfum liberiorem in ma- 
re , iftum centum perticas in. profundum demi- 
ferit , ipfique in mandatis dederit corallum ut 
evelleret, & inter evellendum curiosé , atten- 
teque obfervaret , au molle duruive effet. Qui 
ubi rurfus aícendiffet , utraque manu corrallum. 
attulerit ; conftanterque afferuerit illud non mi- 
nus in fuo mari , quàm fupra illud durum effz, . 
Immo quód ipíemet etiam , cum relationi ejus 
fidem adeo non haberet , in mare, cum reti. , 
quibus in mari coralia pifcari folent , contra- 
henda effent , antequam in ipfum aerem cffer- 
rentur, ad profunditatem unius pertica fe im- 
merferit, & coralium reti adhzrens manu pre- 
henderit ,idque tum zqué durum , ac cum aeri 
externo effet expofitum obfervaffe. Idem etiam 
confirmavit D. dela Poitier nobilis Lugdunenfis 
qui anno 161 3. ab hujufmodi piícatione rever- 
fus eff. Quod cum ità fit, pergit idem Author, 
magno quidem in errore hactenus verfati funt 
Przxceptores noftri contrarium docentes. 
Retulit quoque D. de Nicolai, quód verc, 
quando Coralium eveliitur, & frangitur, liquor 
quidam feu fperma lacteum ex eo emanat , quo 
remanente fupra lapidem , lignum , ferrum , aut 
aliquid aliud , coralium producitur. Non ta- 
men negandum eft illud extractum ex undis no- 
vam , & majorem duritiem acquirere , uti feré 
lapidibus , & foffilibus omnibus accidit, quz 
fub terra minus dura funt ; quàm aeri expofita. 
Habet igitur coralium fubftantiam lapideam, 
licet vegetabile fit ; & circumtegitur tunica, 
quadam tenera ; qua dempta color rubicundus 
apparet , & expoliri poteft. In mari Tyrrheno 
circa Maffiliam , aliifque locis adjacentibus Ru- 
brum expifcatur. Item in Mari Drepanitano;& 
propé Infulam quam L///um appellamus. In. 
Regno Algerii fretum eft propé Infulam , quz 
dicitur Tabarca , cujus dominium pertinet ad 
Lomellinos Genuenfes , ubi ejus nominis Urbs 
Aa cft , 


265 
eft , Coralii tüm albi tum rubri Pifcatione» 
dives. | í | 

Coraliorum autem varie funt differentie cam 
ratione colorum , quàm form ; funt enim rubi- 
cunda , alba , nigra ,ftriata, ftellata , articulata, 
Íolida , fiftuloía ,fcabra , porofa , racemofa &c. 
Ea que Muízem exhibet breviter. indicabi- 
mus. 4 B3 

Primo loco quamplurimz arbufculz vifuntur 
l coul quidem rubri , quarum tamen aliqu 
fánguineo rubore videntur faturatz,alie purpu- 
reo fuffuf , in fufcum inclinante, alie carneum 
colorem referunt alie puniceum ; & malo au- 
rantio fimilem. Planta inter omnes eft fingula- 
ris , cujus ramus , etfi tota vivide rubefcat, ille 
nigerrimo colore infectus,apparet ut fub num.r. 
Nec defunt ramufculi rübore quodam albeícen- 
te leviter tinci. Docet Anfelmus Boctius fi- 
mili cinctara fuffundi coralia, & nativum rubo- 
rem poffe deperdere , dum ab xgrotante morti 
proximo geftantur , fed rurfüs amiffum colorem 
poffe recuperare . lta ille lib. 2. de gemmis 
cap.154. Si Sinapi femine obruatur , aut pane.) 
madefato lasetur y alii urinam puerorum anti- 
quam ,€* qua roffdentiam depufult , in vas vi- 
reum effundunt , ac in ea corallos demergunt , e» 
vafe occlufo /fnunt quiefcere per quatriduum: tum 
exiccant , aerubyopauno albos redditos friéant , 
dehec egregie rubefcant . Alii coralia ut prifti- 
num colorem recipiant , fupra fterquilinumo 
appendunt per multos dies , ita tamen ne (ler- 
cus attingant , hoc enim pulchra redduntur, 

Vifuntur etiam quamplures faxorum glebz , 
2€ profundo mari extractz , quibus plurimx 
coraliorum plante adharefcunt. His nulla ra- 
dices caudicefque rimulas faxi penetrantes , fed 
ejus fuperficiem quodammodo complectuntur , 
fibris ctenacifimis in gyrum extenfis in eum mo- 
dum;quo cuti humane glucenaliquod vel medi- 
cata cera firmiter adheret, later eas precipua 
eft máffa quedam , qua videtur ex plurimis 
purpureifque coraliorum fragmentis , & ar- 
gilla molli fübalbida fimul compacta , duriffima 
tàmen eft , ob idque admodum pretiofa , & 
veluti natute ludentis rariffimum argumen- 
tum . 

Non minus rara concha eft ex eo genere, 
3 quod Pe&ines complectitur , concava, ex 
una parte , gibboía , & flriata exaltera ; itj» 
cujus vertice ; ubi appendices extant quas au- 
ricolas vocant Authores , eminent duo coralia 
cornibus ramofis cervi fimilia . Ham e mari 
Drepanitano in Mufzüm translatam , tanquam 
rariffimum coraliorum prodigiuti omnes admi- 
rantur. Haüic plurima ex genere Taftaceorum 
adjanguntur conchylia quorum fingulis inhz- 
rent coraliorum ramufculi, ex quibus manifefté 


Mufzi Kircheriani 


apparet , Coralium enafci ubicumque la&eus 
eju$ humor adhzrer, Siéfe viditfe Pifis fruti- 
cem elegántem Cranio humano innatum Vor- 
mius affirmat infuo Mafzo cap.35. —— 
Coraliorum arborum planta aliquot recem- 
4 Íentur ;ramis frequentibus , & intér é ici- 
plicatis ex mari Tabracs accepta. Predüram 


' fubftantiam habent ; & valdé ponderofam. In 


parte exteriore frequentes notz quidam funt , 
veluti tubercula , natura fcludente. Coralium 
porofum ob id dici poteft ; cum Ferrante Impe- 
rato lib. 27. cap. 2. qui docet plantas hujufmo- 
di coralii majores coeteris effe, nec unquam ro- 
tundam figuram induere , ut rubra , fed planam 
inftar foliorum fieus indice . 

Album pariter eft aliud coralii genus ramo- 
$ fum fatis, & durum. Hoc fané ingeniose 
eft a Natura conftructum , ut juncturas Anima- 
lium , & velati offa illa exprimere videatur ; 
quorum beneficio dearticulationes in corpori- 
bus invicem connectuntur , ob idque ab eo- 
dem Authore Coralium articulatum. nomi- 
nátur. « 
6 Prater hoc numeratur coralium album,quod 
V dici poteft fiftulofum ; fi enim rumpatur, li- 
cet in exteriori fuperficie rimulam nullam ha- 
beat j interius tamen medullam oftendit veluti 
in ftella modum conftructam , & fiftulis vacuis 
praditam . 

Rubris coraliis adnectenda eft. Planta in» 
7 mati mediterraneo , & precipue in Dalma- 
tico germinans. Hanc igsmatuyi coralit plantam 


vota'uit Vormius cap. 35. fucum marinum dixe- 


runt alii feu Coralloidezm. Neque enim cotalii 
proprietates habet, plicatiles cum habeat ra- 
mos , priufquam perfedé arefcat, ut coeteri ter^ 
r? frutices, ad tres palmos fxpe in altitudine», 
excréfcit ; caule quidem tereti , & anfetino ca- 
lamo feré :equali, fed in frequentes. tenuefque 
furculos divaricatum. Planta eft ut feré omi- 
nes marina , interiore fübftantia conftans li* 
gnea , quz exiccata facilé frangitur, coraligas 
crufta , fed lanuginofa obducitur . 
9 Ad coraliorum alborum genus alia referun- 
tur maris vegetabilia, que etiam in Mufzó 
locum fuum obtinuerunt , & primo Maffa quz- 
dam , quam Vormius pag: Mufzi 2535.Coralium 
tuberofum punctatum appellat. Planta illa eft 
elegans admodam ex mari rubro evulía, fub- 
ftantia potius tophacea ; quàm lapidea, & poro- 
fa( facili eüim negotio frangitur.) Ejus colot 
externus ex albo flavefcit ; internus albicat. EX 
cjas trunco admodum craffo , quo faxo adharet 
minutiffimis panctis pertotum corpus fignato ; 
non fecus acab arbore rámifera ; multiplices 
gerfninant ramuli , miro ordine a Natura difpo- 
fii; quiin pyramidalem formam obtufo mu- 
cronec 


Clafsis O&ava . 


crone terminatam definentes rotunditatem fer- 
vant;alique tamen partes ex eadem maffa emer- 
gunt ; qux formas varias exprimunt , quas ocu- 
los melius in pi&ura intuebitur ; quàm calamus 
poffit defcribere . 
Extat marinum germen, quod Milleporam. 
9 vocat Imperatus , fubftantia ad corallium 
accedente , fed magis arenofa, Ramos innume- 
ros junctim effundit obtufos , equales, & ir» 
extremitate porofos qui non ultra unciam lon- 
gitudine fe extendunt . Color illis eft cine- 
reus. 
Idem Imperatus dedit nomen aliz plantz ; 
Io qua in Coraliorum penu oculos oblectat 
vocando Reteporam. Inftar folioli pergamena 
crifpz illa eft , (ine ullo ordine complicate , in- 
numeris foraminibus praedita , ut exiguum reté 
aliquo modo referat colore ex albo in luteum; 
tendit. In maffam excreícit, fed facile frangi- 
bilem , hinc raró integram plantam retia attra- 
hunt; quibus coralia ; e fundo maris evellun- 


tur. 
;. Coralii nigri aliquot rami funt non recti ; 
El 6a per anfra&us extenfi ut rubra, 
coralia . Inter coeteros eminet planta valdé 
ramofa , ex infula Tabrace coralii rubri, in» 
qua propé caudicem ramus eft partim atro co- 
lore faturatus , partim purpureo , quem ut ra- 
riffimum Natura foetum omnes admirantur.Sunt 
aliz plantz in ramos plures, & magis altos dif- 
fufx , quarum color ex fufco nigricat , fubítan- 
tie quidem predurz , non tamen ex coraliorum 
genere, licet corallia nigra ab indoctis nuncu- 
pentur, cenfendz. Creícunt ille fub undis ; 
Íed more plantarum terreftrium, atque ex undis 
erutz duritiem plufquam ligneam acquirunt . 
Ebeno intus nigro, foris ob colorem Buxo po- 
teft corum color equari. Scabrofus exiítit hic 
frutex , fed cortice derafo infigni levore perpo- 
litus prodit ; & quamvis non ita confpicuus cen- 
feri poffit, ut coralii rubri planta , ramorum» 
multiplicitate eft infignis. Illi a trunco fatis am- 
pliin egregiam formam attolluntur , & fxpe» 
fimul implicati , indiffolubili glatine conjun- 
guntur . / Aztipatbas a. Diofcoride nominatur , 
Coralium nigrum a. Latinis . De hoc Plinius 
lib. 15. cap. 25. ita fcripfit. 7 raduzt circa T vo- 
glodytarum iufulas Fruticem in alto reperiri , cv 
vocari LI/£dos Plocamon , Coralio /£milem , fne.» 
foliis ,  pracifum , mutato colore im nigrum du- 
refcere y cum cadit ,frangi . Plantas, & quidem 
fpeciofas, qux in Muíxo fünt , ex Mari Siculo 
extirpatas recepi. 
I2 Rariffimum eft coralium, quod ob la&team 
albedinem album dicitur ; non quidem» 
fiftulofum fed denfum , ea denfitate , quam 
Rubrum habet. Hujus gencris aliqua fragmen- 


266 


tacernuntur in Mufzo , quz licet parva fint, 
claffem tamen coraliorum perficiunt, 

Aliud Coralii genus cernitur ; album , cu- 
13 jus fuperficies pun&tis notatur ftellularum 
inftar , propterea coralium ftellatum illud voca- 
runt Scriptores . Ex oceano adferri dixit Impe- 
ratus » alii ex mari Rubro extrahi , eftque illud 
in noftris Tabulis indicatum fub num. 1 1. 

Frondiporam aliam vocavit Plantam, quz 
I4. fuperius defcriptz affimilatur : Diferepat 
tamen ab illa ; nam in ramos quidem compla- 
natos diffunditur , fed non adeó fimul conjun- 
étos , & anguftioribus foraminulis notatos , fra- 
gilis , & vitrea cjus fubftantia eft , colore fubal- 
lido. Vide num.1 2. 

Ad eandem claffem reducitur marinum» 
I5 germen , quod Porum Cervinum Autho- 
res appellant. Illud videsíub num. r3. Ramos 
habet breves parumque altos, non rotundos 
fed complanatos , & ficut Cervorum cornua; 
affurgentes ; & mucronibusorbatos. Porus di- 
citur ab minutifimis , & frequentibus forami- 
nulis , quibus undequaque notatur. Color illi 
eft ctophaceus ad albedinem inclinans . 
16 Tubularam vocavit idem Imperatus maí- 

fam aliam quam num. 1 4. indicat, quam- 

que Alcionium Milefium dixerunt alii. Tubu- 
lis innumeris illa conftat re&é paralellis affur- 
gentibus , laternodiis aut feptis quibufdam di- 
ftin&tis ; & colore purpureis. Ex mari Mediter- 
raneo fimul cum coraliis aliquando extrahitur. 
Quid natura ejufmodi tubulorum, feu fiftularum 
mira conftructione affequi voluerit ; adhuc in- 
compertum eft. Tubularam aliam vocavit Vor- 
mius pag. 237. maffam quandam ex cruftofis 
albifque vermiculorum tubulis congiobatam , 
& varié contortam , fed cum ad Teftaceorums 
genus referatur , illam hic omittimus. 
17 Poft coralliorum genus fuccedit alia mari- 

narum Plantarum Claffis , que Alcyonia, 
& Spongias complectitur. Et primó Spongia- 
rum varie maífe funt coloribus diverfis fatu- 
ratz , puta albeícenti ; fubflavo , melleo , & ca- 
ftaneo. Illas inter Zoophyta referunt multi ; 
aliquiad fungos pertinere afferunt : corpora, 
funt fiftulofa ex lana quafi ftipata ; & rnucagine 
membranofa compacta , crefcunt fupra lapides , 
vimque habent motivam , qua fe conftringere , 
& dilatare poffunt. Proprium illarum eft humo- 
rem copiosé imbibere , fcatent mucagine a qua 
fe purgant inarenis evulfe a fcopulis. Variz 
earum funt differentiz ob duritiem , feu denfita- 
tem , & figuram. Quadam exhibentur in Mu- 
fxo globoíz , aliz ; quas Arboreas feu digitatas 
dixeris: funt enim velut in ramos conformatz , 
fed complanatos; aliquz filis preduris, & aridis 
compofitz nullam denfitatem praferunt , fed 

Aa a rara 


rara textura reticulatum opus imitantur , alique 
veró adeo denía filorum difpofitione compacte , 


ur fungorum fubftantiam referant ; foraminibus 
tamen inftar ftellularum frequenter notatam , 


ob idque fpongia ftellifera appellari poffe vi- - 


deatur. 

V idebitur fortaffe alicui fupervacaneum , feu 
indecorum effe hujufmodi maris vegetabilia re- 
cenfere , & in Mufxo affervari , qui cum vul- 
gariafint, & frequenti ufu adhibita , minimi 
fiunt , & nulla oculorum accurrata obíervatione 
digna exiftimantur . Sed apage adeo infulíze 
mentis , & ineruditz exprobationem 5 cum nihil 
in Naturz theatro indicari poffit; quod in eru- 
dito Mufzo recenferi non mereatur; Adeo enim 
mirabili conftructione fpongia componitur , ut 
nunquam oculus affequi pofüit nature artificium. 
illam Microfcopio fubjectam in noftra Micro- 
graphia defcriptam exhibebimus, hic tantüm 
recenfemus inter vegetabilia , qua é mari rece- 
pra Mufzum exornant. Quod fi de fpongiárum 
ufu fermo inftituendus effet, quàm multa recen- 
ferihic poffent? Illum apud Antiquus, ficuti 
etiamnum ; duplicem fuiffe fcimus ; prophanum 
fcilicet, & facrum . In profanis pluribus ufibus 
inferviffe fpongias ;retulit Plinius nat. hift. 
lib.3o. cap. i1. frequentiustamen adhibebantur 
ad tereendas menías , quare cecinit Martialis 
lib. r4. Epig.144- 

Hac tibi forte datür tergendis fpongia menfés , 

Utilis expreffo , cum leuis imbre tumet . 
Delebantur infuper fcripta , ut habetur ex Sue- 
tonio in Caligula cap. 2o. Hinc Auguftus apud 
eundem Suet. cap. 85. Cum T ragadiam Ajacem 
infcriptam , quam maguo impetu fcribendam fu- 
Jéeperat , tion fuccedente ffylo , fpongia deletili 
abolev!/fét , quaerentibus deinde amicis , quid- 
nam Ajax ageret , lepide, fcitéque refpondit: 
Ajacem fuum in Jpongiam incubuiffe . Spongias 
praterea antiqui in deliciis habuerunt ftrigilum 
vices linteorumque ipfas ufurpando ad emun- 
danda corpora ; ditiorefque purpura eas tinge- 
bant, atque etiam candidas aliquando facie- 
bant adhibita cura , quam defcribit Plinius lo- 
CO citato. 

In facris etiam multiplex itidem fuit fpongia- 
rum ufus , & in altari greco fpongia ; Purifica- 
ovii latinis di&i, munus egit. De his plura, 
rccenfuit Jofeph Vicecomes in Obfervat.Eccle- 
fiafticis de Miffz apparatu lib. 7. cap. 18. & nu- 
per eruditiffimus Abbas Joaunes Chriftophorus 
Bttcl!i in Explicatione ritus annus ablutionis 
Altaris Majoris Sacrofan&tx Bafilice Vatican 
cap. 6. num. 9. Nobis fatis fit hec innuiffe , ne 
quis fibi fuadeat, ignobile , & fupervacaneum» 
rs ia noftro Mufzxo ctiam fpongias recen- 

ere. 


Mufzi Kircheriani 


I8 Sphongiis copulantur fubftantiz ille, qua 

Alcyonia dicuntur. Nomen hzc trahunt 
ab avibus, qua Halcyoues à Grecis , a Latinis | 
Aleedoues vocantur , quia ex iis mari innatanti- 
bus nidos conftruunt . Ortum ex mari habent; 
& ex ejus fpuma (ut afferit Vormius pag. 48. 
qu£ cum tenuiffimis fordibus permixta , acce- 
dente fucco lapideícente in varias figuras cone 
creícunt. Duo eorum genera ille agnovit . Al- 
terum mollius , quod fponeiofam habet fub- 
ftantiam ; alterum durius, & lapideum. Vete- 
res quinque genera proponunt , primum figu- 
ram habet fpongie fpifíum, & grave , fecun- 
dum foraminibus plenum , leve , odore algz fi- 
mile. Tertium vermiculi figuram potius expti- 
mit, & ad purpure colorem , fed. molle eft ; 
AM ilefum vocant. Quartum pinguedine fordi. 
dum ,& foraminibus. Quintum leve ; & fungo- 
fimile ; intus afperum ; pumicem refert . Multa 
Alcyonia recenfuit eruditiffimus Calceolarius 
in fuo Mufzxo fedt. 1. INos ea qux habemus enu. 
merabimus , & primó. | 

Alcyonium eft , quod Diofcoridis fecun- 
19 dum vocat Vormius pag. 236. Eft maffa 
quzdam , conftans ex innumeris pelliculis , feu 
veficis iis fimilibus, quibus Pifa co&a fpolian- 
tur,.dum coquuntur , invicem unitis ; & fpon- 
giz inftar concretis , vacuis ; colore ex albo fla- 
veícente, ut plurimum : nam aliquando inve- 
niuntur ad rubiginem inclinantes ; pugni quan-. 
doque magnitudine ; quandoque majores. vel 
minores. De his differens Ariftoteles hift. Ani- 
mal. lib.5. cap.1 5. putavit generari ex co; quod . 
Purpura ; Buccinz , aliaque ejus generis oftra- 
coderma , emittant lentorem quendai , feu hu- 
morem mucofum. Excopurpuris verno tem- 
pore congregatis ; veluti favus ex putaminibus 
cicerum alborum inter fe coharentibus coag- 
mentatur , quem pro Maris fpuma Pharmaco- 
pole quidam falsó ofientant . Ut ut fit negari 
non poteft, mirum in iis , non fecus ac in fpon- 
ciis naturz artificium ineffe, quod rudi quadam 
Minerva expreffum in lamina exhibemus fub - 
num.15.ex Imperato pag.639. 

Aliud Alcionum ex Mari Adriatico acce- 
20 ptum vifitur, quod 7 uberofuzm vocavit 
Imperatus. Maffa quadam illud eft parum pon- 
derans, & frequentibus tuberculis intumefcens: 
mole fua Peponem amulatur, colore cinereo 
circumquaque obductum , fi in duas partes di- 
vidatur , maffa detegitur compa&a ex fpinis pi- 
fcium, ex fruftulis concharum , ex criftis , algis 
aliifque ejus generis fragmentis , & humore» 
quodam glutinofo ; contegitur tamen cortice» 
levi, & expolito ; in ejus parte inferiori locus 
pedunculi apparet , quo fundo maris adharet , 
ut fungus ; quamobrem initio germen fuiffe pu- 

to, 


Claísis Octava . 


to , cui deinde , adharceícentibus diverfis rerum 
particulis, ab andis agiratis, maffa conficitur 


inzqualis ; & ad informem rotunditatem con- 


formata ; quam deinde alius humor fere lapidi- 
ficus, & pinguior circumveftiat, deinde a ra- 
dice evulía , innatat aquis ob aerem inter par- 
ticulas illas fimul coagmentatas inclufum, non» 
fecus ac Alcyonis avis nidus , ut narrant hifto- 


rici. 

4, Inter Alcyonia numeratur alia maffa magis 
2I indurata, & ad lapidem proxime acce- 
dens , quam Mufcum lapideum dixerunt aliqui; 
vel Alcyonium. quintum Diofcoridis. lllum 
ex Imperato fub num. i 6. delincavimus; ut ocu- 
lis fubjiciatur melius, quàm calamo defícribi 
poffit. Aflurgit ex faxo in plura, & fpiffa velu- 
ti folia femicircularia conformatum : lapidea, 
fubftantia illi eft non admodum gravis ; & co- 
lore fübalbido. 

Alcyoniorum claffi addimus aliud mari- 
22 num vegetabile fub num. 1 7. quod vulgó 
fungus petrefactus appellatur , fed falsó , naump 
etti fungi figuram imitetur , non tamen ftructu- 
rà;nam imul feu ítrie, quz a centro ad cir- 
cumferentiam in fungis funt , femper in parte» 
inferiori hamum refpiciunt ex qua enaícuntuf , 
in hoc autem partem fuperiorem exornant. 
Fungum faxeum Nili majoris illum vocavit Ca- 
rolus Clufius Exotic. lib. 6. cap. 1o. Ejufmodi 
fungitres numerantur in Mufxo, quorum unus 
uncias fex habet in diametro , perfecta rotun- 
ditate abíolutus, omnes tamen pediculo carent, 
quem in fuo fuiffe ait Clufius . | 

Alcyonium etiam cum Aericola, & aliis 
23 appellavit Calceolarius Globum , quem 
füperiusindicavimus , & quem Brafavolus , & 
Gefnerus inter fpongias repofuit. Mari ille in- 
natat , mollis , & rarus exilibus pilorum inftar, 
& brevibus feftucis cujufdam herba colore fu- 
fcis mutuo füpra littus ex fluctu collidente im- 
mifta fpuma intricatis confartus. Illum etiamo 
retulit Galenus lib. de compof. medic. referens, 
quz Crito ad confervandos, augendos, nec non 
adefluvio prafervandos capillos fcripfit. Qua 
de caufa facilé crediderim fuiffe hujufmodi glo- 
bos a Puellis Veneri oblatos, ut ex Turnebo 
retulit Tomaíinus de Donariis cap. 12. his ver- 
bis. Dicazut Veneri marizaspilas , veticula , cv 
firophiola ; que verba apud Nonium Marcellum 
hoc modo leguntur. Sz/pendit Laribus zaarinas 
znolles pilas, vettola, e ffropbiola . 
2 Aliz funt plantz faxis adherentes, & in 

4 modum coralliorum aflurgentes, quarum 
tamen rami teretes, feu Virgule multiplices 
funt fatis oblonge , & flexibiles , franguntur 
tamen cum areícunt. Cute obducuntur, plerum- 
que rubeícente . Plantam inter. coeterás fervat 


2690 


Mufzum candidiffima lanugine circumtectam, e 
parente faxo eflorefcentem. FPucum hujufmodi 
fruticem appellanr aliqui cum Thcophrafto . 

Ád Animalia tranfitum facimus, quorum aut 
integra corpora aut partes in Mufxo funt; & pri- 
mo , nea Mari divagemur ubi Coralia coetera- 
que vegetabilia mariaa confideravimus , exce 
ptis Teftaceis Animalibus, quorum Claffes ; 
cum adeo variz fint in Mufzo , in fine addemus; 
eruntque defcripti Mufzi non ignobile comple- 
mentum . 


PISCIS-CA4NIS. 


Rimó fe affert Pifcis Canis fub num. 18. 
delineatus,qui Canis Carcaria dicitur a Pli- 
n1i0 , €ó quód deniibus plurimum valeat. Oris 
Íciffüra maxima illieft, in eo duplex mandibus 
la, quam dentes triangularis gura acutiffimi ; 
& durifimi, quos fub numero i g. cernere po- 
teris in fex ordines difpofiti obarmanc , Eorum 
primiextra os prominent, aliiinos ipfum re- 
curvi. Illos defcribens Iluftriffimus Stenonius 
ait. Cui ufui dentes ita incurvatos Natura de- 
Jüinarit y non perfpicto , cum carnes intra epulti 
efca comminuenda nulla ratione potserint in[er- 
vire. Quid quod id gemeyis animalia obvia qua- 
que non comminuta, deglutiust y ug reperit ineo-- 
rum Jlomacho integri bomines teflantur . Reti- 
nende prada , ne diffugiat foy/ftan, cv diffrin- 
gende majori , quàm qua ventrem fubive poffit 
primi ordines infcroiunt , veliqui oerü nif inoic-. 
via necofficati dicantur fall, non wideo cujus gra- 
Lia f£nt confelli ; Pifcem hunc de(cripfit Arifto- 
teles hift. Animal. lib. 5. cap. s. Maximus intet 
Canes Marinos eft habitus, nec defunt qui il- 
lum carnivorum voraciffimum , & antropopha- 
gum nominant. Dicunt cadavera hominumo 
etiam integra vorare. Apud Plinium lib. 1 7. 
cap. 25. hac verba funt; In Mari Rubro five 
funt caniculis referte , ut vix profpicere , e navi 
tutum ftt remos plerumque ipfos invadentibus. 
Sunt etiam in Mediterraneo , & quidem diverfi 
generis , prout Mufeum oftendit , in quo alius 
rictus Pifcis Canis confpicitur , dentibus tamen 
non ita copiofis munitus. Pifcem hunc referunt 
adeo pruriginofo appetitu in corporis humani 
carnes nudas precipue , & candidas ardere foli- 
tum ,ut aliquando has depaícendi caufa in ter- 
ram exiliat ; unde hac ratione ; & ob duros acu- 
leos venenum quoddam jaculantes ( ut fcribit 
/Elianus hift. Animal. lib. 1t. cap. 56.) tunc tem- 
poris, & Pifcatoribus ; & Maris incolis fit for- 
midabilis . 


PISCIS 


269 


PISCIS.LJ B ESL. 


Umcerus 2o. Pifcem demonftrat mouftro- 
fum ex genere Cetaceo , quitamen ali- 
quando parvus capitur propé littora. Dicitur 
Zygena , feu Libella a figura capitis ; quo tranf- 
verfum librz, ex quo lances dependent; fimu- 
lat. Pra partibus coeteris admirationem oculi 
merentur, qui extremitatibus duabus capitis 
in longitudinem traníverfim  procurrentibus 
utrinqueinfixi . De hoc Salvianus, Bellonius, 
Jonftonus , & alii egerunt. 


PISCIS-SEWRAq A. 


^ Ub num. 2t. Pifcem delineavimus Priftin 
di&um a fecando Pifcem fertam vocarunt 
alii ob roftrum , quo ri&tus munitur oblongum,» 
utrinque deantatum , dentes tamen funt recte 
hinc inde difpofiti, & rotunditate abíoluti , & 
validifimi. Roítrum quod Mufzum poflidet , 
ad palmos feré feptem extenditur , ex quibus 
deducitur juxta Clufii computum relatum a5 
Vormio pag. 288. Pifcem , qui illud geftavir, 
adeo magnum fuiffe , ut inter Cetaceos cenfen- 
dusíit. Curem afperam ejufmodi pifcem ha- 
bere retulit idem Clufius , in dorfo fufci colo- 
ris , in ventre candicantis , fex pinnis eífe pre- 
ditum , fcilicet in lateribus duas effe , fub podi- 
cc duas, aliam fupra caude initium , in fextanio 
caudam abfolvis capuc in longum , & firmum 
rofirum exire , eculos in prona ejus parte effe , 
binas nares infüpina , & infra illas oris fciffuram 
tranfverfam , in nulla nulli dentes . 


P$ C IS. XI PAH IA. 


Ali Roftro aliud copulat num. 22. quo Pi- 

Ícis Xiphia vulgo Spada munitur.Pifcis hic 
Delphinis magnitudine non impar dentibus ca- 
ret ; quorum loco gladium oblongum fronti feu 
ri&ui infertum geftat. Semipalmum in latitu- 
dine maximus equat, octo veró longitudine» 
validiffimam , & offeam fubftantiam habet, eo- 
que tanquam acuto utrinque enfe retia diícin- 
dit, & cufpide etiam navium latera vulnerat . 
Coeterumtante docilitatis pifcem hunc effe di- 
cunt, ut etiam referant voces hominum diftin- 
guere. Hinc certó cantilene genere Piícatores 
alliciunt ex undis , ut teftis oculatus Kircherus 
nofter affirmatin fua Mufurgia lib. 9. cap. 7. Sic 
ille&um Piícatores hafta vibrata illum confi- 
cunt. Atque hoc quomodo contingat , cum 
multorum torferit ingenia , idem Kircherus ex- 
plicat , docetque fine ulla fuperflitione hanc pi- 
fcationem ficri. 


Mufzi Kircheriani 


T. qf BU Wm»; 


Endet elaqueari Mufzi Pifcisa num. 23. 

indicatus fexdecim palmis longus ; quem 
Tiburonem paffim appellant. Illum Jonftonus 
his verbis defcribit hift. de Pifcibus pag. 146. 
Tiburonis fpecies minor Belgis Een Crafpbage 
afigura. Convenit cum majore , excepto ca- 
pite ; quod triangulare habet. Oculi parvi ad 
latera ipfius capitis. Os parvum triangulare» 
longé infra pofitum , triplici ordine dentium 
Minorum , unde nocere non poteít. Caro me- 
lius fapit, quàm majoris. Cum tamen quz Jon- 
ftonus affirmat noftro Pifci non conveniaut,plu- 
resfpecies in genere Tiburonum inveniri de- 
duco, &de alio fimili loquutum effe P. Eufe- 
bium Nierimbergium in fua hiftoria Naturali 
lib. r r. cap. 2o. his verbis. Piícis qui hodie» 
Tubero dicitur ; Canis Carcharias effe vulgó 
creditur. Atquia ille , quem Francifcus Her- 
nandus deícribit exa&té deícriptioni, quam 
attulimus non refpondet , ideo placet, & hanc 
opponere. Cetacceus pifcis eft , ex genere ob- 
longorum , oceani incola , voraciffimus , curfu 
velox bina humana corpora fzpenumero craí- 
fus ; ore, quod noftro unciarum decem inter- 
vallo jacet , lunato vallatoque fuperné trino 
dentium praacutorum , ac fefe mutuo ferra 
modo füb intrantium ri&u roftro ranz obrotun. 
do, pinnis utrinque juxta branchias , altera, 
juxta caudam imminente dorfo ; cauda magna 
craffa, & falcata oculis modicis, longo inter 
fe diftantibus intervallo , corio coeterorum 
cartilagineorum , cum fefe tendit nullis ictibus 
penetrabili. Maleficum animaleft , atrox , ac 
hominum devorator, dum parvum eft mediocre 
preftat alimentum , fed provedtius durum in- 


gratum , & infalubre. Unicum eft illi intefti- — 


num fatis amplum , unde tam improba contigit 
voracitas . Stomachus vaftus eft. 


P.o4 S a dus od neo 


Umerus 24. exprimit Pifcem , quem vo- 

cant Paffinacam Ícu a colore , feu quod 
radio ceu paftino , inftrumento fofforio fodiat , 
& pungat. Gallis dicitur Raja ob fimilitudinem, 
quam cum Raiis habet. Caudam habet longiffi- 
mam fpinofam craffam primüm , & paulatim in 
magnam tenuitatem diminutam , fuper eam in 
medio feré aculeus cft offeus longus acutiffimus; 
& ferratus. De ejufdem radii venenofitate non 
eft quod dubitemus : Arbores infixus radicibus 
necat, mitigat tamen dentium dolores, quo 
frangit , & extrahit. 


RAI A. 


| 
| 
J 
| 


Clafsis Octava. 


R 4o 


Equitur fub numero 25, Pifcis ex Rajarum 

genere,quod nomen a Radendo Latini fum- 
piere. Graci a quadam cum Rubo fimilitudine; 
& dorío aíper , fpinas gerit frequentes , illi 
juxta oculos foramina foni magna ampla , ad 
óris ufque intima patentia , Ore: aperto dilatan- 
tur , claufa magna ex parte occluduntur ; cauda 
óninibus procera atque afpera; ftellarem hujuf- 
modi Rajam aliquam vocarunt, cum tota aculeis 
horreat ; multi funt breves, frequentes , pera- 
cuti & fine ordine per totum corpus difpofiti . 
Oshabet fere rotundum , & duriffima fubftan- 
tia munitum , in qua frequentiffimi oculei albi 
confimiles illis quos iaftrumenta gerunt, qui- 
bus linà carminatur. Illad delineavimus fub 
n. 19. ficuti etiam fub littera O indicantur acu- 
lei quibus munitur. Fullonicam talem R3jam 
vocavit Aldrovandus, quód ubique in alis, cor- 
pore capite, cauda , tota frequentiffimis cjuf- 
modi aculeiscoufperfa fit inftar inftrumenti.il- 
lius ; quod Fullones pannos poliunt , rara eit; & 
pagnaciffima effe creditur . 

Ex his Pifcibus exiccatis efformatur -- 
dam alatus ferpens, quem pro Dafilifco vendi- 
tantaliqui, horrendum quidem vifu , & infor- 
me animal apparct, quale Kircherus defcribit 
proüt in Mufzo eft pag. 27. his verbis.: Caput 


habet in altum exporrectum , hiante & patulo | 
— 6té hottidum  duabusoculorum cavernis for- 


midabile , inque faftigium turbinatum excre- 
Ícéns ; duobus acuminatis unguibus feu corni- 
bus ininore , collum oblongum a corpore fegre- 


- gatum , & in altum alarum , corpore tenui ; fed 


amplis cariilaeineis alis utrinque confpicuum , 
pedes fpurios carcilaginez pianule conglutina- 
tos habet , demum longam caudam , & aculea- 
tam protendit in varias fpinas contortam , 


Bu UR C GUUUNSUB 9i 


Ifcem Hirundimem appellatum damus fub 

num. 26. co quód alas habeat longiffimas , 
& latiffimas ex czruleo viridefcentes , raró fi 
Salviano credimus, rapitur. Juxta litora , ubi 
minor infequentium pifcium metuseft , humi- 
lem exercet volatum. Ad lapidis ictum vola- 
tum protuliffe,quatuor extra aquam cubitis emi- 
nens in Gallico Maris intera litore vifus eft. 
Qui ad Herculis columnas navigant, ibihorum 
pifciura volantium türbam. affirmant , ut aves 
aquatiles effe videantur. Pifcem ; & ZMagne- 
16m /Eolium vocavit Kircherus Muf, pag. 23. 
nam pendens é laqueari fub tabula in qua ven- 
torum differentie ad' mundi plagas collocatu 


| 


2/0 


expreff funt , continuo motu inquietus eft , nift 
fub ejus venti Rbombo, qui extra muros actu 
Ípirat , ideoque ad flantium ventorum varicta- 
tem , licet in loco ventis impervio , roftro fuo 
ad Rhombum venti actu flantis fe convertit , 


PoCH 0€... 


Nimal fub num.27. exprimitur, quod Vor- 

mius pag. 289. his verbis defcripfit . Pho- 
Cà , Cracis bos vel vitulus Marinus, quibufdam 
lupus ; corio teoitur duro , folido , pilofo colore 
nigricante , &« cinereo , quandoque maculofo , 
cápite Ulevi ; & parvo pro corporis rationc , 
dentibusíerratis, & acutis, naribus vitulinis ; 
ore mediocri, pilis longiufculis fuperciliorun 
loco , oculis verficoloribus , & Iplendentibus 3 
lingua bifulca, mearibus auditoriis anguftiti- 
mis, collo longo , quod pro arbitrio exteudit » 
& contrahit ; lato pectore, renibus vitulinis. 
Pedes habet brevitfimos carpo humano rcípon- 
dentes ex multisoffibus conftantes. Hifce pin- 
narum loco utitur. Amphibium eft ,. litora, 
amat, fed pedum in terra ufus difficilis. In retia 
incidens ea rumpit , dormit extra aquam in are- 
nis. Caro illius infuavis , pinguisadeo , ut lar- 
dum potius referat .. Calceamenta ; & veftes ex 
cjus pelle conficiunt Gronlandi , cuti cani ma- 
rino fimile ; buca vacca, nifi quod duos dentes 
prominentes ; & ante recürvos habeat, cubito 
nonnunquam longos , quorum ufus , & pretium 
obori comparatüar. Ab Hollando viro erudito 
didici pro hujufmodi dentibus folui ut plurimum 
feptem vel odo aureorum, iifque virtutem inef- 
fe contra fanguinis effufiones fpontaneas , Hunc 
pifcem etiam defcribit Joannes Laet in defcri- 
ptione Indiz Occidentalis lib.2. cap. 6. Tres 
ejufmodi dentes Mufzum habet tres uncias lati- 
tudine equantes ; & duos palmos fua longitudi. 
ne, eburnea fubftantia conftant ) recurvi funt 
inftar elephantorum dentium, & obtufo mucro- 
ne abíoluti, non tamen perfecte rotundi. 

eR rn «Mom vUu$a 

Uimerus 28, Pifciculum demonftrat 1n li- 
N tore Mediterranci Marisfrequentiffimum; 
àd quatuor digitorum latitudinem extenfum; 
Pifcatoribus in füummo odio habetur; indorío 
enim duos aculeos gerit breves quidem fed va- 
lidiffimos , & acutiffimos inftar aciculecalybeas, 
quibus (i feriat venenatum humorem vulneri 
immittit, quo aliquando morte occumbunr vul- 
nerati, Araneum Maris illum vocant Latini . 


AST A- 


^ 


271 
"E t 


X Genere Cruftatorum fub num. 29. Ani- 

mal ponimus quód Latini Gammarum di- 
cunt. Quatuor hujus generís fpecies enumerat 
Aritoteles . Cateris omiffis illam indicamus, 
quz Aftacos continet . Aliquos habet Mufxzum 
mire magnitudinis , palmos enim quatuor a 
cauda extremitate ad pedum verticem enume- 
rant. Cruftaobteguntur valida, nigricante , & 
ad caeruleum tendente , ficoquantur in aqua; 
rubedinem induunt , qua cum exiccantur ad 
carneum colorem vergit ; pedibus octo funt pre- 
diti , infuper duabus chelis , feu forcipibus ma- 
joribus dentatis, quorum una folet aliam fupe- 
rare, Ex his pedibus quatuor anteriores extre- 
mitates bifurcaras habent, reliqui in acutum de- 
finunt mucronem .. Cornua , quz flagella etiam 


appellantur , ante oculos longa funt , & fectio-- 


nibus multis plicabilia. His viam pertentant. 
Refert Vormius in Ollandia horum Cancrorum 
chelas appendi folere clavibus , ut fepofitz fa- 
cilius inveniantur . 


Cu NO AEN ES UR 


| 


Ancer fequitur fub numer. 3o. quem inter 

rotunda Animalia Scaliger enumerat, licet 
caudam habeat , qua brevis eft, & quafi oper- 
culum alui; non tamen eum fupponimus , qui 
fere inter omnes maris fcopulos ftabulatur , & 
frequentiffimus eft , fed qui é genere majorum 
ad tres feré palmos chelasíuas extendit. Ex 
Dalmatino Mari illum accepi, figurafere cor re- 
fert , in anteriore parte in acutum definens , du- 
plicatis aculeis late prominentibus horridus, 
caudam ex multis laminis fub ventre recondi- 
tam habet , in ambitu mollibus fpinis refertam. 
Pedes octo longos fpinis afperos , fcu articulis 


' divifos , in extremitate acutos , non veró bifur- 


^ 


catos , anteriores tamen forcipibus dotantur , 
quorum dexter major cft finiftro. Cortex fcu 
Lorica fuperior , quategitur tuberculis afpera 
cft , & aculeisplena . 

Cancer alius eft fub num. 31. non abfimilis 
illi, quem Joannes de Lact in defcriptione In- 
diz Occidentalis lib. 2. cap. 19. Araneum Ma- 
rinum vocavit, & Clufius Exot. lib. 6. cap. 1 4. 
Cancrum Moluccarum , eo quód circa Infulas 
moluccas ftabuletur. Ex mari ficulo unum ac- 
cepi crufta fragili obte&um , pars fuperior gib- 
bofa eft , & tuberculis afpera , figura feré ova- 
lis, caudam habet breviffimam; qua feceffus ob- 
tegitur ; brachia octo enumerat ; duaíque che- 


» 


Mufzi Kircheriani 


las exiguas circa os , quibus cibum abripit s 
omniaque pro corporis exilitate funt longiffima,. 
hirfuta infuper , & aculeata . 

Aliud Aranei feu Cancri genus ex eodem 
mari numeratur a num. 32. qui fuperiorem val- 
dé mole fuperat , orbicularem figurum imitatur, 
duobus oculis prominentibus praeditus , & pe- 
dibus octo, quibus adduntur duo alii adeo in 
longum producti , ut totum corpus bis excedant 
longitudine, chelis illi abfolvuntur, quibus prz- 
dam abripit. Caterum pilis robuftis undique 
circumtegitur . 

Non defunt cancri majores rotundi inter 
quos numerantur Paguri ex Adriatico Mari. 
Illos numer. 36. demonítrat , & defcribit Vor- 
mius cap. 5. his verbis. Pagurus italis quobuf- 


dam Grazciporro dictus , crufta valida tegitur ,. 


crura utrinque quatuor habet , villis hirta , ter- 
nis articulationibus geniculata , in quibus un- 
gues acuti , & obliqui non bifidi. Brachia bi- 
fulca partc anteriore ; binis articulis intercepta 
forcipibus in extremo nigris ; quibus conftrin- 
gunt que edunt , & dura quoque confringunt ; 
offea enim funt duritie , caudam fub corpore re- 
flexam habent , Branchias utrinque in lateribus 
difpofitas oftendunt , fub tergoris crufta fenis 
ordinibus ad tribiorum radices infertas. In pe- 
dalem longitudinem aliquando crefcit. Ferunt 
mufica é cavernis evocari , 

Caterorum Cancrorum defcriptionem omit- 
timus cum Italis notiffimi fint, atque de iis eru- 
ditiffime differuerint Jonftonus , & D. de Sachs 
in fua Gammarologia . 

Caudam fubnectimus palmis fere decem ex- 
tenfam ex molucris Infulis miffam. Pifcis illa 
eft , quemSirenam vuleus dicit , Lufitani autem 
Pefce Mugera , in latitudine majori palmuni 
&quat, unde in acumen paulatim diminuitur, 
Non tamen putandum eft vera effe Poetarum 
fgmenta , qus Syrenes , feu mulieres degentes 
fub undis more pifcium excogitarunt. Retulit 
quidem Barlxus agens de rebus geftis Mauritii 
in Brafilia, pag. 134. in eo mari Tritones inve- 
niri , Upupiapras Indigeng dicunt, qui humanos 
vultus quodammodo referunt, & cafariz femel- 
lasoftentant. Hominescornm complexu necari 


opinio eft non confilio fed naturali inftin&u , an . 


hzc maris monftra eadem fint ac Syrenes , feu 
pifcis de quo fermo eft nihil pro certo dicam ; 
addam tamen ejufmodi manum , & coftam de- 
Ícriptam me inveniffe apud Vor mium pag. 276. 
referentem qua P. Kircherus lib. 3. de Magnete 
part. 6. cap. 1. $. 6. pag. 551. de Syrenibus ha- 
buit his verbis. Capitur certis temporibus an- 
ni in Mari Orientali Indiz ad Infulas Viffayas ; 
quas Infulas Pi&rum vocant, fub Hyfpanorum 
dominio Pifcis quidam humana prorfus figura» 
quem 


H 


| 


Di 


Clafsis O&ava. 


quem ideo Pe/ce Muger vocant, ab Indigenis di- 
citur Duyou . Caput habct rotundum, nulla colli 
intercapediae trunco compactum , extrema au- 
rium fibre, quz & auricul» nominantur , ex 
cartilaginca carne eleganter veftitze, quarum in- 
terior pars ampliffimis formata anfractibus vc- 
ram hominis rcfert aurem , oculos ornatos 
palpebris ; fituque & colore non pifcis fed ; ho- 
minis judicares. Nafío nonnihil aberant , ma- 
lam inter utramque non ufquequaque eminet, 
fed levitramite bipartitur , fub eo vero labra 
magnitudine fpecieque noftris fimillima , den- 
tium non quales infunt pifcium generi ferrati- 
lium , fed planorum , & candidiffimorum coati- 
nua feries, Pectus alba cute contectum, hinc 
atque inde paulo latius , quàm pro corpore in 
mammas exueberans,neque eas ut fceminis pen- 
dulas , fed quales Virginibus globofas plenas 
la&is candidiffimi . Brachia noa longa , fed lata 
ad natandum apta, nullis tamen ipfa cubitis, 
ulnis ; manibus , articulifque diftin&ta, poft hzc. 
in pifcem cauda definit. Hxc Kircheras . Aliam 
ejus generis narrationem habet Vormius curio- 
fiffimam ex Erafmo Lato in Hiftoria Chriftiani 
IV. acceptam. 


O4 PIJoqT OLIO M. 


Conem fubjungimus num. 34. Pifcis generis 

cetacei, quem Cafodogiio Itali appellant. Il- 
lum deícripfit Aldrovandus retulitque Oceani 
Incolam effe, & aliquando in Mediterraneo Ma- 
rivifum. Vifus profecto fuit anno 1702. cum 
poft ingentes procellas marinis fluctibus placa- 
tis detruncatum cjus cadaver apparuit partim in 
arena fepultumin litore qropinquo Turri,quam 
dicunt di Maccarefe , ubiolim extitiffe filvam 
nigram , poftea candidam appellatam, putant 
nonnulli fcriptores. Adeo immane illud erat , 
ut duos fupra feptuaginta palmos in fua longi- 
tudine excederet , & fere triginta in altitudine» 
ubi dorfum intumefcebat ; prxter dorfi fpinam , 
& coftas fere totum molli pulpa fine offibus com- 
pactum erat ; & laceram ab ictibus fclopetorum, 
quos prope infulam Iluam italice Eja milites 
Prafidiarii in illud exploderunt ; Quindecim ju- 
ga bubalorum omni fuo conatu ex arena maris 
ad litus. illud tranftulerunt juffu Exccllentiffimi 
Ducis Zagaroli qui tunc ibi in proximis filvis 
Cervorum venatu recreabatur, ut immanis in- 
ter maximos.pifces oceani partus e proximo 
confpici ab omnibus pofict. Vertebram cjuí- 
dem fub numero 36. expreffam fervat Mufxum , 
qui uitra nonaginta libras ponderat. Mandi- 
bulam etiam inferiorem numerus 35. indicat , 


2722 


quz c fornice Mufxi dependet palmos fere vi- 
ginti longa. Duobus fupra viginti dentibus ro- 
tundis raris ; & validis munitur. Fuit hxc man- 
dibula a capite detruncata reperta a Piícatori- 
bus prope oftia Tiberis, & Romam allata ad 
Illuftriffimum Comitem Paulum Spada , qui 
munifica manu in noftro Mufxo illam colloca- 
vit. 

De his immanibus Pifcibus Authores pet- 
multi multa fcripferunt . Omnia nos omitti- 
mus , & verum putamus quod aliqui rcfe- 
runt , fcilicet eorum offium compagem taàn- 
tam effe , ut ea veluti fepe ad hortos cingendos 
in Islandia utantur , & ad ducentos cubitos lon- 
gitudine fua extendi. 

Exuvias Teftudinum marinarum validiffima 
non defunt , quarum icones omittimus, quia» 
frequenter obiiciuntur oculis omnium ; funt ta- 
men fpectabiles ob magnitudinem , & alique 
magni clypei vices fubire poffent . Ex Mari 
Adriatico fuerunt advectz ; Citerum prope» 
Brafiliam adeo amplas produci referunt , ut 
o&oginta hominibus cenam unica ex illis 
poffit fuppeditare ; & in mari indico earum cor- 
ticibus Cymbaram loco utantur, & tuta tecta 
adverfus coeli injurias conficiant.. Animal illud 
eft viu horridum fed innoxium , quatuor pedi- 
bus munitum , unguibus acuminatis, quibus ex 
undis tanquam remis ad natandum utitur , & in 
litore tanquam uncinis telluri fixis fui corporis 
molem protrahit . 


qq sg Ee guo dE. 


Umerantur etiam diverfe magnitudinis ; 

& figurz Stellz,quarum radii circa rotun- 
dum corpus difpofiti , initio fatis lati angulum 
acutum in fine conftituunt , Alix func quz fuos 
radios expandunt rotundos , veluti ex fquamis 
compofitos. Alix aculeis parvis funt munitz , 
quedam pectinatim longioribus aculeis exor- 
nantur , quzdam tuberculis ; quedam in ramo- 
fas lacinias difanduntur. De his fcribens Pli- 
nius lib. 9. cap. 6o. ait. Eajffgura ef] parva» 
admodum , caro intus duriore callo , buic tgneum 
fervorem effe tradunt , ut omnia in mari contacia 
aéurat. 

Inter czteras Stella arborea feu arboreícens 
emicat , Radios illa habct quinque , 1n quorum 
medio os , cum quinque appendicibus , qux 
parvis fpinis horrent , dividitur veró quivis ra- 
dius in binos , horum quilibet rurfus in alios bi- 
nos, atque ita totum corpus ramis ordinatur 
ufque ad tenuiffimum., Hi ramuli fimillimi fub- 
ftantia funt Aftacorum antennis, & ejufdem. 

Bb far- 


273 


ferme texturz , nifi quód molliores funt incifu- 
ris pene infinitis przditi , ac crifpati , colore ci- 
nereo ad rubicundum inclinante. Hippocam- 
pus infectum aquatile eft, &apode, pollicum 
feptem longitudinem zquans. Cauda quz cor- 
pore reliquo tenujor eft quadrata forma produ- 
citur , & aculeis inftruc&ta , ac veluti ex circulis 
cartilagineis compacta, Apud Puteolos, & in 
finubus Mediterranei Maris copiofe hoc infe- 
ctum reperitur , 


C R00 C 0 D JY 


N genere Aquatilium numeratur etiam Cro- 

codilus monftrum informe, & ingens , di- 
verfzque magnitudinis. E Mufzi fornice unus 
dependet quindecim palos longus , munifi- 
cum donum Principis Joanuis Federici Ducis 
Bru(vicenfis , & Luneburgenfs Athanafio Kir- 
chero Venetiis rana . Lacerta forma aíf- 
fimilatur , os illi ad aures ufque pertingit , fau- 
cium rictu horridus eft , dentinos acutiffimis 
non valde longis , fed validiffimis, adeo ut om- 
nesio unim maxillam coalefcant , eburneo can- 
dore nitentes ; quorum numerus facile ad fexa- 
ginta fefe extendit. Iilum defcribens Vormius 
pag. 315. aliquando ineffe feptuaginta refert, & 
jn uno fefe numerafle fexaginta fex. Linguam 
ei Narura negavit , pedes habet quatuor in obli- 
quum detortos, & acutis unguibus formidabi- 
les. Cauda reliquo corpore non multum minor 
in acumen defleéctit , venter ejus molliculus fub- 
albidus ; tergum veró folidum adeo durum ro- 
buftumque , ut telorum ictus excutiat . In ter- 
ris agit fepe, & no-tu. plerumque fub undis. 
Incola eft Nili &uminis in /Egypto , & frequen- 
tiffimus invenitur In duminibus America , alia- 
rumque Regionum Indiarum Orientalium , pre- 
cipue qua parte Ganges Fretum multis oftiis iü- 
ereditur . Illum hominem aggredi referunt , 
aliqui , & pedum unguibus adftringere , donec 
interficiat , Ubi veró exanimatum videt , prius 
moerore plangere , demum fibi in eífcam devo- 
rare , unde Proverbium Lachryme Crocodilti . 
Duos cafus recenfet Kircherus 10 pag. 24. Mu- 
fxi ex aliis acceptes , fed fides fit penes Autho- 
rem; cum mihi hoc anno Miffionarius noftre 
Societatis in ZEthiopia canquam teftis oculatus 
reculerit , Crocodilos in /Egypto animalia effz» 
timida, quare homines fugiunt, ut Lacertz 
vulgares ,&in reptatu effe maxime pigros , il- 
lofque in eícam capi ab ZEgyptiis. Mihi tamen 
fuadeo effe Animalia voracia, & perniciofa , ut 
Vormius refert , cum irritantur , ficuti quam- 
plurimos Serpentes experimur. Ejus iconem» 
damus fub num. 37. 


Mufzi Kircheriani 


SERPENS £NDIUOS 

Rzter Crocodilum in alia laquearis parte» 

appeníe dependent immanis Serpentis exu- 
vix, quem numerus 38. in noftra Tabula indi- 
cat. Illum in Paludibus Brafilie Incolx venan- 
tur ad vefcendum;(icuti Itali Anguillas, Palmo- 
rum duodecim longitudinein vquant , fed ad 
palmos quadraginta huj ufmodi Serpentem ex- 
rendi aliquando Herd: noflra Societatis 
Miffionarius in Bra tilia , &in fpiras contortum 
Vitulum devincire , quem fuctu paulatim devo- 
rat, ut Bufones aliqui Serpentes deglutiunt. 
Cazterum venenocaret, & dentibus minutiffi- 
mis ejusos munitur. Collum anguftum cft , & 
caudam verfus paulatim in anguftum contrahi- 
tur. Tota pellis fquammis tecta ferie pulchra; 
difpofitis , prona parte minoribus , fupina majo- 
ribus , colorum varietate eleganti ; nam dorfum 


acapite ad exiremam caudam continuo ordine» 


fecundum longitudinem nigricantibus quafi 
clypeiformibus amnaculis ornatur, extrema vero 

cauda ovalis formi maculis niericantibus: di- 
ftin&a,latera alterius forma maculis inftar folio- 
rum mali depicta funt. fpecie venufta, colore» 
fubfufco. Talem Serpentem fub nomine Ser- 
pentis Americani retulit Vormius pag. 265. Il- 
lius etiam mentionem fccit Andreas Cleyerus in 
obferv. 7. Decuriz 2. tom. 2. Ephemerid. Ger- 
manicarum pag. 18. qui illum ait degere in Am- 
bona Moluccarum infula. In Brafilia Borguacu 
vocari ajunt , atque in primis ineo Regnona- 
Ícuntur fimiles Serpentes . 

Hujus vel fimilis Serpentis mentionem fecit 
in fuo Commentario ad Hiftoriam /Ethyopi- 
cam Jobus Ludolfus pag. 166. aitque illum in» 
Italia quoque olim notum , fcribente Plinio 
lib. 8. cap. 14. F'aciunt bs Serpent bus maximis 
indicis fdem 1n Italia appellata Boe in tantam 
magnitud nem excyefcentes , ut D. Claudio Prin- 
cipa occifa in Vaticano , folidus in alvo fpectatus 
fft infans .. Aluntur primó Bubuli la£f/s fucdu un- 
de tosnen traxere .. D. tamen Hieronymus in vi, 

ta $. Hilarionis : Draco ; inquit, sra magettu- 
dinis ( quos gentili fermone Boas vocant ) ab eo 
quod tam grandes fint , ut Boves glutire foleant y 
omnem lat vaflabat Provinciam cc. 


LACERTA MAIOR BRASILI.E. 


X Regno Brafilie Lacertam accepi , qui ab 

Incolis vocatur Lagar:o , vulgaribus La- 

certis corpore fimilem , ut numerus 39. often- 

dic. Hanc defcribens Calceolarius pagin. 615. 

vocavit Crocodilum Terreftrem , quamvis a 

Nilotico differat, quód caudam habeat tuber- 
culis 


Clafsis Octava. 


culis elatioribus afperam , teretem , & in lon- 
gum productam. Ejus iconem pofui fub nume- 
rd 39. Ea cauda , Dellonio tefte , corpora ; qui- 
bus infultat atrociffime diverberare ajunt, id- 
circo hoc animal Cazdtverberum nonnulli voci- 
tant. Ejus longitudo vulna major , latitudo de- 
cem digitorum traníverforum , corpus fquam- 
mis multis minutis , & fplendidistegitur , aqua 
impatientem adeo effe dicunt ; ut fi quis in os il- 
lam iniiciat flatim moriatur. Veneno caret; 
fed a quoquis e cavis effoditur , & in cibum fu- 
mitur, necalius ejus carnis fapor quàm Teftu- 
diais . 


AR M MÁDILELFS. 


Eftudinem etiam fapitaliud animal, fub 

numero 4o. pofitum cujus exuvie in Mu- 
Íxo funt , in Regno mexicano , & Brafiliano 
frequens. Hujus meminit Oviedus qui illud 
vocát Bardato Petrus Martyr Pbaleratum dixit, 
Graecis & Latinis Carbafracium appellari po- 
teft ; Hifpani A4rmadillum dicunt , Brafiliani T a- 
104 Geínerus Herizaceum Brafflianum . Ires 
ejus fpecies reperiri afferit Clufius . Exuviz 
quz in Mu(zo funt e roftri extremitate ad cau- 
de apicem tres ferme xquant pedes. Tegmen 
durum teffaceum five offeum , color ex albo 
flavefcente , caput tenue , & exile inftar porcel- 
li; ri&u mediocri , nullis dentibus horrido, 
frons ab auribus ad roflri extremitatem corneo; 
& teffellato munitur fcuto4 oculos ambiente» ; 
inferior maxilla cute veftitur , auricu]z patule , 
& tenues. Dorfum fupra fcapulas amplo, & 
lato tegitur fcuto, & orbiculatis teffellis conftan- 
te, nifi quod longiores fint verfus extremum». 
Reliquum doríi novem ambitur circulis figuris 
pyramidalibus depictis , lumbos tegit lamina, 
fimilis, ei, quafcapule teguntur , cauda con- 
ftat annulis duodecim , paulatim magnitudine» 
decrefcentibus, ac teffulis, qux in apicem 
Íquammofum , & acutum terminantur . Pedes, 
& crurum pars cis vicina teffellis etiam obduci- 
tur, pedes anteriores quatuor praditi funt digi- 
tis , unguibus acutis armatis , quorum duo an- 
teriores longilfimi pofteriores minores, Specu- 
bus, ut Cuniculus latet , una nocte leucz fpa- 
tium excavare referunt, nifiligetur, vix fe in- 
cludi patitur , cubat fupinus cauda ori admota ; 
qua re&a, procedentes formicz incidunt in infi- 
dias, & cibum deludenti fuggerunt. Cum fu- 
git, in preceps caput caudamque ventri appli- 
cat , ac crufta tuctur fefe in fpiram convolvens . 
In lacubus verfatur, lumbricis , & vermiculis 
veícens , & etiam poris in terra . 


274 


VIPERA;ET ASPIS. 


T Nter Animalia, que Infecorum Claffem» 

| exornant , Viperz , & Afpides non ulumum 
locum tenent , qua etfi in Italia frequentes  & 
vulgares,abIncolis tamenRegionum exterarum, 
ubi non generantur , confpiciuntur libenter , & 
pertraétantur innoxié . Servantur enim aliquot 
hujus generis animalia inclufa phialis vitreis 
fpiritu. vini repletis exanimata quidé fed incor- 
ruptaadco ut exuviarum maculz variis colori- 
bus pulchre difpofitis ; oculi , dentes, & liagua 
diftin&e infpici poffint , ac fi actu viverent . Vi- 
pera vocatur , quafi Vivipera , quód cum reli- 
qui Serpentes ova pariant, hac íola vivos roe- 
tus; gerit tamen illos in ventre fcorfim iuclu- 
fos in aliquibus veluti facculis , e quibus exclu- 
duntur antequam in lucem emittantur; quos 
facculos feu. mavis dicere veficulas etiam ino 
fpiritu vini fervatos oftendit Mufzum ad oculos 
curioforum oble&andos , & eruditionem ftudio. 
forum augendam. Quidquid de his Serpenti- 
bus, quos numeri 41. & 42. delineatos often- 
dunt , dici poffet , vel ad medicos ufus fpectat , 
velad naturalem hiftoriam ; De illis confulen- 
di funt Authores , przcipue Severinum in Tra- 
&àtu de Vipera, nea defcriptione Mufzi diva- 
gemur. 


VIPERA BRASILI JE 
CAU DISON A. 


Iperis Italicis proxima eft cauda Serpentis 

Brafiliani fub numero 42. delineati, quem 
Viperam Caudifonam vocat Eduardus Tyfíon 
Medicus Londinenfis , eo quód erepitaculo a, 
natura inftructum fit Animal , in plerifque fimi- 
le Viperz. ApudJonftonum , Nierimbergium; 
Margravium aliofque dicitur Beigizizca, & Boi- 
quira Brafiliano idiomate. Lufitanis Ca/cavela, 
& T augador ; Mexicanis T'eutlaco.caubqui, ideft 
Domina Serpentum . Ex virginia infula tranfmif- 
fa hzc Vipera fectionem fufcepit fupradi&us 
T yfon dexteritate anatomica clarus, cujus ob- 
fervationes potiffimas referunt Acta Lipfienfia 
anni 1684. pag. 158. hisverbis. 

Ultima caudae Vertebrz annectebantur in- 
terveniente mufculo quodam craffiore (ut appa. 
ret in addita figura) & membranis cuti conti- 
nuis crepitacula , que quinque erant , fed vide- 
bantur quxdam cífe abrupta. Sunt enim ea ni- 
hil aliud ; quàm concava tenuja dura & ficca , & 
fonora valde officula , cuncta rigida gaudcnt 
cpiphyfi , ita ut extremitas fuperioris officuli bi- 
na inferiora fubeat ; per quam conformationem 
articulatione non folüm egregia pollent, fed 

bb 3 mul- 


275 


multiplicatum magis fonum edunt , quo admo- 
niti homines zque ac bruta tempeftive fibi ca- 
vere poffnt a tam perniciofo colubro . Nie- 
rimbergius , Pifo , & alii afferunt fingulis annis 
novum horum offium accedere ; unde Grevu in 
Mufzxo regio Viperz hujus etatem fexdecim, 
annorum fufpicatur, cum totidem ut plurimum 
in illa obferventur juncturz , quamvis nonnulli 
earum ultra viginti fe vidiffe perhibeant. 


Guo M o dob ub 9... 


Amzleon hic defcribendus eft a num. 44. 

expreffus cujus fceleton a carne omnino 
expurgatum in Mufzo eft . Colore inter in- 
dicum , & viridem ambiguo eft , quem ex luteo 
in fulvum commutare folet , unde verficolorem 
illum antiqui appellarunt. Capite eft criftato , 
duobus utrinque offibus in fumma fronte pro- 
minentibus , lucidiffimis oculis pifi magnitudi- 
ne fola pelle contedtis , admodum flexilibus , ut 
altero furfum aut dcoríum infpiciente , alter 
preter ceterorum animalium morem alio in- 
tentus effe poffit. Inerseft animal, neque cur- 
rere ut Lacerta poteft ; quamobrem bominum, 
confpe&um non refugit , nec facile terretur. 
Arbufta confcendit ob Viperarum metum. Fa- 
mem interdum annum fere integrum tolerat ; 
unde falsó creditum eft illud nihil edere. Oris 
ritum amplum , maxillas dentibus ferratis fu- 
pra , & infra communitas, linguam teretem fef- 
quipalmum longam , quam a longe in infecta, 
quibus maxime vefcitur, vibrat , & mucore» , 
quem in extremo fpongiofum habet , mufcas 
& Formicas ad fe adducit ; adeo artificiofe in» 
hujus animalis pedibus natura lufit , ut anterio- 
ribus ternos intra digitus ; extra binos ; pofte- 
rioribus autem ternos extra , intra binos pofue- 
tit. Duodecim ova excludic longa Lacertarum 
modo &c, Hac fere ad verbum ex Bellonio lib.r. 
de aquatilibus . Plura alia recenfuit Scaliger 
relatus a Calceolario in Mufzi pag. 659. Defer- 
tur ad varias Mundi Regiones ex infula Cypro, 
ubi pueri frequenter illum venantur. In /Egy- 
pto majorem effe fcripfit Bellonius, Illum Mu- 
(xo donavit Excellentifs. D. Alexander Alba- 
nus /Eques Hyerofolimitanus , & Summi Pon- 
ticis CLEMENTIS XI, ex Fratre Nepos , ex- 
cel(z indolis Adolefcens , ingenio atque animi 
dotibus teneram atatem fuperans . Ejus ico- 
nem damus fub num, 44. in qua exoticum , & 
mirificum animal non fine admiratione confpi- 
CItUr . 


Mufzi Kircheriani 


SG odn NU Uus 
! » c 

Cincus fub numero fequenti 45. quem Cro- 
S codilum terreftrem vocat Vormius pag.3t5. 
parvam Lacertam magnitudine non füperat , 
craffitic pollicis colore cinereo , fquammofus , 
cauda rotunda ; capite oblongo , roftro acuto; 
pedibus quafi alatis, quatuor digitis quinis 
unguiculis armatis. Arabia hocgignit Animal, 
& prope Mecham reperiri referuat , alii Juxta, 
Nilum degere. 


LACERTA CU M DUPLICI 
C AUOD, A 


Acerta in fpiritu vini inclufa etiam videtur, 

ut à num. 46. reprefentatur ; Animal cz- 
teroqui vulgare , & frequens, in ItaJia prader- 
tim , fed cum duplicem caudam habeat, tan- 
quam moníltcam ; & rarum Lacertarum foetus in 
pretio habetur , ejus defcriptione omittimus ; 
cum omnibus hujufmodi animalia fint notiffi- 
ma. : 

Non tamen omittenda eft alia Lacerta majot 
num.47. quam Zacertam viridem dixit Vor- 
mius. Grxci Sylvaticum Ophiomacbum appel- 
lant a fuperandis Serpentibus, fingulari enini» 
nature inflinctu Serpentes adoritur , & cum il- 
lis przliatur eftivotempore .' Viridisadmodum 
illa eft , & fimul eleganter variegata intermiftis 
maculis caruleis. A roftri extremitate ad cau» 
dam palmum excedit , Oris rictum habet denti- 
bus utrinque minimis , & acutis preditrum.. 
Duo narium foramina in extrema  & acumina- 
tamaxille fuperioris parte fita ; oculi prz cor- 
poris magnitudine mediocres , pedes anterio- 
res unciarum duarum longitudine , fquammis 
viridibus ; & ad flavum tendentibus praditi ; 
digitis quinque acutis , & incurvis ungulis do- 
tati. Hinc dorfum fequitur pulcherrime varie- 
gatum, venter veró Íquammis tegitur flaveícen- 
tibus, cujus ambitus eft unciarum quinque». 
Crura pofteriora prioribus craffiora , majora ; 
& longiora uncias fuperant. tres , digitis etiam 
quinque przditi funt, illam Itali vocant Regan 
animal pulcherrimum vifu ; & innoxium, 


Su T EM M 7 09 


Umerus 48.aliud Lacertarum egenus often- 

dit, quarum cutem maculz exornant in- 

ftar Stellularum ; ac propterea Szel/iones dicun- 

tur. Animal eft cxteroqui horridum vifu. Apud 

Italicos 7 araztula vocatur ; non tamen cft eo 

Genere earum , quz ex agro Tarentino delate 
in 


- Clafsis Octava . 


in Mufzo oftenduntur, Hx potius Aranez di- 
cenda effent,cum Aranearum formam habeant, 
licec mole majorem. De harum forma , natura, 
& proprietatibus fufz tractavit P. Kircherus 
in fua Arce Magnetica;& in Mufurgia univerfa- 
li lib. g. cap. 4. Nos fub microfcopio recogni- 
tas exhibuimus in $. 6. fiig. 7o. ubi illas defcri- 
pimus. | 


SCORPIOTUNETANUS. 


f Um aliis Iofedis , ex quibus littera A. de- 
- 1monftrat Scarabeum qui Cervus volans 


dicitur ob cornua ramofa quibus ornatur ,. 


Grillotalpam indicat ; Animal validiffimis pedi- 
bus inftru&tum , quibus fub terra viam fibi ape- 
rit ut Tulpa, & littera C. exponit Scarabeum 
alarum. nomine Rhinocerotis a cateris diftin- 
&um , obcornurecurvum in rictu prominens. 
Obfervantur in Mufzo Scorpiones e Regno 
Tunetano habiti, cjus formi ac magnitudinis ; 
qualis a numero 49. oftenditur . 

Animal illud cft veneno maxime noxiur , 
quod in Vulnus immittit, cüm cauda uncinata 
illud infigit . An veró tale virus ex foramine» 
ipfius caudz efduat , velalia ratione , dubitant 
aliqui. Adeat curiofus Lector Experimenta, 
Francifci Redi circa Generationem Infe&orum. 


Nobis futficiat illud indicaffe . 
HYPOPOTAMUS. 


Daliam Animalium Claffem gradum fa- 
A cimus , quorum plurimas exuvias feu par- 
tes in Muízo confpicimus , puta Dentes Ungu- 
las , & Cornua , quz omnia tanquam Arma illis 
Natura conceffit . Quidquid. enim (. ut cum» 
Claudiauo loquar in 2. Cont. Stilicon.) zre- 
mendum dentibus , aut irffgne Iubis , aut nobile, 
Cornu, aui rigidum fetis Natura proponit , ob- 
Jervatione. digu'ffimum eff . Caput ante omnia 
numeremus quod in Mufzxo eft /Equi marini ; 
feu fluviatilis , quem Hypopotamum vocant mul- 
ti ; Animal hoc eft quadrupes , & amphibium ; 
quod licet inter aquas degat, inter terre(trias 
quoque paícitur . lllud defcripfit Kircherus 
pag. 3t. Boffia cft , quz in altitudine ad quin- 
que cubitos excreícit , pedes, aures, cauda & 
vox cum zquis omnino conveniunt , folüm., 
quód ungul: pedum in modum Taurorum bifi- 
dz (unt, nares habet patulas, labia repanda, , 
rium magnum , & vaftum in quo utrinque 
tres magnos fed obtufos , & prominentes den- 


276 

teshabet. Diverfas defcriptiones expofuerunt 
Scaliger ; Bellonius, Herodotus ; & Plinius; 
quas in fuo Muíxo fect. 6. pag. 694. Calcceola- 
rius retulit, quafque omnes vir prudenti(fimus 
veras effe putavit, pro legionum , & Provin- 
ciarum diverfitate ; ia quibus tale animal proge- 
nitum fuit ; u£ez/za , ait illa, plante ejufdem. 
fpeciei mira varietas , quod et!am peculiariter in 
canibus belgicis , CQ» batavis obferuavui , f cum 
noffris comparentur » Cali enim vis , aeris , aqua- 
rum ,Cr terra conditio , & fem. na , & alimenta.» 


(plurimum difiviminat y ita non "videtur rationi 


diffentaneum Hyppopotamum JEgyptium ab alia- 
rum Reg'onum. Hyppoportamo 1n multis diferepare 
qu& tamen [pectem, C primigeniam naturam non 
variarent . 

Utcumque fit, capct, quod in Mufzo eft, 
zquimo affimilatur , fed rictu ampliffimo. Dea- 
tes illi pariter. equini infunt , ex quibus qua- 
tuor , duo fcilicet ex fuperiori mandibula , duo- 
que ex inferiori exerti valde funt ; & reflexi , ut 
in Elephante; non tamen levigati, fed ftiis in» 
longum productis afperi , candore ebori pares ; 
fed magis duri , & ponderantes; Ad dimidian 
ufque partem concavi. lilos effe, feíquipede 
majores afferit Czlceolarius. Duos habec Mue 
fzxum bipalmares, perenna munifticentiz argue 
mentum , qua luftriffimus Preíul Leo Srozzas 
illad ditare dignatus eft. Sunc qui afferunt hos 
dentes obftare veneno , & fanguinis fluxumo 
fiftere. In /Egypti plagisfrequens eft hoc ani- 
mal, &íerox. Ariftorcles de mirabilibus Indie 
Ícribens , hac verba Alexandri refcre.. Ducen- 
£os milites levibus armis mif, per amnem nata- 
furos y itaque quartam fluminis partem natavve- 
runt , cum borrenda oifu. ves nobis confpetka eff » 
Hyppopotami inter. profundos aquarum ruerunt 
gurgites , rapio[que miliies nobis Hentibus abfume 
p/erunt . 

Inter multos , & recentiores exactam ejus 
bellug imaginem expofuit Jobus Ludolphus in 
hiftoria ZEthiopica lib. 1. cap. 1 1. fub nomine» 
equi fluviantilis ZEthiopice, Bibar , Corium illi 
eft adeo durum , ut ex recenti relatione Theuc- 
notii in itinerario fuo referatur, a Jannizzaris 
Sclopetorum ictu zgre occifum fuiffe; globuli. 
enim vix cutem tranfiverunt ; preter unum, qui 
maxillam percuffit , & belluam proftravit. Ta- 
le corium craffiffimum ad varios ufus , in primis 
ad fcuta adhiberi addit Ludolphus. Flagellum 
eft in Mufxo extalicorio in rotundam virgam 
pollice uno craffam accommodato , & paulatim 
gracilefcentem fex fere palmis longam. Durit- 
fima illa eft ]igni inftar , cenera tamen, & flexilis 
ejus fummitas , quam flexibilitatem peculiari 
quadam arte, & liquore obtinent ; in quo ma- 
ceratur fub arena . Ejufmodi virga Camelos 

bb 3. urgent 


277 
urgent in itinere ZEthiopes , a quibus appella- 
tur Hhalangá Arabice veró S/t£ . Tale animal 
ex Tabulis. Jonftoni acceptum. expreffimus fub 
num, 5o, & num. 51, dentcs ejus demonftrat, 


DENS APRI AFRICANI, 


| Entem alium fub num, 52, damus ex qua- 
D tuor qui funt in Muíxo minorem Dente» 
H y ppopotami , fed figura Denti Aprorum fimi- 
lem colore ia fuperficie fubfufco, fed in parte in- 


teriori eburneo , & duriffimum. Animalis illud | 


eft , quod Incolx Regni Angolani in Africa ve- 
nantur ; appellantque Ezga/a, Aprum Sylve- 
firem illud effe referunt; cujus autem forma fit 
anullo defcriptum inveni , referunt particulas 
ejufmodi Dentium in teauiffimum pulverem re- 
dactas , fi cum vino deglutiantur, validiffimum 
remedium afferre exitialibus morbis, & veneno 
infe&is, Atque ob id magno pretio venduntur 
a Venatoribus Africanis, & in Italiam a Lu(i- 
tanis aliifque mercatoribus afferuntur . 

Jam ad Claffem cornuum tranfeundum eft, 
quorum quanta fit variceas, quantufque in iis 
Natura lufüs , verbis Pliniireferam. Sicautem 
ille lib. 1, cap. 2 3.. Necalibi major lafcivia lufit 
Animalium armis. Sparíit hac in racemos ut 
Cervorum ,. aliis fimplicia tribuit . Aliorum. 
finxit in palmas digitofque emifit , ex iis , unde 
Platicerotas vocant. Dedit racemofa Capreis, 
fed parva , nec fecit decidua , convoluta in an- 
fractum arietum generi, ut ceeftus duret, infe(ta 
Tauris , in hoc quidem genere, & foeminis tri- 
buit , in multis rantüm maribus ; Rupicapris in» 
doríum adunca , Damis in adverfum, erecta au- 
tem. rugarumque ambitu contorta , & in leve» 
faftigium acuta , ut lyras diceres : Strepíiceroti , 
quem Addacem Arfica appellat , Mobilia ea- 
dem uc aures, Phrygia armentis 1rogloditarum 
in terram directa , qua de caufa obliqua cervice 
pafcuntur, Aliis fingula & hoc in medio capite 
ut naribus ; Jamque aliis ad incurfum robufta, , 
aliis ad itum , alijs adunca , aliis redunca , aliis 
ad ictum pluribus modis fupina converfa, con- 
nexa omuia in mucronem migrautjia. In quo- 
dam genere pro manibus ad fcabendum corpus, 
cochleis ad prxtentandum iter ; corporea hac , 
ficut inceraftis aliquando & fingula , cochleis 
femper bina, & ut pratendantur , ac refiliant. 
hzc Plinius, i; 

Tot diverfis modis cum ludat Natura in cor- 
nuum fabrica ut vix ad certas claffes reduci pof- 
fint , in iis recenfendis irritus eft labor. Quam- 
obrem cà qug in Mufzo funt enumeremus , 


Mufzi Kircheriàni 


ALCIS CORNUA. 
X, TOn defunt Cornua, & ungule Alcisquem. 
NJ Ozagruz Olaus Magnus appellavit; vul- 
c0 dicitur Graz. Beffia. Animal eft fpeciei cujuí- 
dam media inter Equum , & Cervum, quem ex- 
prefimus fub num, 53. nares habet , & aures 
prominulas , cornua fere Cervi inftar , fed ra- 
mis in patulas quafi frondes difpertitis . In» 
Ruffia eft trequens , & fi jüvenis capiatur ; man- 
fuefcit adeo , ut non folàüm canum more Domi- 
num fuum fequatuc , fed cibum humanum po- 
tumque ambiac. De illo quamplurimi Icripfe- 
runt , inter quos Scaliger , Cardanus , Appol- 
Jonius ; quos lector confulere potcft, & apud 
eofdem diverfis nominibus appellatum illud in- 
veniet, Ajunt hoc animal comitiali morbo Íz- 
pe corripi, a quo non liberatur, niá appofita, 
prius fuerit auri altera pofterior ungula. Cor- 
nua ( ait Menabenus apud Calccolarium ) etfz» 
illi perpetua. non decidua ut Cervis.. Czterüun 
illud quzfitum eft a Viris cruditis , utrum omni- 
bus unguibus, quorum plures funt in Mulxo ; 
proprietas fanandi morbum epipleticum , feu 
comiualem conveniat? Quidam polterioribus 
tantüm unguibus hanc vim tribuerunt , & potif- 
fimum finiftri pedis. Cum uterque unguis auri 
admoveatur ab animali;ut Epiple(iam propellats 
anteriores eà facultate fpoliandos putat Calceo- 
larius, nam fi Cornibus ejus ea vis ineft , quanto 
magis anterioribus ineffe pedibus;qui fpecie non 
differunt a pofterioribus cenfendum eft? Licet 
anteriores non ita commode auri poffint admo- 
veri . Illud etiam in dubium revocatur an viven- 
te Alce precidendi (int ungues, aut potius de- 
functo ? Magnis argumentis utrinque agitatur. 
Controveríia, qux ad Mufzxi noftri defcriptio- 
nem non conferunt , adeat Curiofus Calceolarii 
deícriptionem ; qui multa de hoc argumento 
congetíit . | 


CORNU RHINOCEROTIS. 


Lcis Cornibus Cornua Rhinoceroris jun- 

gimus fub num. 5 4. que longe majori pre- 
tio habentur . hRhinocerotem plurimi cuu 
Monocerore animali confundunt ; quare Car- 
danum in ícribendo praecipitem, damnat Scali- 
ger, qui Monocerota fub Rhinocerotis nomi- 
ne pinxerat; Duas ícilicet belluas longe diver- 
fas a Piura Rhinoccrotis fe vidiffe ait , cujus 
cadaver e naufragio ejectum erat in Tyrrhenum 
litus capite fuillo , tergore munito Íícutulato. 
Monocerotis veró figuram defcribit xqui ma- 
gnitudine ; cruribus ; pedibus, capite Cervi , 

ZEqui 


Clafsis OCtava . 


/Equi juba rariore , & breviore , coxis villofis, 
Cornu unum integrum Nicez afe vifum , fub- 
fulvum unum , unum fubluteum. Prater Pli- 
nium, 4Llianum , Gefnerum, & alios , qui Mo- 
nocerota defcribunt , difcrepantem valde a Rhi- 
nocerote , Cornu dicunt, illud effe unicum in» 
acutiffimum mucronem deíinens. On 
Garíias Horus , & Clufius , qui certiora tefti- 
monia de iis accipere potuerunt , ita habent lib, 
de Arom, hift, cap. 14, Eft Rhinoceros vaftum.» 
Auimal, Cornu in nare gerens, quod difficul- 
ter domari poteft; multos in Camboya, Bengala 
finitima iaveniri tradunt ,, & ab Incolis Gazdas 
vocari : Mihi hactenus Rhinocerontem videre» 
non contigit (ait Garzias) illad tamen Scio 
Bengalz incolas ejus Cornu adverfus venena, 
ufurpare ; Unicornu effe exiftimantes tametfi 
non fit, ut ii referunt ; qui fe probe fcire autu- 
mant .. De Unicornu vero fic Garzias capite ci- 
tato loquitur. Ego hoc loco referam, quz a, 
Virisfide dignis accepi. Inter Promontorium 
bone fpei, & aliud Promontorium vulgo de» 
Currentes nuncupatum , vidiffe fe affirmabant 


terrefire quoddam animalis genus, licet mari 


etiam dele&aretur , quod caput , & Jubam equi 
habet , minime tamen marinum equum effe , 
Cornu przditum , duos palmos oblonga mobili, 
quodque nuücin dextram , nunc in finiftram» 
obverteret , modó attolleret, modó demitteret, 
id animal cum Elephante. ferociter praliari , 
ejufque. Cornu adverfus venena laudari. Hxc 
Gaürzias ; ex quibus intelligimus ita differre» 
Unicernum aRhinocerote , ut Equus ab Ele- 
phante , & utriufque animalis Cornibus vim in- 
fignem ineffe contra venena , : 

Huic narrationi relationem addo Italicam 
Flotentiz impreffam ann. 1693. dc origine flu- 
minis Nili Lingua Lufitanica olim vulgatam a5 
quodam no(ítra Societatis Authore. Ina hzc 
habentur. Is Affrica nel Regmo deali Abiffri 
detto Damote é una Provincia delle maggiori , cbe 
Jf chiama 4gaos , che bá un T evritorio detto Ta- 
nuca y Il piu rinomato cbe f vauta effere l'unica, 
Patria del tanto famofo U nicürno , la Patria di 
eui niuno Autore riferifce , quale é diverfo dal 
Rinoceronte , mentre ba un fol Corno dritto , eil 
Rinoceronte due. E della grandezza d'un Ca- 
valle, mantello fcuro , la coda y.e crini neri .. Il 
Corno à di cinque palmi in mezzo alla fronte di 
color biancbiceio dritto, e gentile. Eft autem, 
Unicornis ; Z:/ce S. Bafflio bom. in Pfal. 28. Ani- 
mal imperiofum homini non fubditum , nullis 
viribus domabile ; perpetuo in folitudineo 
agensuno Cornu fecurum . In eadem narratio- 
ne narratur ; cbe da. un Capitano Portogbefe gli 


fà detto , che meutre in un prato pafteua 1 Caval-- 


li di venti fuoi Soldati, oiddero un' Unicorno ufci- 


270 


re dalla Selva , eff accofló. alli Cavalli s quali 6 
rallegrarono conofcendolo. per la loro fpec:e , par- 
ve ombrofo , poiche fubbito fuggi vedendo 1 Svlda- 
ti , ef rintanà , e conobbero non effer favola quel - 
la dell 'Untcorno. TN 

Utcumque hzc fe habeant, certiffimum eft 
Cornua, quz fub nomine Unicorni venditag- 
tur , Rhinocerotis illa effe; magno quidem pre- 
tio habita olim a Lufitanis precipue,fibi fuaden- 
tibus optimum antidotum effe contra venena, . 
Tribuscjus generis cornibus ditatur Mufzum , 
quorum unum ex bafi femipalmari femper gra- 
cileícens producitur ad acumen aliquantulum 
recurvum longitudine palmorum quinque , ni- 
gricante colore , fubftantia valida , & pondero- 
ía. Alia duó palmum cum dimidio in obtufum 
mucronem producta pyramidem potius imitan- 
tur ; aliquantulum inflexam ut delineavimus fub 
num, 54. Ex his ciatos, & vaía conficere folent 
Indi, & illis uti ad bibendum prazfertim , fi fe- 
bri laborent acuta, Unum videtur in Mufzo, 
quod forma naviculam exprimit, undequaque 
valde levigatam , & duo alia mole minora ro- 
tunda , & habentur inter rariora, que Ars fimul 
cum Natura conjuncta confecit . 


DENS ELEPHANTIS. 


Ens fequitur Elephantis , quem Cornu ap- 
E 7 pellari malunt. Plurimi Antiquorum, & 
inter recentiores Ludolphus hift. /VEthiop. lib.r. 
cap. ro. Corzu effe ( inquit ) & gon dentem, quod 
Ebur «ocamus , apud AEtbiopes non ambigitur , 
ideo bac Elephantorum arma lingua AEtbioputo 
Akronot , ffue cornua dicuntur . Sententiam 
eandem Anatome Elephanti a Sagacioribus in- 
ftituta uberius confirmat, Polibius lib. 8. c. 10. 
in Affrica extrema tanta Elephantorum Cornua 
memorat, uttrabium ac tignorum loco ad po- 
fles, fepes & ftabula extruenda adhibeantur . 
Ultra dentem hujufmodi , quem Cornu dicunt , 
alii funt dentes molares, quorum finguli duas 
libras ponderant . 


CORNU CERFORU AM. 


Luraetiam videntur Cornua Cervorum ex 
4 variis Regionibus tranfmiffa , quorum ali- 
qua ad alitudinem feptem palmorum excreve- 
runt, in octo ramos feu mucrones diftincta,. 
Hujus generis mole ftupenda vifuntur in Tem- 
plo Arcis Amboifenfis in Galliis,quorum longi- 
tudo undecim equat pedes latitudo novem: in- 
tra ramos utroíque fpatium eft quinque pedum 
cum dimidio. Nefcio an majus extiterit illud 
quod Albertus Magnus lib. 2. de Animal. 
tract. 1. part. 2. fe vidiffe memorat, Ai E 

uos 


279 


duos ramos in una parte Cornu habuiffe refert. 

At Vormius fufpicatur legendum effe in textu 
Alberti ; habuiffe viginti duos ramos , in una, 
parte Cornu undecim. 


CORNU RUPICAPR .&. 
NI E etiam colore nitent alia Cornua 


in modum unci reflexa , fubtilia, & rotun- 
da ; palmum illa non excedunt. Cujufdam ani- 
malis illa funt , inter Capreas Sylveftres recen- 
fii, quod Rapicapram Authores vocant. In» 
Carinthia ; & Comitatu Tyrolenfi frequens eft. 
Camozza lali illud vocant. Timidum valde eft, 
& fivenatorum infidias detegat, exaltisrupi- 
bus fe praecipitat, ac fepe Cornibus faxorum 
rimis vel arborum ramis implicatis fe fuftentat , 
quare Martialis . 
Pendentem jumma Capream de rupe videbis 
Cafura [peres , decipit illa tamen . 
Ejus Iconem damus fub numero 55. ex Tab.32. 
Tonftoni. 


CORNUA BOV 1S AMERICANI, 
ET ALIORU M EI'S 
GENERIS. 


Ovis Ámericani Sylveftris duo Cornua fi- 

mul cum Cranio conjuncta , valida , rotun- 
da , fimul fefe influxione refpicientia; Breviora 
quidem funt Cornibus Bovinis vulgaribus , fed 
craffiora , & in mucronem magis obtufum de- 
finentia , Colore offeo ad nigredinem incli- 
nante. | 

Inter alia licet vulgaria mole fua valde fupe- 
rant quzdam exinfula Siciliz accepta ; uncias 
quinque corum bafis in diametro excedit , fed 
longitudo palmos quinque fere attingit , toti- 
demque fpatium numerat , quod ineft inter duo 
acumina leviter contorta , ut apparet. poft nu- 
merum 5 5. littera À. e Bovino Capite illa affur- 
gunt , funtque arma validiffima ad quodcumque 
animal expugnandum. 

Hujus generis Cornu Prolomeo fecundo 
alatum ex India refert  JElianus de hiftor. 
Animal. lib. 3. cap. 34. quod tres amphoras ca- 
peret. Liviuslib. i. Dec. 1. cornuum meminit 
portentofz magnitudinis , quz | in veftibulo 
Templi Diane Romz fuerunt fufpenfa, & om- 
nibus miraculo. 

Cornua Bubalina his adjuncta funt maxima 
molis in Apulia fele&a, femipalmum excedit 
corum latitudo , longitudo veró ad tres palmos 
extenditur ficut patet fub littera B. Nigerrima 
illa funt , & traníverfim flriata , mucronem ver- 
fus folida in reliqua parte vacua . 

Ex Japonia Cornu allatum eft breve quidem 
fed nigerrimi coloris ac nitidum . Cujufdam 


Mufzi Kircheriani 


Bovis illud eft ; qui Vituli magnitudinem noni; 
excedit illum Incole Jugo fubmitcunt; ut Plau- 
ftra trahat . | 


CORNUA ARIETU M. 


Ornua varia Árietum natura ludentis Ar- 

tificio diverfimode intorta ex Montibus 
Daimatie , & Affricanis oris allate . Unum 
cernitur ex ZEthiopia habitum longum palmis 
tribus inftar Cornu Arietis inflexum , colore» 
offeo albicante , non rugofuüm fed levigatum, 
Cornu eft cujufdam Belluz Sylveftris , Arabica 
dicitur T beza] ab ZEthiopis Hagazai, molem 
Alcis imitatur ; inaltis egit Montibus , & Syl- 
vis, illud venantur 7Ethiopes , ut de cornibus 
fumant remedia validiffima contra fanguinis ef- 
fluvios , quam virtutem hujufce cornibus ineffe 
conftat , tum przcipué , cum capite Beftix ad- 
huc viventis evelluntur. Ejus figuram vide fub 
num. 56. 


STERPSICHEHRTOS 
CORNU A. 


Ornua duo Sterpficetotis , fingula longitu- 

dinem habent palmorum trium coloris ni- 
gerrimi , que ambitu rugarum , & veluti annu- 
lorum a bafi ad partem mediam cinguntur; hinc 
veró levia ac polita in apicem ufque fenfim gra- 
cilefcunt; Animal quod cornua hzc gerit inter 
Capreas Sylveftres Plinius recenfet , lib.8.c.51. 
Illud Gazelam vocant , quz in Regionibus Cai- 
ri ftabulatur . Ejus iconem numetus 57. de- - 
monftrat. 


D A^ M-UE-CCOROUNUD: 


Ornua Ánimalis quod Darzaz vocant La- 

tini. Itali Da/20, Darielegm Poloni. La- 
ta admodum funt in ramos breves, & veluti api- 
ces circa limbos difperfa, ut apparet fub n. 58. 
Temporibus ftatis mutari. referunt veluti Cer- 
vina, cum primó repullulant lanugine obduci. 
Horum forma imitatur Cornua Akis, quem 
Norvegia, Ruffia , partefque alix orbis Septen- 
trionalis in primis gignunt. Ámericam quoque; 
quz feptentrionem fpectat, Alces producere iti- 
nera varia Anglorum docent . 


BISONTIS CORNU. 


Is addenda funt duo Cornua anno prazteri- 

to effoffa prope viam Aureliam;eo in loco; 
ubi olim Villa Antonini Pii extebat nomine» . 
Loriam, inqua (referente Capitolino ) omis 
generis Belluas alebat , ut Populo Romano ludos, 


e fpe- 


-. Clafsis O&ava. 


e» /pefhacula exbiberet . lis diligenter. perfpe- 
&is mihi fuafi fuiffe Belluz quàm Bi/ostem , feu 
Bonafum Authores appellant 5. Ariftoteles enim 
lib.4. hift. cap. 1. agens de Quadrupedibus, que 
ilis integuotur , enumerat. Bonafum , quem 

ait e Sylveftribus cornigeris effe, & hirfutum . 
- Gignitur ( inquit) in Terra Peonia; Monte Mel- 
fapo , qui Peoniz , & Mediz terra finitimus eft, 
& Monapios appellatur, magnitudine Tauri, 
fed corpore quàm Bos latiore ; brevior cnim ; & 
in latera auctior cft, cetera forma. Bovis, nifi 
quód Cervix jubata armorum tenus,ut equi eft, 
fed villo molliore , quàm juba equina ; color pili 
totius corporis flavus ; juba prolixa , & ad ocu- 
los ufque demiffa, & denía ; Vocem fimilem Bo- 
vis emittit, Cornua aduncain fe inflexa, & pu- 
ena inutilia gerunt . Eorum cornuum icones 
Aldrovandus ponit lib. 1. de Quadrupedibus bi- 
fulcis pag. 361. a Gefnero acceptam , quz cor- 
nua in unum circulum convería oftendit, & qui- 
dem varium ; ex quo apparet in Bonafo eveniffe 
quod in Vulgaribus Bobus, in quibus figura, 
Cornuum plerumque variarc folet ; hujus Ani- 
malis, iconem damus numero 59. a Jonítono ac- 
ceptam . Longitudinem palmorum trium , & di- 
giti femiffis. Narrat Ariftoteles lib. 3. de part. 
Anim. cap. 2. de hoc animali, cum Cornua ha- 
beat ad pugnam inutilia, Naturam excrementi 
profufionem pro auxilio illi dediffe; Ejus enim 
lotium impetu ejaculatum , & feruidum ad qua- 
tuor paffus adurit Cances,& Venatores. Hoc ani- 
mal aliqui (ut Albertus cü Bifonte confundunt:) 
Utrumque tamen boum ferorum omnium longe 
maximum faciunt . Bifon autem Septentrionalis 
plagz proprius in Hercinia Sylva cum Bonafo 
maxime convenit. PliniusJubatum vocat. Se- 
neca Vallofum , Oppianus Barbatum , Paufa- 
nias Bovem Peonium ; Ad faciendas cedes 
promptum effe referunt .. Uit ut hzc fe habeant, 
certum cft hujufmodi feras, quamvis indomi- 
tas ut funt Bifon , & Bonafus , fuiffe olim domi- 
tas, € cquorum loco ad currus adhibitas in fpe- 
&1culis, ficut Martialis hifce endecafillabis te- 
ftatur , lib. 1. epig. 84. dc fpectaculis. 

Picio quod juga delicata collo 

Pondus fuflinet , improbeque T igres 

Indulgent patieutiam flagello , 

AM ordent aurea quod lupata Cervi , 

Quod frenis Lybie domantur Urff , 

Et quantum Calydon tuliffe fertur , 

Paret purpureis aper capyfiris 

T'urpes effeda , quod trabunt. Bifontes 

Et molles dare juJa quod choreas 

Nigra bellua nil ueget magifiro , 

Quis fpetfacula non putet Deorum? 
Ex ejufdem Poetz libello de Spectaculis conftat 
Bifontes in 'Theatrisetiam jaculis confoffos effe; 


280 
 Carpophorum enim illelaudans,quód in pugna 
feras fuperaret , dexteritate jaculandi , ait Verf. 
Ille tulit geminos facili Cervice jwvencas 
Ille ceffit atrox Bubalus , aique Bifoz , 


LAO COT UM 


Nter cornua quibus Natura feras munivit ra- 
I riora illa funt;quz Ibex oftentat; Animal hoc 
eft ex Caprarum Silveftrium genere, quod Get- 
mani Steinbock appellant, ideft Capram Petrz. 
Ejus hiftoriam Plinius breviter complexus eft 
dum inquit. Ibices in Alpibus pernicitatis mi- 
rand& , quanquam onerato capite vaftis corni- 
bus. In hzc fe librant in petras, potiífimum- 
que e monte aliquo in alium tranfilire quzren- 
tes , atque receffu pernicius quo libuerit exul- 
tant. Cervum fere exprimit. Color pellis fu- 
Ícus eft , fene&tute cancfcunt , oculi fplendidi ; 
& pulchri, ungula bifulce , & acutz. Mares 
prolixam nigricantem barbam geftant , quod 
nulli, ut Bellonius tradit, alteri animali cervinis 
pilis predito accidit. Magni ponderis cornua; 
ei reclinantur in dorfum alpera , & nodofa , eo- 
que magis quó grandior ztas procefferit. Au- 
eetur enim quotanais donec jam vetulis tandem 
nodi circiter viginti increvcrint. Bina cornua 
ultimi incrementi ad pondus fexdecim aut octo- 
decim librarum accedunt. Bellonius quaternos 
cubitos longa vidit. Tot autem tranfverfos no- 
dos habere fcripfit Jonftonus pag. 54. de Qua- 
drup. quot annis animal natum eft .. Nulla cer- 
te montium rupes tam alte cdita aut pr:ceps eft, 
quam non faltibus aliquot fuperet;fi modo afpc- 
rafit, & fpatia tanta promineant , quanta fa- 
lientis ungulas excipere poffit . Bellonius ex 
fcopulo uno in alium feu etiam paffuum inter- 
vallo diftautem defilire folere fcripfit. Dumb 
cadit ex alto totum corpus inter cornua a colli- 
fione protegit. Deprehenfz libero capacique» 
curfus loco in venatores irruunt , eofque dc ru- 
pe deiiciunt ; cum impetendi locus non eft , £a- 
cile cedunt. Eorum iconem vide fub num. 6o. 

Ejuídem generis eft illa fera Lybica, quam» 
JElianus lib. 14. cap. 16. ita defcribit. Capra 
ferz ad fummos Iybicorum montium vertices 
commorantur ; ad bovum magnitudinem acce- 
dunt, ipfirum armi, & crura luxuriofz pilis 
fluunt tybiis parvis frontibus rotundis , oculis 
raris, & concavis non valde projectis funt. Cor- 
nibus poft primum exortum utriufque ab alteris 
longe diverfis, & aberrantibus, & incurvis, 
non enim ac aliarum caprarum recta exiftunt, 
fed eatenus retorquentur , utad armos pertin- 
gant. Ex capris longe maxime ad faliendum. 
habilitate funt. Nam ex cacumine in aliud lon. 
ee diftans tranfiliunt.. Cornua ad auriendum de 
praterfluentium rivorum confluentibus potio- 

nem 


281 


nem non minori ufui habentur, quàm calices 
ipfi. Tanta enim capacitate funt , ut in bibendo 
refpirare fit neceffe. Habet in medicina ufum , 
. quem vide apud Jonftonunv pag. 5 4. Utriufque 
ferz cornua fpectantur in Mufxo, & ejufdem 
iconem exhibet num. 61. qualem Jonftonus ex- 
hibuit Tab. 25. & 28. 

Cornu addimus fub num. 62. ex ebore for- 
matum in plures veluti annulos divifum;qui plu- 
ribus figuris in girum difpofitis funt exornati 
quarum altere eminentes funt, & folidz anagli- 
ptice excufz ut extent;& emineant fupra füperfi- 
ciem . Rotundum eft, & incurvum , longitudine 
cquat palmum cum dimidio, orificium majus 
quatuor digitos in diametro habet, minus quód 
ori aptatur , ut infletur pollicem. vix habet in» 
diametro , In quofnam olim fabricatum fic ufus, 
non minus anxie difquiritur; quàm quid Emble. 
mata fibi velint , quibus exornatur. Sunt qui 
Tubz vices in bello fuftinuiffe credunt ; ad ac- 
cendendum militum animos , clafficumque ca- 
nendum, funt qui in venationibus ad [ocios, & 
canes convocandos antiquos eo ufos exi(timeüt 
funt qui in facrificiis Sacerdotes cjus fonitu po- 
pulum convocaffe patent ; Alu uius poculifub- 
iffe dicunt. Illud indicet figura, quam com- 
moditatis ergo in minorem formam traduci cu- 
ravi. Deimaginibus in eo inículptis non cft 
quod quidquam addamus , cum unicuique pa- 
teat nil aliud iis denotari.quàm venandi morem 
reprafentatum . Quo tempore fit factum ex- 
piícari non potui. Cornu ipfum vetuftatemo 
quidem oftentat. Venatores confpiciuntur Ca. 
nes in feras incitantes , & Chriítianorum opus 
fuiffe (culpture docent;a quibus & Maumethani, 
& Judaiomni evo abhorruerunt.Crux enim ex- 
preffa aperte indicat prifca Portugallix infignia 
quorum rationem reddit Refandius lib. 4. An- 
tiq. in hunc modum . Alphoníus novus rex 
ann. 1199. confueto vicdtoribus more in cafítris 
triduo permaní(it , & conceffa militibus preda, 
ipfe qui eatenus niveo Ícuto utebatur , infignia, 
Commentus eft, quz rem ibigeftam defigna- 
rent. Ác primüm quia Chriftum in aere Cruci 
affixum confpexerat, in argenteo fcuto caru- 
leam Crucem formavit, deinde quod quinque» 
Reges Saracenos viciffet , fcuta quinque per ip- 
fam Crucem diftinxit. In unoquoque triginta, 
nummos argenteos figuravit , quod totiden) 
Mundi fervator venditus extitiffet; mutata a Po- 
fteris Regibus nummorum expreffio eft commo- 
diori ratione, ut in fingulis quibuíque fcutis fin- 
guli quinque nummi pofiti decuffatim ad figu- 
ram litterze X. bis numerato quod in medio eft , 
& cum a fummo deorfum , & cum a latere ad la- 
tas fit fupputatio , ut numerus triginta explea- 
tur. Hoc igitur cornu in pugna adhibitum fuif- 


Mufzi Kircheriani 


[e contra Barbaros a Lufitanis mihi fuadeo, licet 
etiam in venatione potuerit adhiberi . Quis 
enim varium ufum cornuum porerit enumerare, 

Bovum Cornua apta funt pectinibus, & rece- 
ptaculis quibus milites pyrium pulverem affer- 
vant. Cornibus primó ufi funt. Paftores ad pe- 
cus convocandum .' Loculorum vices etiam fü- 
ftinuiffe apud veteres cornua docet Ántonius 
Auguftinus dialog. 2. ubi nummos producit in» 
quibuslibertatis ftatua fingitur cornu donariis 
plenum verfans. Idem addit cornu fuiffe men- 
furam olei . In nullos veró ufus frequentius 
translata fuiffe cornua, quàm poculorum. pene 
infinitis tefltimoniis antiquorum probari poteft ; 
Creícente luxu cepere primüm labra cornuum 
metallis obducere ,. aliaque ornamenta iifdem 


addere , deinde ex folido argento cornua elabo- 


rarunt , quibus ufos fuiffe Arhenienfes refert 
Athenazus lib. 11. cap. 37. Cornua olim digni- 
tatis , potentiz , fortitudinis, Imperii ^. & AÀu- 
thoritatis apud omnes gentes extiterunt. iníi- 
gnia, etiam in facris ipfis. Unde Samuel 2. Exu/- 
&avit cor meum 1n Domino, exaltatum eff cor- 
zu meum in Domino , & apud Prophanos Horat. 
in Epod. inquiens 

— Namque in malos acerrimus 

Parata tollo cornua —-—— 
Hinc non mirum quód Reges, & Principes cor- 
nua fibielegerint pocula , vel ex argento ; vel 


auro elaborari curarint Ícyphos potentiam ; ma- 


Jeftatem , & au&oritatem fuam etiam inter ipfa 
pocula declaraturi . Eleganter Pafctralius de co- 
ron. lib.ro. cap.25. Cüm Regum , & fublimium 
hominum fit potentia, per effigiem Cornu fi- 
gnificatur fumma illa ; cujus in omnia imperium 
eft, potentia, & Authoritas. Plura recenfuit 
de Cornibus eorumque fignificatione , & ufu 
Olaus Vormius lib. 5. monumentorum Danico- 


rum. Aliqua nos delibavimus ut appareat non 


infanum , & fupervacaneum opus fuiffe in eru- 
dito Mufxo cornua etiam recenfere . 


OSSAGIGANTU M. 


Sfa funt Animalium ignotorum , qux non- 

nulli pro Offibus Gigantum fumunt. llla 
Foetum Nature mineralis cenfuit Kircherus quia 
fuo pondere , & nitrofa qualitate pradita potius 
faxa videntur . Dentes ejufmodi Generis defcri- 
bens Vormius cap. 26. valde dubitat an illi fue- 
rint Gigantum , nec opere pretium exiftimavit 


fufius eorum hiftoriam profequi. Nosaliqua - 


indicabimus;,ex quibus ad veritatem dignofcen- 
dam lumen aliquod affulgeat . 

Et primó certum eft quod Camerarius narrat 
in Cent. prima cap. 82. ideft in Urbe Vangio- 
num, aliifque Civitatibus ad Rhenum paffim 
oftendi offa publicis in locis, qua dicuntur fuifle 

Gi- 


- Clafsis Octava j 


Gigantum , Verüm utrum ea fint Pifcium an ho- 
minum feu aliorum Animalium dubicarunt mul. 
ti, fic OGavius Auguftus auctore Svetonio P7/- 
— las f&as offibus magnarum Belluarum.qua Gigan- 
gum fuiffe dicla funt exornare folirusfuit , In» 

Italia quoque Puteolis offa ftupendz magnitu- 

dinis cernuntur , cum hac inícriptione , cujus 

Author perhibetur Pomponius Letus. 

Hiuc boua Pofferitas immania corpora [eruat , 
Et tales Mundo teffifficatur .Auos . 
Mira ctiam funt, que Thomas Fazelli de rebus 
ficulis Dec. 1. lib. r. cap. 6. de Gigantibus, eo- 
rumque origine, & offibus in Sicilia repertis re- 
fert. Gigantes olim fuiffe in facris litteris legi- 
mus , inter quos Goliath , qui a Davide inermi 
interfe&tus fuit, cujufque moles ac robur ex ejus 
armis cognofci potuit ; habuit enim lanceam in- 
. ftar jugi textorii , Narrat Petrus Martyr ex Phi- 
. loftrato, que fidem vincunt ; vifum fcilicet, Gi- 
gantis cujufdam cadaver 3o. cubitorum , alte- 
rum 22. & aliud 12. Plinius quoque ait in Cre- 
ta; dum terrzmotu quidam mons difrumpere- 


tur cadaver quadraginta fex cubitorum ftans 


fuifle repertum , quod alii Orionis , alii Lethi 
fuiffe crediderunt ; Oreftis etiam corpus, oraculi 
Juffu effoffum fuiffe cubitorum feptem hiftorici 
tradunt , D. autem Auguft. lib. 5. de Civit. Dei 
cap. 9. hanc credit caufam. Deum quofdam in- 
terdum homines tam vaftis corporibus nafci vo. 
luiffe , ut nobis teftatum rcliaqueretur tam pul- 
chritudinem corporum , qnàm ctiam ftaturz 
magnitudinem, virefque carnis non effe in bonis 
| pr&cipuis ponenda , cum ca non minus impiis 
, quàm piis fint communia ; & habemus multa in 


| facris litteris poffim exempla, Gigantes fretos 


proprio robore , & viribus , nec non & pulchri- 
tudine, atque amplitudine immanium corpo- 
| rum propter fuperbiam , & faftum a Deo rejc- 
, &os , & extirpatos fuiffe . 
His tamen pofitis, offa adco immania, quz in 
multis Mufzis confpiciuntur collocata reliquias; 
| effe Elephantum aliarumque Belluarum multi 
arbitrantur. Similiam fragmenta vifuntur in» 
Mufzo Cofpiano cum titulo. Fragmenta Tibia 
ex integro. Elepbantis fceleto lapidefcente , cuva 
| juffuque Ferdinandi 1I. M.D. E. ad Clanim eff f- 
Jo ammo 1663. Qua offa fufpicatus eft ejus Mufzi 
Author ibi remanfiffe fepulta, poftbellum ab 
Anibale ec(tum prope Aretium,de quo fcribens 
Liviuslib.27. hec recitat. Mzmibal eger oculis 
| X verna primum intemperie oaviante calores fvi- 
oraque , Elephanto , qui unus fuperfuerat , quód 
altius ab aqua extaret , etus , vigiliistandem 
| & nocturno bumore paluffvique c&lo gravante ca- 
but , Ó* quia medendi nec locus , aec tempus erat , 
| altero oculo capitur , & fuvenalis Sat. 16. illi ir- 
ridens ait. 


202 


0 qualis facies , & quali digna tabella 

Cum getula ducem portaret. Beliua lufcum . 
Adeat curiofus lector tom, 2. P. Kircherii ubi in 
lib. 8. fc&. 2. cap. 4. recenfet varias hiftorias à 
viris fide dignilfimis,que hominis proccre ftacu- 
re referunt; Ut ut fit de veritate earum , qua va- 
ftiffimz molis Gigantes affirmant, manifeftum fit 
vera offa eorum in aliquibus Mufxis oftendi. 
Unum me vidiffe memini Romz in Gazophila- 
cio Exccllentiff. Principis Augufti Ghifii apud 
S. Mariam Majorem . Quatuor noftrum Muízum 
fervat, de quibus dubitari non poffe pro certo 
habeo. Omniaenim cum veris, & vulgaribus 
humanorum corporum offibus omnimodam (fi- 
militudinem , & partes internas oftendunt ; ca- 
vernofas inftar fpongie , nodos etiam tibiarum 
rotundos ; & levigatos , dentes humanis perfe- 
ce fimiles &c. quorum accurato. examine pro- 
batur , eos decipi, qui docent omnia ejufmodi 
offa vel Belluarum effe, vel purum Natura opus 
in fubterraneis locis generatum ; quamvis ne- 
gandum non fit , fepe füb terra detegi aliquos 
Naturg foetus offibus hujufmodi fimiles ; quz 
tamen vera offa non funt , fed partus ex (ubítan- 
tia quadam lapidofa compacti, & aliquam offium 
& dentium fimilitudinem ac formam perferentes. 

Hzc recenfüueram, cum forte ad manus perve- 
nit Hiftoria Infulze Mclitenfis ab Equite Joanne 
Francifco Abela confcripta, in cujus lib. 1.not.2. 
narrat hic Author, fuiffe olim repertum cadaver 
Gigantis , offa infuper multa ac dentes a fe vifos 
e Capite Gigantis erutos ; cum tamen Caput aut 
faltem Cranium ejufmodi hominis repertum non 
affirmet , Cupidus fciendi an dentes tantummo. 
do veletiam caput in Infula Melitenfi fervaren- 
tur: quod quidem fi adeffet ,, dubitari amplius 
de veritate nonliceret , rogavi per Epiítolam 
eruditiffimum Patrem. Vincentium Modica No- 
ftrz Societatis Sacerdotem , ut me certiorem 
reddere dignaretur , ac pro fua humanitate re- 
fponfum dedit , quod fequitur . 

Parlai per fadisfare V. R. s£ la materia con il 
Sig. Dottore Fifeco Frà Giufeppe Zammit , uno de 
quattre Medici di queffo Spedale, buomo curioftfft - 
720 , € valeute Anatomiffa,e Lettore in Chirurgia; 
e mi diffe baruere. in poter fuo unpezzo di Cranio 
groffo quanto é la larghezza di un dito pollice, , 
e uua cofla di lunghezza uon ordinaria , e queftt 
yitrouati in fepoleri camati in ptletra viva nel fa- 
cro, efotterraneo Cimitero acco(fo alla Grotta di 
S. Paolo. IlStg. D. Prtetro Faccioli l'anno 1693. 
ca'vando un fao terreno nella contrada di Caffel 
Zorrico trovà una Grotta ,e dentro cavato mn. 
pietra viva un Sepolero , con attoruo molti aff 
ben lavorati di creta del paefe , con dentrovi gufci 
d! Lumache, e moffo dalla curiofftà (come mi dif]e) 
apri il Sepolero , ove trovà uta Tefla Gigautea ,e 

di [mi- 


283 


di /mifurata grandezza, e velendola cavare fuori 
del Sepolero , gli veffo nelle mani rifoluta inceuere 
con fuo d'fpiacimento » per effev/s defraudata di f- 
;«ile memoria . 

Ex his manifefte probatur fuiffe homines im- 
manis ftaturz atque multa offa, que in Mufxis 
oftenduntur licct. mole magna, vera offa homi- 
num effe . 


CANIS MONSTROSQS. 


Nter rariora , que fpectantur in Mufzxo, ca- 

daver eft catuli feptem. pedibus monftrofi , 
ut apparet fub n. 63. Hunc largitus fuit Eminen. 
Eccl. Rom. Decanus Card. Bullioneus in urna 
cryftallina humore balfamico plena fervatuav . 
Ejus iconem damus, qua Prototypo magnitudi- 
ne , & figura omnino refpondet , atque adeo fu- 
pervacaneum eft pluribus verbis fingulas cjus 
partes defcribere.Attamen non erit incongruum 
cavfam quaerere , cur in utero matris hujufmodi 
monftrum conceptum fuerit. Norunt periti plu- 
ribus modis monftra gigni poffe , fcilicet, vel 
numerum aut molem partium diminuendo , au- 
gendove , five membra tranfponendo e natura- 
li fede, five iis debitam figuram aut connexio- 
nem non attribuendo, five partium fubftantiam 
in alienam commutando , & quidem hzc omnia 
ex pluribus caufis. Ex. gr. ex materiz ineptitu- 
dine, ex parente monflrofo , ex imaginatione 
ejufdem, aliifve caufis,quas omnes recenfet poft 
Ariftotelem in eruditiffimo fuo tractatu de Mon- 
ftris Fortunius Licetus. Omnibus relictis meam 
fententiam exponam,dicendo tale monftrum ob 
anguftiam uteri generatum ; poteft enim adeffco 
idonea , & fufficiens materia ad plures foetus, & 
semellos gignendos, ut in Canibus folet accide- 
re: poffunt adeffe vires robuftz ad illos perfi- 
ciendos: fi tameu locus anguftus extiterit;in quo 
geme!li commode non contineantur , ex duobus 
fitunom corpus, & imaginem monftri induit. 
Anguftiam veró uteri variis de caufis exoriri 
poffe docuit Licetus ; cum uteri anguftia copu- 
lante gemellos , poteft etiam formatrix imbecil- 
litas adeffe aliquorum membrorum perfectam» 
conftitutionem pratermittens.Sic profecto mon- 
ftrum , de quofermo eft exoriri potuit, in quo 
pedes in uno Cane appareant plures , cztera au- 
tem membra alterius Canis omnino latent in- 
formia. 

Diximus poffe gigni monftra ob augmentum 
materi, hac de caufacaput in occipite valde 
tumidum videtur in foetu humano, qui in fpiritu 
viniimmerfus fervatur in Mufzo. Caterumo 
partes corporis fingulas optima proportione di- 
Ípofitas oftendit.Dec infante habente caput mon- 


Mufzi Kircheriani 


ftrofum narrat Licetus l. 2. c, 18. quod licct fa- 
nus cífet; ob eam tamen caufam jacere cogebar , 
pufillo corpore adeo vaftam capitis molem non; 
ita facile füttinere ac regere valente. j 

Dvo alii funt humani foetus abortivi quorum 
alter quatuor digitos altitudine non excedit, al- 
ter veró palmum cum dimidio equat. Utiufque 
offium compaso confpicitur carne penitus ab- 
fumpta , in qua anatomicz artis ftudiofi fingulo- 
rum ordinem e diícere poffünt. Extatetiamo 
fceminz adulte fceletum,& Simiz in quibus non 
folum anatomico ftudio colligata offa numeran- 
tur,verüm etiam nervorum,& articulorum accu- 
rata difpofitio magna Philofophorum utilitati in 
hoc erudito Mufzo diligenter cuftodita confpi- 
citur . | 

Ultra monftra , quz inter Homines , & inter 
Animalia ratione carentia accidunt , in ftirpibus 
quoque contingere ob[ervat Licetus c. 5. lib. 1. 
licet multó rarius, quia plante fimpliciorem na- 
turá fortitx rudiora inftrumenta corporis in fua 
conftitutione generanti nature magnam peccan- 
di occafionem adimunt ; facilius enim eft errare 
in pangendis operibus variarum partium magno 
artificio invicem connexarum , uti funt anima- 
lium membra, fed paucas plantarum partes recte 
componere non eft ita difficile; quamobremin 
plantis multó pauciora, quàm in Animalibus 
monftra contingunt. Multa ejufmodi obferva- 
vit Profper Alpinus eximius Plantarum Per- 
fcrutator. Unum eft in Mufxo , ideft Fungus 
Pitiformis Quercinus infolita molis; duos enim 
palmos excedit, in parte fuperiori plana, unum 
fere cum dimidio , ab ejufdem fuperficie uf- 
que ad finem extenditur in mucronem confor- 
matus , ejus fubftantia ligni duritiem contraxit ; 
dum longo tempore arbori conjunctus hafit ; 
ponderatque ut lignum ; breviffima quadam la- 
nuginccontectus. — 

Strumofum lignum fungo additur , quod pyri 
pomum diceres exficcatum : pediculo enim hz- 
ret tumor quidam ligneus in formam pyri adeo 
benea Natura conformatus ut melius Ars ipfas 
efficere non poffet, mirum eft quantum in lignis 
ftrumofis luferit Natura . 

Numerantur etiam Ova a Gallina vulgari na 
tafed rara & monftrofa. Alterum enim duplo 
longius eft Ovo vulgari ; & in modum cylindri 
produ&um , nec in alterutra parte in conum » 
fed utrinque in rotundum femiglobum parifor- 
miter definit. Alterum veró pyri formam ex- 
primit eleganter productum . Tertium inftar cu- 


curbitz cjus generis conformatum , qua vcluti 


in duas partes diftincta videtur, fcilicet inferio- 


rem ventricofam, füperiorem anguftam. Illa de- | 


lineavimus fub num. 64. 65. & 66. 


CLAS- 


did mL 


Mo Ed. UE Tor 


: 
| 
| 


"1 


—- 


— 


SLT 


SABUATU 


M 


* / 


EM --———————————— — RP EG /—— PG Ó ET ERR EN 
fi^ uere E z n Iam Ed 
— " ? E: 


Ln [ 


P 
S RU 


ds, S 
gaz LR En 
XL RE 


S 
SIS 


: » aA 


SUN 


* 
E 
4 
- 
t 
m1 
" 
&» 


gerente en 


' 


^ 


—— ÁO Á 


ia 
N01 ah 


"i 


ey -— - z 
2r a TS 

Se E MAE A TA A CP 
C 


Sex 


c 
«S 


775 av. 
23 
- 


ZA 


pw 


**. 


va 


FORI Hw'a n pian sense Jesi 


7A orem wi o rine d a cado c ir LENS, oii 


27 
WM 
AH 
IM A 
1/7 /Í 77 
/ 2 
a PS 


gae mU 


Los 
r! 
E. 


Mese ns : E : E] ! 


* 
á 
* i : | I 
PRENNE quotus. BM Ir Fors RAPUIT m " per ca 
f* qvem rur P UOS : elec - vaya aas 
" ^ "UM - Medi otc ponet Non repre moet A. IRR m , TL , 
3 * A 
d à ] 
L a ' : 
E 
" ! ; ! : 
* , 
v. , 
; E 
r . : 
$5 ty 
d 
Z P [ 
: P 8 ign 
jf M ) $6 Lad 
c5 À , : 
1 " Y S 
Í 
Z i ^ : : 2) 
(15 ! a ? 
i DEL r 1 
i i ] n. 
1 : ND. ad j 
" : tsm, Joc nu "ys D : 
H ? Ld 1 ; z^ 
! B Z ? LS I 
: q pss 
RI " 
t4 
4 
E 
V 
e.t 
s 
:. 
* 
» Eg . 
9 
- ' 
à 
] 
*- 
! 
2 
* 
t 
s 
* 
ld LI 
LJ 
PT 
i j f 
H l 
* 
[i 
" i 
Li 
*-- peas T —Ó " : MCN Im mH aom rotae Rf ta ift BA Y Ra 
. - . U 
t ^ i 
, , 
LI , 
: ' 
. * ^ 
. ' "d 
,.-t 
. 
" * 


NY 


| | 
| 2 n 
| jum 


NN WU 


d ^ E ON M 


/ 


LAM DAR tatc rye 


^ 
4 


xci 


Dass com REED t 


t 


NS 


atri 


Apu it dgoapl Itt 


Num 


s i ; ! ; , i M dotar | 


d 


AN 
[2h 
if 
WIE 


li 


JI fm 


/ 


: E ; P el ; : * 
" * z r 2 UM ; ; 
- J * D » 
: 1 "1 " E y! n 
- 
ln 
5 & ^ d 
acf 
- ) LI - i: "1 » 
a 5 - z - E DN E E ET : 
. Li ." * z M 
- 325: ; : Too * E 7 ; : 
L Ls 
; . i . 
t$ M " 
5] . E » S" - 
f is i 
Je " s 23 
IT ; 3 iow 
E" ; p : : 
: I 
: e LI 
e * E » 
D. gr c z CE i 
j n : P. 
* : * : S n T 
" s * z 
2» P" $. * - 
; j^ 
3 : E * , 
» : 3 AE s * b 
- : D 
- E x - q^. ^ 
: : s j : - 
S * 1 i » * 
"€ " [44 
P: nt "4 » 
. : i 
^ E * 3 : 
- b t e 
à : . 
AR - n LJ 
n À - e e ers y; : 
i D : L1 
: i 
* " - s à : 
: * * * * 
: E 2 » 2 es 
z ia E : 
- - 
* E 
' ^ 
E s 
t . " 
» $ si " 1 
E - T - - r2 ES . " m E - M ^ H E 


z t 
E 
d Lg 
"ok - f 
" * 3 £u. 7 "2 "n! 
á " » * uu 2 P4 á 
á lo » 
: EE »—. 


| 
N 
V 
M 

) 


Y 
! 


ESSERE NS 


ES 


Jl 
^R | 
e WW 
: I 
i 
77/4 
7 | 
77 iM 
El 
d il 
| 
, 
// 
fr 
W 
; | i 
| | 
| ES DEAeupes: — 


CSS, SS 
SSS 


NON SN NN 
SONIS j 


NSQNE, 
WN * BS 


N ij 
TUA 


MAT 
DT 


EN] T 
jM ! 
/ 


Jj 
o, 
uj 


| 1 
M 
inj 
79 jM - ; 
uy 
" 
P, j 
1 
Í 
| 
/ 
D 
I 


Cesew 
SSSSSSENNSSSSESQ V 
SSSNENSSNS 


Á 


n ——————M 


— 


xen 


[ 
d 

E ari HET A 
| QR 


WA 


(Ud 


1^ 


WS 
NS S 
NS 7 
] y 4 SN SN N A 
| N NSSNSUSSSNSNNSS NC 
NNNNSNSSS : 


Lf, 


(ii 


Xu 


f 
SANA 
NN 


Y 
NN 


ij 


vii 


Z 


Wim u^ cte 


VS ADU aS 


ICE 


2377652527. 
j; 7957 


SSSSSSSSS 
SS 


1m 


ki p a" "9 d 9 NC DOS | y 


v D . -— -— , 
" E arie ] TEM ciere itle 
$ : E ViSniis:t TS m Tua coi d i taria OR OHAME M, MP 


4 p 
. 
2 
^ 3 ^ 
/ 
L , b 
"n 
* 
LI 4. 
B d 
' 
* 
! 
: i s 
p , 
: ] 
] i 2C 
LÀ 
, . 


5d 
] s 
/ j 
P ; ^c 
' 
. 
' 
: * a 
D e 
" 
. 
S 
, 
" * 
D ^ Á 
i 
i á " Lad 
E] 
LI] 
J 
, 


ANNA 


m 


E 


A 


ra 


2T 
rar. 


57 
ima 
ame 
tra 


NN 


NN 
N 


Tee 


— ——— ao 


- " 
á L1] $ i LI 
I 
i - 
LI p^ H 1 
" » 
*, 8 
X 
-— 
* 
T" * 
LE 
Li 
. | 
j * 
; à 
sl ^ * 
L d | 
: -— 
UL ; 
/ 
i] 
' 
1 P 4 
? - 
2 
] . 
^ 


"oH 
] 
N 
T e 
L 
" RE X 
D " 
" : 
" 
: 
' 
"M r n LET 
Ir ww 
l 
i 
d LI 
* 
] ^ 
w L 
Lo 
LO d 
5x 


4 


Mr decur d, ne 


LN ^ shes vie nt a poibdede " 
"o Y MOS UN 


Di 
A 


AN 


^ 


DX 


E 


DE DH VERENESEDEEPSEENEMNENEKE III 7pm cerae vet —À CH EAR UR CNONEEELIEEMNER EMO: UN ri nir 


- ——— i 


Misc 
"DM 


zl 


US. 


2 
2. 


LL 
DIL 


T 
P 


E : 


" 


, j / 
AN wp 


N 


iu gi e 
s its 


(x 


L 


————- 4 — - E 70 z 
| —- E 
! 9:5 
B ou x—— 
1 — E 
| I T S 
/ DNA ^ 
[| uf )y hi N 
! ub jfi. (^l / Kl Ni 
i (re i | " f 7 i NN Nn WU " 
|. N 
d " " j NS 
"N S Ó ni 
: hy) (p j 
a ML íj E 
: s 
N uc M 
í NM EP 
| V E 
X N / 
Y t 
MN [ 
h, | YN j 
i — 
| " 
! MReE 
: —L— 
i — 


——— 


Lipids 


à 


Ne ieyviiafs d 


N^ 


//FRSC N 


LL 


AC 


I 


SS xc 
NY 

NS : 
IE— 


omms | 


LITT 


IE———À] 
i : à j " c AL m E———À 
di PA NCINTO ma : E————— 
z Ta NNUS 
2 Eu NS 
Sens 


Y 
N 


d 


1 » - id 
- »- ^ v v 
^ , , 
* " v * . 
Li 
' - 
- Ee 

P 

n . 

' 
[ 
x 


) 


302 


CLASSIS NONA 


Infirumenta Mathematica . 


Ocuples , & pretiofa Mathe- 
maticorum inftrumentorum 
$3 multitudo hic vifitur, quo- 
» rum maxima pars conftat ex 
auricalco. Illa ad cceleftium 
corporum , ad fphxrarumo 
| obfervationes , geometricas 
- dimenfiones ; geographicas 
divifiones, & horarum defignationes inferviunt. 
Sunt inter ea duo globi ; ob molisquantitateme 
Mufzo ad Bibliothecam translati , fphzra etiam 
armillarís, qua ultra decem principales circu- 
los , inftru&ta eft viginti quatuor meridianis cir- 
culis altitudinum , & verticalium, & aliis equa- 
£oris paralellis ; Solisitem ; & Lunz progreffus 
artificiofe exhibet . 

Aftrolabia feu Planifphzria plura, quinque 
tamen prz cateris nobiliora, omnibus fuis par- 
tibus ad diverfas altitudines poli aptata ftella- 
rum fixarum retibus, linea fiduciz , axiatque» 
armilla fufpenforia inftructiffima, quorum ma- 
ximum latinis caracdteribus ornatum trium pal- 
morum diametrum adequat. Duo Arabum no- 
tis infignita palmo cum dimidio in diametro 
conftant . Inftrumenta partium , & circuli pro- 
portionales diverfi , quadrantes duo , quorutmr. 
alter in prima minuta accuratiffime divifüs , al- 
ter in fecunda. Inter multa inflrumenta ad Ho- 
rologia Solariatum directa, tum reflexa defi- 
gnanda aptiffima ; eft aliud rarum a Kirchero 
excogitatum Pantometrum , cujus operationes , 
& ufum P. Cafpar Schottus S. J. typis dedit in» 
compendium redactas.. Cateroqui , fi alia exo- 
ptes, funt Quadrata geometrica, Circini , Pixi- 
des cum dioptris, Paralellogrammata, Coni; 
Cubi , ceteraque inventione illuftria , & utili- 
tate pretiofa. 


Eft Idea machinz, cujus beneficio Tubi opti- 


ci ad quamlibet longitudinem extenfi poffint 
facile dirigi ad obje&ta etiam coeleftia , & facil- 
lime pertra&ari, abfque eo quód centrum len- 
tis ocularis a centro lentis objective poffit un- 
quaumrdefle&tere , quz ab ingeniofo P. Egidio 
de Cotignies excogitata fuit; dum Romz Ma- 
thematicas Scientias in Collegio Romano ex- 
plicaret . Illam delineata infra exponemus. 
Vifuntur depicta Syftemata Mundi , qux Ti- 
cho, Copernicus , & Ptolemeus excogitarunt ; 
Lun& imago cum fingulis maculis, quando to- 


tum Orbem luce plenum oftendit , ImagoTovis 

cum fuis fatellitibus, nec non Saturni globus 

fuo annulo circumdatus , quz omnia ftudiofo-- 
rum eruditioni conferunt , & Mufzum conde- 

corant. 


DE MACHINIS QQU4E AD M ECH ANICAM 
PERTINENT. 


Rs Mechanica illa eft , que opera conficit ; 
que & ingenio fimul ac manibus perficiun- 
tur;neq; enim ita fabrilis eft;ut omnibus poftpo- 
nenda fit; imó multis aliis artibus anteponenda, 
quippe qua miros operetur effectus ; propter 
quos maximi fiat Mechanicus artifex . Hinc ; 
narrante Svetonio in Vefpaf. cap. 18. AM ecbani- 
co grandes columnas exigua impenfa perdutTurum 
in capitolium. pollicenti , premium pro commento 
"on mediocre obtulit . 
Hujus facultatis vires indicantur in Mufzo ; 
przfertim qua in movendis machinis infumun- 


tur. Triplex igitur ratio in movendis machinis 


ufitata fuit apud Antiquos , Prima vocabatur 
J ratliva , fecunda Elarrix ; tertia Manganaria. 
De fingulis Kircberus egit tom.2. ZEdip.Claf.8. 
pag. 313. Idem in Obelifco Pamphilio fol. 9o. 
Pro machinis extollendis fuiffe apud /Egyptios 
quinque facultates motrices narrant . Hero 
primus fuit inventor ex mente veterum , ut ipfe 
teftatur, ex quo poftea Archimedes , Pappus ; 
& tota Pofteritas varios modos defumpferunt . 
Nomina earum funt primó VetZis a. Axis in Pe- 
ritrocbio 3. Polifpaffos 4. Cuneus 5. ea qua ap- 
pellatur CocAlea infinita. Tradit autem Hero 
facultates hafce in unam reduci naturam, quam- 
quam figuris inter fe multum difcrepent. Ve- 
&is prima mechanica fundamenta prebuit, nam 
hac non tam arte quàm naturz inftin&u omnes 
utimur ; neque enim ulla humana adio violen- 
tiam aliquam fuftinens , affignari poteft ; quz 
non vectis ope perficiatur ; etiam nobis non ad- 
yertentibus . 

Cum autem Veüis in attollendis ponderibus 
magnis munus fuum obire non poffet , machina 
genus invenerunt , in qua multiplex vectium in 
circulum difpofitio idem przftaret , quod Ve- 
&tes in molibus terra fuperficiebus infiftentibus 
praftant , & haec vocatur xis in Peritrocbio 
eftque inftrumentum ex cylindro , & orbita; 

C c in cu- 


303 


in cujus circumferentia &adii difpofiti funt, qui 
locum vectium fubeunt ; & in axe funis circum- 
plicatur . NA 

Hujus duplex ufus datur ; ideft re&üs , & in- 
verfus , Re&us, cum ejus ope pondera in altum 
fublevantur, inverfus, quando pondera ex lon- 
gitudine trahuntur , & tunc Ergata vocatur: 
Dicitur re&us, quia Cylindrus manet Orizonti 
paralellus , inverfus, quia Orizonti perpendicu- 
laris conftituitur. Ad hunc fitum requiruntur 
alia, ut Trochlez , & Arbores ; Polifpaftis in- 
firucte | 

Cuneus eft Inftrumentum pyramidale , quo 
immania faxa finduntur malleorum ictibus. 

Polifpaftus eft Trochlea Mangano inferta, ; 
cui funis circumvolvitur ; quo pondus facili ne- 
gotio movetur , Trochlearum autem varia po- 
teft fieri difpofitio . : 

Ultima eft cochlea, quz cum aliquid diffi- 
cultatis habeat inconftru&ione , & ufu, apud 
JEgyptios non adeo frequens erat. Eft autem 
Cochlea, Pappo tefte , Cuzeus expers percuffro- 
sis, per eciem quoque motionem efficiens . Co- 
chlea dicitur a limacis domo, tortuofis ductibus 
a Natura inflruéta : dicitur etiam 5e/ix a natura 
linez , fecundum quam conftruitur, quz fi com- 
mode adhiberi poteft , omnibus machinis pal- 
mam eripit ob fummam , quam in operando ha- 
bet efficaciam, Dehis fuüius Pappus lib. 8. ex 
mente VEgyptiorum. 

Harum quinque ficuitatum experimenta di- 
verfa in Mufzo exhibentur . Videtur primo Co- 
chlea Archimedis dicta;eo quód ille hujus bene- 
ficio ingentem navim abNerone Siracufano Pto- 
lemxo Regi /Egyptiorum deftinatam 1n mare» 
impulerit íolo unius Pueruli labore , poftquam 
ingens operariorum copia, admotis etiam Ele- 
phantorum viribus, ullo pacto movere non po- 


tuit ; illa , licet minoris digiti craffitiem non - 


excedat ,'fi etiam ab infantulo circumagatur , 
plufquam ducentas libras funi appenfas in altum 
elevare poteft . 

Secundó loco diverfas trochlearum combina- 
tiones cernuntur , quibus pondera ingentia fa- 
cili labore trahuntur , & univerfim ; quo plures 
rotule in Trochleis debitedifponuntur, eó mi- 
nores vires infumuntur in ponderum attractio- 
ne, eoquód fingule earum non totum pondus, 
fed ejus partibus proportione quadam diftribu- 
tis refiftant, Ob hanc rationem ingeniofe exco- 
gitata Romx machina fuit a Praxclaro Viro 
D.Jofepho Campana , ut facili labore poffet di- 
moveri ex humili loco, ubi ab Antiquis colloca- 
ta fuerat Columna Antonino Pio erecta , ut ejus 
Apotheofim Populus Romanus celebraret , quz 
uígqve 3d hzc tempora fepulta Jacuerat. inter ru- 
dera Koinaaarum ruinarum prope Collemn » 


Mufzi Kircheriani 


quem Citatorium appellant. Appenditille vi- 
ginti rotas Trabi , firmis , validifque fulcris fu- 
ftentatz, & Orizonti paralellz, novendecim ad- 
didit alteri trabi ita difpofitas , ut inverfz füpe- 
riores refpicerent , atque iis omnibus fünem in- 
feruit , qui furfum ;& deorfum recurrens , tan- 
dem e duabus extremis hinc inde collocatis in» 
fuperioris trabis rotularum ferie capita offerret 
trahenti. His rite difpofitis Pondus ingens in- 
feriori trabi alligavit , quod facillime clavaba- 
tur , cum funis extremitates trahebantur, & mi- 
nori etiam labore fi beneficio vitis , quam per- 
petuam feu Archimedeam vocant , traherentur ; 
Hanc machiná in addita Icone n.67. in Tab.feq. 


ut eft inMufzo delineavimus;qua quidem inge- | 


nium Authoris commendat ; fed quia contra il- 
lam non nemo fe oppofuit, obiiciendo przfer- 
tim periculum , cui exponebatur pondus elevan- 
dum , nam illud rueret , fi funis unicus quo fu- 
ftentatur in aliqua fui parte diffringeretur, quod 
non raro accidit etiam in cratfioribus , quibus 
moles trahuntur , vel ob calorem conceptum ex 
viattractiva, velex inepta partium compofi- 
tione &c. idcirco hanc metodum agendi refpue- 
runt Periti. 

Hinc non pauci Mechanicz Artis ftudiofi fua 
ingenia acuerunt,ut modum zque facilem ac tu- 
tum excogitarent ; quo columna poffet dimove- 
ri eíua bafi, elevari, ad fuperficiem terrz fub. 
qua latebat , ac demum inclinari, ut Orizonti 
paralella jaceret ; donec iterum alibi recta collo- 
caretur. Nec opus eft hic referre omnia, quz in- 
geniofe excogitata , & publicis paginis vulgata 
fuerunt ; ut olim Sifto V. Summo Pontifici pro- 
pofiti fuere varii modi dimovendi, & deferendi 


ingentem illam faxi molem , quam hodie ante». 


Bafilicam Vaticanam Cruci confecratam admi- 


yamut . ko 
Dum ego tunc temporis machinarum aliqua- 
rum ideas in Mufxo collocarem , in quibus Me-. 


chanice pracepta in praxim redacta indicantur » 
conatus fum aliquam excogitare , qua quodli- 
bet pondus fuftineri tutó poffet ; ac fine pericu- 
lo ruinz faciliter pertractari: cum enim in mul- 
tis actionibus hujus generis obíervaverim , non 
raró funes diffringi, quibus moles fuftinentur, 
& trahuntur; quandoque ctiam vires trahen- 
tium inutiliter infumi, actrabes, quibus tro- 
chlez alligantur e fuo loco dimoveri, & viribus 
ponderis cedere , propterea hac omnia difpone- 
re ftudui ea ratione, quam paucis in fubfectao 
figura explicabo: Vide num.68. 

Sit moles v. g. columna A elevanda primüm 
a bafi , cui infidet beneficio funium , Trochlea- 
rum , Ergatarum , & fimilium inftrumentorum , 
quz paffim adhibentur. Ad hunc motum primó 
requiritur ut Vires trahentis fuperent pe pon- 

er15» 


"y 


m E e I EIAS 


ee Le o —— e wa 


, 


Clafsis Nona .- 


detis , quod refiftit , Tecundó requiritur immo- 
bilitas loci ubi trahens fiftit ; & immobilitas in- 
ftrumentorum, quibus trahitur moles . Cum au- 
tem elevanda eft columna, debent funes, & 
Trochlez alligat! inloco eminentiori , quem» 
veríus trahitur; idcirco trabibus columna lon- 
gioribus perpendiculariter circum illa colloca- 
tis , & pluribus fulcris hinc inde pofitis , aliií- 
que minoris trabibus inter fe firmiter connexis, 
ut figura oftendit , & docuit Dominicus Fonta- 
nà in fua Machina typisedita, quam adhibuit 
circa Obelifcum Vaticanum , alias trabes , & 
quidem folidas trantverfim illis fuperimpofui , 
quibus Trochlex alligandze erant ad pondus 
elevandum , fed nc unquam cedere poffent , fc- 
quenti methodo machinam perficiendam effc» 
procerto habui . 

Tranfverfe Trabi B quam trabibus verticali- 
ter erectis fuperimpofui , ut in Icone fub n. 69. 
apparet, alias duas minores trabes C D addi- 
di tali difpofitione , ut efficerent triangulum fe- 
quenti modo connexz. Supra trabem B. hinc 
inde in zqualibus fpatiis a medio fiat dens du- 
plex, cujus alterum latus verticaliter cadat ut 
num. I. 2. demonflrant , & inaliis duabus bre- 
vioribus trabibus C D alii duo dentes , qui pri- 
mis dentibus cohereant . In oppofita eorum ex- 
tremitate alii dentes promineant , deinde inter- 
ponatur trabis fragmentum verticaliter pen- 
dens , in quo hinc inde fint duo receptacula, in 
quibus füperiores dentes inferantur , ut demon- 
ftrant numeri 3.& 4. Trabes fic connexz longio- 
ribus clavis firmentur , cingantur etiam virga, 
ferrea optime fingulis partibus coherente, & 
habebitur triangulum , cujus fuperioribus late- 
ribus, fi trochlez alligentur, quibufcumque vi- 
ribus illud refiftet , & quó magis vis a&ractiva 
conabitur , eó magis illud refiftet , cum impoffi- 
bile fit quód trabes C D e fuo loco dimovean- 
tur; dentibus enim coheret trabi B neque par- 
tes hujus poffint diffringi,ut confideranti patebit. 

: Pofità igitur potentia refiftente conatui pon- 
deris , quod trahitur , ftabilienda eft methodus, 
qua vis attractiva poffit non minus facilé, quàm 
tutó molem elevare. Solent communiter Ár- 
tifices molibus elevandis , vel attrahendis ap- 
plicare funes trochleis infertas , atque hos per 
vectes feu ergatas attrahere , fed quandoque» 
plures vires infumuntur , quàm opus fit , & ali- 

. quando minores iis,quz neceffarió requiruntur, 
eade caufa przfertim , quia hac inftrumenta, 
non bene compofita fint , vel inepte difpofita . 
Hincex. gr. cum plures trochlez adhibentur , 
fi aliqua ex illis fit major cxteris, vel minor , aut 
pluribus vel paucioribusrotis compofita,dum fu. 
nes trahuntur,non omnes eodem tempore aqua. 
liter trahunt , ac propterea unus magis trahit , 


L 


304 


alius minus , hinc vires trahentium inzquales , 
hinc funium fractiones, hinc labores inutiles. 
Idem prorfus dicendum e(t de Ergatis, in qui- 
bus , cum plures adhibentur , fi cylindri, circa 
quos funis involvitur , fint diametro inzquales, 
dum major unam circulum perficit; majorem» 
portionem funis trahet, atque adeo velocius 
trahet ; quàm qui circulo minori perficitur, ut 
confideranti patebit. 

Ut ergo huic damno confulerem , Ergatas , 
Trochleas ; & funiculos aptcs omnino equales 
conftruxi, ut columnam plumbeam centum li- 
brarum e fua bafi dimoverem , ita ut equales 
vires eodem tempore infumerentur ia fingulis , 
nec una plufquam alia contra pondus inzquale 
fuo conatu ageret. Tali fiquidem paócto depre- 
hendi, harmonica quadam fimetria operatio- 
nem adeo bene perfici, ut fi ad fuftinendumo 
pondus numerus funium applicetur , qui neceí- 
farius eft , impoffibile (it, quód aliquis eorumo 
diffiingatur , ac impedimentum eveniat , quod 
continuati laboris operationem retardet , atque 
adeo hoc inflrumentorum apparatu quzlibet 
columna , feu obelifcus cujJufcumque ponderis 
ac molis , poffit non minus facilé quàm tuto per- 
tradari. 

Attamen quia cum dimotam molem vertica- 
liter fuftentatam a funibus, alligatis diverfis cjus 
partibus , vellem inclinare ; uc humo depone- 
rem , animadverti aliquos ex iis neceffarió ma- 
gis laxandos effe , quàm alios, morumque om- 
nium ita temperandum , ut finguli deícenfum 
molis fimul permitterent, & ejus pondus fuíten- 
ftarent, in quare non modicum ftudium infu- 
mendum eft , ne majori conatu aliquis funis 
agat quàm czteri, nec regula certa poteft. per- 
Ícribi , qua in hoc inzquali motu funium fingu- 
li quali conatu ponderi defcendenti rcfiftant . 
Quz omnia in adject figura numer. 7o. de- 
monftro. 

Sit Columna À inclinanda , & deponenda fu- 
pra pavimentum B C laxando funes I O illi alli- 
gatos ; dum Columna defcendit , ejufque ver- 
tex magis approximatur ad pavimentum , funes 
inxqualia fpatia debent perficere , ut patet, nam 
fpatium D M inter pavimentum , & columnam 
longius eft, quàm fpatium fcu altitudo E N, 
ideoque ut perficiatur fpatium D M, requiritur 
funislongior, quàm qui requiratur in altitudi- 
ne minori E N, ergo fi codem tempore ambo fu- 
nes debent laxari, ut columna defcendat, funis 
M citius debet moveri , quàm funis ON, & fi 
nimis citó , & indebita permiffione laxctur, tum 
funis E N majori conatu operabitur , & majus 
pondus fuftinebit , quàm valeat fuftinere , cum 
periculo fractionis ; & molis totius ruina . 

Hac varietas motus non requireretur, fi funes 

Ce-5 omnes 


30$ 
omnes unico in loco molis alligarentur,puta in» 
ejus vertice V ; nontamen ruinz confultum ef- 
' fet, cum nimia columnz, feu obeliíci longitu- 
do debeat fuftentari in variis partibus, ne par- 
tes cjus libero ponderi cedentes diffolvantur . 
Ut igitur hafce difficultates , & difcrimina fupe- 
rarem , mentem exercui in excogitanda ratione; 
qua columnam , quamvis longitfimam , poffem 
demittere beneficio plurium trochlcarum , qua- 
rum fingule, licet diveríis columnz partibus 
alligace idem fpatium perficerent ; dum colum- 
na paulatim defcenderet motu nunquam inter- 
rupto , donec perfecte pavimento orizontaliter 
cohereret , & quieíceret, Poftquam plures vias 
adhoc affequendum tentaverim , demum pro 
comperto habui per hanc ; quam fübiiciam; pof- 
fe tutó procedi. 
Sit columna expofita in figura numer. 71. 
A B adíolum inclinanda. Debet hec primum 
armari, & circumveftiri trabibus, & afferibus 
bene inter fe colligatis , & fafciis ferreis conftri. 
cis, ut evitetur periculum fractionis ; dcinde» 
illi fupponaatur tranfverfa dua trabes quarum 
longitudo fit major diametro columna , & ha- 


rum extremitatibus C D. hinc inde alligetur fo- 


lidus, & craffus funis , qui cum alio in oppofi- 
tis extremitatibus alligato futficiat ponderi mo- 
lisfuftinendo . Hic funis debet inferi in rotam I 
qua rota fuftineatur atriangulo F IG ferreo, 
velexlignis bene inter fe colligatis compofito . 
In extremitatibus hujus trianguli F G alligentur 
trochlez , totidemque aliz omnino fimiles po- 
nantur in fummitate machinae ligne, de qua» 
fupra diximus , & per eas immittantur funes 
P Q qui laxandi paulatim erunt , & pondus de- 
Ícendet. | 

Omnibus ita difpofitis dum funes P Q laxan- 
tur motu equali per trochleas ; equales funium 
portiones percurrent , & columna inclinata de- 
fÍcendet,currente interim fune C D per rotam I , 
& angulus efficieturin hoc fune varius; cum» 
enim incipiet motus , angulus erit acutiffimus , 
in progreffu motus paulatim dilatabitur ; & ad 
rcétum perveniet » qui iterum in acutum abibit, 
donec columna quiefcat in folo, & funes fupc- 
riorum trochlearum lineas perpendiculares 
femper retinebunt , & qualem conatum contra 
ponderis violentiam effuadent, Hac eadem me- 
thodo perfici poffe elevationé ejufdem ponderis 
machina in Mufzo pofita demonítrat ; non fine 
intuentium jucunditate , Illi octo trahentes fu- 
niculos applicui , fexdecim trochleis infertos , 
quarum fingule tres rotas includunt. Quod fi 
1n3Jori ponderi elevando , vel deponendo impa- 
rcs illas effe aliquis judicet , addi poterunt aliz; 
atque omnia, quz in Idea machina difpofita, 
funt ; debita proportione augeri ; & multiplica- 


Mufzi Kircheriani 


ri; qua& idonea effe peritus artifex judicabit ; 
non enim numerus, & menfura inftrumento- 
rum inidea perfcribuntur , fed via aperitur ad 
cvitandas difficultates, quz paffim fefe obiiciunt 
inmotu verticali machinarum , ex wnala. inftru- 
mentorum moventium fabrica , & inepta co- 
rumdem diípofitione . i 2ud 
Unum remanet notatu dignum , quod cum 


.columna, velobcelifcus folo demittendus eft , 


vel aíolo elevandus , non debent infumi vires 
omnes , quz ad fuperandum conatum ejus pon- 
deris requirerentur, fi omnino e terra elevandus 


| effet , fed ita effundi , ut aliquam partem ponde. 


ris terra. ipfafuftentet. Qna arte ufus fuit Do- 
minicus Fontana,aliique magni nominis periti 
cum Obelifcum Vaticanum  primó in terram 
demifit , deinde in loco, ubi nunc eft verticali- 
ter collocavit. Experientia me docuit in co- 
lumna marmorea centum librarum , cum eam» 


.ftaterz fufpenderem, fune poft tertiam partem 


ejus alligato, & ultima ejufdem parte humo 
adharente , animadverti pondus illius vix fe- 
ptuaginta libras excedere , ideoque conatum 
minorem requiri ad illam elevandam , quàm fi 
nullo paco pavimento adhzreret. Atque hac 
dixiffe fufficiat de machinis ad eam partem Me- 
chanice fpectantibus , in quia non eft princi- 


pium motus ab arte appofitum , fed a movente» 


extrinfeco opera ejus perficiuntur , quando po- 
tentia, movens applicatur. Omiffis etiam ma- 
chinis, in quibus torno perficiuntur plurimas , 
quz velcircularem figuram induunt, velova- 
lem , vel pluribus angulis, feu lateribus diftin- 
&am de quibus eruditum librum edidit Lugdu- 
ni Idiomate Latino , & Gallico anno t 7ot. 
P. Carolus Plumier Patrum Minimorum Alum- 
nus. 


MACHINA4E HTO2RAULICAZ. 


D Claffem Machinarum , quas hidraulica. 


facultas perficit fi tranfeamus plures ex 
iis non minus oculos oblectant quàm intelle- 
é&um erudiant . Át ne omnes , qua defcribi 
poffent , fingillatim exponamus, aliquas feligo 
ex quibus caufa motus in aqua deprehendi pof- 
funt, Ad quatuor, velquinque Claffes redu- 
cuntur omnes , ita ut aliqua violentia difpulfiva 
perficiantur ; quedam attractiva 4, nonnullz ra- 
refactiva,aliz condenfativa,ceterz compreffi ae- 
ris vi, cum nulla Machina hydraulica affignari 


poffit, qua aliqua ex his facultatibus feu prin- | 


cipiis non inftituatur. 

A machina;que vi difpulfiva operationes fuas 
perficitinchoabimus.Fiat igitur primó ex ere,cu- 
pro;aliave materia refiftente igni Vas Aur indi- 

cat 


Clafsis Nona . 


cat n.72. cui indatur Syphon A B ita ei ferrumi- 
natus,ut vas aeri fit impervium, Item przparcetur 
aliud vas E D M claufum & aeri impervium,;per 
cujus fundum in D porrigatur Syphon A B dein. 
de ex loco E dicti vafis alius infraapertus Syphon 
per fuperiorem partem vafis, ubi in E vafi fit be- 
ne conglutinatus,in aliud protendatur.Qauo per- 
aco vas per foramen M liquore repletum ante 
claudatur. Vafe itaque hac arte conftru&o , fi 
machinam vi ignis in magnam altitudinem 
aquam propellere de(ideras ; igni fuperponas 
vas liquore repleto, & aer vafis À ex nimia ra- 
ritate compreffüs , cum nullum effagiendi lo- 
cum nifi per Syphonem A B reperiat , per eum 
violenter diffufus in vas E DM fe exonerare» 
tentabit ; Verüm occupante alio liquore vas 
E D M, in intolerabiles anguftias redactus , 
aliifque identidem rarefa&tis partibus , fubtilior 
gravem init cum aqua luctam , ita ut neceffe fit 
ut vasrumpatur , aut aqua cedat ; fed quia hoc 
eft facilius, aqua cedet , & per Syphonem E 
magno impetu in altum profufa jucundum prz- 
bebit fpe&taculum . 

Hac eadem arte conftru&a eft machina inftar 
clepfidre,que horam integram faliendo metiatur, 
hoc pacto, vide fig.73. Sint duo vafa ABCD, 
qua ex quavis materia poffunt fieri , quz dia- 
phragmate fint divifa, Superius habeat fundum 
aliquantulum. cavum , ut profilientem aquam 
valeat recipere. Hoc peracto canalem E F in» 
fuperiore parte vals bene conglutinatum os 


habeat, & per diaphragma ufque ad fundum 
|protendatur , deinde canalem alium 1, a dia- 
phragmate ufque ad fuperiorem partem vafis 


duces , tertium denique ex O per operculum in 
fundum ferruminatum ponas. Ita vafe difpofi- 


to, impleaqua vas C D percanalem FE, & 


tunc aer. ibi detentus abibit in vas A B, deinde» 
inverte vas , & aqua occupans vas C D abibit 
per canalem I in vas A B. Repleto vafe AB 
iterum illud inverte ; & aliquantulum aqua in- 
fundas in receptaculum cavum vafis A B. Hxc 
aqua ftatim defcendet per canalem F E in vas 
CD, & impellet aerem , qui exire conabitur 
per canalem I, cum non poffit dari penetratio 
duorum corporum , & exeundo, ab aqua caden- 
te propulfus impelletaquam inclufam in vafe» 
A B, quz ftatim afcendet per canalem O, effi- 
cietque in fummitate fontem perennem amoe- 
niffimum . 


306 


MACHINA VI ATTRACT IVA 
AQUAM SPARGENS. 


/Ec fane inter ceteras non infimum locum 

tenet. Tali pacto illa perficitur , Fiant tria 
vafa IKB prout in fig.74.vas primum I recipien- 
de aque deftinatur,& alterü K fiat ex quavis ma- 
teria,vas vero B vitreum fitjfundo C À excepto, 
quiex ere aut cupro effe debet.Ex hoc fundo ca. 
nalem D O P per fundum vafis K ufque in vas I 
deduces , ubi epiftomium fit inflructus. Sit au- 
tem canalis D P. in fundo vafis B bene ferrumi- 
natus , ne vas aerem recipiat. Hoc pacto alium 
Syphonem a fundo vafis B deduces ad vas K ita 
infitum , ut fundum vafis K. non tangat, fed 
utrique vafi fit bene ferruminatus. Deinde vi- 
trum B fundo C ÀÁ pice , aliave miftura ita ag- 
glutinabis, ut aer nulla ratione intrare poffit 
vas autem vitreum B in apice foramen parvum 
habeat aqua infundende deítinatum , in eo 
etiam vafe relicto canaliculo ad duos, vel tres 
digitos prominente. Reple deinde vas vitreum 
aqua ufque ad os didticanaliculi , & foramen» 
cera bene obturabis, utaer ingredi non poffit , 
deinde aperto epiftomio M, vas K repleatur , 
& repleto, aperiatur epiftomium P. inferius, & 
aqua vafis B. per canalem D P dilabi non pote- 
rit, nifi aliud fibi corpus fubftituerit. Aditu 
igitur omnibus aliis corporibus intercluío, pre- 
ter aquam in vafe K pofitam ; ne vacuus locus 
remaneat , fummo impetu per canaliculum K in 
fontem abibit, & tandiu hic fons durabit; quan- 
diu aqua in vafe K fuperfuerit. 


FONS QUI TANTUM AQU.E 
REFUNDIT CRATERI 
UANTUM 
EBIBITUR. 


Iat ex materia folida duo vafa feu recepta- 

cula R S columnulis fuis interftin&a , quo- 
rum fuperius R. habeat in medio diaphragma; 
quo in duas partes dividatur vas , & horü quod- 
que habeat in operculo foramen; & obturamen- 
tum N O ut poffit impleri aqua; ut fub n.75.Fiat 
deinde Sypho G F. cum epiftomio verfatili , & 
alius Syphunculus A I, quitranfeat per crura, 
& roftrum ex. gr. alicujus volucris alteriufve» 
animalis; tandem fiat tertius Sypho C D cujus 
pars C pertingat fere ufquead operculum , ubi 
B, & aliusSyphunculus B À cujus pars B. per- 
tingat fere ufque ad fundum , ubi C; habeatque 
in B epiftomium. Vas inferius S habeat fimili- 
ter epiftomium L ad emittendam aquam. His 
praeparatis ; claude epiftomium L F & B , & im- 
ple vasR in utraque parte per foramina O N ; 

(.c 3 eaque 


307 


eaquedilizgenter obtura, Deinde pone crate- 
rem M aqua plenum, cui immerfum fit roftrum 
avis I; vas veró S maneat vacuum ;. Si jam exhi- 
bere vis fpectaculum avis bibentis , laxa epifto- 
mium F , & aqua vafis R defcendet per Sypho- 
nem GF in vas vacuum S;in ejus veró locum ad 
vitandum vacuum in vafa R fubfequetur aqua» 
crateris M, laxa epiftomium B, & aqua defcen- 
dens per Syphonem G F, & premens aerem ibi- 
dem contentum expellet ipfum per Syphonem 
D C in vas R , qui aer comprimens aquam ibi- 
dem contentam urgebit ipfam per Syphonemo» 
B A incraterem M. : | 


MOTUM EX CONDENSATIONE 
AERIS EXHIBERE, 


NL expono , füb n, 76. ex qua aqua 


| magno impetu explofa afcendit ad altitu- 

diné plufquam decem palmorum,& tandiu durat, 
quamdiu comdenfatio aeris in vafe inclufi pau- 
latim minuitur. Sit vas A B cuiaptetur tubus 
C, qui ad fundum vafis fere pertingat, exeatque 
e vafe aliqua fui portione in qua apponatur cla- 
vicula I. In latere ejufdem vaíis fit tubus D 
cum inftrumento, quo aer in follibus luforiis fo- 
let condenfari, & in parte interna fit affariuni;, 
quodaeris immiffi exitam. impediat. In vas fic 
paratum infundatur aqua per idem foramen , vel 
per aliud, quod infufa aqua poffit bene claudi. 
Deinde condenfíetur aer per plurimos-ductus in- 
ftrumenti appofiti donec vires poffint refiften- 
tiam fuperare, Condenfato aere, fiaperiatur 
clavicula, illico. aqua in altum afcendet ob im- 
petum impreffum ab aere condeníato, qui e fta- 
tu fibi violento ad priftinum: connaturalem re- 
dire, & capaciorem locum obtinere conabitur . 
Facilius idem obtinebitur hoc pacto. Sit Vas 

A B , prout indicatur a num. 77. cui fit infertus 
Canalicus C D, ita coaptatus in C , ut aer vafi 
Anclufus non poffit abire ; fed fundum vafis-non 
tangat: Aptetur huic canaliculo clavicula E , 
quz aperiri , & claudi pro libito poffit . His pet- 
a&is , fume inflrumentum , cujus beneficio aer 
condenfatur in pilis luforiis , & attrahendo ma- 
nubrium dum aque immeríum eft, aqua implea- 
tur ;, Hinc aptetur. ori canaliculi fupradi&ti , & 
clavicula aperta, magno impetu impellendo ma- 
nubrium , exoneretur aqua in vas fubjectum , & 
ftatim clavicula claudatur. Pluries hoc age» , 
.donec vim experiaris conatui refiftentem, Cum 
igitur vas repletum fit aqua, & fimul aere.con- 
«denfato , fi clavicula aperiatur, aditus relinque- 
tur aeri , ut ad priftinum ftatum redeat , quem. 
obtinebit , impellendo aquam in vafe inclufam, 
atque hac per Siphonem D C, magno impetu 
exiliet, ita nt fontem amoeniffimum efficiat , Po- 


. Mufzi Kircheriani 


terit huic Machinz Avis ex. gr. aptari velaliud 
fimile , quod aliud canaliculus faftentet ; in cu- 
jus extremitate, fint parva aliqua foramina; hanc 


Avem forte aliquis fibi fuadebit poffe cantum; 


emittere ; At (i clavicula E claufa fit , & aperia- .. | 


tur clavicula L, aqua ab aere impulía per dictum 
canaliculum ftatim. afcendet , & exiliendo per 
foramina abluet intuentes , vita 

Idem motus ex aeris rarefactione , & conden- 
fatione ita obtinebitur,ur fub n.78.Vas fit vitreü 
C A B fundum habens cupreum , tali coagmen- 
tatum arte ipfivafi, ut vas fitomnino aeriim- 
pervium . Quaterais id fuftentatur. columellis, 
quibus fubiicitur vas alterum cupreum ; & clau- 
fum undique. Ex fundo CE D per unam co- 
lumnam deducitur ad fundum ufque vafisI K 
Sypho N O inítructus fuperius affario quód 
animella vocant Itali , quod verfus anteriorem 
vafis partem elevari ac deprimi poffit, Eidem 
fundo C E D inditus eftapud P NE alius Sy- 
phunculus ejus formz, quam figura L reprzfen- 
tat inftru&us affario , quod veríus exteriorem 
vafis partem aperiri poteft , & claudi. Tandem 
in medio machine fit receptaculum H. cum» 
prominente inferius canali , quo vati IK indi- 
tur. 

Ufus hujus machinz hiceft. Exempto ca- 
naliculo E , qui per cochleam aptari debet , ut 
poffit auferri, impleatur vas E D ad medietatem 
ufque , & reponitur Syphunculus , & clavicula 
convoluta ita obturatur os E , ut aeri fit imper- 
vium. Interdiu cum incalefcit circumftans.aer, 
rarcfit aer , qui inclufus eft in vafe C A B majo- 
remque quarens locum praemet aquam ,.& aqua 
praíffa erudit verfus exteriores partes affariumo 
Syphunculi E, &exitum nacta ftillat in rece- - 


praculum H , & per cjuscanalem defluit in re- 


ceptaculum IK. Cum veró frigefcit aer cir- 


.cumftans , aer vafis C A B conftringitur ; & mi- 
norem occupans locum advocat aliud corpus 
.unde fu&u ejus aperitur affarium Syphonis N y. 


& peripfum Syphonem attrahicur aqua; in re- 


.ceptaculo S K collocata ; quod accidit ex aereo 


circumítante incalefícente , aut frieefcentes . 


Contingit etiam fi admota vaíi. C A B manu 
calida incalefcit interior aer j. & remota retri- 
geratur, " ; 


Claffem hydraulicarum machinarum .clau- 
dat vas; quod aqua repletum illam continet» 
fed fi paucas guttas eidem addas ad vacuum evi- 
tandum tota aqua cffluit per canalem apertum 
infundo vafis.Illud;& fimilia qug ingeniofus Ar- 
tifex poterit excogitare defcripfit Hero in fuis 
Spiritalibus Theor.1 2.ut fub n,79.Fiat vas A B, 
in medio ejus aptetur Sypho retortus LK I. In- 
fundatur pofteaaqua , que non fuperet lincam 
orizontalem;ad quam pertingit curvitas Sypho- 

| | nis Kk; 


Clafsis Nona . 


nis K , & aqua coritinebitur . Si veró aliam ad- 
das, ita ut füperet curvitatem Syphonis, aqua 
fimul afcendit per os SyphonisI ufque ad K;cum 
.veró fuperaverit altitudinem K defcendet per 
partem Syphonis L ;& cum non poffit dari aliud 
corpus, quod impleat Syphonem, nec poffit dari 
vacuum , fuccedet femper aqua;quz cft in vafe, 
attracta ab aqua exeunte , donec vastotum eva- 
-cuatur , Vas fimile poffet conftrui, videlicet coti- 
num;in quoSypho circumeat per illud ita ut nul- 
lo pacto detegi poffit.Cum autem velis manus la- 

vare, illas in aquam immergendo, aqua preffa, 
.elevabitur adcurvaturam Syphonis, & paula- 
tim tota abibit in aliquod receptaculum fub ca- 
tino ita preparatum , ut illud videri non pofhit , 
-Sed de his fatis . 


MACHINE IN 2UIBUS MOTUS 
PERPETUUS ADUMBRATUR. — 


Ormentum ingeniorum hactenus fuit mo- 
tus artificialis perennis , hoc eft Machina, 
ab arte perfecta, motum cu nunquam in- 
terraptum , cujus author non. Natura, fed Ars, 
«cujus principium movens non extrinfecum , fed 
intrinfecum ; & ipfi machinz ab arte conjun- 
.&um , non mere naturale, utaqua fluens , fpi- 
rans ventus, ignis, aut calor rarcfaciens , fed vel 
aere artificiale , vela fola arte applicatum , feu 
4n circulum torquens machinam, feu furfum» 
-deorfumque alternatim impellens , aut propel- 
Jens. Ejufmodi machinam poft feculorum la- 
bores alii inter impoffibilia reputarunt , alii fz- 
licifime eam excogitaffe reputarunt. P. Cat- 
ipar Scottus S. J. in Technica curiofa five de mi- 
Tabilibus Artis lib. 10. machinamenta aliqua; 
"exhibet ; que motum artificialem perennem in- 
geniofe emulantur . Illum coníulant curiofi. 
Jp. Kircherus primus noftri Mufa Inftitutor , 
etfi (ibi certó fualerit Mathematicorum ingenia 
'operam oleumque perdere vana fpe deluía in» 
tali motu excogitando ; ac proinde demonftrare 
fluduerit in defcriptione Mufzi cap. 5. impofíi- 
;bile effe talem motum; aliqua tamen experi- 
-menta in eo exhibuit , e quibus ; & authoris in- 
"genium , & contumax Naturg genius apparet ; 
-qui nulla machina, nullo conatu ad perpetuan- 
-dum motum flecti poteít ; Primam machinam. 
-Hydroftaticam fic defcribit ut fub num.8o. 
Eftovas R S aqua plenum in eoque. erecta, 
pota P Q hauftris fuis inftcuéta , & circa axem O 
volubilis: erigantur e fundo vatis, aut in late- 
ribus bingtrabes T V, X Y fupratrabem T V 
-ftazuatur aliud vas D C diícriminatum tubulo , 
& Epiftomio B; tribufque aut pluribus canalibus 
prope C. inftru&um , c quibus aqua fupra hau- 
fira atzolli poffit. Trabi veró X Y innectatur 


:308 


trabecula, feu hafta tranfverfa M X tali artifi- 
ciout X circa axiculum velurtcirca polum elc- 
vari poffit ac deprimi, ad hiec. preparctur An- 
tlia que Tomba vulgó dicitur , in cujus vafe» 
inferiori $ fiat mortatiolum habens in fuo fun- 
do platifmatium ( ideft 4z/7;2/]a ) H, quod ape- 
riri, & claudi veríus inferiorem modioli par- 
tem poflit ; fundus tamen modioli hujus noa de- 
bet contingere fundü vafis S. Fiat deindc piftil- 
jum L , K extremitatefua L annexum tranfver- 
fz hafte M X ita tamen , ut circa claviculam L 
revolvi fine violentia poffit, piftillum vero K 
exacte impleat capacitatem modioli , & olco 
periugatqr , ut facile furfum deorfum infra» 
ipfum modiolum moveripoffit. Ex fundo mo- 
dioliG derivet canalis IE A ea forma, quam 
figura monftrat habens apud I plarifmatium 
quód verfus interiorem partem aperitur tan- 
dem incurvetur axis O N ut vides, & extremi- 
tati infcratur. hafta N M, quz circa axiculum in 
M volui poffit facillime, His pera&tis in vas ÁÀ 
infundatur aqua ,. & aperto Epiftomio B in fub- 
jectam rotam defluat , impleta enim fenfim hau- 
ftra rotam non difficulter circumagunt , hec ve- 
róíub finem haftam fibi circa axem appofitam 
furfum deorfam attollendo , aut deprimendo 
aquam in fubjecto vafe 'exhauriet beneficio pi- 
ftylli, & per canalem in vas fuperius impellet. 
Sed magnus Apollo erit , qui tantundem aque 
quantüm deícendit , aícendere efficiet ; minus 
enim afcendit, quàm defcendat, idcirco poft 
aliquot revolutiones aqua fuperior deficiet, & 
fimul cum ea motus . Kircherus tamen huic 
maching lemma appofuit . Nemo melius (fl bac. 
Secundó loco occurrit coch!ea Archimedea, 
in qua loco elementi fluidi fubftituti funt tot 
erei globuli quot circumvolutionis fpirz in to- 
ta cochlez aluitudine funt . In hac unus globu- 
lus per extrinfeca circum. cochleam convolu- 
tam femitam vagus labitur, donec praecipiti flu- 
xuintenaculum impingendo cochleam exone- 
ret, 4c per integram circumvolutionem convol- 
vat; qua peracta icerum novus globus excurrit. 
prior veró in fpiram infimam cochlez fe recipit, 
unde per novas circumvolutiones defcendendo 
afcendit , atque fe continua alteratione novi 
globuli excurrendo jucundum vifu praebent fpe- 
é&aculum, omnia ex adjecta figura numer, 81. 
clarius patebunt , fed quia requiritur. movens 
puta pondus , quod motum urgere poffit, cum 
tenaculum laxatur ob impeturn globi , illud de- 
mum deficiet ,.& motus non erit perpetuus . 
Motus igitur artificialis perpetuus excogita- 
rianullohuc ufque potuit. Datur veró in ma- 
china elementari ; in qua continua inter fe pu- 
enadecertant Elementa. Talém motum praz- 
lertim .in elemento aeris dignofcendi modum. 


Ars 


309 


Árs excogitavit pluribus inftrumentis , quo- 
rum tria funt genera. Primum continet Baro- 
metra , fecundum Termometra, tertium Hy- 
erometra. Barometrum eít inftrumentum vi- 
treum , quod a Torricello excogitatum Torri- 
- eellianum dicitur . In eo Mercurius afcenden- 
do , & defcendendo Aeris mutationes, & alte- 
rationes oftendit. Termometrum cít vas vi- 
treum continens aquam , & aerem , & horum 
elementorum motus oftendit. Hygrometrum 
:à P. Magnano inventum , & quidem multiplex 
aeris motum indicat. Fitenim chorda inftru- 
menti mufici , pergameno , fune, palea avena- 
cea, & fimilibus; qux omnia per vapores intra; 
poros infinuatos varie tumefacta contorquentur, 
varioíque motus efficiendo ;. aeris motiones 
oftendunt . Horum omnium inftrumentorum 
copiofam feriem ftudiofi obfervant in Mufxo 
ad excolenda ingenia precipue inftructum . In- 
ter cetera Hygrometrum eft, quod mentem 
aque ac oculos oblectat . Reprafíentat enim 
Chriftum Redemptorem in Pratorio Pilati fpi- 
nis redimitum ab efferatis militibus , quorum 
. altero arundinem illi offerente , altero fuftem 


fupra caput elevante. Eorum bracchia tali ar- 


te funt conftituta, ut humiditate , vel ficcitate 
aeris minus ; & magis poffint elevari , & aeris 
mutationes indicare. E fornice lampas , de- 
pendet, qua a(cendendo , & defcendendo eaf- 
dem alterationes oftendit ; ficuti & Index ver- 
fatilis earum incrementa,in gradibus circulo in- 
fcriptis ; difcriminat . Omnes hujufmodi motus 
papyraceis bra&eolis ingeniofe difpofitis effi- 
ciuntur .. Catera tum Barometra , ac Termome. 
tra a pluribus defcribuntur, inter quos Vide» 
Prodromum Artis Magaz a P. Francifco Lana 
Brixiz impreffum an. 1670. & Tractatum Philo. 
fophicum P. Laurentii Gobart Amftelodami 
1702. &c. 


INSTRUMENT A MUSICA; 
ET AUTHOMATA 
DIVERSA. 


' A Uthomata Inftrumenta illa funt ; quz ita» 
A ab Arte funt compofita , ut videantur 
Íponte moveri. Aliqua hujus generis in hoc 
Mufzo affervabantur , qua per neglectum obli- 
ta vel voraci temporis injuria perierunt. Re- 
ftituta funt tamen , & plura funt addita cateris 
non inferiora. Primum organum eft, quod re- 
culis mufurgie animatum Advenas feftivo ex- 
cipit plaufu , refertum diverfarum volucrium., 
qua fuas voces modulantur , inter quas maxi- 
me jucunde excipitur interrupta vox Avis Cu- 
culi , adeo egregie expreffa, ut Avis ipfa vi- 
deatur illam emittere, Dum autem. fonorum» 


Mufzi Kircheriani 


clangorem Avicule certatim modulantur ; in - 


caverna toti machine impofita cernuntur cum 


. Vulcano Cyclopes , qui malleis ferrum füpra, 
incudem íubje&am tundunt , refpondente ar-- 


monico fonitu fingulorum ictibus , ex quibus 
fama eft Pittagoram regulas muficz: deduxiffe . 
Artem eos difponendi Kircherus docuit Tom.2. 


Mufurgia l.9.Mach.9. Cam autem Cycloporum 


. labor & Avium concentus ceffat , plures effor- 


mantur fyphoniz cx cylindri automati circum- 
volutionibus, quas D.Philippus Tefta Romanus 
perita manu difpofuit ; dentes ferreos debitis 
locis inferendo , quorum ope bracchiola pal- 
mulas movent , ut ventus follium aptas fiftula- 
rum voces efformet. Cylindrus autem , quem 
Phonotacticum Kircherus appellavit, fuas cir- 
cumvolutiones perficit , dum, pondere admoto; 
rotz alie ipfi adnexx circumaguntur. Sicque 
machina perficitur nobiliffima . p 

Secundum Organum eft. Pneumaticum pari- 
ter ; ex quo dum manus cylindrum circumagit 
in parva capfula inclufum , viginti quatuor fi- 
ftule ventum excipientes e folle duodecim di- 
verías fymphonias efformant. 

Experimentum his additur infigne , quod in 
maximam admirationem audientes rapit. Pen- 
det ex chorda chelis ; quam V19/oze Itali dicunt, 
lamina znea palmis tribus longa ; Si hujus chor- 
da extremitates digitis circumvolutas aliquis 
inferat fuis auribus , & lamina percutiatur ; in- 
ftrumento alio fonoro v. g. ferro, tunc percipi- 


tur fonus, ingentium campanarum fonitum lone 


ge excedens , cujus quidem reialiam caufam 
non effe affirmat Kircherus in Mufurgiz lib. 9. 
cap. 4. nifi tremorem illum metalli tinnuli, qui 
chorda tinnitum dum communicat  communi- 
catum fibi chorda deducit ad auditum , ubi clau- 
fus intrinfecus per mufculos fuos vehementer 
concutitur, ita & vehementiffime quoque fo- 
num exhibet. 

Non minori oble&atione oculos ; & auditum 
allicit machinula alia fupra menfam collocata: 


'Simiamilla refert militari Timpaniftrie habitu 


indutam . Hac cum denticulus ferreus lateri 


aptatus leviter tangitur , illico in iram exarde- 


Ícere videtur , totifque viribus tympanum apte 
difpofitis ictibus pulfat, quibus milites ad pu- 


gnam folentexcitari. Caput interim circuma- 


git , oculos quaqua verfum movet, & rictus ape- 
riendo dentes ad morfus paratos oftendit , fed 
loco incutiendi timorem cachinnos excipit fpe- 
Gatorum. 

Ex ludicro hoc fpectaculo ad Armarium pro- 
ceditur ; in quo lufus globulorum eft ob occul- 
tum motus principium. Sienim ponantur duo 
enei globuli in duobus. excavatis ligneis cana- 
libus, qui ex oppofito.vertice duarum Hei 

arum 


Clafsis Nona. 


larum ad pedes earundem inclinantur , fuo pon- 
dere flatim defcendunt , & dum oftiola ingre- 
diuntur , illico alii duo ex oftiolis , qua in fum- 
mitatibus patent proferuntur , & viciffim, cum 
hi curfum per canales perfecerint , primi duo 


rurfus in fcenam prodeunt , atque curfus re- 


ciprocus renovatur, & perfeverat , donec duo 
ex illis manu admota auferantur , qui certe mo- 
tus in fui admirationem rapit , illumque motum 
perpetuum effe diceres nifi pondus movens ma- 
chinz alligatum , dum beneficio funis rotani» 
trahit, giros ita explet; ut funis tandem defi- 
ciat ; ac iterum oporteat ad priftinum ftatum re- 
vocari, ut iterum trahendo moveat. ! 

At fi motum perpetuum hac machina nori 
oftendit; Tertullianus tamen afferuit, illum quo- 
dammodo ineffe in mente foeminarum , quarum 
ftudium in varia Capillorum difpofitione nun- 
quam ceffat quamobrem Crzizibus barum (1n- 
quit ille) guiefcere non licet . Tanti Viri effa- 
tum comprobat , & fimul Armarium exornat in- 
gens numerus imaginum illuftrium foemina- 
rüm ex antiquis monumentis precipue numif- 
matis excerptarum , ia quarum fingulis Capilli- 
tii cultus varius eft , & irrequietam carum men- 
tem in hoc ftudio demonftrat, 

Dum eas circumfpicit fpectator , patet re- 
pente porta , & poft illam fpecus horrenda in» 
qua informe monftrum catena devinctum, quod 
dum ferpentem collo advolutum removere co- 


'natur , terribilem reboatum tunc edit, cumo 


Draco alius ritum illi admovet , ut mordeat.: 
Objeétum fane pueris meticulofis terribile; Viris 
veró ludicrum , fed Philofopho Mechanico non 
indignum ob artificium , quo motus ; & voces 
perficiuntur, Huic aliud fimile jungitur dum 
interim. feneftella fubjecta fponte aperitur, ex 
qua Draconis caput exeritur ; raucum fibilum 
emittens , at rifus ftatim in fpectacoribus excita- 
tur dum vanam metus caufam agnofcunt . 
. Ab hoc nonlonge diftat loculamentum , ex 
quo deforme Sagas caput fpectatoribus illudit 
exerta ex ore lingua . ignitis prominentibus 
oculis , & voceterribili emiffa, qua metu per- 
culfus ligneus catellus fuis latratibus refpondet 
adeo apte emiffis , ut non raró veri canes ab eo 
excitati veros latratus eifdem conjunxerint. 
Machinz fere innumerz poffent ad Claffem 
hanc reduci, in quibus principium motus intrin- 


., fecum appareret, fi beneficio lapidis magnetici 


conftruerentur. Cum enim miro amoris aftu 
ad ferri przfentiam. magnes rapiatur , five fur- 
fum , (ive deorfum moveatur, multos cfficit mo- 
tus ; donec defideratum amplexum , tanquam» 
unicum bonum fuum , affequatur , & ficuti abíf- 


que apparenti catene innodatione amoris illece- 


bra vifibiliter rapta humana pectora ftringit , ita 


3IO 


lapis hic amore fuo concupiti ferri fibras ita in- 
vifibili affe&u penetrat , ut non nifi vi afe invi- 
cem avelli , & fegregari poffit . Hujus itaque la- 
pidis admirandam naturam Kircherus in Arte» 
Magncetica fcite defcripfit, atque in Mufzeo Ma- 
chinis curiofe tradidit ; quarum aliquas reculi- 
mus in Claffe Sexta pag. 203. Hic tantüm alias 
indicare fufficiat,qua conftrui poffunt, & primó. 

Machina ; qu& novam praxim inveniendi li- 
neam meridianam oftendat; fi nempe fragmen- 
tum boni Magnetis cryfiallinz Cymbze leviffi- 
ma ,aut cymbulze fuberez inferueris, ac juxta 
Magnetis polos indicem ftatueris prominentem, 
atque hoc pado in.aqua vafculum libere inna- 
tare permiferis ; lapidis enim fragmentum una» 
cum indice fefe ad Mundi plagas firmiter loca- 
bit lineam meridianam oftenfura . 

Hac eadem Machina efficies , ut fpectatoribus 
intra circumferentiam. defcripta nomina aut di- 
verfarum fpecierum , aut individuorum corpora 
propofita, aut mente concepta Geniolus non» 
fine fufpicione Magix di&o citius. indicet, & 
quod propofitum erat vaticinetur . Vide Kirche- 
rum in Árte Magnetica. 

Tertio capfulam efficere poteris,in qua fpecu- 
lum planum orizontaliter pofitum contineatur . 
Supra illud ludicra fpectacula exhiberi poffunt 
navium , & curruum fine remis, fine equorum» 
beneficio , felix quidem inventum, fi ut in ocu- 
lorum folatia, ita in hominum conimoda tranfi- 
re poffet . 

Altera bafis efficietur Venationis fcenam re- 
przfedtantem , in qua equites venantuür Cer- 
vum equis infidentes, qui dum moventur fpecu- 
li exagoni circumambientis ope. innumerus 
equitum venantium chorus apparebit. 

His adde vas vitreum. rotundum cubitales ; 
cratfitudinis uncie cum dimidia , os habeat ir» 
fummitate pollicis capax fic aqua repletur , ut 
cadem comprimentis pollicis fentiat actionem , 
immittuntur fcurriles figure quatuor encaufti- 
ce , quz afcendent deícendentque ad invicem , 
prout pollex magis ; vel minus comprimet 
aquam, fed de his fatis . 


MACHINZ4& CATOPTRIC.£, 
wp —DIOPTRIGCW 


b Authomatis Machinis,que auditum,& vi- 
fum oblectant ad alias procedimus, quibus 
oculi folummodo dele&antur. Ad tria genera il- 
la reducuntur,vel enim pertinent ad opticam ar. 
tem,qua& tunc exercetur,cum vifio fit directa,vel 


- fpe&antad Catoptricá cum vifio fit per reflexio- 


nem. Tertió reducuntur ad Dioptricam,quando 
Vifto fit per refractionem ,. beneficio corporum 
Diaphanorum. Sub opticz facultate cadunt uni- 
verfa,qua hoc opere continentur una cum non- 
nullis 


3II 


nullis fallaciis, quz directo radio in objectum» 
tendunt ac elegantiam figurarum fpecies tibi 
repraeíentantur ex certo puncto; cum tamen in 
omni alioloco non nifi confufa quadam colo- 
rum congeries appareat, ficea ratione cadem 
tabula tres aut plures differentes figuras poffet 
reprefentare ex differenti ftationis loco, de qui- 
bus fufe differuit Kircherus in Arte Lucis, & 
Umbrz , nofter P. Battinus in Ápiariis , P. Gru- 
ber in nervo optico, P. Magnanus & alii. Gra- 
dum facimus ad Catoptricaim. 

Et primó quadrans vifitur Catoptricus inftar 
libri duobus fpeculis planis mobilibus circa, 
eundem axem verticalem. Si ponatur objectum 
aliquod , puta icunculam , vel aliud fimile, quó 
magis acuitur angulus eó magis objecta multi- 
plicat. 

Secundum. Theatrum | Catoptricum exhibe- 
tur, hoc eft Inftrumentum, in quo diceres dari 
acu infinitum, nifieffet ex fola apparentias . 
Cifta illud eft füb forma theatri,quzs ex interio- 
ri parte undequaque planis fpeculis circumve- 
ftita; in partibus quidem lateralibus recte collo- 
catis , in parte autem pofleriori non ad angulum 
rectum conjuncta funt , fed ad acutum , unde 
in cavum quatuor laterum fearcuat. Planumo 
veró orizontale quadrilaterum eft, quod in cen- 
tro fupra axem mobilem convolvitur , & ita» 
quadripartitam obiicit faciem ; Prima exhibet 
dulciaria, & cupedia, vifuitamen grata non» 
palato, nam ex cera efformata illa funt , ficuti 
cx cerafünt fructus, & poma diverfi generis, 
quz octentat fecunda, intertia Margarita , & 
Gemmarum fpecies varie rutilant. In quarta, 
demum Vüiridarjum apparet , in quo fontes mul. 
tiplices ineffe diceres, & florum areolas pene 
infinitas; nonenim videntur termini , quibus 
ejus longitudo abfolvatur; nam fpecula mutua- 
ta reflexione alia aliis fpecies communicant, & 
multiplicant, ut eafdem numerare impoffibile» 
fit. Huic pene immenío Viridario aqua non 
deeft , nam fi attenta manus claviculam vertat , 
ftatim ex pluribus rimulis limpha in fpectato- 
resexiliunt , & illos ad ultericra invifenda 1im- 
pellunt, 

Hinc ad aliam machinam proceditur , irtfor- 
mam Aviarii compactam , in qua fioculus ex 
uno foramine circumfpiciat ; quadringentas ul- 
tra mille Aviculas numerare poterit, quamvis 
viginti quatuor tantüm illz-fint , beneficio fpe- 
culorum , quz in girum verticaliter difpofita , 
octo angulos efficiunt. Nec oculi tantüm oble- 
&antur, dum cas faltitare;& circumagi intuetur, 
fed ctiam aures ob concentum diverfarum vo- 
cum, quz arte pneumatica efformantur . His 
fuccedit fonitus per cornu emiffus a fimulacro 
Tritonis ere; qui Machina in formam fÍcopuli 


Mufzi Kircheriani 


elaborate fuperftat, quafi ad venatum alliciat 
infpectores. 3 


Quarto loco occurrit ciftnla, in qua cubicula 


palatii magnifice exornata, ibi Aulicorum co- 
pia, fuperior pars picturatum laqueare habet; 
inferior varias pavimenti teffülas exprimit; ex 
parvo foramine omnia infpiciuntur multiplica- 
ta beneficio fpeculorum verticaliter pofitorum . 

Quinto alia quafi eodem artificio difpofita, 
Ciftulae(t, in qua, fi per foramen quis introfpi- 
ciat; immenfíum maris fpatium illi patet, in quo 
ingens navium claffis undequaque difcurrit , fi 


veró per aliud foramen obferves plurimas mili 


tum acies difpofitas in amplo campo numerabis, 

Sexto fupra menfam fpeculum in formam cy- 
lindri fabrefa&um eft collocatum, quo imagi- 
nes in plano orizontali deformate , & debito 
fitu illi expofit ; itareflectuntur , ut nulla am- 
plius deformitas appareat , fed optime delinea- 
tz , alie etiam vifuntur deformatz, qua in pla- 
no fpeculo ad angulum rectum collocato formo- 
fz apparent. Atecontra fpeculaalia funt, in 
quibus obje&a licet formofiffima fint ; deformia 
infpiciuntur . Si veró ad fpeculum laqueari af- 
fixum oculi attollantur, Phenomenon exhibetur 
curiofüm , nam in eo vultus Alexandri VIT. 
Sum. Pont. apparet tanto artis arcano , ut faga- 
ciffimos indagatores fubterfugiat, & quamvis 


objectas illius fpecies in omni latere inquirant ; 


nunquam tamen detegant . 

Septimó fpeculum eft , in quo fe ipfum fi quis 
intueatur ; immediate mutato fitu fpeculi, ex. 
timpano rotatili diverforum angulorum, modó 
caput fuum in afininum, modó in caprinum alio- 
rumque animalium tranfmutatum admiratur , 
artificio a P. Kirchero in fua Catoptrica de- 
Ícripto. 

Experimenta fpeculorum fphericorum etiam 
nonnulla funt , primatum veró obtinet przgran. 
defpeculum uftorium cavoconvexum ex me- 
tallo conflatum , cujus diameter ad tres palmos 
fe extendit . Hujus fpeculi ope folares radii col- 
le&i & refracti obje&um ligneum  comburit . 
Hujus fpeculi ope obje&am ad certam diftan- 
tiam inverfa pofita recta oftendit , & in alia di- 
ftantia, quz recta funt inverfa apparent . Cate- 
ra diverfa fpecula omitimus , ut brevitati con- 
fulamus. Ciftula his adjungitur, qu dicitur 
optica;in qua fpecies objectorum per lentem im- 
miffe optime reprafentantur licet diminuta 5 
quo artificio plura delineari poffunt fervata pro- 
portione , etiam a manu pictoriz artis ignara 

Demum Lucerna eft qux magica communt- 
ter appellatur ; in qua ope duarum lentium ima- 
gines coloribus expreffz auctz reprafentantut 
in candido pariete obícuri cubiculi , dum lucer- 
na in capfula inclufa ; & in debita diftantia col- 

loca- 


Clafsis Nona . 


focata fualucetotas lentesirradiat, Quis nam 
füerit hujus artificii inventor oftendit Kirche- 
rus in Arte Magna Lucis , & Umbrz fol, 178. 

Hic refero vitreos globos, inquibus varias 
artefacta inclufa funt mira induftria , ut illam 
ignorantibus non parvam afferant admiratio- 
nem, Inter ceteros numeratur unus , cujus dia- 
meter fere bipalmariseft. Tabulamille conti- 
net fere ejufdem amplitudinis , fupra quam fpe- 
]uncam Ars extruxit , ubi fimulacrum D. Marix 
Magdalenz humicubans videtur. Talis globi 
apertura licet angufta clauditur rotundo ligno , 
quod duo alia in crucem difpofita illique infer- 
ta füftinent , ne cadat. Secundus globus licet 
minor majorem oftendit Artis peritiam namo 
plures circuli lignei in eo difpofiti quandam ve- 
luti fphzram armillarem efficiunt : Ubi veró fc» 
mutuó interfecant , claviculi ferrei muniunt , & 
fimul pluries conne&untur beneficio funiculi 
ferici, qui per foramina varia ferpit , & ibi de- 
mum nodo ftringitur , unde fuit emiffus . 


a) 
SS 


VES 


: 


LZ Y 
EN 


312 


Alii quamplures magis exigui funt , quorum 
finguli diverfa artefacta includunt . In altero 
Bombarda eburnea videtur , cui miles haftam 
admovet , ac fi nitratum pulverem vellet accen- 
dere. Inaltero Patibulatum Numen Cruci a£- 
fixum inter duos Latrones. Inalio cervorum 
aliarumque ferarum venatum ,. Varia his adne- 
étuntur opera artis minutiffima , quz tamen cum 
molis minimum habeant, plus habent. admira- 
tionis, Omnia fuperat Corolla conftans tribus 
eburneis filis inter fe connexis , & in plures gi- 
ros recurrentibus , quae demum in catenam 
abeunt palmaris longitudinis , ex qua columba; 
& patibulati Numinis in Cruce affixi fimula- 
crum dependent, qua omnia ex unico eboris 
fragmento exciía funt improbo pariter, & ad- 
mirabili labore ad oftentandam Artis peritiam . 
Hujus generis artefacta conficiuntur precipue 
in Pago Germaniz prope Dioecefim Salisbur- 
genfem , cui nomen eft Berchtolfeaaden . 


CLAS- 


i; Vds AUS. 


|j ELA A LE Abu * 
AS Urdu ONERE 
V 7 UV oT 


1 M 


ARRAS 


RT 
o» 


t F^ * à 
L 
i we n 
T4 ^ ^w 4 
" ' 1 TEIL fU. 
; hos 
d» 
i 
ns * [ 
"x D 
p ew d 
" . hin n 
, k 2» 
i^ f $3 
$. DI d 
] 
dy ir. 
4 vau , 
d y "TM 
Y i. 


25 a 
LI 
* 
- 
E 4 
^ 
s 
E 
- 
^t 
ON» 


* -— —— 


— eS 


ME LRÁÉÁ 
-H 1€ —— 


) 


ES 
L- 


*j 


E — P 
y LETTER 


| 
| 
| 
| 


Y 


TURA 
| 


l 
l 
I 
Lp 
ll - 
| 


ULLA 


EE 


H 
E 
: 
H 
t 
i 
H 


E 
- & 
P. 
— P * 
" 
E- 
"a 
& 
LA 
x ; " - ^ r , seid - | : " ' : " à Í 
- xd 2 e E ' ^ Y 
Ye E ' Li 
- i2 x P - -" z vac p E E s 
yw El - e x 


IJ 
.W 


AD Th 
Ad M AS C SN 
wd d I M N 
AV PN 
Lo WE N 
| I D ON 
[/ EE) JEN N 
hi T MU rcu c V 
/| v |f | 
| jf | 
/ À V 
| | 
A 


——ÀY 
EH 
u————— 
uo —ÀN 
E 
M 
E 
(UN 
CIN 
MN 
CM 
EET Cemecoeeeman, 
neme—aeraum 
(ET 
C 
(—— 
E —À 
CM 
TEL 
e 
3 
—————À 
————À 


Z 
ceca m T, 
J^ 
Ze 
Zz 
Ere 
——ÀÀ 
€— 
E 
— 
A — 
d 
Gm 
———À 
€— MÀ 
—— 
L——À 
eG 
E ————À 
———À 
LÀ 
MÀ 
EÁ 
C———À 
C———3À 
——— 
— M 
I—— 


- ES / E "S : —————— SA A 
: DL - x cm c-— pac - — - uw T - 


xS digi Rire d dept 
P) 


|» i | E i c i ' »" : ALS id " 
: d | T NET : D | , s 
^ í : d 
4 " E 
jid E 2 " 
) : i |] ; 
* " ! , J ! 
t 1 
j & 2 à , n y) 
à * LX à A í s uM E 
S " l " : * D] m" (S 
6 NW 4 ' 
3 1 » "x j ? 9 
Y 4 " ^ . ^ "n *$á * 
' * E Ld —— " 


7g 


JE) 


VU 


| 


l 


l 


| 
| 


HM 


e n a I 


* 


eX 


l. 


* 
D 
^ 
s MS cebat o ge 
2 " 
j ul. 
E 
A u 
"n 
D 
* b 
" : 
A 
I^ 
* 
*om 
5B 1 
i 1 
" ) 
& 
.- 
L 
We 
S nto meg 
h 


! 
^ 
at 
? 
j 
D 
Li 
e 
1 
, * , 
"n ; 
i. EE » 
3 LI 
275A Ww 


im 


X 


a 
dis 
, 
F3 
IN 


id * 
* 
LI 
" 
à. 
z 
' 
& 
P 
I 
à 
AR: 
m 
E 9 
4 


1 


zm 
M. 
NA 


Heer 


TS 


isa Me 


Neue y 
, IP 
. x 
Xv s 
' 
e 
D 
E 
L 
A 
» z 
1 
en - 
te mkeirit 
DI 
LG SUME 
€ 
r 
» 
: ? 
| NM 
"ü 
NS 
Wm ens 
fies 
" 
* 
"a 
s 
m 
«* 


— 


rrr mmn ry vto poem 
S ae Ea P. 9 M 


CL ASSIS 


316 


DECIMA 


Indicantur I1 abule picle figna marmorea , 
C9 Numifinata droerfi Generis . 


9 I veró ad Tabulas pennicil- 
9 lo depictasoculus evage- 
tur , varias tum Divorum, 
tum Hominum effigies in- 
tuebitur . Hujufmodi pi- 
&urate rerum effigies nu- 
merum implere centum vi. 
ginti trium Georgius de» 
Sepibus afferuit in brevi defcriptione Mufzi 
cap. 4. fed aliz non inferioris notz adjectz funt 
in quibus non tantàüm Artis fpecimen effulget , 
fed eruditionis pabulum praebetur. Hiftoricam 
facultatem illuftrant quinquaginta virorum ef- 
figies , qui vel pingendi Arte vel Archite&urz 
peritia celebriores floruerunt ideft . 


Raphael Sancius Urbinas . 

Michael Angelus Bonarota Florentinus . 
Francifcus Albanus Bononienfis. 
Auguftinus Caraccius ) 

Antonius Caraccius — ) Bononienfes 
Ludovicus Caraccius ) 

Dominicus Sampierus Bononien. 
Guido Renus Bononien. 

Antonius Monticellus de Corregio. 
Eq. Joannes Vecellus . 

Profper Urfus. 

Thomas Lauretus Panormitanus . 
O&avius Mafcharinus Bononien. 
Federicus Baroccius Urbinas. 

Eques Chriftophorus . 

Lucas ex Leida Hollandus. 

Jacobus Tintorettus Venetus. 
Leonardus Vincius Florentinus. 
Jacobus Borotius ex Vineola . 
Horatius Borgiannius Romanus. 
Petrus de Chriftophanis Perufinus. 
Petrus de Francifco de Burgo S. Sepulchri . 
Cherubinus Albertus Biturigenfis . 
Vincentius Marerius Romanus. 
Petrus Berninus Florentinus. 

Julius Pippius Romanus. 

Carolus Seracenus Venetus . 

Eques Alexander Algardus Bononien. 
Matthias Brilli Anturpienfis . 

Paulus Chagliarus Veronenfis . 
Dominicus Beccafumus . 


Simon Memmius Senenfis. * 

Eques Michael Angelus Morifius de Cara- 
vagio. 

Joannes Vecchius. 

Hieronymus Mutianus Brixienfis. 

Antonius Tempefta Florentinus. 

Federicus Zuccarus Urbinas. 

Albertus Durerus Norimbergenfis. 

Torregianus de Torregianis Florentinus. 

Georgius Caftrofranco . 

Andreas de Sarto Florentinus, 

Andreas Sacchus Romanus. 

Profper Urfus. | 

Lucas Cambiagius Januenfis . 

Eques Carolus Maratta Anconitanus. 

Eques Carolus Fontana Mediolaneníis . 


His adde effigies, quas ipfimet fuo pennicillo 
exprefferunt nunquam fatis laudati Pictores 
Joannes Baptifta Gaullus Genuenfis , qui Tà0- 
lum , & Fornices exornavit in Templo , quod in 
honorem Nominis Jefu Alexander Farnefius 
ex inclita Farnefia Stirpe ; & Romanz Ecclefie 
Purpuratus Romz extruxit, & Joíeph Monta- 
nus non minus Pennicillo clarus , quàm calamo 
in poetica facultate peritiffimus ob idque in di- 
verfis Poetarum Academiis adíc: iptus. Demum 
Andreas à Puteo Tridentinus No(tre Societa- 
tis Alumnus , cujus Archite&onica , & Profpe- 
ctica facultas cum pingendi peritia conjuncta 
omnium oculosallicit in Templo Ludovifiano 
D. Ignatio Lojolz Sacro . 

Sunt dua imagines ideft S. Nicolai Tolenti- 
natis , & D. Thoma Aquinatis a Raphaclc San. 
&tio Urbinate depictz, vifuntur etiam in pluri- 
bus tabulis ari incifas imagines omnium Reli- 
gioforum Ordinum cum Virorum , tum Foemi- 
narum , quiin Ecclefia militanti numerantur , 
quorum fingulis adjecta eft brevis enarratio , 
indicans eorum Authorem , initia , progreffus , 
& habitum , quo quiíque a cateris dignofcitur. 

Sunt due Tabul? ex cementis compacta ,iü 
quibus duo pifces opere mufivo ex lapillis mi- 
nutiffimis compofito, adeo eleganter, ut pen- 
nicillo potius diceres depi&tos, & quidem ab 
antiquiffimo , & ignoto artifice; fuerunt enim 


repertz inter rudera prope Templum , in quo 
D d Eu- 


- 


317 


Eutichianus Pontifex circa ann. 290. cineres 
S. Priícz condidit; in Colle Aventino, ubi olim 
( narrante Volaterano ) Templum Dianz ere- 
&um fuerat; deinde D. Petrus Priaceps Apo- 
ftolorum cum primüm Romam profectus effet , 
Ethnicos in Sacro Fonte Baptifmi ab erroribus 
purgavit; in ejus reiteftimonium marmoreum 
labrum 11 eodem Templo adhuc fervatur , a. 
quo falutares aquas D. Apoftolus hauriebat. 
Ex quibus non leve argumentum mihi eft , fu- 
fpicandi talibus pifcibus ex muíivo compofitis 
antiquitus fuiffe illum fontem exornatump . 
Conftat enim primó eam facram dem pluries 
rcfectam fuiffe nam poft Eutichianum Hadria- 
nuslI. deinde Califtus III. anno 1455. demum 
temporis injuria deformatum Cardinalis Bene- 
dictus Juftinianus fub Sixto V. magnis fumpti- 
bus reftauravit picturis facris exornans , fecun- 
do conftat Pifcium Icones olim a prifcis Chri- 
ftifidelibus Sacris Baptifmi fontibus appictos 
fuiffe, ut in iis fignificarentur qui abluebantur 
in Baptifmate . Multis enim Sancti Ecclefie 
Do&ores Pifces vocarunt ablutos ; ita inter cz- 
teros cum Tertulliano de Bapt. & S. Hierony- 
mo in Epiftol. ad Ocean. Optatus Milevitanus 
lib. 3. contra Parmenianum ait. He eff pifcis ; 
qui in Baptif/mate per invocationem. fontalibus 
undis inferitur , ut que aquafuerat a Pifce etiam 
P'/cina «otitetur , cujus pifcis nomen fecundum.» 
appellationem graecam in uno nomine per ffngulas 
litteras Turbam Sanédorum nominum continet . 
Quódíi conjecturis innixam veritatem nutare 
credatur , negari non poterit tale opus antiquif- 
fimum effe , & balnei antiquiffimi fragmentum . 
Notat Illuftriffimus Ciampinus cap. 10. Vet. 
Moaim. detecta fuiffe Roma antiquiffima frag- 
menta mufivo opere elaborata e lapillis quadra- 
tis latera habentibus; unico tantüm minuto lata, 
alia veró adco minutis lapillis compacta , ut ne 
acicule caput equarent , cujus generis funt Pi- 
Ícium imagines quas idem Author exhibuit in 
"Lab. 24x 

Quod fi mufivi operisoriginem fcire aliquis 
cupiat dicendum eft illam hominum memoriam 
excedere. In facris enim paginis legimus lib. 
Eíter cap. 10. Affuerum Perfarum Regem fma- 
ragdino ac pario lapide pavimentum ftraviffe , 
quod lapillis verficoloribus arte mira difpofitis 


piéuram zemulabatur. Poftea Sylle tempori-« 


bus a Graecia in Latium traductum fuiffe tale» 
opus Plinius afferit, & Ciampinus notat plura 
nomina apud veteres fortitum effe, Aliienim 
illud dixere Mofibum alii Mufaicum , & Mofia- 
cum ; di&um eft etiam teffellatum , fectile, & 
vermiculatum , totidemque nominibus quot 
fpecicbus iafignitum ; nam aliud differt ab alio 
magnitudine lapillorum . 


NC 


Mufzi Kircheriani 


Dum de mufivo opere fermo eft non omitten- 
dum veterum ingeüia nobilius opus mufivum, 
excogitaffe ; nam loco lapidum ufi funt frag- 
mentis ex vitro colorato , ex quo genere ima- 
gines adhuc fuperfunt Roma in parietibus anti- 
quorum Tcmplorum , qua Ciampinus retulit , 
& capite decimo fufe docuit qua nam materia, 
hzc opera componantur. 

Aliam imaginem exhibet Mufzum fcilicet 
Salutis noftrz ltedemptoris ; encauftico opere» 
in metallo expreffam . Ejus exemplar hic exhi- 
bemus in Tabula;eftque ab ea non abfimilis que 
in Apfide Bafilice Lateraneníis cernitur , ma- 
num enim dexteram celevatam habet benedi- 
centis more, finiflra veró volumen complica- 
tum tenet ; & collectum in plicas pallium cubi- 
tofuftentat. Circa quz notanda aliqua fuat ; 
& primó volumen illud ( omiffis aliis interpre- 
tationibus nil aliud figaificare , quàm novz le- 
gis editionem Chrifto Domino referendamo ; 
ficut enim Deus legis antiquz tabulas Moyfi 
traditurus illum accerfivit in füummum apicem 
Montis Sinai , ut ab ipfa loci altitudine fublimi- 
tas praceptorum dignofceretur , ita xternus Dei 
Filius majora precepta daturus , par erat , ute 
montis cathedra coeleftis doctrinz aperiret ex- 
ordium . Ita Ciampinus ex D. Auguftino lib. 
vet. mon. cap. 27. pag. 247. & Durandus ir. 
Ration. lib. 1. cap. 3. num. 1 2. Divina Majeftas 
quandnque depingitur cum libro claufo ; quia 
nemo inventus eft dignus aperire librum nift 
Leo de TribuJuda. & Aringus de Roma fub- 
ter. tom. 2. lib. 6. cap. 16. Ex eodem volumine 
antiquitas imaginis deprehenditur; erat enim 
Antiquis fcribendi ratio, ut fi quid brevius fcri- 
bendum effet oblongis membranis ad faíciz 
formam uterentur;quas complicatas, & in fe cir- 
cumductas volumina a volvendo appellaverunt 
fi veró prolixius fcribendum effet; in quadratis 
foliis membranaceis defcribebatur , qua folia; 
fimul connectebantur . & eorum congeries liber 
appellabatur. Quamobrem cum ejufmodi co- 
dices ac volumina fxpe in picturis antiquis ,. & 
mufivis operibus obfervantur Illuftrifs; Ciam- 
pinus conatus eft inquirere in cap. 16. quid per 
ea Prifci Chriftifideles indicarent , cenfuitque 
libros totam veteris ac novi teítamenti pictu- 
ram denotare , volumina veró folüm nov legis 
Evangelium. 

Dextera manus videtur elata more benedi- 
centis , cur autem tres digitos habeat erectos » 
caeteros veró complicatos fufe diximus in expli- 
catione numifmatis Gregorii XIII. expreffi in» 
Tomo primo Numifmatum Sum. Pontificum 
numer. 48. Non tamen omittendum eft picturz 
artificium , quo hac venerabilis imago compa- 
é&ta fuic. Conftat illa encauftica pi&ura,que B 

| nifi 


Clafsis Decima. 


nifiadhibito igne fingitur; unde Encauftas di- 

citur qui ita pingit. Illam primüm docuiffe» 
Pamphilum praeceptorem A pellis Plinius affir- 
matlib. 35. cap. 11. Vocatum etiam fuit opus 
hujufmodi Encauftum ab antiquis Authoribus 
quos citat Ducange , opus de Limogia feu Le- 
movicinum , qua arte in primis pracellebant 
Lemovices , quorum Urbs Limodia dicitur in» 
veteribus Annalibus Francorum ; nunc veró 
Lemovicum , vulgó Limoges , Urbs ampla Gal- 
lie ad Vigennam fluvium Proyincie Lemovi- 
ceníis . , 

Magni eftimabantur hujufmodi Artefacta, 
apud Prifcos, erantque munera Pontificum Ro- 
manorum Templis oblata , quare legimus apud 
Anaftafium ia Leone IV. in Benedid&o IIl. & 
aliis dona ejus generis dediffe. Sic apud Leo- 
nem Oftienfem Chron. Caffin. lib. 1. cap. 2o. 
Super altare S. Benedicii argenteum ciborium. 
Jlatuit, illud auro, &x fmaltis fmul exornans vc. 
Sed quamvis ex ipfo opere hzc imago magni 
facienda fit; pluristamen ob antiquitatem il- 
lam veneramur. Etenim elaboratam fuiffe cir- 
ca annum 230. non levis conjectura docet , cum 
inter rudera reperta fuerit antiquiffuni Templi 
in honorem Deipara ere&i in Regione Tranfti- 
berina a Califto I. ejus nominis Poatifice in lo- 
co , ubi ad radices Janiculi taciones militum in- 
ftitut fuerunt ab Augufto , dicte Caftra Ra- 
vennatum ideft militum , qui Clatfem Ravenna 
tuebantur ad defenfionem fuperi maris . Hi au- 
tem Claffiarii venientes ad Urbem ibi ftativa, 
habebant ; & ad eos Taberna meritoria percine- 
bat , ut narrat Donatus nofter de Urbe Roma 
pag. 310. ex Svetonio in Augufto cap. 49. Et 
quamvis pro comperto non habeamus , quo an- 
no hzc imago compaéta fuerit, ca tamen proba- 
tur cultum facrarum imaginum antiquiffimum 
effe, utpote qua tempora Conftaotini Magni 
non obícure indicet; ea enim congruit, & affi- 
milatur aliis imaginibus Salvatoris mufivo ope- 
re depi&is ut diximus fub eodem Conftantino 
in Bafilicis ab eo extructis. 

Indicatis imaginibus adde imaginem noftri 
Salvatoris quam Guido Renus fuo pennicillo 
exprefft. Infuper imagines trium fummorum 
Pontificum Alexandri VII. Clementis IX. & In- 
nocentii XI. Ferdinandi, & Leopoldi Impera- 
torum. Regis etiam Sinarum , Regis Baranto- 
le, & Nepal Regum Tartariz , Cofmi Magni 
Ducis Ethruriz , Margaritx Auftriacz Flandrie 
Gubernatricis , Cardinalis Granuelani, Alexan- 
dri Farnefii, Principis Luneburgenfis , Ferdi- 
nandi Alberti Ducis Augufti Filii, trium Prin- 
cipum Holfatiz de Culembach. Friderici Du- 
cis Holfatiz , Joannis Friderici Comitis de Va- 
lenftain, Archiepifcopi Pragen(is , & Primatis 


318 


Bohemiz, Ordinis Crucigerorum Magiftri;duo- 
rum Principum Durlacenfium , & Marchionum 
Badenfium , Eminentiífimi Cardinalis Emanue- 
lis Bullionei Excellentifs. Duciffe Eleonora 
ejus Matris , Ducis Friderici ejufdem Patris, & 
Patrui Henrici de Turrena ; quibus Emin. Car- 
dinalis dignatus eft Mufeum exornare : P. Mat- 
thri Riccii S.J. quiin Regnum Sinarum Fidei 
Chriftianz lumen invexit, P. Adami Schal, qui 
in eodem Regno Calendarium ab erroribus 
purgavit, aliorumque Roman: Ecclefix Purpu- 
ratorum, qui e Societate Noftra delecti fueruat, 
fcilicet Roberti Bellarmini, Francifci Toleti, 
Petri Pazmany , Joannis de Lugo , Sfortiz Pal- 
lavicini; & Nittardi. 

Prater imagines depictas fimulacra marmo- 
rea non pauca collocata fpectantur , partim ab 
Antiquis, partim a recentioribus non ultima 
not2 fculptoribus elaborata, inter qux duo pre- 
cipua funt opera Equitis Laurentii Berniniquo- 
rum alterum refert puerum , qui locuftam infe- 
&atur , alterum puerum , qui acaacro morfus 
in digito pedis lachrymabili vultu opem implo- 
rat. Eft idea gypfea operis anaglipti , quod 
marmoreum expofuit D.Petrus Le Gros Gallus 
in Altari B. Aloytii Gonzagz;quod eft in Tem- 
plo D. Ignatio Lojole dicato. Huic accedunt 
octoginta marmorea figna , quibus facies diver- - 
fx exhibentur, varias animi affectiones expri- 
mentes ; & varias capillorum difpofitiones , & 
ornatum. Alia fimulacra , quz Mufzum con- 
decorat ; funt Diogenis Cynici , Marci Tullii 
Ciceronis , Zenonis Philofophi , Socratis Athe- 
nienfis , Homeri Poetz , Senece Neronis prz- 
ceptoris , Sybilie Tiburtinz , Agrippine Uxo- 
ris Germanici , Maffalinz , Galilei, & alia anti- 
quiffima fragmenta . 

Ultra haec Simulacra, & imagines Triplex 
Numifmacum feries in Mufzo cuftoditur , qua- 
rum prima ultra fexcenta antiqua Cafarum nu- 
mifmata enumerat, fecunda continet, numifma- 
ta Summorum Pontificum, qua a tempore Mar- 
tini V. ufque ad CLEMENTEM XI. velex pri- 
vato ftudio , vel authoritate eorumdem Pontifi- 
cum edita fuerunt ; Tertia denique numifmata, 
recenfet , quibus Principum , Hxroum , Foemi- 
narum Illuftrium, & Virorum infignium imagi- 
nes reprafentantur . Atque in his tantüm nunif- 
matum collectionibus Mufzum integrum invi- 
fentibus expofitum cenfeas, in quo eruditionis 
thefaurum , atque hiftoriarum reconditarum fe- 

etem uberrimam defumere poffint ftadiofi , & 

mirifice oblectari. Quamobrem Eruditus Caro- 

lus Patinus in Hiftoria Numifmatum cap. r. ait: 

Srudium numarium nufquam babuffe oforem , & 

contemptorem, nff tgnorantem, & pag.249. Bar- 

baras genres cenfendas , qua elegantioribus ifis 
2 rei 


319 


vel litteraria ornamentis nullam dant eperam, ut 
Scytbé , Garamantes , Cx [ndi , Quantum deni- 
que deceant Mufxum a Religiofa Familia ferva- 
tum fimul cum Bibliotheca idem Patinus pag.99. 
his verbis explicuit. Zzdiveram a R. P. Gene- 
rali Patrum S]. iudiclumfutffe nullam prater- 
mitti debere borum comparandorum occaffonem , 
Qv pro otportunitate ffogulis in Collegits colligea- 
dayCv dil. genter fervanda, qua occurrerent. Bra- 
xcllis quidem bumaniter mibi fuit exhibita in ip- 
Ja eorum Dibiietbeca Numifmatum antiquorum » 
ftvies confpicua .. Pariffis accurate fer'oantur qua 
RR. PP. Sirmondus , x Petavius Icfuitarum do- 
& fzaii olim in unum coegerunt , Lugduni numif- 
mala babent R.P. de la Chbaife Chriflian fimi Re- 
ga Confeffion bus. HaxcPaunus. — 

Eorum explicationes fi perfequi vellem nec 
paginz , nec calamus fufficerent , fufficiat indi- 
caíle ea) quz publici Juris fecerunt prater alios 
quamplurimos doctiflimos Interpretes Ardui- 
nus, & P. Paulus Pedrufius Noftra Socictatis 
A lumni . 

Non tamen debemus omitrere monetam» 
S. Elenz ex optimo cyprio are fabricatam , cum 
pofteritatis memoriam mereatur.Hzc enim fuit 
illa integerrima Imperatrix ; quz in Paleftinam 
ad inveniendam Chrifti Redemptoris Noftri 
Crucem otines fuos conatus deftinavit. Itaque 
cudi Juffit nummum arcum , cujus pars füperior 
eft rudis, «mulans caput clavi, altera pars eft 
concava , & imaginem tant Regina expreffam 
gerit ut Icoa fub n.3. demonftrat in Mufzo Me- 
tallico Aldrovandi pag. 121. Hacautem mone- 
ta merito exprimi caput clavi voluit , ut monu- 
mentum clavorum , quibus Chriftus Cruci fuit 
afixus , 1n pofteritatis mente nunquam confe- 
nefceret. Nonnulla alia inter antiquiffima nu- 
mitmata funt Samariticis notis expreffa, quea 
Regibus Ifrael , quo tempore Samaritanus cha- 
racter familiaris fuit ; cufà effe aftlerit P. Kirche- 
rusin fuo Mufxo. Alia quoque tempore]Jofue; 
quidam Samuelis , unum Salomonis tempore» 
excufum. Sicli itaque Hzbreorum hic aliquot 
affervantur, quorum primus in una facie Urnam 
refert , five formam vafis, quod Deus ad perpe- 
tuum manna przftiti in deferto beneficii moni- 


mentum in arca affervari jufferat , ut Exod.c.16. : 


littera F 1n medio vafis fignificat ficlum inte- 
grum. Altera facies refert Araonis Virgams, 
quam Deus in teftimonium Sacerdotalis illius 
vocationis in confpectu totius Ifrael florere vo- 
luit;in ambabus faciebus hz leguntur infcriptio- 
nes Schekel Ifrael , ideft Siclus Ifrael , & Kedo- 
Jcba Ierufalem ,hoc eft Sautda Ierufalem . 
Secundus Siclus Hebraorum cum priore con- 
venit excepta littera F ; qua eft fuper catinum ; 


Mufzi Kircherianti 


cujus loco funt duz litterz quz fignificant Sche- 
kel Darvid , ideft Sticlus David. 

Tertió Semificlus videtur, cujus una facies ra- 
dium planta balfami refert ; in quo hac infcrip- 
tio legitur, 242/ Ezgbet , ideft. Cireumetffonis 
fempore , facies altera palmam exhibet cum hac 
epigraphe AMengbabo, hoc eft a Piuguedine , om- 
nium vetuftifimum hunc effe affirmavit P. Kir- 
cherus in defcript. Mufzi pag. 48. illumque cu- 
fum effe tempore Joíue , quando Deus precepit 
Filios Ifrael circumcidi : palma autem , & plan- 
ta baifami non incongrue Terram promiffionis 
exprimunt. , 

Quartó Numifma argenteum Affyriis Chara- 
&eribus infigne in. una fronte acerram odora- 
mentorum , qua Sacerdotes Deo adolebant , in 
altera veró ramum viridis amygdali eleganter 
exprimit;atque hec ex antiquis delibaffe fit fatis, 

De Pontificibus extant tribus Tomis diftri- 
buta, quos anno 1696. Typis ego mer confi- 
gnavi;ex ultima veró Clafle placecunum tantüm 
leligere , quod cateris aliis hoc anno additum» 
fuit ab ingenuo, & erudito Viro Francifco de 
Ficoronis, quiob fingularem fui animi comita- 
tem , illud in ere imprimi curavit quale in ex- 
preffa icone fub numer. 5. exhibetur, Ejusan- 
tica pars imaginem reprafentat celeberrimi Viri 
Antonii Magliabecchi Florentini, cujus laudes . 
non meus, fed Romani Oratoris calamus nun- 
quam fatis celebraret. Tantum: virum Exteri 
omnes, qui in Italiam proficifcuntur , imó etiam 
Ícientiarum ftudiofi, quamvis in Regionibus ab 
Italia remotis commorentur;cognofcere ftudent; 
vel per litteras illum alloqui frequenter exo- 
ptant. In averfa Nummi facie illum fupra volu- 
minum acervum fedentem , & librum quem» 
manu tenet, percurrentem fculptor expreffit 
adjecto lemmate SCIRE NOSTRUAM REAMI- 
NISCI. Etenim ille Bibliothece Magni Ducis 
Ethruriz cum prafit ; eruditione ; qua excultus 
eft , longe illam fuperat ; nam fi de quacumque. 
Ícientiarum facultate fermo cum ipfo inftitua- 
cur , illico fingularum Dogmata , & Authorum 
Differtationes, e fuz memoriz penu cloquenti 
facundia profert , ac fi ejus tantüm ftudio ,. dea 
qua differitur , nam mentem excoluifet. — — 

Finem imponimus huic Clatli, in qua paucis 
verbis multa indicata funt, quorum apparatu 
Mufzum exornatur. Átcum inter inftrumenta 
Mathematicarum facultatum  recenfendi erant 
Tubi optici diverfz longitudinis, inter quos Mi- 
crofcopia numerantur tam ex una, quàm duabus 
& tribus lentibus compofita, de quibus egimus 
in noftra Micrographia annis clapfis impreffa ; 
cum hzc a multis defideretur , non abs re erit il- 
lam in fequenti Claffe iterum recenfere . 


CLAS-. | 


[ 
E — 


Al 
ll 
|l 


^ DNPECIEOTEENEN DT. - 
Aes Qr 
uc; : , i 
CRT NT s T ; J FEET 
25 E REN Ud : ie j tim 
Ada M - : 
| | [REm—«—-«^R——A———-—————————————— 
j i ———————————— 
| Mz — 
D E z 
D 


Ty I ATILIUS | 


ee 


T ——M———————À 


TTE 


catum c 


cdi 


dep ly 


Cm a FATO Rt eec NK e, oem ARUM VT EENMINA e Nea, Lc a 


S COE va eere un MEE UE WW WEE EE 


SOGAR EA 
: 


RES 
S 


- 


[3 


cov 


| 
| 
| 


322 


CLASSIS UNDECIMA 


CONTINENS 


MICROGRAPHIAM 
CURIOSAM 


eqp POE 


RERUM MINUTISSIMARUM OBSERV ATIONES, 
QUAE OPE MICROSCOPII RECOGNITZE, 
ET EXPRESSJE DESCRIBUNTUR. 


IU C qq OR" TEC TOR. 


6. 


£3 Aflum  ingredimur Thea- 
) trum ,in quo Nature Opu- 
lentiam, Sagacitatem,& In- 
^ genium admirari oportet . 
Cüm autem. Naturz no- 
men ufurpo , Plinii fenten- 
tiam rcfpuo , qui naturalia 
opera quó magis intimé 
perluftravit, eó minus corum Artificem agno- 
vit, nullumque aliud Numen cifdem practfz) 
temerario aufu affirmavit : per qu4 opera, inquit 
ille lib. 2. cap. 7. declaratur baud dubió Nature 
potentia , idque effe quod Deum vocamus . Atheo 
fic loquenti faniora confilia oppofuit olim 5ene- 
ca ita loquens de benef. lib. 14. cap. 7. Non :a- 
telligis te mutare nomen Deo , quid eff aliud Na- 
tura, quàm Deus, & Dima Ratio , toti Mundo, 
Q» partibus ejusinferta? lilum coeleftes Orbes 
enarrant; quare Anaxagoras apud Lact. inft. 
lib. 3. cap. . Homines dixit in lucem editos, 
ut coelum intuerentur , pro certo habens nulli- 
biclarius ; quàm in coelo Divinas dotes ftellis ; 
veluti aureis characteribus ; Nobis explicari. 
At Calorum vaftiffimas Plagas percurrant 
alii; Siderum Orbes dimetiantur , maculas & 
periodos inveftigent Telefícopiorum ope ; qui- 
bus remotiffima invifibiliaque , plane vifibilia, 
oculis noftris exhibentur. Oculos ego in Ter- 
ram vertam , ne illud mihi exprobretur , quod 
olim Taleti in foveam lapío coelum intuenti , 
dum ambularet . Qua razioze ; ait illi irridens 


I. 


vetula , ea qua in celis funt Te comprebenfurum 
arbitraris, dumea , qua ante.oculos babes , vi- 
dere 102 vales? Neque nobili homin:s conditio- 
niinJuriam irrogabo , cui natura os füblime de- 
dit ; cceelumque tueri , dicente Magno Atrhana- 
fio contra Idololat. Rerum naturam iuffruxit 
Deus , ut ipfe ino ffbilis ex operibus fuis ( nullum 
excipiendo ) agzo/ceretur.. Ampliti;imum in ea» 
ac novum Theatrum panditur , in quo inpume- 
ra vifu digniffima ob molis parvitatem non» 
agnofcuntur . Quod fi omnia promifcue Dei 
opera mirabilia funt , quó tamen minora, có 
clariori voce triplicem Bonitatis , Sapientiz , & 
Potentig gloriam Divinam explicant. 
Philofophis olim irrifit Lucianus, có quód 
modoó fupra cceleftes Orbes mente difcurrerent, 
modó publicis faltum profequercntur inutiliter 
occupati ; verüm fi fanius cogitemus ; eriam Pu- 
licum faltus , vel Culicum voiatus profequen- 
tes, Coelum attingimus , Deumque cognofci- 
mus , qui etiam Minimorum actionibus pracft , 
ac mirabiliter in omnibus operatur . Et quidem; 
ut verum fatear , fi inter tot tantaque exilium, 
Animalium agmina , quz in acre volatu perva- 
gantur , alas tantiim infpiciamus , profecto illud 
pronunciabimus , quod fagax ille ac perccle- 
bris medicus Henrici IV. contra Átheos. infur- 
gens dixit, Ant. Laurent. hift. anar. lib. 1. c. 6. 
Ingredere, inquiens, Sacram Palladis arcem cc. 
an non etiam inuitus exclamabis, O Arcbitefhum 
admirabilem O Opiyfieem inimitalilem | Adeo 
cnim 


323. 


enim inter. fe diverfz ille funt , adeo mirabili- 
ter conftructz , & perornatz , ut facilius fuerit 
Naturg facere, quàm homini receafere. 

Atheum inter Anatomes peritos huc ufque» 
haud inventum fuiffe fcripfit in fuo docto tra- 
éttu contra Incredulos cap. 15. num.2. P. Pau- 
lusSegneri ; eóquod , ut ille. putat. neceffe fit 
Deum detegere ac venerari fagacem, providum, 
& peifpicacem , dum cujufcumque auimalis 
partes cultro fcinduntur , tam belle ; tam apté , 
fapienterque ad omnes operationes perficiendas 
difpofite . Quod pracipué in Animalibus mini- 
mz molis accidit . 

Hac ratione ductus Philofophorum Princeps, 
de partibus Animalium differens capit. 5. ait: 
Viliorum Animalium  difputationem  propenffo- 
nemque fafiid:o quodam puerili fprevif]e , mole- 
feque tul. ffe , dignum nequaquam eff 5 cum nulla 
res f in Natura , in qua non mirandum aliquid 
aditum babeatur , ( & paulo poft ) aggredi enim 
quaque fine pudore ullo debemus , cum in omuibus 
Natura numen , Cx boncflum , pulcbrumque infit 
ingenium . Immo , ut loquamus cum Titelman- 
no Philofoph. lib. 8. cap. 13. zer: iz immen- 
fum aggraoat. pondus confiderationis nofira , id 
proxfusfupidos , v attonitos reddit cogitque ex- 
clamare nos , C» voce aperta confiteri , quód non 
Jolum ipfe Deus magnus fft in fe ipfo, neque folum 
magnus in magnis, fed e abjectiffimis contempti- 
bi fiimifque , & minimis giortofus . 

Evincitur infuper horum contemplatione er- 
ror illcrum , qui ex ore impuriffimo hanc evo- 
muere calumniam. Feciffe Deum multa , que 
Hominibus non funt neceffaria , & in Orbe pe- 
nitus inatilia.. Contra hos fic docte calamum, 
acuit S. Auguftinus de harefi cap. 46. Quum 
ifí a dicunt non intelligunt , quod omnia pulchra 
Jfnt Conditori , C» Artifcifuo, qui omnibus uti- 
tur ad gubernationem. Univerfftatis , cut Jumma 
lcge dominatur .. Quod fin alicujus Optfecis Offr- 
cinam imperitus intret , «idet ibi multa inftru- 
menta , quorum caufas ignorat , Cv f multum eff 
inffpiens , fJuperflua effe putat , Cv funt alii , qui 
apud Artificem bominem non audeant vituperare 
que ignorant y fed quum ea viderint, credant effe 
necefaria , dx propter ufus aliquos infiitutas. 
Nullum five animal , five planta eft, inquit Da- 
1nafcenus de Ortodoxa fide lib. r1. capit. t 1. 
i2 qua operationem quandam Hominum ufui con- 
ducentem non impofuerit. Conditor Rerum atque 
Oyifex , &* quamplurima, inquit fuaviter S.Ber- 
nardus Serm. 5. fupra Cant. profuut profecto 
VISU ,C- f£ non USU , utiliora cordibus intuen- 


tium y quàm corporibus utentium effe poffunt s. etf. 


nociua, etff etlam perniciofa, temperali Hominum 
confeet e[fe [aluti non tamen deeff eorum corperi- 
bus , unde cooperentur. in bonum bis , quifecun- 


Mufzi Kircheriani 


dum propofftum funt Sautli , etf non cedendo in. 
cibum , aut exbibendo minifferium , certe inge- 
uium exercendo. : "ue 

Hujus generis Rerum , qua profunt V ifa et/£ 


. zo ufu , quàm copiofam fobolem , ac przdivi- 


tem officinam nobis detexerunt Microfcopia,. 


-quix dadaleam Naturam in hoc Terrarum Orbe 


minimis creaturis undique , & undique ícaten- 
tem reprefentant. Quz vifui vix, ac ne vix ob- 
via, non vifibiliatantüm , fed admiranda ma- 
gnitudinis machinam ita exhibent , ut cum Pli- 
nio lib. 1 1. cap. 2. fas fit dicere, zuzquam ma- 
gis quàm in M INIAMIS totam effe Naturam. 

Inutilem igitur atque otiofam occupationem 
oculorum. nullusjure dicet , novam hanc. Mi- 
crographiam perluftrando . Exponam quidquid 
horis fubfecivis Microfcopium exhibuit,Oculos 
fimul oble&ans , ac Mentem erudiens ; quz mi- 
ram minimarum partium flructuram , & artifi- 
ciofiffimam difpofitionem perluftrans , illicó 
mentem architectonicam cognaofcit , eamque» 
Divinam neceffarió effe, quam nullus artifex 
licet peritiffimus valet aemulari. 

Profunt igitur 7/4 ea, qu propter minimam 
molem oculorum aciem effugiunt ; dum clare» 
microfcopiorum ope reprzíentantur, & uzdigue 
( loquor cum A uguftino 1n Pfal. 26.) zobis om- 
nia refonant Conditorem. Eas excipe Lector be- 
nevole , quam Tibi felegi aliquorum minuto- 
rum corporum defícriptiones ; & Iconogra- 
phiam , & pari ftudio mentem exerce, ne inter 
eos adícribaris,in facris paginis vituperatos,qui 
operibus attendentes non agnoverunt quis effet 
Artifex. Nam , ut inquit S. Cyprianus de Ido- 
lolatriz vanitate Hac fumma delicii eff : Nolle 
eum agutfcere quem tgnorare non poffit - 


& IL 


Res Minime multorum exem- 
]ío laudabiliter Confide- 
rantur , €? defcri- 
buntur . 


Neft omnibus , quz in hoc vafto Rerum» 
T so ab Hominum curiofitate contem- 
plantur, quoddam Naturz fui generis decus ; 
inquit Auguftinus de Genef. ad litt. lib. 3. fed 


tali modo, ut in minimis major fitadmiratio be- - 


ne confiderantis , & lib. 22. de Civitate Dei 
cap. 24. Plus babent admirationis qua molis mi- 
zimum . Propterea non otiofe Dei opera per- 
currentes quamplurimi eruditione , & Sapien- 
tia Viri praeclari, ea fepe majori diligentia» 
con- 


Clafsis Undecima . 


contemplati funt ; & calamo in fuis do&is pagi- 
nis defcripfere ,' qux immeníz fubtilitatis, ut 
cum Plinio loquar lib. 1 1. proem. contemptibi- 
lia potius videbantur , ac penitus omittenda, 
Idcirco quàm apte S, Hieronymus fcripfit olim 
ad Heliodorum epift, 3. Creatorem non in Cce- 
lotantüm miramur & Terra, Sole & Oceano, 
Elephantis ; Urfis , Leonibus , fed & in Minutis 
quoque Animantibus, Formica, Culice , Mu- 
Ícis, Vermiculis, & iftiufmodi generis, quo- 
rum magis fcimus corpora quàm nomina , can- 
demque in cunctis veneramur folertiam, Ita, 
mens Deo dedita , & in Majoribus , & in» 
Minoribus intenta eft. Ita S. Ignatius Lojola 
mentem fuam non raró exercebat , dicente Ri- 
badencira in cjus vita lib. 5. cap. 1. Vidimus fye- 
quenter illum ex tenuiffimis vebus ad Deum , qui 
gm minimis etiam maximus , afcendentem , ex 
plantula frondis , vel fruclus unius afpetfu , c 
vermiculi alicujus. conffderatione fuper. c&los fefe 
attollentez . Porro , ut verum fateamur , (i hec 
minima in Rerum Univerfitate obfervantur, fi 
Animalcula , qu& partem unius granuli arena 
conftituunt , illa tamen cute videntur cffc dota- 
ta , & forte ctiam fquammis , & pedibus ad na- 
tandum aptis , pinnis ad volandum , ore, inte- 
ftinis , venis , mufculis , tendinibus , vifceribus 
omnibus , quibus aliquod grande animal inftru- 
&um effe folet ; (i hec inquam obfervantur , ju- 
re dicimus facrum Vatem ceciniffe de omnibus 
AM agna opera Domini . 

Mittam deícriptiones innumeras, quz Re- 
rum czteroqui vulgarium apud SS. Ecclefix Pa- 
tres doctiffimos inveniuntur ; qui Divinum Áu- 
é&torem Magnum in Parvis, nec Parvum in Mi- 
nimis, utloquitur S. Auguítinus, admiraban- 
tur. Illienim oculo inermi infpiciebant quz- 
que omnibus facile patent. Plufque profecto 
admirationis eifdem peperiffent objecta illa , 
qui tate antcacta penitus invifía, noftro cur- 


| renti evo detecta funt. Ob corporis fui exigui- 


tatem contemptui penitus habebantur quam- 
plurima a vulgo;qui plerumque res leviter con- 
templatur , non autem partes examinat , & con- 
ftructionem ; & tamen in minimis rebus longe» 
majora videtur Deus collocaffe prodigia , quàm 
in omnibus aliis; ut fic videatur oftendiífe , non 


. molis quantitate , fed virtutis amplitudine , res 
| ipfas nos dimetiri oportere. 


Impedimenta non pauca , qua hactenus circa 


| rerum naturalium ignotam admodum notionem 


extitere , ex co derivárunt ; quód multa diluci- 
de examinari oculis non potuerint. Verüm dein- 


| de Microfcopii ope novus veluti orbis detectus 
| eft, ejufque adminiculo, e dubiorum laberin- 


this fefe multi expedivere ; liberum ad intima, 
Nature aditum invenientes, ut fanitatis, & mor- 


324 


borum fundamenta firma conftruerent , ut mul- 
tas Natura operationcs abditiffimas detegerent 
circa Animalium nutritionem , Plantarum ve- 
gctationem , Salium coagulationes ; concretio- 
nes Metallorum , Florum texturam, Avium vo- 
latum , venenatosliquores , fexcentaíque alias 
obfervationes, quibus Orbi Terrarum utiliffime 
facultates adjuvantur ; & perficiuntur. 

Hacce de caufa multi rerum minimarum In- 
Ípectores , felectam veluti Academiam compo- 
nentes, & femper ia dies abditiffimas Nature 
rimulas perfcrutantes , varias nonraró res, nou 
antea vifas deprehendunt , fcituque digniffimas, 
ceteris communicant , ut multorum obfervatio- 
nibus exprimentalis Rerum cognitio femper au- 
geatur ; qua Hominum iageaia adeo oblectan- 
gur ; & alliciuntur ad novos labores , ut femper 
nova e Natura theíauris depromant , non mi- 
nori Orbis eruditi oble&tamento , quam utili- 
tati. 

En tibi ftudiofe Le&or catalogum aliquorum; 
qui eruditione , & fama przclari , fuas obferva- 
tiones circa res minimas microfcopio fa&tas ad 
publicam utilitatem evulgarunt. Prodicre Jam 
annor592. Francofurti ad Moenum quinqua- 
ginta tabula cuprez , quibus Georgii Hoefna- 
gelii ftadia Jacobus frater genio duce ab ipfo 
ículpta , omnibus Philomufis amice dicayit; 
oftendens diveríorum generum Infecta ab illo 
obfervata . Variorum volucrum Pulices , & 
Animalium pediculos obfervavit D. Francifcus 
Redi , quorum Icones pofuit in fine Experimen- 
torum circa generationem Infe&orum , qua 
italico fermone vulgavit Florentie deinde la- 
tine translata Amftelodami. Curiofum labo- 
rem microfcopio fufcepit infignis Marcellus 
Malpighius in Ánatomica defcriptione Bombi- 
Cis , cujus productionem primüm exhibuit, & 
firucturam tam exteriorem , quàm interioremn , 
deinde obíervavit nutritionem , quomodo fila 
neat, quibus motibus in hoc opere utatur , cu- 
jusfigure fit ftamen, quz folliculi fabrica. ; 
quomodo denique accidant mutationes in aure- 
liam , & Papilionem, cujus forma fpecialem de- 
Ícriptionem fubjunxit  cgitque de motu cordis 
ejus , de curiofa ftructura ovarii. Coaclufiouis 
loco docuit modum retexendi folliculos, do- 
cuitque quot fila fimul fumpta laudabile com- 
ponant fericum . Nec minorem fufcepit labo- 
rem circa Plantarum Anatomen , quarum fibras 
diligentiffime perícrutatus, volumen eruditum 
edidit Londini 1671. in quo earum minutiffimis 
particulis ad vivum expreffis quamplurima indi- 
cantur utiliffima , circa generationem , nutritio- 
nem , & vegetationem earundem. 

Malpighium imitatus Nehemias GreW/ So- 
cietatis Regia focius in Anglia ; Ideam hiftoriz 

Phi- 


325 


Phifiologice Typis edidit cum continuatione» 
Anatomiz Vegetabilium , fpeciatim in radici- 
bus. Invenitur hic Tractus in tres partes di- 
ftin&us cum Iconibus quamplurimis minutarum 
partium microfcopio auctarum in Appendice» 
anni noni, & decimi Ephemeridum medicophy- 
ficarum Natura Curioforum in Germania . 

Inveniuntur infuper in Tomo decimo Mifcel- 
laneorum Curioforum , qui continet Decuriam 
fecundam annifecundi Obfervationes multa a 
Joanne de Muralto fa&z circa infe&a varia. 
Multas fecit Kircherus, fparfim in fuis volumi- 
nibus precipue Mundi fubterranei relatas. Cen- 
tum recenfuit Petrus Borellus Regis Chriftia- 
niffimi Confiliarius, & medicus in Tractatu de 
vero Teleícopii inventore Hage Comitum im- 
preffo 1655. Aliquot Francifcus Fontana inter 
Obíervationes Coeleftium ac Terreftrium re- 
rum, tractatu o&avo, qui agit de microfcopio 
Neapoli vulgato 1646. Quamplurimas nobilis 
Moufetus in Theatro minimorum Animalium 
Typis Londinenfibus impreffo anno 1634. 

Multorum Infectrum oculos attentiffime» 
examinavit praecipue Mufcarum Jo.Battifta Ho- 
dierna, de quo ingeniofum tractatum italico fer- 
mone vulgavit Panormi ann. 1644. fub titulo. 
L'Occhio della Mofca , à difcovfo feffco intorno al- 
la zotemia dell'Occhio di tutti gli Animali annua- 
loff detti Iafetti recentemente [cowerta , e pratti- 
cafa. Exactam Apis anatomen addidit acade- 
micus Lynceus Stelluti Satyris Perfii , quas ele- 
ganti carmine italicas reddidit. Non minori 
ftudio Culicem obfervavit, ut ejus generatio- 
nem clare dignofceret Petrus Paulus Sangallo ; 
retulitque italica epiftola Florentig impreffa 
1679. Ubi etiam anno 1687. alia epiftola pro- 
diit , in qua alique referantur Obfervationes 
fa& a Do&ore Joanne Bonomo circa aliqua 
minutiffima infe&ta. — 

Extant duobus tomis in octavo Medioburgi 
impieffis comprehenfz Metamorphofes natura- 
les Infectorum, in quibus Vermium , Erucarum; 
& Papilionum aliquot centuriz comprehendun. 
tur ;aJoanne Goedartio Pictore Medioburgen- 
ficxadé delineate. Extat. Joannes Suammer- 
damii Amfteledamenfis Doctoris medici hifto- 
ria Infe&trum Generalis Lugd. Batavorum ty- 
pis data 1685. in qua quacunque ad Infeda, 
eorumque mutationes fpectant dilucide expli- 
cantur. Anno 1:687. publicavit Norimbergae 
Micrographiam novam , five variorum minuto- 
rum corporum adauctorum ope Microfcopii de- 
Ícriptionem Joannes Francifcus Griendelius ab 
Ach, ordinis cqueftris Spiritus Sancti Canoni- 
cus , Sacrzque Caefar Majeft. Archite&us Mili- 
taris. Publicatz infuper funt Lugduni Batavo- 
rum eodem anno quamplurima Epiftole inla- 


Mufzi Kircheriani 


tinum fermonem translate , quibus Antonius a 
LeeuW'enhoex Regie Societati Anglicans 
communicavit fuas obfervationes Microfcopi- 
cas » fub titulo : Anatomia; feu Interiora Rerum 
eum animatarum , tum inanimatarum , ope Ó 
beneficio exquifétiffimorum microfcopiorum dete- 
Ga , varitque experimentis demonffrata . 

Atinter cxteros volumen abunde luculen- 
tum Londini dedit ann. 1667. quo comprehen- 
dit defcriptiones minutorum corporum ope mi- 
crofcopii concinnatas M. Robertus Hook ; qui 
fecum confiderans quanti momenti fit fidelis hi- 
ftoria Nature ad ftabiliendum folidum fyftema 
Philofophiz naturalis , & qua praerogativa gau- 
deat experimentalis , & mechanica fcientia , 
edidit fpecimen eruditionis fuz in hoc genere 
ftudii , quod profecto acceptiffimum eft literato 
& curiofo orbi tam quoad novas dete&tiones in 
Natura , quam novas inventiones artis. 

Quod attinet ad priores ; attentus Lector Li- 
bri hujus comperiet ; quodope microfcopiorum 
novus quodammodo vifibilis mundus detega- 
tur , & tellus nobis oftendatüur omnino nova, ita 
ut in quibufvis minimis particulis materia ejus; 
nunc obfervare liceat fere tantam varietatemn 
rerum ; quantam poteramus ante hac enarrare 5 
Hic author illud minimé improbabile praftat ; 
quin potius oftendit his auxiliis fübtilitatems 
compofitionis ; corporum conftitutionem , vel 
compagem partium eorum , varium contextum 
materiz eorundem, inftrumenta & modum mo- 
tionum illorum intrinfecarum , & omnia alia 
Rerum phznomena poffe plenius detegi , unde 
emergere queant multa commoda pro amplifi- 
catione mechanicz fcientiz , quia fortaffis apti 


' efficiamur ad difcernendas fecretas operationes 


Nature fere eodem modo, quo diftinguimus 
produ&iones artis, quz diriguntur Rotis, & 
pennis humano intelle&u inventis. Ad hunc 
finem curiofiffime infpexit omnia corporum ge- 
nera, initio facto ab acumine acus, & proce- 


dendo ad microfcopicam infpe&tionem novacu- 


larum , fübtiliffimz telz holoferici, undulati fe-- 


rici , Vitreorum fiphonum , vitri lachrimarum ; 
Ícintillarum ignis , phantafticorum colorum»; 
metallicorum colorum , figurarum arena, calcu- 
lof arenz inurina, Chriftallinorum aut ada- 
mantinorum corporum in Silicibus , figurarum» 
congelatarum , Carbonum ligni , pororum fit- 
beris, aliorumque fubjectorum vegetabilium 
crefcentium in foliis marcidis , Situs & Fungo- 
rum , Spongiarum, aliorumque fibroforum cor- 


porum , fuperficierum quorundam foliorumzs 


pungentium fpiculorum Urtic& , Phafeoli , fili- 
qua hirfuta Suratenfis , Airftarum , fpeculi ve- 


neris , ut & chymi ; Papaveris, Portulaca . Per- 


git defcribendo crines, fquamas pifcis vulgo 
Solca 


l 


Clafsis Undecima . 


Solea di&i, aculeum apis , pennas vel plumas 
prafertim Pavonum, pedes mufcarum, aliorum- 
que Infectorum : Alas & caput pulicis ; ova, 
Bombicum , Mufcam coeruleam , Calicem cir- 
ratum ; Tineam argenteam , Opilionem , Ara- 
neum venatorem ,. Formicam , errantem Terc- 
dinem, Infectum cancro fimile, Tineas vel Blat- 
tas, Pediculum, & Acaros vini . 

Reprafentando hzc particularia Lectorum, 
oculis Author non tantüm probavit fingula- 
rem fuam ícientiam delineandi omnium gene- 
rum corpora ( cum ipfe propria manu depinxe- 
ri omnia fchemata horum 6o. microfcopico- 
rum objedorum) & extraordinariam fuam cu- 
ram exactiffime fculpendi ea per artis illius peri- 
tos fed etiam fuggeffit diverfis fuis confidera- 
tionibus fuper illis objectis faQtis , tales conje- 
&uras , qux dubio procul poffint excitare philo- 
fophica capita ad nobiliffimas contemplàtiones. 

Hucufque deillo librorelationem habui ex 
Ephemeridibus Litteratorum .. Quibus przmif- 
fis videri quidem poterit me Iliada velle fcribe- 
re poft Homerum, fcribendo mieroícopicas ob- 


. fervationes pracipue poft ralem laudatum Hoo- 


kii librum ; fed cum rariffimus ifle fit , & infuper 
lingua Anglica paucis nota fcriptus, nec dum , 
quod fciam , latina civitate donatus, interea cu- 
riofo leétori aliqua , Auctorum quoque aliorum 
narrata , &c a me repetita non ingrata fore puta- 
vi . Quibus tamen adnectam ea,quz potero pro- 
pter temporis anguftias a me notata, nec dum 
ab ulio quem fciam expreffa. 


4 $. IL 


Catalogus brevis eorum , qui 
Microfcopia Inffrumenta aut 
ferita manu confecere , autde 
Illis documenta vulgarunt ..— 


Oft indicatas variorum obfervationes circa 

res minimáas, equum eft, ut eos enarremus; 
qui vel ad microfcopica infirumenta illuftranda 
fua ftudia applicuerunt, vcl fuos conatus adhi- 
buere in conficiendo mirabile inftrumentum. , 
hoc noftro feculo inventum , feliciter , & inge- 
niofifime excultum . Mirabile inquam ; nam 
quod Telefcopium in coeleftibus corporibus in- 
gentibus longo fpatio diffitis ; efficit, hoc idem 
in terreftribus corporibus minutiffimis & prope 
oculos noftros efficit microfcopium . Inftru- 
mentum pulicarium , & mufícarium vocatur a 
Petro Borello cap. 6. fortaffe a Pulicibus , nec 
Video qua ratione ; nam per illud pene innume- 


326 


rz minufculz res , que inermis oculi aciem et- 
fugiunt , explorari poffint . Si enim nominis ety- 
mon fpectas , eft quodlibet Inftrumentum , quo 
res parvi ut magne reprafentantur: proprieta- 
men & ex ufu Recentiorum Dioptricorum , mi- 
crofcopia funt Dioptrica Inftrumenta exigu& 
molis , quibus vifz res minima ad ftuporem uf- 
que augentur. 

Quis autem prius ejus inventor fuerit non eft 
adeo facile dictu. Nulla fuit Natio, quz fibi 
Telefcopium inventum admirandum non arro- 
garit ; Galli enim , Hifpani , Angli , Itali ; Bata- 
viquerem fuam facere contenderunt , ut patet 
ex Sirturo lib. de Teleíc. cap. 1. part. 1. Franci- 
fcus Fontana inlibro fuarum coeleftium terre- 
ftriumque Rerum obfervationum edito in 4. 
1646. tractatu octavo , qui eft de microfcopio , 
dicit fe illud inveniffe ann. 1618. additque tale 
fpecillum antiquius non effe di&o anno. Anto- 
nius Maria deReita Capuccinus lib. de oculo 
oftrofpico binoculo , quem adjunxit lib.4. Ocu- 
li Enoch , & Eliz, ait primum Inventorem fuiffe 
Batavum quendam arte Perfpicilliarium , voca- 
tum Joannem Lipperfein Zelandum , velJaco- 
bum Metium in Hollandia, cafuque illud inve- 
niffe, dum concavum cum convexo fpecillo 
conjungeret, Petrus autem Borellus , qui tra- 
étatum edidit in 4.1655. Hag Comitum de» 
vero Teleícopii inventore cum brevi omnium 
confpicilliorum hiftoria , cap. 1 2. ait Telefcopii 
inventorem verum fuiffe Zachariam Joannidem 
Midelburgenfem Zeelandum ann. 1590. ipfum- 
que etiam Microfcopium inveniffe , adducitque 
tefles in favorem hujus. P. Nicolaus Cabeus 
Societatis Jefu infignis Mathematicus commen. 
in lib. 3. meteor Arift. cract. 8. dicit fe noviffe» 
fenem quendam e Societate Jefu, qui multis an- 


nis antequam quidquam de optico tubo inaudi- 


retur ; duobus vitris concavo , & convexo ufus 
fuerat in horis fuis canonicis recitandis. 

P. Gafpar Schottus Societatis Jefu tom. r. 
magie univerf. part. 1. lib. 10. arbitratur To. 
Baptiftam Portam tubi optici notitiam , & ufum 
habuiffe ; & rem omnino occultaffe. Id colligit 
ex cap. 11. lib. 12. magia Natural, cui titulus 
eft de Speculis, quibus fupraj omnem cogita- 
tum quis confpicere longiffime queat. Átin» 
incertis diutius quàm par eft non immoreimur. 
Vero inventori , quicunque ille fit laudes tri- 
buantur innumera , eó quód adeo nobili, & 
praeclaro inftrumento, Potentiam ac Sapientiam 
optimi Creatoris explicuerit , dum res quafi 
athomos invifibiles ; & minutula infecta in mo- 
lem coloffeam tranfmutantur . 

Certum cft fertiliffimo hoc acutiffimorum, 
ingeniorum currenti feculo multos copiofa eru- 
ditione Viros ferio incubuiffe , ut in dies exa- 

E c cius 


327 


étius elaboraretur. Petrus Borellus lib, 2, de» 
Confpiciliis parandis ex variis Auctoribus mo- 
dos adducit & proprios adjungit , deinde com- 
pendium facit multorum Authorum, qui de Te- 
lefcopio aliifque fpecillis fcripfere. At quia, 
quamplurimi vel omiffi, vel non dum cogniti 
tunc temporis erant hic aliosrecenfebo ,— 
Egerunt igitur de illo Antonius de Dominis 
lib. de Radiis vifus , & lucis : Maurolicus : 
P. Chriftophorus Scheiner Svecus in Rofa Ur- 
finalib. 2. cap. 19. & 20. Keplerus in Dioptri- 
ca : Malapertius ; Aquilonius , Porta , Vitellio. 
P. Francifcus Eíchinardus meus quondam Prz- 
ceptor Philofophiz in Collegio Romano , in» 
optica Roma duobus tomis impreffa 1647. Jo. 
Hevelius in Selenographia Gedani imp. 1647. 
in folio, ubi pingit machinam tornatilem ad len- 
tium fabricam : Emmanuel Maignanus in Per- 
Ípediva, & Dioptrica circa finem libri. Hie- 
ronymus Sirturus : Julius Cafar la Galla lib. de 
Phoenomenis in orbe Lune Telefcopii ufu phy- 
fica difputatione. Venetiis 1612, P. Francifcus 
Lana Societatis Jefu in fuo Prodromo ad Artem 
magiftram impreffo Brixie ann. 1670. cap. 5. 
part. ultimz de Telefcopio ; agit diffufe.de Mi- 
crofcopiis tum componendis tum adhibendis. 
Ruifus in Arte magiftra duobus Tomis impreffa 
Brixiz . Huic artificio non exiguam addidit per. 
fe&ionem D. Butterfield habitans Parifiis , qui 
vulgavit ann. 1679. Programma Gallico idio- 
mate impreffum de Microlfcopiis fuis globulari- 
bus, pinxit autem ibi illa, & modum utendi 
breviter declarat, addendo hac ratione a fe con- 
fici, & publice etiam vendi a/a Rue Neuue des 
Foffez: aux armes de Angleterre . DuT 
Francifcus Fontana lib. de obfervationibus 
Coeleftibus ; & Terreftribus. P. Nicolaus Zuc- 
chius in fua optica , Jo. Chriftophorus Kolhan- 
tius in tract. optico, Renatus de Chartes in» 
Dioptrica. Robertus Hooke in Micrographia , 
Schottus cap. 3. lib, 10. part, 1. Magis natüra- 
lis. P. Honoratus Fabriin fynopfi fua optica, 
propof. 46. prolixe egcrunt de Microfcopiis , & 
precipue Fabri egit de Microfcopio nova ratio- 
ne fabrefa&to ab Euftachio Divino, ita ut in» 
unius lentis ocularis utrinque convexa locum» 
vitra duo planaconvexa collocet , eaque ita jun- 
gat,utin medio fuperficies convexa fcfe tan- 
gant; de hoc fit mentio in Italicis Ephemeridi- 
bus tom, 4. pag. 134. [Inter Acta Philofophica, 
Soc, Regie in Anglia Menfe Decemb.1668, ubi 
dicitur illud peculiare habuiffe , ut objecta pla- 
nanon veró curva reprafentaret, & licet ma- 
gnam eorum portionem tegeret , mirüm tamen 
quantüm ipfa augeret, Ibi etiam refertur , cum 
exignv arene grana defcripto Microfcopio ad- 
fpicerentur animal pluribus pedibus dorfo al- 


Mufzi Kircheriani 


bo, fquamifque refertum obfervatum effe , mi« 
nustamen quàm Animalia omnia , quz ha&te- 
nus videre contigit. Nam licet Microfcopium 
unumquodque arena granum nucis communis 
magüitudine repreíentaret ; interim tamen di» . | 
é&um animalculum majus nonapparuit quàm 
areng granulum fine microfcopio confpectum, 
Ex quibus certe colligere licec, quàm exiguum 
id fuerit , ita ut ex Spe&atoribus quidam Atho» 
mi Animalium ipfi nomen dederit , ) 

P. Cherübinus Aurclianenfis Capuccinus in 
Praefat, lib. de Vifione perfecta refert eadem, 
verba ex Diario Gallico 12. Novemb. 1668, 
dato pag. 107. & errorem fub illis verbis laten- 
tem retegere fibi fuadet , immo evidentem con- 
tradi&ionem offendere, & coníequenter novi 
microfcopii hujus effe&tum merum fuiffe fig- 


mentum , Idem Auctor proponit novum micro. 


Ícopii genus; Binoculare nimirum , quod om- 
nino, ficut longe fupra Monoculare, certe fupra 
votum ait fibi fuccetffiffe , adeo ut clariffimi ple- 
rique curiofi omni eruditione confpicui, illud 
fint demirati, illudque ut juvandis corum ftudiis 
confecraret impenfe rogaverint ..Additille mos 


nocularetam Telefcopium quam Microfcopium; 


alterum oculum actuali vifu orbando , faculta- 
tem vifivam alterius vifus organi actuali ufu prie 
vare ; & confequenter vifionem ipfam dimidia- 
tam feu media fui parte realiter mutilatam ree 
manere ; novum oculire ambobus una oculis 
obje&a exhibendo , vif/ionem & integram, cujus 
capax effe poteft , facultati vifive vimreftitue- 
re. Illud docet fe&. 1. part. 2. lib. de Vifioneo 
perfecta , & cap. 1. fect. 1. part. 4, ejufdem libri 
differens de forma ad conficiendum hoc oculare 
Dioptricum , admittit vitra objectiva , & ocula- 
rii five planifphzrica convexa. Porro varia» 
funt microfcopiorum Genera , Videatur Gafpar 
Schottus cap. 1. fintag. 4. lib. 1o. part. 1. magie - 
univerfalis , ubi fex diverfa genera innuit , que 
tamen parum inter fe differunt ; unica enim len- 
te omnia illa perficiuntur vel fpharica , velhy- 
perbolica. Alii muniunt tubum parvum vitro. 
Ípherico tam exiguo , ut perla parva magititu- 
dinem non füperet., LETT & 
Ex typis Romanis vulgata eft anno 1689. re- 
latio variorum microfcopiorum ; de quibus lu- 
culentam differtationem habuerunt. Academici 
Phificomathematici in Conventu, qui prima» 
Dominica fingulorum ienfium habebatur Do- 
mi Illuftriffimi Przfulis Ciampini Brevium Pon. 
tificium Magiftri , & bonarum Artium Fautoris 
preclariffimi , Ibi pagina conne&titur, in qua» 
duodecim delineata contpiciuntur ,; Quodnam 
fupra cetera maximé faciendum fit , non eft 
meum hic ftatuere, —— | 
De binoculari P. Cherubini u€— ns 
xc 


Clafsis Undecima . 


hac oppofuerunt multi ; videlicet ejus conftru- 
cionem nunquam fixam ac certam effe poffe; eó 


quód alium femper atque alium pro divería non 


tam obje&i diftantia , fed pro diverforum etiam 
Binoculo utentium , varia inter pupillarum cer- 
ta naturali intercapedine, refpective vitrorum 
centra neceffario fitum exigat, quam tamen dif- 
ficultatem nullius effe momenti conatus eft hic 
Audor demonftrare, addens modum;quo obje- 
éiva, & immediata amborum ocularium vitra 
mutuo confeflim ac pariter ad fe fe aptiffimé 
convertendo quantum fatis eft, exacte aut ad 
invicem accedunt , ut confequenter exactam» 


€longationis proportionem , quam exigit Bino- 


- 


culare , nullo penitus negotio affequantur, at- 
que eo ad quamlibet intra majorem , ac mino- 
rem , quam patitur obje&ti diftantiam pro fua, 
quifque propria oculorum intercapedine , quz- 
libet obje&a etiam minutiffima vicina diftantií- 
fime ambobus oculis una contueri queant. At 
experientia magiftra fciunt periti hujufmodi in- 
ftrumenta quó fimpliciora fuerint, & minoribus 
numero partibus compofita , có magis proficua 
effe in obfervationibus. His adde non adeo fa- 
cile comparari poffe duo vitra objectiva omnino 
fimilia . Secundó inuulia effe iis , quibus ambo- 


rum oculorum acies non xque perfecta eft. 


Quamplurimis enim alter oculorum aliquo de- 
fecu laborat ; qui certe ut microfcopio clare» 


videat , diverfimode aut magis productum aut 


contractum aptari neceffe eft. 

Verüm, ne omnium Microfcopiorum examen 
hic inftituam , illud generatim. notandum eft. 
Quodcumque fuam utilitatem praftare incom- 


modo alicui miftam. Omnia enim , quamvis 


exquifita haud quaquam faciunt fatis ; quia ea 
proportione , qua molem augent objecti , coni 
Viforii bafim nimium arant , ut vix animalculi 
minutiffimi ; pulicis ex. gr. uno intuitu particu- 
Jam comprehendant , quod profecto vifioni fin- 
cerz fummo impedimento eft ; cum nifi per vi- 
ces atque fucceffive ( minutiffimum licet obje- 
étum ) perfedtiora id genus microícopia inte- 
grum nequeant reprzíentare, immó interturba- 
ta partialis hxc vifio animo etiam faftidium pa- 
rit , utpote qua plurimum obftat , quin perfecta 
objecti idea formetur , quam quifque integrum 
fimile uno intuitu obje&um cernendo, jucundif- 
fime fibi effingere poffet. Si veró totum obje- 
.«&um contemplamur , illud certe clare appare- 
bit , & minutiffimas füi partes non ita diftin&tas 
oftentabit . 

Quamobrem omnia meo judicio Microfco- 
piorum genera probanda funt, iifque confilio 
uti debet Naturz rimator. Certe mihi diverfa 
profuerunt. Primó quidem iis utendo , quibus 
tota objecti idea clare vifa poffet calamo deli- 


3298 


neari, deinde cjus partes iterum gradatim aliis 
fubjiciendo ; quibus mirum in modum auct 
poffent diftin&te recognofci , & fideliter exarari, 
prout à Natura fuerunt fabricatz . Exulent igi- 
tur inutiles ex Academuis altercationes , quibus 
variorum Artificum tanquam inutilia damnan- 
wur ftudia, in diverfa Microfcopiorum conftru- 
étione impertica ; Omnibus certe fuas laudes tri- 
buam ego , dummodo omnium opera exquifito 
labore fint perfe&ta ; omnes enim in fuo Micro- 
Ícopiorum genere perficiendo , laudabiliter ob 
fingulares eorum utilitates ftudia fua contulere, 
vel objectum totum proponant aliqua , vel divi- 
fim per partes fucceffivé dumtaxat, & ingenti 
cum incremento. 

Sine ulla igitur dignitatis odioía immerita- 
que comparatione , bujus laudati inftrumenti 
Confectorum , ex diverfis Auctoribus nobilio- 
rem ineffem colligere placuit ; cum ii non omni- 
busterantur manibus. Fuit Neapoli Fontana, 
Emanuel Maignanus in Gallia, fuit Hcvelius 
Polonus, Joannes Wifelius Auguftz Vindeli- 
corum inftru&tus a Reita. Alium celebrat idem 
Reita Gervafium Mart Muller nomine, Sac. C- 
far. Majeft. opticum , eumque dicit fuiffe tam in 
practica, quàm fpeculativa optica verfatifimum. 
Fuit Torricellius Florentie, quem Kircherus 
in Arte Magna Lucis ;, & Umbra lib. 10. cap.8. 
$. 5. Fontanz praetulit ; quód majoreui Theori- 
ca fubtilitatis notitiam habuerit. Non minus 
claruit in Italia , ut aliarum. rerum fcientia, & 
Mufzo toto orbe celeberrimus D. Manfredus 
Septala , Mediolani Urbis fidus fplendidiffimum 
opticorum inftrumentorum fabrica. Apud Gal- 
los celebre nomen Microfcopii meruerunt Fer- 
rerius Aruennas Choureus , Guilelmus Menar- 
dus Lutetiz degentes , & Stephanus Breffycus 
Gratianopolitanus ;. nec. non. Chalamouius 
Aquenfis Senator , & D. de Servié Lugduni. 

In Belgio poft primos Inventores Middelbur- 
genfes clarus fuit Joannes Filius Zacharix Joan. 
nidis Seclandus, & Joannes Lapperhey itidem 
Middelburgi, Cornelius Drebbel, Ifaac Voffius 
Hàgx Comitis commorans ob Microfcopiums 
cum una Ííola lenticula, inclufa parvo ligno, 
quod ducile eft poft parvam tabulam nigram,» 
excavatam adformam oculi, & perforatam in 
medio , ut perfpiciatur per parvum foramen , 
celebratur a D. de Monconny Itiner.fui tom. 1. 
pag. 153. 

Amftelodami D. de Hudd exhibuit bina di- 
verfa Microfcopia memorato Gallo D. de Mon- 
conny ,alterum cum fola lenticula , alterum cui 
applicat craffiorem lenticulam in ea parte ; ubi 
objectum admittitur, tali modo , utradii lumi- 
nis lenticulam intrantes objectum illuminare» 
poffint. Oftendit idem Hollandus D. de More 

Ee 2 conny 


329 


conny modum przparandi iftas lenticulas nota- 
tum in dicto Itinerario tom, 2. pag. 161. folet 
namque modo folito vitrum pro lenticula lique- 
facere ad ignem Jampadis extrahendo falem in- 
tus herentem , hoc vitrum dum candefcit, emit- 
tit falem ad fuperficiem , quem deinde facili ne- 
gotio removet. De vitro hac ratione depurato 
particulam fumit extremitate virga ferrez can- 
dentis, cui tantüm ; quantüm lubet adharereo 
patitur ; eamque particulam liquefacit ; poftea 
in igne lampadis circumgyrando accipit formam 
perfecte rotundam , Vixit paucis ante annis 
Uratislaviz Theodorus Moretus Soc, Jefu Ma- 
thefis profeffor , qui ftrenuam ut in aliis inftru- 
mentis Mathematicis ; & diverfis fpeculis , fic & 
in Microfcopiis navavit operam. Celebritatem 
fams Microfcopiis quoque auxit generofus pa- 
riter , atque tam ex rei militaris ; quam fingula- 
rum rerum mathematicarum , & phyficarum, 
Ícientia celeberrimus Vir D, Bafilius Titelius 
Seren, Saxonig Electoris in arce Plifneburgo 
ad Lipfiam Prefe&us . Claret infuper horum 
preparatione in Germania Urbe D. Chrifto- 
phorus Wejeman , narrante D. Monconny itin, 
tom. 2. pag. 320. uti Augufte Vindelicorum 
Wifelius , & Wifelii Gener. ibidem Auguftz 
D. Danicl de Pierre laudatus ab codem Mon- 
conny , 

Vivitadhuc Rome celeberrimus Jofeph Cam- 
pana in conficiendis tum brevibus Microfcopiis, 
rum longiffimis Telefcopiis eque peritus. Hic 
etiam commoratus eft ante mortem D, Adria- 
nus Enricus de Ravefvay , qui fubíecivas horas 
poft graviora ftudia hoc nobilitfimo labore feli- 
citer implebat. Multa etiam confecit D. Caro- 
lus Antonius Tortoni Alexandri VIII. Summi 
Pontificis extra muros cubicularius. Multa & 
quidem optime concinnata D.Marcus Antonius 
Cellius . Perita enim manu fabricata curiofis 
venalia exhibebat Jo. Baptifta Syndone , & mo. 
dó nulli cedit peritiffima manus D.Joannis Van- 
nini Florentini Romg commorantis. 

Prodiit inlucem. Norimbergz ann. 1687. li- 
ber continens curiofam variorum minutorum» 
corporum defcriptionem, factam a Joanne Fran- 
ciíco Griendelio ab Ach , ordinis equeftris Spi- 
ritus Sandi Canonico , in quo obfervatione pri- 
ma defcribit Microfcopium noviter abipío in- 
ventum , aitque illud plus duplum ; & circuli , 
& (ubJecti recipere afferit; quàm valgaria ba- 
Genus ex Anglia , Gallia, Italtay C Belgio al- 
lata receperunt . Additquetale Microfcopium 
conftare ex vitris fex convexis, minimum au- 
tem , & ultimum effe obje&ivum , facta ex una. 
parte fe&iione hyperbolica. Hujus Microfcopii 
dimenfionem explicatam inveni a R.P.Fr. Joan- 
sie Zahn facri candidi Canonici Ordinis Pra 


. Mufzi Kircheriani 


monftratenfis in Cella Dei fuperiore prope Her- 
bipolim inlibro, quem publicavit anno 1685, 
fub titulo: Oculus artificialis Teledioptricus . 
Diftinguitur liber in tres Tomos Herbipoli im- 
preffus , quibusrecenfuit omnia tum Ántiquo- 
rum , tum Recentiorum documenta circa Tele- 
Ícopia ; Microfcopia, catoptricas omnes dioptri- 
cafque machinas , fuaque conjunxit, quibus op- 
ticz ftudiofus poffit fibi pro libito indulgere» . 
Ifte igitur Au&or in lib. de Teleícopio fund. 5. 
fyntag, 5. cap. 2. de Microícopio equitis Grien- 
delii fic loquitur .. Mieroftopium , ut fg. bic ap- 
poffta videre licet , babet feptem uttra , duofcili- 
cet objecziva , due ocularia magna in medio, cv 
duo minera fed magis convexa penes oculum; tan- 
dem CÓ vitrum planum . Objet]iva funt planocon- 
vexa 1. digit. ocularia intermedia etiam plano 
convexa 6. digit. ultima ocularia itidem funt pla- 
40 comuexa 2. digit, 

Talemlentium planoconvexarum combina- 
tionem proportione fervata, quam prafcribit 
Auctor fupracitatus experiri volui, fed , ut ve- 
rum fatear ; animadverti me non adeo lucrari eo 
inftrumento , ut fuppofueram ; addendo enim» 
lentes intermedias , licet plures objecti partes 
confípiciantur decrefcit molis apparentia , qu& 
fimilis omnino obtinetur trium lentium combi- 
natione fervata cadem proportione , vel fere fi- 
mili , qua inter fuperiores prafcripta fuit. Por- 
ro dua lentes planoconvexz unice equivalent ; 
qua ex parte utraque fit fphzrica. Nec mihi 
animus eft tali animadverfione laudem minuere; 
quam Inftrumentum ejufque Auctor meretur; 
folüm indico quidquid experientia me docuit. 

Cujus autem generis Microfcopium melius 
conferat ad minima objecta clare, & diftincte» 
infpicienda , haud facilis negotii eft decernere. 
Multas enim Vitrorum combinationes Auctores 
docent, multafque inter illa proportiones prz- 
Ícribunt , multas infuper illis utendi rationes. 
Adeant curiofi eorum Auctorum tractatus eru- 
ditos ; quorum mentio fuit ; neque enim fingula 
percurrere, & ad examen revocare opportunum 
hic eft. Varie opus ale& ambagibufque ple- 
num inftituerem , quod multa optica proble- 
mata requireret ; quibus dubio procul ab in- 
coepto mens mea diftraheretur. Illud in uni- 
verfum affirmabo: In obfervationibus accurate 
faciendis unicum non fufficere, fed diverfa re- 
quiri. Sicuti enim non unico pennicillo utitur 
Pi&or ; nec unico Scalpro Statuarius, & omnia 
Artium opera multiplicibus inftrumentis perfi- 
ciuntur ; ita pariter eos , qui rerum naturalium 
partes rimantur, variis inftrumentis fuos oculos 
munire neceffe eft . Quod fi curiofus Leátot 
meam obíervandi metodum fcire peroptavetit i 
favebo libenter in iis ; que fubjiciam . € 

S. IV. 


Clafsis Undecima. 


Go V. 


Proponiiur Inffrumentum ma- 
xime utile ad minimarum 
Rerum Obferva- 


420ne$. 


Ntequam inftrumenti praecipui explicatio- 

"Y nem aggrediamur , duo videntur adno- 
tanda. Primó Microfcopiorum vitra ita perfe- 
&a feligenda effe , ut nullo vitio laborent , tam 
ratione materiz , quàm ratione forma . Si enim 
perfpicua & ab omni macula purgata Chry ftal- 
lus non erit , fi infuper lentium fuperficies per- 
fe&e fparica , & perfe&tiffime levigata non ade- 
rit , obje&a nullo modo , ac ipfa exiftunt , oculis 
apparebunt , & ex ooulorum fallacia falfas ob- 
fervationes referemus. Secundó ex omni Mi- 
crofcopiorum meffe illa magis probanda effe» , 
qua fimpliciora funt , & paucioribus vitris per- 
ficiuntur. Ubi enim plura vitra, ibi plures ra- 
diorum vifualium refractiones , quz femper ma- 
jori turbationis difcrimini funt obnoxie non fine 
oculorum intuentium damno ; & Objedorumo 
infideli expreffione . 

Vitris ita paratis prudentis Infpe&oris parteg 
funt ea feligere ; quz vifio in fingulorum obje- 
ctorum indagine magis proficua experieturmo- 
dumque obfervare , qui utilior extiterit. Porro 
ad peritiam artificis in operibus artium perfi- 
ciendis fpectat ea inftrumenta apte adhibere , 
quibus opus juvari poteft , eaque refpuere , que 
potius nocumento funt ; ficuti enim ad pupillam 
oculi effingendam in marmore eodem fcalpro 
non utitur fÍculptor , quo ad formandas aurium 
cavitates , veleadem lima ad dentes fingula- 
rum rotarum horologii , ita opticus fpeculator 
eodem microfcopio,non eque beneomnia ob;e- 
&a , vel mediocris , vel miuima molis illa fint ; 
contemplabitur , 

Triplex propterea microfcopiorum genus 
oculorum meorum vifui maxime profuere . Pri- 
mum elegi microfcopium tribus lentibus conve- 
xo convexis , feu plano convexis ea proportio- 
ne compaétum , ut licet non valde auctum, inte- 
grum tamen objectum reprzfentaret , Hoc enim 
modo oculis perfectam fui ideam oftentabat , & 
& dum unico intuitu illud oculus totum cerne- 
bat ; facili negotio poterat manus delincare» , 
ejufque effigiem perfede in paginas transferre , 
fervata diligenter omnium partium difpofi- 
tüone. 


330 


Hujufmodi Inftrumentum hic fubjiciam , ne 
videar negocium faceffere arcana quadam reti- 
centia, ubi nec ratio, necopus illam exigit. 
Tribus igitur lentibus componebatur , quarum.» 
objeáiva fere tres partes habet digitalis diame- 
tri; ita includebatur intubo , ut in eo ad obje- 
&um contemplandum majoris acus foramen pa- 
teret, Secunda intermedia fpecies recipiebat 
toto fui orbe, cujus diameter quafi digitum cum 
dimidio &quabat . Tertia deinde ocularis plano 
convexa ita collocabatur ; ut ex tota cjus ampli- 
tudine fpecies ad oculum pervenirent. Situs 
autem hujus ocularis refpe&u intermediz infe- 
rius fubjiciam. Et hzc duo vitra tali modo im- 
mobilia, modó plus modó minus removere ab 
objectivo neceffe erat, prout magis vel minus 
aucta defiderabantur objecta. De hac tamen» 
indicata proportione vitrorum non ita fcrupulo- 
fe fentiendum eft , ut ea fiteligenda' nec ullo 
modo variari poffit ; Utiliffimam illam fuppono; 
alias multiplices , & quidem utiles non reii- 
ciendo . | 

Hujufmodi perquàm utili commodoque in- . 
ftrumento poftquam objecta perluftraveraan , 
eadem alteri micfofcopio fubjiciebam, ut magis 
auctas ejufdem partes fingillatim diftin&ius re- 
cognofcerem. Ejus ftructuram paucis exponam, 
Tribus pariter lentibus conftat, quarum prima 
minimg fphera eft, puta duorum vel trium gra- 
norum prope objectum collocatur , alie dua 
prope oculum , fervato femper inter fe fitu eo- 
dem, ut in fuperiori diximus de intermedia ocu- 
Jari. Regulam autem hzc vitra practice collo- 
candi affigno , quam mihi communicavit erudi- 
tus eque , € perhumanus Canonicus Liburnen- 
fis D. Joannes Baptitta Cofta inter Familiares 
celffimo Principi Mediceo , & S. R. E. Purpu- 
rato maxime acceptus . 

Tribus potiffimum modis difponuntur Micro- 
fÍcopia tribus lentibus compofita , illis rejectis 
magis (implicibus , ocularitantüm & objectiva 
lente conftantibus . Sufficit enim in iis ita collo- 
care ocularem , ut ab oculo diftet partibus octo 
ex decem in quas dividituraxis ejusconi. Ali- 
qua igitur lentes binas habent ultra objectivum 
omnino equales quoad convexitatem ; & hac 
ita fimul aptantur, ut non mutuo fe tangant, fcd 
aer intermedict ; ad optimum autem microíco- 
pium efficiendum curandum omuino eft , ut ar- 
cuum earum chorda trigcfimum gradum nor. 
attingat. 

Ad majorem claritatem in Tab.r.hujus Claffis 
pono quadrantem ADT,in go.2radusfeu partes 
equales divifum , latus vero A D, in partes 
alias , quas digitos feu uncias appello. E cen- 
tro À , ducantur lineaad E, hoc eft ad gradus 
30. eritque triangulus A D E , graduum trigia- 

ti. 


331 


ta. Huic triangulo commenfurandz erunt len- 
tes de quibus loquimur. Volumusex. gr. len- 
tem, cujus Diameter fit duarum unciarum nem- 
pe À C, ejus arcus ita defignandi erunt, ut non» 
excedant lineam 3o. graduum A E, fed attin- 
gant gradus circiter 29. fic enim chorda C G, 
eorum arcuum erit graduum 29. nempe paulo 
minor quàm arcus 3o. graduum . Eodem modo 
lentem trium unciarum fabricabis ; que quidem 
amplior erit ; fed 3o. gradus non attinget . Por- 
ro lentes ift , ac fieffet unica tantüm , operan- 
tur , eritque proinde diftantia prime ab oculo 
quarta pars ejus foci . 

Siautem copulandz erunt lentes inzquales 
quoad fphxricam fuperficiem , illa qui proxima 
crit oculo poteft eligi adeo ampla, ut gradus 
impleat triginta quinque in fenfu Jam explicato, 
ut bac amplitudine major area detegatur micro- 
copio fubjecta, eritque fpatium inter primam. 
& oculum equale duabus ex tribus partibus ejus 
foci. Secunda veró feu media 28. vel3o. ad 
fummum , ita tamen , ut hzc majoris fpharz 
convexitatem habeat , quàm prima. Sit ex. gr. 
prima lens E , amplitudine graduum 36. cujus 
focus in F , puta unciarum z Secunda feu inter- 
media C, dabitur graduum 3o. habens focum» 
unciarum 3. in D,Proportio enim harum melior 
illa eft, qux ocularem conftituit refpeétu medie, 
ut fe habent duo ad tria , quatuor ad fex ; fex ad 
novem c. 

Ut practice inveniatur diftantia inter has ne- 
ceffaria, adeo removenda eft a media ocularis ; 
ut aliqualiter detegantur bullulz quz funt in» 
media, eritque fere aequalis quatuor partibus 
diftantiz foci in quinque divifz . 

Supereft tertia combinatio , quz fit quatuor 
lentibus, in quibus animadvertendum eft ; ut 
Tertia) qua ab oculo objectum verfus colloca- 
tur , fit portio longe majoris fphara quàm ali 
duz, quietamen amplitudine gradum octavum 
fupra vigefimum fuperare non debet. ltaqueo 
hxc equabit fua amplitudine 28. gradus, me- 
dia 30. ocularis 35. feu melius 42. Lentibus fic 
rite paratis, accipiatur amplitudo prima lentis 
ex. gr. À, quae fphazre majoris portionem ha- 
bet ; inventoque ejus foco D, ducantur ad illum 
linez , eritque ab illis formatus conus r. B 2. 
Intra hunc conum collocabitur media C , po- 
nendo lineam amplitudinis lentis ita in cono, ut 
totum occupet , & paralelle refpiciat lineam» 
amplitudinis lentis À ; puta in pun&is linearum 
coni 3. 4. ducanturque pariter linex ad ejus fo- 
cum D , fietque conus 5. D 4. In hoc cono me- 
diz habebitur diftantia ocularis E , a media C , 
fi cadem regula in cono mediz paralellz collo- 
cctur ocularis, ita ponendo , ut totum conum 
impleat, nempe in punctis 5. 6, Lentibus tali 


Mufzi Kircheriani 


diftantia difpofitis, & nunquam variata utere; 
approximando valde oculum lenti E , & appli- 


cando lenti objective minimz fphzrz ex. gr. di- 


gitalis, modó magis, modó minus remote, prout 
objectum majori mole, velminori auctum defi- 
derabitur. 

Hzc autem fatis fuperque fint circa Vitrorum 


combinationem . Catera facile docebit Víus.. 


Si veró partes obfervatas alicujus objecti diftin- 
&ius velis intueri , utere lenticula maxima con- 
vexitatis ; feu potius globulo perquàm minimo, 
aciculz parva caput fua mole non fuperante» . 
Hac pluries ufus utilitatem incommodo conjun- 
&tam fum expertus , maximz quia nimiam obje- 
&i approximationem requirit, & anguítias ma- 
nus patitur non minores ac oculus perícrutator . 
Eam idcirco ut plurimum refpuens fuperius 
enarratum microfcopium adhibui , quo certe» 
non minorem objedi molem apparentem obti- 
nui  lentibus coaptatis, quarum convexitas ma- 
xima effet, & ocularibus remotis,quantum opus 
etfet ab objectiva , immiffa infuper clariffima lu- 
ce vel folis ; vel candele ; eo quód , quó magis 
obje&um per vitra augetur ; €ó obícuriori in lo- 
co fitum appareat . 

Dum veró obfervationes fiunt ; multa dili- 
genter curanda omnino funt; aliqua precipua» 


animadverto , & primó quidem , ut debita luce. 


oculus utatur, ne mens decipiatur in obfervatio- 
ne minimorum , judicando aliquid objedo inef- 
fe , quod vere non eft , fed propter umbras , feu 
luminis reflexiones umbratili quadam apparen- 


tia fefe exhibet intuenti. Quamobrem vividif- 
fima luce non raró opus habemus , aliquan- 


do veró remiffa , & valde temperata , mo- 
dó ex oppofito , & tantüm directa, modó la- 
terali, & reflexa . Secundó varianda eft ap- 
ximatio infirumenti , prout objectum requi- 
rit; varianda infuper eft fi producatur inftru- 
mentum ; aam clongatum magis admoveri 
debet objecto , & ab eodem removeri , fi con- 
trahatur. Tertió inufu microfcopiorum ratio 
illa feligenda eft, qua maeis fimplex certa , & 
expedita judicabitur. Varias docuerunt Aucto- 
res , ficuti & in ufu Telefcopiorum , quibus re- 
motiffima objecta contemplamur , pedibus di- 
verfimode aptatis, Fulchris, Cochleis ; Rotulis ; 
Regulis derzatis , Semicirculis per curfores 
immiffis, Capíulis ligneis, Tubis papiraceis ; 
loculamentis variis ex auricalcho; omnique ma- 
chinularum genere ingeniofe excogitato , qui- 
bus diu noctuque obje&ta omnia commode pof- 
fent explorari . 

Omnes fere expertum me effe fine fuco men- 
dacii affirmabo , nec ulla plene fatisfactum ; fin- 
cule enim vitio aliquo laborabant ; nullamque 
abunde commodam judicavi ad obíeryationes ; 

pra- 


Clafsis Undecima . 


prafertim , fioculo attente refpiciente , manus 
delineare vellet quidquid obfervabatur, Inter 
omncs utiliorem exiftimavi modum , quo fuas 
obfervationes fecit Cl. Hookius, Adeat curio- 
fus ejus librum, in cujus initio illum exprimit 
delineando Microfcopium appofitum objecto , 
quod lumen lucerna per lentes convexas tran- 
fiens irradiat. Modus hic utendi microfcopio 
maxime confert , fi nocte fiant obfervationes , fi 
veró die , poterit objectum illuminariexpofitum 
radio folis , qui per anguftum foramen tranfeat; 
& hoc pacto obfervari poffunt multa objecta, , 
non veró omnia: Multa inquam, eó quód quam- 
plurima melius digaofcantur contra lucem ex- 
pofita , remota interim luce ; qua ex lateribus 
objectum idem, & microfcopii obJectivam lenté 
illuminat.Subjiciam propterea quo pa&ohoc fic- 
ri utiliffime poffit. Sit Tubus AB, vide Tab.fupc- 
riorem quicontineat lentes microfcopii, quarum 
objectiva includaturita in M;ut tubus in acumen 
de(inat pyramidis inflar,circa cujus bafim relin- 
quatur circulus planus ii. fit deinde tubus alter 
brevior ; cui connedaatur Microfcopium bencfi- 
cio cochlex C, Immittatur deinde in talem bre- 
viorem tubum fili ferrei portio in helicem con- 
torti, qua claudenda eft alio tubulo T G , in- 


ferto in E, bencficio Cochlez F ,. In lateribus 


prope fundum debet relinqui foramen O , nor. 
rotandum . In hoc tubulo lamella B, exauri- 
calcho ita aptetur , ut mobilis poffit magis ele- 
vari aut deprimi vi helicis inclufz. in Tubo F , 
eritque etiam in centro ipfius foramen , ut in» 
funda G, 

Objecta deinde infpicienda debent includi 
intro duo vitra vel plana, vel concava , prout 
objecti moles requiret , qua vitra inferta fint in 
regulis ligneis, & firmata annulo «neo vel fimi. 
li. Hx regule cum objectis inferte in foramen 
O , tubuli F G, intrafundum G, & lamellam, 
B, ita firmantur à cochlea inclufa, uttamen 
moveri facile poffint; quando objedti partes mi- 
crofcopio fubJiciendz erunt gradatim. Omni- 
bus ita praeparatis , expofito inftrumento contra 
lucem promovendus velcontrahendus erit tu- 
bus F G , beneficio cochlez ipfiappofitz , qua» 
contra&tione , vel promotione determinetur di- 
ftantia, in qua dilucide poffit objectum con- 
templari. 

Dum hzc fcriberem nova ratio utendi micro- 
Ícopio menti füborta eft; quam quidem meo ju- 
dicio alteri jam adhibitz przponendam omnino 
duxi, Vide figuram 3. hic adjectam, Tubus A B, 
qui lentes apte difpofitas continet ; alteri tubo 
ex auricalcho feu ligno fabricatoinferitur bene- 
ficio cochlez C O , qua quidem triplo longior 
fit alia , cui inferitur , ut poffit promoveri, & re- 
moveri microfcopium , quatenus fit opus ad 


332 


clare infpiciendum obje&um , In fine hujus tu- 
bi eft receptaculum D E, pro filo neo cochlca- 
to , qui laminam F , vi fua elevat contra micro- 
Ícopium , continetque in fitu debito regulam» 
cum objeétis inter alium anaudum G , fixum 
brachiolis I D , I E , quibus pars fuperior C O, 
cum inferiori DE, connectitur. Hoc inflra- 
mento ita parato fi utamur, videbitur objectum, 
promovendo quatenus opus fit microfcopium 
beneficio cochlee C O, Siveró contra lucem 
dirigere opus fuerit; & excludere lucem impor- 
tunam , quz hinc inde ex lateribus affulger, ha. 
beatur tubus M , papiraceus , vel ex alia mate- 
ria, quitubus veftiat microfcopium . Si enim 
tubus hic demittatur ufque ad annulum G, tunc 
lumen circumjacens non erit importunum obje- 
&is , nec obje&tivo , & expedite uteris Micro- 
Ícopio duplici ratione , hoc eft in fitu vertical! , 
& horizonti paralello contra lucem , Poterit 
etiam tubus M , ita confici , ut in eodem fitu cir- 
cumactus praebeat luci aditum vel in una, vel in 
duplici parte , laternz inftar verfatilis. 

Singula commoda ex hac ratione in. ufu mi- 
crofcopii derivata hic non expono., Illa facile» 
cognofcet qui velit uti, Unum tamen illi dee- 
rat cum objecta vifa conabar in paginis delinea- 
re , & fideliter exprimere; dum enim dextera, 
manus in ufu calami laborabat, defatigabatur 
finiftra centies, & millies oculo inftrumentum 
admovens , nec femper eadem objecti apparen- 
tia fervata , moleftia addebatur permagna, qua 
quidem non raró ab incoepto defiftere utraque» 
manus oculufque cogebatur . | 

Quapropter machinulam excogitavi, cujus 
beneficio omnia hzc facile poffem obtinere; vi- 
delicet. Primó motum facilem in objecto exa- 
minando. Secundó motum idoneum in appro- 
ximatione inftrumenti. Tertio ut talis appro- 
ximatio fieret paulatim 4 & fine periculo deper- 
dendi objecti partem , quz contemplanda pro- 
ponitur. Sxpe enim accidit dum microfcopium 
vi cochlea circumagitur ad remotionem vcl ap. 
proximationem , objectum occupet partem ali- 
quam bafis coni vifualis , qua& in accurato exa- 
mine fub axe ejufdem collocari debet , eo quód 
cochlea non perfecte fimul coaptentur; & ex ea- 
rum tremore mutetur objecti apparentia. Quar- 
tó effufioncm luminis qualis in totam fpatii 
aream , quod microfcopium detegit. Quintó 
tale lumen , quod idem femper perfeveret . Sex- 
tó ftabile inftrumentum ita firmatum , ut oculo 
admoto, fine ulla difficultate poffit femper in» 
eodem fitu , & eodem lumine coruícans refpici; 
manufque illud delineare , ut pi&or , tabula ali- 
qua fibi propofita , feu ftatua , illam in aliam» 
transfert , aliudque exemplar idez omnino fimi- 


le coloribus effingit. 
Illud 


333 


Illud in adje&a Tabula 2. fubjicio ruditer 
delineatum , & breviter fic explico. Supra li- 
neam horizoatalem MN;verticaliter ad angulos 
redos elevetur fulcrum feu columna H K , pro 
artificis arbitrio , quz fit apta ad fuftentandum 
microfícopium , cjufque partes ; quas dicamp. 
Tali coiumnz debet imponi capíula V X , incu» 
ius fummitate aptetur curfor dentatus G R , qui 
curfor beneficio cylindri dentati traníverfim in 
capfulam inferti prolibito poffit promoveri , & 
removeri. Huic curfori ex materia znea , feu 
chalybea fabricato adjungitur fulcrum Y , cui 
aptatur immobiliter Microfcopium A B, quod 
fulcrum poteft effe perforatum, & vaginz inftar, 
cui poffint inferi prolibito diverfa microfcopia , 
& beneficio cochleole Z, firmari. Microíco- 
pium autem poteft fic aptari, ut annulo ex auri- 


calcho cochleato recipiatur , & fuftlentetur. In. 


extremitate ejufdem capfulz puta in X , erigan- 
tur verticaliter due lamine inter fe paralellz 
C D, relicto fpatio capaci ad recipiendas regu- 
las ligneas cum objectis fupra indicatas ; & rur- 
fus in hac Tabula delineatas num. 2. Infuüperin- 
ter eas lamcllam E , vi contortam , ut dictas re- 
gulas impellendo contra laminam C , microfco- 
pio proximiorem , valeat ita firmare , ut tamen. 
faciliter moveri quaqua verfus poffint . Sicrgo 
immittatur regula lignea I, cum objectis i intra, 
Jaminam C , & scum E ,quz in medio juxta 
alticudinem microfcopii habebunt foramina, vi- 
deri illa poterunt àdmoto oculo in À , & obtine- 
ri debita diflantia feu approximatione microíco- 
pii ad objecta  rotando cylindrum dentatum F ; 
qii agendo in dentibus curforis , promovebit 
criam microfcopium , fervando femper eamdem 
lineam directionis , abfque eo quód ad ullam 
obje&ti vili partem defle&at. Cum autem in de- 
bita diftantia collocaveris inftrumentum , ut di- 
ftincte objectum appareat , facili negotio poteris 
illud delineare , eculo iterum atque iterum mi- 
crofcopio admoto; fine ullo txdio ; & erroris di- 
Ícrimine. 

At quia haud poteft negotium perfici , nifi 
objectum clariffime illuminatum appareat, ap- 
pofui eidem plano M N, aliud fulcrum , quod 
lucernam in debita diftantia fuftentabat , itaut 
in eadem. linea horizontali cjus lumen colloca- 
retur oppofitum. centro microfcopii . Addidi 
dcinde inter objecta , & lumen lucerna benefi- 
cio brachioli S , cochleis muniti in R , & V , ut 
poffet debité elongari, & elevari cum effet opus; 
collocavi, inquam , Tubum cum duabus lenti- 
bus OO, ita difpofitis, ut refrangendo lumen , 
focum haberent , ubi objectum collocabatur ad 
obíervationes. Non facile dictu eft , quàm di- 
ftin&e beneficio luminis hujus infpiciantur ob- 
je&ta ; & quidem melius nocte; quàm die fole ni- 


Mufzi Kircheriani 


tida: No&u enim abeft lux illa importuna , & 

noxia , quz e lateribus illuminat objectum , & 

lentem objectivam ; ad quam excludendam ufi 
fumus alio infirumento jam fuperius explicato. 

Utile infuper eft, nam cum obfervamus obje- 

&a , füb codem lumine poffumus ftatim in pagi- 

nam appofitam illa calamo transferre. Cate- 

rum liberum erit tale inflrumentum fabricare» , 

uti magis placuerit ; dummodo indicata ferven- 

tur ad exactas, & faciles obfervationes perne- 
ceffaria. Catera enim funt vel ad ornatum, vel 
ad Artificis peritiam oftentandam . Illud quod 
pro meis obfervationibus confeci,quatuor fupra 
octoginta partibus conftat , totum ex aurical- 
cho cochleis fimul compactum , ut facile diffol- 

vi poffit, i iterumque componi . 

Si veró no&u velis eodem inftrumento uti 
cum eifdem omnino utilitatibus ; tali modo fa- 
bricandum eft ; ut capfula cum microfcopio ma. 
neat in linea verticali, in plano veró horizon- 
tali laminz cum objectis , fupra quz immittatur 
lumen per binas lentes deícriptas , & apte incli- 
natas ad lumen recipiendum , & augendum . In- 
telligenti pauca. Claritatis tamen gratia hanc 
tabellam fubjicio, in qua partes pracipua hujus 
inftrumenti indicantur . 

A B. Microfcopium infertum annulo beneficio 
annuli cochleati, 

Y. Vagina , cuiinferitur fulcdm annuli cum 
microfcopio. 

Z. . Cochleola firmans fulcrum microfcopii Y. : 

G T. Curfor dentatus fuftinens microfcopium . 

M. Manubrium cylindri dentati quo promda 
vetur ; & removetur curfor. 

LF. Brachium infertum bacillo Q, verfatile ; 
& dudtile cum binis cochleisL R . 

S. Aliud brachium fuftentans binas lentes in- 
fcrtum in vagina conjuncta brachiis L F,quod 
firmatur cochlea L. 

1.2. Lamina cum vagina pro fuftentando mi- 
crofcopio latior curfore.cum duobus forami- 
nibus . 

3. 4. Duo foramina in curfore correfpondentia 
foraminibus laminz r. 2. 

$. 6. Alialamina cum duobus foraminibus co- 
chleatis . 

7.8. Cochleolz , quibus conne&itur curfor in 
medio duarum laminarum. 

9. Lamella , quz conjungitur capfulze V X , be- 
neficio cochlearum. 

10. 11. Sub quacuríor promovetur. | 

Advertendum ultimo, ut curforis craffitiesali- 

quantulum fuperet craffitiem laming,intra quam 

collocatur , & cochleolx 7. 8. non tam arcte la- 
mellas firment ; ne impediatur motus. 


$2 V4 


Clafsis Undecima. 


i'téposVE, 
Ratio conficiendi perfetliffime 


Lentes . 


Oft indicatam utilem microfcopii fabricam ; 
fortaffe cupido erit alicui fciendi , quo nam 
acto lentes efformari perfcctiffime poffint ; an 
Ícilicet ratio aliqua inveniri poffit ad fuperandas 
quamplurimas difficultates , quz in hujufmodi 
ftudio fefe objiciunt , quibufque multi tempus 
operamque deperdunt. Porro quàm facile eft 
lentem efformare, tam difficile fine ullo defectu 
illam perficere . Hinc inter curiofos funt tot 
quin plures a quibus lentes conficiuntur ; at a 
paucis optimo cum eventu. 

. Inter omnes difficultates , quz in hoc ftudio 
fefe objiciunt , dux potiffimum funt , altera ver- 
fatur circa formam inducendam in vitra, qux fit 
perfecte fphzerica , & hzc erit prima , & maxima 
difficultas ; altera eft ;, qua accidit in politura. ; 
Vitrum enim quod figuram perfecte fpharicam 
affequutum eft , cum poftea poliri debet , facilc 
illam deperdit. Recenlitas difficultates exper- 
tus Francifcus Fontana eximius Telefcopiorum 
Fabricator cap. 4. Tra&t. 1. de Tubo optico que- 
fivit utrum darentur regula infallibiles illas fu- 
perandi. Refponditque affirmative. At nihil 
inde fubdit , quod praxim juvare poffit, ni(i mo- 
dum examinandi , an lentes fpharicam perfe- 
&amque formam induerint. 

Innumera documenta tradiderunt alii ad hunc 


finem , precipue Rheita de oculo binoculo , 


P. Cherubinus Aurilianenfis in fua Dioptrica, 
oculari, & P. Zahn de Teleícopio part. 3. ubi 
praxes multorum in lentibus perficiendis expo- 
nit ; addendo deinde fuam , quam optimam in- 
ter ceteras putat . Eorum paginas percurrat 
ftudiofus , non enim decet hic omnia retexeré». 
Paucis me expediam indicando aliqua, qux om- 
nino neceffaria funt , & fi negligantur , vel nun- 
quam , velraró , & fortuito optimz lentes perfi- 
cientur. Primó illud adverto, quod P. Cheru- 
binus Aurilianenfisaliique docuerunt. Vitra, 
&que utrinque convexa cxteris przponenda ef- 
fe , idcircó potiffimum , quia tali modo elabora- 
ta ( ut videlicet amba vitrorum hujufmodi fu- 
perficies circum fe acutiffime conveniant illa- 
rumcentra. Deindealia tria documenta adne- 
&o ad obtinendas lentes parva fpharz , prout 
funt in Microfcopio neceffariz , cum pro obje- 


| €tivis magnorum Telefcopiorum alia via fit in- 
cedendum. Illa igitur excipe. 
|^ Primumrefpicit fcutellas feu. patinas conca- 


334 


vas, quas fuppono ex auricalco faciendas effe , 
& ex ftamno vclcupro pro prima forma vitro 
inducenda , quas neceffe omnino eft perfectitfi- 
me fphzricas effe , tales facile obtinebis ; & in» 
opificio confervabis , fi eas eligas , quz valde 
amplz fint, fed lenti faciendz ita commeníuren- 
tur , ut lens fere triplicem diametri portionem 
occupet. 

Secundum pertinet ad modum inducendi 
fpheram vitris. Hanc primüm ruditer quare in 
alia fcutella fphaerze paulo majoris vcl manu, vcl 
torno , feu fimili inftrumento deinde majori flu- 
dio in optima minoris fpharz perfice , utraque» 
manu fimul concurrente,ita ut dextera vitro fcu. 
tellam percurrat  levaautem fcutellam vitro 
adapret , altera alteri obícundante . 

Tertium polituram obtinet . Varios hanc 
polituram obtinendi modos Auctores praícri- 
píerunt. Vide Zahan , Borellum , aliofque . Il- 
lum czteris praefero , quo eadem fcutela utitur, 
in qua glutine aliquo feu gummi fuperimpona- 
tur carta pulveri tripolirano afpería; at egre- 
giam facilem , & fine periculo perdendi fphari- 
cam convexitatem obtinebis , fi iaftrumento ro- 
tatili utaris, quod beneficio rota majoris veloci- 
ter circumagatur. 

Qui plura defiderat fupracitatos Auctores 
adeat; caveat tamen ne variorum documento- 
rum copia inops fiat ; ut per eorum ambages in- 
cendendo , nunquam finem optatum attingat , 
Pauca enim requiruntur precepta ; fed optima , 
& diuturnis experientix laboribus comprobata. 
Porro fzpe accidit, ut ea in praxi negligantur , 
nec magni fiant , quz tamen ad opus perfecte» 
obtinendum optimam viam fternunt , ideoque 
eorum negledtu femper vitio aliquo illud labo- 
rabit. Hzc innuiffe fufficiat Edipo curiofo , ut 
mentem manumque fuam exercendo , fapidilfi- 
mis proprii laboris fructibus perfuatur. 

Cum de microfcopiis a&um fit, quz parva, 
Telefcopia funt ad iafpicienda obje&a prope 
oculos pofita, qua tamen ob fuam exilitatem nu- 
do oculo non poffunt diftingui; atque Inftru- 
mentum fit iadicatum , cujusope Microfcopia, 
utiliter adhiberi poffunt , non omittendum eft 
Inftrumentum ;, quo majora Telefcopia facile 
pertractari poffunt in obfervationibus rerum ,. 
qua valde remotx funt , & precipue Plauncta- 
rum , & Siderum. 

Cum autem in eorum ufu , difficillime Tubi 
dirigantur,ita ut ne digito quidem a linea rectif- 
fima recedentes in arcum efformentur , atque» 
immobiliter directiSidem centrum fervent,quem. 
lens ocularis , & obje&tiva adepta funt in prima, 
& optima directione , Inftrumeatum excogita- 
vit P. Francifcus ZEgidius de Cotrignies. No- 
ftra Socictatis ; cum Mathemacticas facultates in 

Tull Col- 


* 


335 


Collegio Romano doceret, id exoptante Excell. 
Marchione de Carpio ia Regno Neapolitano 
tunc Pro-Rege ; quo exiguo manus labore lon- 
giffimus Tubus poffet quaquaverfus pertractari; 
illudque erat ; quod Tabula 5. exhibet delinea- 
tum . 

Ex tabulis abietinis fimul infertis , quz pal- 
marem latitudinem , & trium digitorum craffi- 
tiem habebant, compacta fuit linea A B C , ad 
palmos quadraginta circiter producta , Huic 
pluribus in locis hiac inde aptatz funt columnu« 
lx duobus palmis alte , ucvidenturin D D D, 
Ha columnule inter fe colligabantur filis ferreis 
digito craffis in crucem difpofitis , ita ut ad nul- 
lam partem poffent inclinari , ut delincatio eo- 
rum coníideranti demonftrat, & fimul beneficio 
eorum linea lignea ABC, in arcum infle&teretur, 
Hujus arcus chorda evafit Telefcopium , cum» 
fupra extremitates linez A C , collocatum fuit , 
& quidem rectiffima , ut neceffe erat , eo quód 
etiam in aliis locis fuftentaretur. pura a fulcris 
infertis Columnulis D D, & quidem ita Tubo 
fubjectis ; orizontaliter , u: rect (fimam lineam 
oftenderent infpicienti, Ut veró tota machina 
poflet facile elevari, ac deprimi füftentabatur a 
reunacolis facile mobilibus MN, & fonetro- 
chleis P, inferto, ne crahens nimis defarigaretur 
a pondere. Tali pacto elevata machina ad ra- 
tionabilem ?]titudinem, manus iufpicientis in O 
fiae ulla difficultate. poterat. illam. quaquaver« 
fum agitare , ut objecta introfpiceret. 


$. VI 


Recenfentur , & defcribuntur 
Res minime microfcopii 
Ope clariffimé re- 
cogni . 


N manibus quz funt , vix nos ea fcire putan- 

dum eft. Uíque adeo procul à Nobis pra- 
fentia veri . Inquit olim Philofophus ac Poeta; 
Lucretius. Ejus effatum nobis comprobant Mi- 
crofcopia . Detegunt enim quamplurima ad- 
miratione digniffima , offerentibus fefe quotidie 
rebus vel plane novis , foecunda Natura libera- 
litate , vel certé non antea animadverfis. Jure 
proinde conquettas olim fuit Diogenes dicens , 
Quod ante pedes eff nemo Jpetiat , Caii ferutamur 
plagas. Deusenim hunc vaftum Terrarum Or- 
bem magni voluminis inftar compofuit , in quo 
cjus dotes explicarentur , aliqui aureis notis , 
aliqua arcanis, alie maximis, alie minimis cha- 


racteribus ; qui fine ope microfcopii nunquam. 


Mufzi Kircheriani 


legi poffunt. indicavit D. Antonii Abbatis re- 
fponium Philofopho cuidam illum invifenti ; 
Apud Engelgrave in fefto Afcenfion. interroga- 


' vit enim, num poffet in folitudine fine libris 


tempus tranfigere? Át fagax. Eremi Incóla, ; 
Unum , ait, fibi fatis effe librum quinque tan- 
tum paginis compactum ; videlicet : Rerum om- 
nium Univerfitatein, cujus prima pagina terram 
exponebat floribus, herbis , fructibus Animali: 
bus ornatam : Secunda Mare , innumeris varii 
que pifcibus fquamofis , cruftatis, & Teftaceis 
repletum : Tertia Acrem , cum diverfis Volati- 
lium agminibus: Quarta Ignem ; Ultima Coe- 
jum. Hoc volumen Nos inter alias dierum ne« 
ceffarias occupationes , quantünn licuit , obiter 
obíervavimus paucorum menfium intervallo; ut 
D. Hieronymi inter filvas degentis morem imi- 
taremur , Video arborem , zjebat ille in PÉ. 91. 
Q» conffídero , quomodo cortex arboris , eff quafi 
tunica, qua veflitur , deinde quomodo flos fit; qua- 
enodo flos cadat ,. Cv ipfe flos vertatur in pomum. 
V ideo paulatim per /£ngulos dies infngula tempa- 
ra mibi Naturam operari» C in meos. cibos ere 
Jfcere : Video quomodo Deusin omnibus mibi. la- 
borat , ut mibi n.bil defft ; propterea exulto in Té 
Domine . s 

Obfervationes igitur nonnullas , licet qualef: 
cumque habitas fubjicio fideli calamo a me ipfo 
exaratas. Doleo tamen meimparem fuiffe ad 
exarandum accuratiffimo ftylo ; quidquid ocue 
lus per Microfcopium infpexit; Naturam enim 
perfe&e zquare vetatur Arti. Eas excipe quis 
cunque paginas hafce revolvere non dedigna- 
ris , ea magnitudine haud expreffas , qua mihi 
microfcopia reprafentarunt , fed füfficienti mole 
donatas ad congruam expretfionem idonea. Et 
primo loco fit . 


Duque 


Nimal , cui , ( ait Alkazuinius ) apud Boc4 
ciartum Hierozoici lib. 4. cap. 17; quid« 


quid Elephanti pariter natura contulit cum alas. | 


rum auctario. Attende ad parvitatem corporis 
ejus , qua tanta eft ut vifus quantumvis intens 
datur, illud , cum volitat non affequatur . Dein- 
de caput refpice'; quod corporis iilius caput ef« 
fe non videatur. In eo enim eft videndi facul- 
tas, &audiendi. Tum de cerebro cogita , & 
prz capite quantum illud fit ; & ibi latere facul- 
tates quinque interiores. In co fcilicet eft fen» 
fus communis , qui videt animal ad fe venire y 
fecundó eft imaginatio, quia cum incidit ins 
Animal promufcidem fuam in illud immergit y 
neque idem facit, cum incidit in parietem. 
Tertió & eft virtus aftimativa, qua puma 
c in- 


| 


| 


|| 


Clafsis Undecima . 


fe infequentem ab eo; qui fe non infequitur; ab 
illo enim fugit ; & coram hoc in loco fuo manet. 
Quartó facultas quoque eft confervans ; quippe 
cum fuxit fanguinem fugit illico tanquam fibi 
confcius fe dolorem intuliffe; ne poenas repofcat 
quilríus cft. Eft & vis cogitativa, unde eft 
quod fugit, cum fenfit motus manus humanz , 
ut qui fciat eam fibi effe perniciofam, fed quam- 
primum quievit manus, redit ad locum fuum , 
quia fcit id abiiffe, quod exitium fuum machi- 
nabatur , Promufcidem habet tenuiffimam , fed 
cum tenuitate fua concavam , ut per illam de- 
fluant partes fanguinis tenuiffimz , & capiti ejus 
indira promufcis , illa tam valida eft , ut cum fe- 
rit Elephantis aut Bubali corium, illud penetrat. 
Proinde Elephas, & Bubulus ut culicem vitent 
ad aquas fugiunt ; hadenus Alkazuinus . 

' Sed longe meliora fint hac Plinii lib. 1 1. c.2. 
Ubi tot fenfus Natura rerum collocavit in Culi- 
ce ? Ubi vifum in eo pratendit? ubi guftum» 
applicavit? Ubi odoratum inferuit? Ubi veró 
truculentam illam , & maximam vocem ingene- 
ravit ? Qua fübtilitate pennas adnexuit, pralon- 
gavit pedum crura ? difpofuit jejunam caveam ; 
uti alvum avidam Sanguinis , & potiffimum hu- 
mani fitim accendit? Telum veró perfodiendo 
tergori quo fpiculavit ingenio? Atque ut inca- 
paci concerni non poffit exilitas ; ita reciproca 
geminavit arte , ut fodiendo acuminatum pari- 
ter forbendoque fiftulofum effet . 

Culicem habere in aquis originem fere om- 
nes docuerunt, non tamen apud omnes eadem 
originis feries exponitur. In aquis & precipue 
ftagnantibus varia Animalcula etiam nafci ex- 
perientia comprobari fcripit Ariftoteles 5. de» 
hift. Animal. c. 19. & Tipulas fere in puteis, & 
ubicumque aqua fe colligit zerra /ab/dente, con- 
cretione oriri. Fieriut principio fex ipfa putre- 
Ícens , colorem candicantem trahat ; mox nigri- 
cantem , poftremó cruentum ; Talis cum fuerit 
minutifina quzdam , & rubra fpecie algulz 
prodeunt, qux ad tempus harentia fuz origini 
moventur , deinde abíolvuntur , itaque feruntur 
per aquam Tipulz nuncupata , tum paucis poft 
diebus erigunt fe fuper aquam durz atque im- 
mobiles, mox difrupto putamine culex emergit 
ac infidet , donec vel fole , vel flatu moveatur ; 
& volet. 

Sententiam Ariftotelis fequutus fuit Plinius , 
Licetus, Sennertus, aliique. Illis fe oppofuit 
Suammerdamius ; ubi ait: Hift. Infect. pag. 95. 
Culex in aquis originem habet ; idque ex zzizi- 

mo ovulo, quodfemella Culex in aquas deponit 
cum ova jua parit . Idem cnucleatius nobis 
expofuit D. Petrus Paulus Sangallo epiftola, 
D. Francifco Redi infcripta Florentix an. 1679. 
ubi narrat fe obfervaffe in aqua , circa quam. 


56 

Culices permulti volitabant , aliquas , qus vo- 
cat zaviculas , natantes , longitudine , € latitu. 
dine femen peponis xquantes, nontamen inter 
fe equales, eafque in plures particulas difrum- 
pi » quas particulas fibi fuafit fuifle Culicum fe- 
mina, poftquam circa 4o. vermiculos numcraf- 
fet , qui in Culices folent adolefcere. Placet 
ejus verba huc afferre ex pagg. r5. excerpta. 

Fureno vedute da me galleggiare fopra. effa., 
aqua moltiffrme navicelle , onde cominciai fubito 
a penfare , Je quelle navvicellette. per fortuna con- 
tene[Jero la femenza , e l'Uova delle Zanzare, e 
per chiarirmene ne prof una , e poffala in un bic- 
chier d'acqua di pozzo chiaviffima , "vidi in bre- 
«fimo tempo la navicella /quarciavfE in minutif- 
fft pez;zuolt , cbe parte andarono a fonde , € par- 
ze rimafero agalla dell'acqua , enella iflcffa ac- 
qua "vidi imprevifamente nati 30. 0 40. di quei 
Judetti verml cosi piccoli , che appena l'occbio ar- 
rivava afcorgerli. Con queflo avedimento , e, 
per altre. efpevienze , che in altri. goyu to ne feci 
reffai plenamente accertato , cbe tali naviccllette 
contengono ne loro femi l'Uova delle Zanzares : 
deinde concludit. Per recapitolatioge di quanto 
bà fcritto replico cbe le Zanzare uon nafcono fpon- 
taneamente dalla putredine , ma nafcouo dall'Uo- 
va delle loro madri , e da queff U ova naftono al- 
Ireianti oermi ,1 quali alcuni altri giorni f/guar- 
ciandoff laloro pelle, nefeappan fuora le Zan- 
zave. 

Ex accurata hac obfervatione Culicum pro- 
pagationem fpontaneam penitus iafringi judi- 
caffem , nifi aliam in eadem epiftola didiciffem , 
ob quam in ancipiti adhuc verfor dubitatione», 
utrum fponte illi nafcantur. Subdit eniti p. 18. 
Pof[o ben con /fcurezza affermare , che oi una.» 
zerza razza di Zanzare differente da quelle due , 
la quale molte "volte zmi é nata nell'acque , cbe bo 
fatta a bella prova imoerminare , e queffe terze 
Zanzare fon della fegura delle altre due fopra- 
dette , ma fono molto minori , ed banno le ale piz 
ritoude à 1l coloye come nericcio , enafcono da loro 
vermi per appunto come quelle altre due raz.ze s. 
Sic ergo mecum ratiocinabar. Mitto naviculas 
illas in aquis vifas enuftas fuiffe Culicum femi- 
nibus, & veluti ovaria ab aliis Culicibus depo- 
fita , ac unde originem illas traxiffe dicamus ; a 
quibus talia ovaria prodiere? fortaffe ex aliis 

rzexiftentibus , at , ne infinitum regreffu quo- 
dam puerili procedamus , aliqui fane Culices 
defignandi erunt , qui nullo prxcedente ortum 
traxerint ex aqua ad talem generationem rite» 
difpofita , qux non nifi anni tempeftate oppor- 
tuna accidit, fole incalefcente, omnibus peni- 
tus interemptis ob hyemis rigorem. Rurfus fi 
tertia Culicum fpecies obfervata non unica tan- 
tum vice ex aquis putrefactis prodiit, nullo alio 
2 Cu- 


- 


337 
Culice preexiftente ; cur de omnibus idem di- 
cendum non eft? Diícrimen illud quod in di- 
verías fpecies Culices diftribuit ex accidenti- 
bus quibufdam defumitur, qux meo judicio fpe. 
cies non multiplicant , fed exornant, | 

Excipite experimentum aliud, quod ingenio- 
fus eques Henshaw fumpfit ex rore , quo menfe 
majo vas repleverat, illud cefero verbis , qui- 
bus refertur in Actis philofophicis Anglicanis 

aun. 1665. Cum unam eenfuram ejus royis prius 
*, utrefathi, Qv» excolati "mpofurllet ie apertum vi- 
irum Cyliadricum orrfacio ample y Cx /Porffet mul- 
tas feptimanas flare in fenefira aufirali, cui fol 
multum iucubabat , fed cancelli tenebantur arcfe 
claufís pofl aliquantulum temporis veniens ad 
excipiendum rorem fuum invenerit plen fimum. 
parvorum I nfectorum magnis capitibus, Qv tenuis 
textura corporibus, Illa y cum accederet , vitri 
fundum perebant , quafí fe occultare vellent, cum- 


que recederet denuo enitebantur in fuperficiem.s . 


aqua , cum ita paulo longius ea liquffet , poffea 
reperit fJpacium pleniffernum culicibus, licet jamuay 
Q fencffra femper claufa fuiffent . 

Huic aliud adnecto; quod mihi proxime» 
elapío anno accidit menfe Augufti, Vix eo an- 
no Culicis fonum intra domefticos parietes au- 
diveram , cum repente eorum veluti examen in- 
feftiffimum circumvolitare intra cubiculum» 
animadverti , quo nocturna quies, diurnaque 
ftudia moleftiffime vexabantur . Augebatur il- 
lorum numerus , augebanturque moleftiz , qui- 
bus remedium non fatis in promptu erat afferre, 
Vas aqua plenum ex puteo accepta perluftravis 
ut deprehenderem num ex illo erumperet adeo 
copiofa Culicum Soboles, & limpiditfimam il- 
lam inveni;& fine ullo prorfus vermiculo; dein- 
de ad aliud vas accedens, in quoeandem aquam 
poft manuum ablutionem , & aliqua fece mi- 
ftam ad putrefcendum repofueram , adeo ingen- 
tem vermiculorum fegetem in ipía latere» 
animadverti , ut fi omnes in Culices tranfmuta- 
ri reliquiffem ; necaerem per os attrahere po- 
tuiffem fine culice ad refpirationem perneceffa- 
rium, Hic eventus fatis mihi comprobavit hi- 
ftoriam Paufaniz , qui in Achaicis narrat, poft- 
quam Mzander Fluvius oftio aquarum impetu 
oblimato , ftagnum reddidit ; & edulcavit aqua, 
neque amplius mare fuit , Culices e lacu tanta 
copia enatos efle , ut incolas Myfios urbem de- 
ferere coegerint ; additque etiam Populos, qui 
funt infra Pergamum in eamdem calamitatem 
incidiffe, Nafcuntur igitur Culices ex aquas 
ftagnante , & idozea fece fubfidente , ex qua ver- 
miculi primüm efformantur , qui deinde erum- 
punt in Culices; mihi certé pluries in aqua na- 
ti funt in qua naviculas illas nunquam potui 
deprehendere ; nec unquam , licet fepe ;-& in- 


Mufai Kircheriani 


numeros intra vitra ; ubi erat aqua diu confers 
vaverim auctus numerus corum eft; fed poft ali- 


quos dies femper periere, i 


His pranotatis ad infpectionem hujus beftios 
]2 deveniamus . Illam ia Micrographia Hooxis 
agnovimus delineatam , quamvis putet Sum- 
merdamius az atis accurate. expreffamfuiffe.,. 
caudam a Viro illo, nec fatis naturali ftu. Suam» 
merdamius veró picturam dedit in hift. Infecto- 
rum pag. o6. vermiculi : & nimpha , & pag. 99. 
Culicis eleganter infculptam ; at quia in aliqui- 
busobfervationes mez diícrepant , illas fideli- 
ter , & accuraté exaratas expono. | 

N.1.vide Tab.feq.exhibet vermiculü Micro- 
Ícopio auctum , & diligentiffime pluries exami- 
natum , capite ad fundum aqua pendulo.. Cau- 
da veroB , qua fufco colore imbuitur ; & bre- 
vibus pilis veftitur, fuperficiei aqua adhzrefcit; 
ad quam fe confert; quando illi libet quiefcere; 
caeterum in aqua femper irrequietus. Corpus 
fculo ad fundum pendulo extremitate caudz ex. 
citat quamdam cavernulam,ex qua aerem emit- 
tit expiratione ; ideoque vocatur cauda aerife- 
raa Suammerdamio ; aliquando eriam ita cauda 
adhzrefcit , ut caput attollat ad eandem füper- 
ficiem. Abdomen decem annulis diftinguitur , 
fi partem numeres , quz fuperficiem aquas attig-. 
gir, Cum vermiculus ifte fit diaphanus. videri: 
poffunt circa thoracem bina vena feu cavitates, 
quz refpirationem fortaffe juvant , quarum finis 
eft in cavernula fupra aquam excitata . Inter 
iftas venas collocantur inteflina ; in quibus ob- 
fervatur excrementorum propulfio ;. quz per 
partem alteram emitturtur, Hujus au tem pare 
tis fabricam nullus expreffit eo modo , quo mihí 
femper apparuit. Quafi calicem brevibus cir- 
cumfeptum pilis efformat; in ejus ore preter 
longos, & aculeatos pilos quatuor pennz feu 
potius folia fubtiliffima hinc inde equali fpatio 
difpofita prominent , in quarum radice punctum 
nigerrimum notatur , Pili etiam fed breviores ;, 
modó terni, modó quini é fingulisannulis pro- 
deunt. D oftendit caput ; in quo antennz dug 
acuminata cornu inftar, prope quas funt oculi 
rotundi, & nigerrimi. Ri&um habet pilofum ; 
in eo multz funt partes, quas enulcatius de- 


Ícripfit Suammerdamius , Nosomittimus quia» — | 
. à E A 
fatis clare funt ftyloexpreffz, proutfub micros | 


Ícopio apparuere. 
Num. 2, exhibet Nimpham ejufdem Vermie 
culi ; in eacaput , quod antea pendulum erat; 
nunc fuperficiem aque refpicit eique adharet 
beneficio antennarum A D, quz dilatatz ut duo 
canaliculi , eundem ufum habent, quem in ver- 
me cauda. Inexftremitate cauda bine pinnu- 
]z , & quidem aculeatz extant, quarum uni- 
cam tantüm effe Hookius , & Ex 

affir- 


I 
i 
| 
l 


| 
; 
3 
1 

[ 
n 
: 


Clafsis Undecima. 


affirmavit . Abdominis octo annuli apparent 


magis diftincti quàm in Verme , caput veró fub 
membrana tranfparenti latet, videnturque pe- 
diculi plicati fub alis , oculi tumidiores, aculeus 
feu Tuba circa oculos emergens. 

Sub num, 3. jam ipfe culex exprimitur nim- 
pha exutus. In capite funt Oculi, Antenne , & 
Aculeus; huic adne&untur bina partes aculeo 
«quales, quas Suammerdamius vocavit aculei 
Comites triplici articulatione divifos. Lanu- 
gine veítitos , ficuti eft aculeus , quinulla gau- 
det articulatione , & extremitatem habet quin- 
que longioribus pilis in girum difpofitis arma- 
tam, Iftetamen qui vocatur aculeus, fiftula, 
potius feu vagina dicenda, eft, in qua aculeus 
adeo fubtilis fervatur ; ut difficiliter quovis Mi- 


- €rofcopio deprehendi poffit . E vagina hac edu- 


| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 


l 
| 


&um expreffit Suammerdamius ficuti in hac ta- 
bula pingitur litt. C. non tamen ex illa emiffum 


a culice obfervare unquam potui, fed clariffimé 


vidi difrupta vagina, in ea latere, ut oftenditur 
in D, Antenna autem E FP , oriuntur ex globu- 
lis , & dividuntur in duodecim nigricantes no- 
dos , qui circumveftiuntur non lanugine, fed pi- 
lis tali ordine , ut fe mutuó interfecare videan- 
tur. Circa finem earum confpicuus eft alius no- 
dus cum pilis in circulum difpofitis. Reliqua, 
pars in acumen definit lanugine circumte&um. 
Hujufmodi Antenna divertimode in multis ap- 
parent efformatz ; putavit Suammerdamius , 


Culices foemellas inde dignofci , eó quód, licet. 


in duodecim nodos dividantur , ifti fex tantum 
pilis muniuntur ut litt. G. & aculei comites non 
adeo protendantur ut in maribus. 

Oculi totum feré caputoccupant , ficuti fere 


in omnibus hujus generis Infedtis: colore vire- 


Ícunt , forma funt reticulati . 

Reliquas partes Thoraci adnexas Suammer- 
damius ita deícripfit pag. 100. Thorax continet 
pedes, alas, & adhuc binas appendices ovali 
quodammodo figura , à qua eos malleolos nun- 
cupabimus. Pediculi fufci funt coloris feptem- 
que conftant articulis , qui in pediculis poftre- 
mis majores funt ; quam in prioribus , ac defi- 
nunt in duos uncinatos unguiculos; & plane» 
veftiuntur ubique fquammulis quafi lanugino- 
fis , inter quam lanuginem prorepunt nigrican- 
tes pili duriufculi. Ala circumcirca limbo quo- 
dam lanuginofo pratexuntur; prater hac ner- 
vuli, five quis venas putare malit ; per alarum» 
fuperficiem difperfi lemnifcis lanuginofis nigri- 
cantibus funt obfiti ; Alarum veró expanfio tra- 
lucet eftque membranofa . 

Talem defcriptionem refcripfi, ut aliqua ul- 
terius adderentur ; quz in noftris obfervationi- 
bus deprehendimus. Primo loco num.4. con- 
templandam propono Alam integram fuis par- 


339 


tibus perfecte abfolutam , & diligenter delinea- 
tam, Ineavidetur nervorum difpofitio  qui- 
busale membranula expanía femper contine- 
tur. Placuit eorum lanuginem claré recogno- 
Ícere ; apparuitque effe vcluti folia nervis ala- 
rum addita , ut Virgis arborum folia. Obferva- 
vi infuper memb:;anam fubtiliffimam frequen- 
tiffimis punctis notatam , ut apparet in ala fub 
num. 5. valde Microfcopio aucta . Ejus limbum; 
quem Suammerdamius vocavit lanuginofum. , 
potius ego dixerim foliatum ; emergunt enim ex. 
nervo , quo circundatur ala , frondcs triplici or- 
dine difpofitz , quarum longiores collocantur 
inter binas breviores , co modo , quo in Icone» 
apparet. Has recognovit etiam Lavenochius. 
Earum forma frondes olivarum imitatur valdé 
acuminatas , & quinque aut fex nervulis per 
longum firiatas. Velum infaper expanfum bre- 
viffimis , & raris pilis fine ullo ordine veftitur. 
Arduum autem eft fingulas hujufmodi alarum 
partes perfecté calamo exprimere , cum tenuitas 
ejus artificiofa fuperetur fabrica, qua certe pen- 
narum difpofitio in magnis Avibus fuperatur. 
Lanugo vcró feu fquamme , quibus crura , ven- 
ter, alieque partes circumveftiuntur, ab illis de. 
cife apparuerunt ut num. 6. indicantur. 


& VIL 


CVLEX Minimus Aculeatus 
Vulgo SARAPICO. 


Ulicum diftiactio perplexa, & obfcura, 
- omnes quidem Philofophos exercuit , in- 
quic Moufetus lib. 1. de Infect. c. 153. Qus nam 
fit hujus origo impoffibile mihi fuit deprehen- 
dere. Ex aqua cuin calce mita illam trahi pro- 
babile eft. Frequens enim in fummis caloribus 
circumvolitat ubi funt muii recenter dealbati 
quibus libeater hzret , ut calcis falem exugat. 
Velad fpeciem Culicum vinariorum fpecat, de 
quibus Arift. hift. Animal.lib. 4. cap. 8. Vina- 
rius Culex non advolat ad dulce quidquam, fed 
folum adacida. Si ejus molem refpicias, vix di- 
gnofcitur , adeo exigua eft , & fine colore. Dif- 
cile capitur ; có quód cum manum contra illum 
admoveas , leviffima aeris compreffione admo- 
nitus evolat. Avidiffimus humani Sanguinis 
nou przcipué venatur fine fono ; & licet acu- 
leum breviorem habeat, adeo profunde carni 
dormientis immergit , ut non raró e fomno do- 
lore vulneris excitec. Illum delineavi num. 7. 
Microfcopio valdé auctum . Prater thoracem; 
cui fex fubtiliffimi , & longiffimi pedes conne- 
&untur; feptem annulis diftinguitur Venter, qui 

| defi- 


339 
definit in mucronem alteri mucroni explicato 
conjunctum, Alas habet longitudine fere ven- 
tri equales quarom forma clarius apparet in» 
num.8. fupra nervulos fubriliffimos, & frequen- 
tes earum velum extenditur punctis minuti/fi- 
mis notatum , & tota hirfutz funt fpidis, & lon- 
gis pilis ; ficuti & reliqua» corporis partes. An- 
tcnnas binas plicatiles PP, emittit ex binisglo- 
bulis capiti adjectis, qux raris, & longis fetis 
ingirum difpofitis ornantur. Prater antennas 
alias duas craffiores Q. propé ritum haber, fe- 
ptem ; vel octo incifuris diftinct»s , & lanugine 
circumtectas . Inter has eft aculeus S. feu po- 
tius aculei vagina , aliquantulum retorta , & pa- 
rum longa. 

Aliud non valdé diffimile Animal forte inci- 
dit in laqueos , quod valdé fuerat molcftum, 
mole quidem equale fupradi&o culici.Illud pro- 
pterea non delineavi , fed folam alam 9. felegi ; 
quam diffimilem habebat , ficuti , & Antennas: 
Exilis unam indicat num. 10. decem compa- 
ctam globulis perfedé rotundis, dcb toque in- 
tervallo inter fe diftantibus , quibus in. girum 
adjecti funt pili loagiores, & pars extrema in» 
mucronem obtufum definit. Ala veró fubrilif- 
fima in acumen defiacas decem nervulis in lon- 
gum fuftentatur. 


$. VIII. 
Vd; m Ni DP Po s 


Pecies tot Papilionum funt,quot Erucarum, 

? quarum Aureliis quique] proficifcuntur : 
ne. eorum copiofam deícriptionem hic aggre- 
dimur. Quisenim fcecunditatem elegantiam- 
que Naturg hac in paite poteft exprimere? Non 
minüs certé lufit , vcl potiüs fedulo operata cft 
jn eorum variis veftibus, coloribus , orbiculis, 
liaeis ; globulis , meandris , (tellulis , tefferis 
laciniique ornand:s . Ex iis multiplices alis 
concharum inftar dilpofitis muaitz , aliz clava- 
tis  alizrotundis , aliz 1n latum expanfis ine- 
narrabilem nobis magis Dei potentiam , quàm 
mirabiles colorcs oftendunt.. Quam multz ope- 
re plumato , & phrig:o fuperbiunt , ac fi Natura 
in eis ornandis pigmentariam fuam omnem offi- 
cinam exhaufifíec. Papilionum formas , inquit 
Moufetus lib. 1. c. r4, apparatus elegantiam, & 
opulentas qui veftes intuetur ; quomodo ma- 
gnificum illum Deum opulentiz fuz authorcm 
non agnofcit ? 

Eorum copiofam: col'e&tionem difpofueram 
in Mufzo , qua intventium admirationem exci- 
tabat . At illius jacturam. Temporis edacitas 
peperit. lllos cnim integras fervare nulla arte 


Mufai Kircheriani 


potui primó contra tinearum minutiffimarum 
dentes : deinde contra tenui imam eorum com- 
pofitionem,nam in minuciffimum pulverem polt 
aliquot annos rediguntur . 

Á deat igitur qui corum fpecies recognofcere 
cupit ; tractatus Goedartii, qui multorum anno- 
rum fpatia laboremque impendir in hac curiofif- 
fima Papilionum indagine , adeat Infe&orum. 
Theatrum à Moufeto editum , qui lib.1. cap.14. 
fupra centum cleganter defcriptit ; in duo gene- 
ra dividens, quorum altero no&urni, diurni 
altero comprehenduntur , & in quovis maximi, 
medii, & minimi. Legat Aldrovandum lib. 2. 
de Infe&is ubi cap. 4. Papilionum fere centum 
fpecies , totidemque fere Erucarum compre- 
hendit. Nos tantum aliqua delibabimus Micro- 
Íícopio detecta , & à nullo ; quem fciam paginis 
confignata . Sunt Papiliones , przfertim eorum 
ale cinere aut pulvere quodam leviifimo con- 
fperi. De illis loquens Hieremias Martius in» 
carminibus Nicandri latiné redditis. Quezdam 
( ait ) cinerem dum prvenderis edunt. Ytum cine- 
rem feu pulverem fubjiciemus microfcopio re- 
cognitum . Num.t t. cjus granula indicat,qui, 


ut intüeris , tot penna funt feu foliola veli fub- 


tiliffini, ex alarun memoranula decifa: ut id 
melius appareat vide fub num. 12. alz fruftulum 
fub microfcopio vifum . Earum membranulas. 
extenditur inter nervulos indicatosab CC.DD. 
& fpatium inter utrofque nervos repletur pennis 
in membrana difpofitis fquamarum modo , feu 
melius dicam, peanarum in(tar, qua cutetn» 
Avium contegunt. lllud exa&é delineavi, ut 
mihi apparuit , non quidem totum hujufmodi 
pennis contem , fed multis in locis privatum 
eifdem , quarum tamen cicatrices, in quibus in- 
fertz erant , claré oftendebantur in utraque» 
parte paactis OO. notat , membrana enim illa 
diaphana eft , & fabrilifima . | 

Hoc curiofo alarum opificio in Papilionibus 


recognito , cupido mihi inceffit videndi, num. 


in omnibus idem effet , ejufdemque forma cinis 
fingularum, Fulvus erat Papilio ex cujus ala2 
fruftulum fupra defcriptum fuerat. decifun . 
Venatione proinde inftituta , multos colore , & 
magnitudine diverfos comparavi , quorum ci- 
neres microfícopio fubdidi. At mirum dictus 
quàm copiofa pennarum diverfa fpecies fefe» 
obtulit intuenti. Aliquas placuit calamo expri- 
mere. Num, 13. ,Papilionis pennas defignat 
fubtilifimas, & refpectu ceterarum. minimas, 


nervulo circundatz ille funt , é quo pediculus - 


formatur in ale membranainfertus. Fere ova- 

lem figuram imitaretur, nifi extremitas, cui 

adneéctitur. pediculus , aliquantulum inflectere- 

tur , ut in F. apparet ; aliquot tamen obfervavi 
|^ jn 


Clafsis Undecima . 


in extremitate oppofita dentátas inftar ferra ut 
in G. . 

. Num. 14. óftenduntur pennz ex alio papilio- 
ne defumptz ; longiffimz ille erant , ut expref- 
fimus foliaque chicorei imitabantur , quarum 
aliquot in parte pediculo oppofita bifida erant 
ut in A, 

Sub num, 15. penna indicantur veluti tranf- 
verfim detonfz , non recta incifione , fed denti- 
culata ut in B. robufto, & cra(fo pediculo predi- 
te qui fupra membranam ita extenditur, ut fla- 
bellum videatur efficere . 

16. Pennz aliz forma fere fimiles Superiori- 
bus , at minus latz, nervulo, ficuti aliz circum- 
date , quem claudit pediculus C. valdé brevis 
extra membranam tantüm extenfus . 

17. Ex Papilione primz magnitudinis , cor- 
pore hirfuto nigricante, fuerunt decifz hz pen- 
n& valdélonge, & robuftz. Videntur enim e 
nervulis compofitz , quos firma membrana, 
connectit. Partem, qua in ala inferuntur, valdé 
scuminatam habent, eam veró , qua in aerem» 
panditur ; cufpidibus oblongis armatam modó 
trifidam , interdum quadrifariam diviíam , ali- 
quando binas tantüm ; fxpe veró quinas cufpi- 

. des protendentem . ' j 
. Num. 18. eas pennas indico , quas obfervavi 
tanquam arboris folia non parum lata, modó 

. bifida, modo trifida , at femper cufpidibus inftar 
unguium in volucribus aduncis. 
| 19. Exprimuntur penne valdé fuübtiles , ac 
longs: earum pediculus bifariam illas fecans 
oppolias partes connectit. Ita protenduntur , 
ut nervulus , quo circumdantur ejus latera fere 
paralella efficiat ; at propé pediculum modó itj» 
circulum , modó in mucronem inflectantur. 
Singüls ternis ; vel quinis , velfeptenis cufpi- 
bus muniuntur nervulis ia membrana profunde 
extenfis . : | 

20. Non valde à fupradictis differunt hz 

alie , nifi quód pluribus ; & fubtilioribus cufpi- 
dibus (int przditz . Numerum enim octavum» 
not raró attingunt, quapropter extremitate» 
magis expanfía auras excipiunt: prope pedicu- 
lum femper femicirculum effingunt. 

31. Penne omnium longiffimz ; quó magis à 
pediculo recedunt , eó magis coarctantur, at 

, Circa medium latiores femper magis expanfze 
, protenduntur , donec folium fructicis expri- 
 máht, modó rotundum modó trifidum, & quinis 
etiam incifuris diftinctum , aliquando bifulcum 
utin A. : 
Numerus 22. pennulas demonftrat longas , 
& anguftas tribus ; aut quatuor acuminibus di- 
. fincas pediculo ad oppofitam partem ufque» 
| protenfo. 
23. Fimbriaale à Papilione defumptz , lon- 


340 


gis, firmis, & fpiffis cufpidibus armate. Hiftri- 
cis cutim dixeris fub Microfcopio apparentem. 
Ille tamen pili vix apparentes nudo oculo 
erant . 

24. Extremitas ex divería ala , fpitfis , & ob- 
longis , fed inzqualibus pennis laciniata, Al- 
tera alteri fine ullo ordine fuperpofita , Similes 
retulit Borellus obf. 56. fcribens: folium filicis 
imitantur , rurfumque villi pennam integram 
imitantur , aliquo pacto, nova villorum ex uno- 
quoque produdione. In quibufdam vero tri- 

lex eft feries villorum , in alis unica. 

Aliam nos ale fimbriam hic addimus num.25. 
ex papilione parvulo defumptam ; aurea illa, 
apparebat , & Microfcopio oppofita loagiffimis, 
anguftis , & innumeris peunis compacta,codem 
modo, quo indicat figura . Hzc felegi ex quam- 
plurimis alis Papilionum , in quibus diverfitas 
notabilis apparuit . Reliquorum pennze, vel 
omnino fimiles funt, vel parum diffimiles. Coe- 
terum colores adeó varios ofteatant , ut nume- 
rari non tam facilé poffiat. Eos omittimus,cum 
nudo oculo fatis claré confpiciamus , non autem 
alarum pennas, quas minutiffimum pulveren 
judicamus . "* 

Poft alarum infpectionem examen inftitui- 
mus reliquarum partium in Papilione, videlicet 
Antennarum , Probofcidis , & Oculorum ,qui 
in eifdem maximé protuberant . De his noftras 
obíervationes referemus cüm de Mufcis fermo 
erit. Probofcidem , & Antennas hic fubjici- 
mus. 

Duplex ergo Ántennarum genus recognove- 
runt in Papilionibus Au&ores, aliqui enim fuat 
longiores , breviores alie, ille fpiffis interno- 
diisconftant. Viginti quatuor numeravit Mu- 
raltus ; ut facilé quaqua verfus plicari poffint , 
& equali craffitie , precerquam in apice qui tu- 
berofus eft clavamque imitatur . Breviores 
affurgunt aliquantulum in arcum contortz , & 
plumiformes feu terno ordine pilorum ornata. 
Earum particulam expreffimus num. 26. micro- 
Ícopio recoguitam , quia inermi oculo ejus ftru- 
étura haud digaofci poteft . à; 

Subn. 27. intuere Papilionis Probofcidem in 
helicem pluries contortam , fenfimque attenua- 
tam , prout latere folet inore Papilionum, quod 
in duas partes diffectum receptaculum efformat, 
probofcidis convolutze capax. De hac Moufe- 
tus primum mediz molis Papilionem defcri- 
bens, fic ait; Na/f Joco capillus provenit birfutus, 
veluti in f/piram f[epius involutus , Qv pagina 88. 
Florentibus mal'vis maxim abundant Papiliones 
ex cujus floribus probofcide imvoeluta rorem fuc« 
cumque dulcem exfugunt ad corporis refecfionem. 
Hac tamen locutione non explicat. quo nan 
paco id peragant, nec ille nec alius quem. 

fciam 


3AT 


fciam partem recognovit ad fugendum inftitu- 
tam. Hc, inquit Joannes de Muralto num.1o. 
Miícel.curiof. obf. 82. dum mella , cv fuccos à 
floribus arripit extenditur . En igitur fub nu- 
mero 28. probofcidem aliquantulum explica- 
tim , prout fub microfcopio clariffimé apparuit, 
Bifida illa eft ut vides, feu ex duabus fiftulis 
compofita ; qug propé os conne&untur , & uni- 
cum canilem utrifque  zquivalentem effor- 
mant, Has fiftulas explicat Papilio ; ut vides 
in D. N. T. ad rorem florum hauriendum, (mel- 
le enim vivit, & humore dulci 6 floribus colle- 
&o ) quo haufto , continuó in helicem retrahit . 
At qua ratione ; mirum di&u eft, Divinzque» 
Providentix infigne argumentum! Tali enim 
arte Opifex ille admirabilis fiftulam huic beftio- 
le aptavit ; ut celerrime fimul copiosé alimen- 
tum fuppeditaret. En fub num.29. ad vivum 
delineatam probofcidis partem extremam. OO. 
Ilam expreffimus , ac fi effet floris foliolo appli- 
cata fupra lineam AC. quz pro rore fubeft. Non 
igitur probofcidis fummitate rorem excipit (pa- 
rum enim , & tarde fic hauriret ) ed quampluri- 
imis veluti papillis , feu multiplici ; ut ita dicam, 
ore DEF. in lineam difpofitis , quibus flori vix 
applicatis , vel unico hauftu , vel paucis attra- 
&ionibus abunde exugit, immiffo rore in omnes 
illos minores canaliculos ; à quibus deinde tota 
fiftula proboícidis impletur. Curiofo Natura 
infpectori remanet hic inquirendum, cur tali 
ftru&ura hz papille , quas octo circiter fingulis 
in partibus numeravi, fuerint tali modo fabri- 
cata à Natura , ut clarius expreifimus lite. DEF. 
Vides in MM. fi(tulam proboícidis , quz appen- 
dices habet perforatas laciniarum inftar . Huic 
adnectitur papillain iii. Anfortaffe putandum 
eft Tubercula illarore impleri cum attrahitur ; 
ncc ftatim à Papilione per fiftulam probofcidis 
deglutiri , fed tot effe receptacula pro humore 
illo fervando , vel ad aliquam utilem animalcu- 
lo fermentationem , & veluti primam digeftio- 
nem , ut dentium ope fit in coeteris , qua dentes 
habent, vel ad ejufdem delicias, quibus frui 
prolibito poffit , paulatim attrahendo vitalem , 
& fapidum illum humorem, dum quiefcit, ut ac- 
cidit in multis Avibus , qui deglutitos cibos in» 
ingluvie recondunt ; équa paulatim tranímit- 
tunt ad ventrem ? 

Dum hzc adnotarem oblatus. fuit Papilio 
prima magnitudinis. colore heluaceus , & hir- 
futus , in fuburbana cripta acceptus. Ex eo fiftu- 
lam exemi, qua fub Microfcopio expofita non 
parum ab alia difcrepans apparuit. Illam nu- 
mero 3o. expreffi in helicem aliquantulum con- 
tortam, & bifidam. In fingulis extremitatibus 
ultra quinquaginta lacinias , feu. appendices 
OOO. viginti papillas numeravi, non quidem 


Mufzi Kircheriani 


in una linea xquali fpatio difpofitas , fed unde- 
quaque à fiftula prominentes, ut exprimitur in 
aaa. Forma etiam differebant aliquantulum à 
fupradicis, 


SX. 
AM. AJ uS oO AT 


X Papilionibus ad Mufcarum venatum non 
inutilem , ut olim Domitianus , tranfitum 
facimus , hon quidem ad eas exacté defcriben- 
das. Tot enim illarum funt fpecies ; ut in ipfis 
pingendis, vel Apellem fudaturum dicendum 
fit ; fed ut earum partes przcipuas Microfcopio 
vifas exponamus, Cap.5 6. part. prima pag.235. 
de Viventibus &c. mentionem fecimus Mufcz , 
qua ex verme nato in Piíce putrefacto origi- 
nem traxit, cjufque figuram promifimus, qua 
vulgares Mufcas imitabatur. En igjtur illam» 


per partes hic fubjicio ; & primoloco num. 31. 


partem extremam corporis. Muíce enim quam- 
plurima im tres precipué partes dividuntur, 
Caput, Pec&us feu Thoracem ; & reliquum» 
corpus , quod cauda vicem fupplet. Septem» 
habebat incifuras fubalbidi coloris cum maculis 
fubnigricantibus ; eo ordine difpofitis , quo ca- 
lamus expreffit , brevibus , raris ; fed craffis pi- 
lis fetofas. Venter ex cinereo lutefcente diluté 


virefcebat . Pedori fex pedes adherebant,. 


quorum pofteriores longiffmi . Robertus 
Hooxius in fua Micrographia obf. 36. defcri- 
ptionem tradit pedis alicujus Mufca , & expli- 
cat quare parva illa animalcula in fummitateo 
tabulati alicujus fufpendi , ibique ambulare» 
poffint ; neque tamen exinde decidant; aitque 


optimam , & veriffimam rationem effe ut micro- 


Ícopio repertam , Muícam fub extremitate cu- 
jufque pedis duobus unguibus effe inftru&as, in 


maximé exiguos omnis generis corporum poros. 


facilé intrantibus , & plantas prxterea pedum» 
ipfarum innumeris parvis cufpidibus , carmina- 
torum peGines referentibus , effe cectas, quibus 
facilé adhzreant minimis corporum politiffimo- 
rum inxqualitatibus. Pedem tamen non ita ex- 
primit , ut ejus obfervationes legenti clariffimé 
fubjiciatur. Expreffit D. Jo: Francifcus Grien- 


delius Microgr. fig. 9. aitque ejus extremitati — — 


adharere bamulum feu ungulam , quibus facilli- 
mé obvia queque arripit , praterea pedes aculeo- 
rum maxima fcatere copia , non alffmiles inffru- 
enetto illo, quo Opifices in carminanda utuntur 
lana. Hos aculeos politiffemis infrgere rebus , in- 
que mena , vel muro , ab/aue ullo pracipitii metu 
divagari . Figuram ex ejus obfervationibus 
trans- 


Clafsis Vndecima. 


translatam hic appono num. 32. nec audeo con- 
tradicere. 

Nonnulli autem putarunt pedes ipfarum hu- 
more quodam glutinofo effe refertos , cujus be- 
neficio maneant affixe in omni re, quam» 
tangunt ; & quidem fufpicionem confirmant 
muícz , qua non folüm lignis, pomis , aliifque 
rebus adhzrent , fed fepiffime fpeculis perfecte 
complanatis, & fine ulla inzqualitate nitidiffi- 
mis non folüm verticaliter erectis, fed orizon- 
taliter jacentibus, & corum fuperficiem inferio- 
rem percurrunt. Qui nam veritatem affequa- 


. tur deduci fortaffe poterit ex obfervatione fe- 


l 


quenti . 
Jacuerant per aliquot dies Vermium crifali- 
des, ex quibus deinde orta fuit mufca, quam 


| defcribimus. Difrupto putamine demum appa- 


ruit in vafe vitreo , ubi crifalides condideram ; 
& quidem non perfe&é formata. Crura enim» 
non bené extenífa , & alas implicatas habebac , 
ut funt lorum frondes in calicibus: extenfis de- 
mum pedibus huc illac fupra vitrum difcurrens 
fefe plurimum contorquebat , ac fi doloribus 
angeretur: tota fepe intumefcens, vires fuas 
omnes infumebat , in repetitis nifibus, & inte- 
rim Ale , que complicatz, & humefa&e erant, 
paulatim explicabantur : demum beneficio aeris 
exficcatis , é reptili mufca evadebat volucris. 
Cum his conatibus alas explicaret , pedibus 
maximé extenfis firmiter adharebat vitro, non 
quidem unguibus. Vitrum enim maximé niti- 
dum , & levigatum, poros non adeó frequentes 
fubminiftrare illis poterat ; fed quibufdam pul- 
villis , qui in Mufca recenter formata maxime 
erant tumidi. Illos expreffi num. 33. & Micro- 
fÍcopio fübje&ti apparebant perfecte adhzrefcen- 
tes vitro ; in quo inclufz erant. Num.34. pofui 
eofdem pulvillos e contrario fitu vifos cum un- 
guibus fupradictis. Qui pulvilli albicabant cir- 
cumtecti lanugine breviffima, & pingui humore 
faturata. In aliis Mufcis eofdem pulvillos de- 
prehendi, fed minus tumidos , & bifidos ut 
num. 35.expreffi. Talesretulit Hookius pagi- 
na 168. Schem XXIII. fig. prima ; ubi exprimit 
"Ungues pilofos; mihi tamen apparuerunt fem- 
per veluti é bubalino cornu facti, nigri, & leves 
inftar unguium in Volucribus. 
Adhzrept igitur corporibus mufcz non fo- 
làm unguibus, fed cum opus eft fupra maxime 
levigata , beneficio humoris glutinofi , qui ex 
pulvillis pedum comprefsis tanquam fudor 
emanat , & inlanugine ipforum detinetur. 
Hanc obfervationem alia confirmat curiofif- 
fima, quam eifuperaddo. Dum obfervaremo 
Cyanum Turcicum , vulgó Fior 2' ambretta. , 
ob odorem fuaviffimum , quo redolet ; animad- 
verti aliqua puncta nigerrima , & pigro motu 


ES 


is 


per foliola di(currentia. Microfcopio oppofita 
apparuerunt Infecta mihi anonima , ut expri- 
muntur num. 36. Tribus conítabant partibus ; 
capite, dorío , ventre, poft quem fequebantur 
feptem annuli adjecta cauda . Sex pedibus erant 
pradita ; quorum duo infimi ventri copulaban- 
tur quatuor alii Pectori, in articulos divifi ut 
in figura exprimuntur . Capiti binz antenna 
prominebant , feptem incifuris plicatiles.Dorfo 
erant affixa dug alx in extremitatibus ita con- 
nexa ,ut nunquam explicari poffent. Membra- 
na propterea carebant, longis, & nigerrimis 
pilis tantüm hirfutz, qui aliquando attolleban- 
tur , ut in hiftrice aculei. Sed ad rem noftram. 
Quatuor priorum pedum extremitates, ita effor- 
matz erant , ut crumenas fimularent é membra- 
nula lucidifima compactas . His utebatur 
Animal applicando fupra vitrum , & quotief- 
cumque reptatum geminaret, totics crumenulas 
illas dilatabat ; premebatque iifdem vitri fuper- 
ficiem , cui hoc modo adhzreícens citiffime» 
progrediebatur ; in quo motu inutiles erant pe- 
des ultimi , utpote talibus pulvillis humectanti- 
bus orbati ; & fimul ac vitro impiagerentur , il- 
lico propter levorem labebantur. Similes pe- 
dum lapfus notavi in Pediculis , Pulicibus, coe- 
teri(que hujufmodi infectis inter duo concava» 
vitra inclufis , licet longis, aduncis, & firmis 
unguibus effent predita. Experimentum fumat 
curiofus , ponendo aliquod hujus generis fupra 
laminam vitream perfectélevisatam; deinde fi 
attollat , vertatque , ut ea pars , inqua eft ani- 
mal , planum orizontale refpiciat , cadet profe- 
é&to Animai , fed hxrebit diu mufca , laminam- 
que pro libito fine ruinz metu percurret. Certe 
mihi pluries accidit refpiccre Cimices in vitrea 
cucurbita inclufos, nunquam ad ejus os potuiffe 
pervenire; etenim progredientes ftatim ac ad 
latera afcendebant aliquantulum verticaliter 
cre&ta, labebantur ad fundum. 

Dubitavi propterea, An idem putandum ef- 
fet de ftellione ; qui frequenter hic Romx fub 
te&torum imbrices latet ; & tempore zítatis cir- 
ca feneftras domorum auras captat , feu mufcas, 
ut Varii putant , aucupatur. Hzret ille non fo- 
]üm fub cubiculorum fornicibus , fed feneítra- 
rum vitra citifim? percurrit, pertrahitque fui 
corporis molem non parum gravem. Adexa- 
men igitur revocavi ejus pedes ope microfcopii, 
corumque digitos vidi armatos quinque ungui- 
bus brevibus , maximeque aduncis, & acutis 
inflar unguium in fele & prater ungues totam 
digitorum partem , qua fubje&um corpus rc- 
ptantes tangunt , in plura pulvifcula mollia, & 
humida effe divifam ; eo ordine, & numero ut 
apparetnum.37. — . 

Hzc notafle füfficiat circa pedes Mufcarum , 


Gg quo- 


343 


quorum duobus anterioribus pro manibus 
utuntur, quatuor aliis juvantur in jnceffu, Nunc 
alas infpiciamus , quarum ramen remigio non» 
utuntur, ut Vefpertiliones. Siquis diligenter 
eas infpiciat ; quando fub fole expanduntur , 
variis pictz coloribus apparent , ceeterum é fub- 
tilifima ; & diaphana membranula compacte 
fuat , qux nervorum beneficio expanfa confer- 
yatur, Sed quàm varias in mufcarum alis ner- 
vorum difpofitiones Natura effinxerit , quis va- 
leat explicare?modó plures modó pauciores nu- 
merantur, totidemque funt eorum diverfz 
compages.quot diverífz funt Mufcarum fpecies . 
Alam defumptam & fupradi&ta Mufca hic n. 38. 
exhibeo Microfcopio auctam , in qua fideliter , 
& ad vivum expretfi nervorum feriem , & con- 
nexionem , quibus compacta erat. In utraque 
parte membrana, quz inter nervos contineba- 
tur brevibus , & raris fpiculis munita appare- 
bat , infuper cjus fimbria exornata. quadam pi- 
lorum ferie, quam non vidi in Schemmateo 
XXVI, ubi Hooxkius fig, 2. mufcz alam elegan- 
tiffime exprelfit ; an ex incuria fculptoris, an ex 
defe&tu ala omitfa illa fueritincertum efti unum 
Ício , illam femper à me obfervaram fuiffe , ut 
in fruftulo ale ad vivum delineatz num. 39. ex 
quo arguitur 3 adeo Mufcam fuifle Microfcopio 
auctam , ut deca dici poffet tritumillud, De» 
Mufca Elephantem facere, 

Quandoquidem. Elephantis nomen ufurpa« 
tum eft ; in mentem revocatur Probofcis, quam 
cum Elephante habet communem , quaque de- 
pafcitur, Z4 fca ulcifeitur y inquit Moufctus 4 
non aculeo , ut Apis , Cx Vefpa ;fed ore € probo- 
Jeide . Ex ipfa dens foras prominet quo pungit s 
lac » & fanguinem bibit, quem non magno dolore , 
Jed. titllante , eorumy quos pungit , exbaurit , 
Dentem tamen non defcribic, nec exprimit, 
Griendelius obf: 11. fig. 6. de illa fic refert. 
Vuigo Mufcas acriter pungere aiunt, quod tamen 
veritati baud uidetur confinum , quin potius ro- 
Jhri bujus , feu promufcid.« ope iuterpremunt, quod 
ab aliis Cultcum Jpeciebus J£ngulare babent , in 
voffello enim ve lingua M ufca ne veffigium qui- 
dem aculet efi , quin potius forcipe gaudet , qu& 
Jefe aperit iterumque. pro libito claudit , C], ta- 
men Hookius in tua Micrographia pag. 165. de- 
Ícribit exacté mufcze aculeum cjus fieuram ex 
Schem. XVI. fig. 2. acceptam tranftuli in meam 
tabulam num, 35. ut clarior fieret Hookii de- 
fcriptio, que in Ephemeridibus Litteratorum 
an, 1668. 20. Decembris refertur fic. Conftat 
aculeus Mufcz ex duabus partibus, cujus prima 
d. b. plures habet nodos , five juncturas f.g. h.i. 
preterea plures aculeos p. q. r. f. t. perfeété un- 
gues cati alicujus repraíentantes , quos Mufíca 
extendit  & retrahit , quando lubet, Aera» 


H 


Mufzi Kircheriani 


pars cufpis eff aculei , que in prima perinde atque 
gladius in vagina inclu[a eff , que etiam pluribus 
ab utroque latere unguibus u x y. eff armata » at- 
que eis adbaret aculeus ulneri à M ufca inflitdo, 
quo etiam impediunt ,ne illud iterum confiringas 
jur. Quod veró maximé dolorem aliquem exti- 
tare poteft liquor aliquis corroffuus , €v veneno- 
Jus vagina inclufus , in vulnus immiffus corrodit 
ffbras , Gv inflammationem efficit , Ex ultimis 
verbis praebetur anfía inquirendi, an Aculei, 
Dentes, & Ungues multorum animalium, quo- 
rum vulnera mortem inferunt , illam efficiant 
humore aliquo in vulnera immiffo , & quo nam 
pacto id fiat, an potius aliaratione ; quam ali- 
bi ad trutinam Obíervationum expendemus, 
Coeterum. Hookii obfervationem non refpuo , 
quamvis in mufcis vulgaribus probofcidemo 
femper obfervarim , & nunquam aculeum ; po- 
tuit enim illud obfervari in aliqua mufca mihi 

ignota. 1 
' Patent veró in omnibus oculi , qui funt emi. 


fitii, & maximam capitis partem occupant, Pri» - 


müm à Íe obíervatos affirmat Jo: Baptifta Ho- 
dierna in opufculo cui titulus eft /'Occbio dellaza. 
Mofca , ubiait : Vedeff nella fuperficie comve[Ja 
dell'occhbia , detta Cornea della durezza, ches 
piene , e dall'effere trafparente come una laminet- 
ta di corno ambiente tutta la Jeflanza dell? occhio 
un grand fimo numero di ornat [fee fe tttonmi deff- 
nate , € trate per linee curve , e circolari , che», 
irá di lora fono equ diflanti 4 e paralelle , f cbes 
attra'verf[audoft le une cen le altre ad angoli etti, 
rendono tutta la comveffita dell occhio d.ffinta in 
numero cosi grádescbe eccede il tremillenarioyrap- 
prefentando ambito dell occbio un emisfero di- 
Jflinto in tre mila piazzette quadre , cbe va[fem- 
bra una vvagb [fima flruttura di mofaico di catam- 
te particelle uguali commeffe . D. Griendelius 


veró obferv. 2. fig. 8. talem oculum delineari | 


curavit , addiditqi plu/quam raillena quadratu- 
rarum millia fuum detexiffe Microfcopium . At 
D.Hookius, quiacuratittimé fuam microgra- 
phiam calamo expreffit in Schem. XXIV. ob- 
ferv.42.delineavit oculum reticulatum quidem, 
fed in unoquoque retis fpatiolo globulos collo- 


cavit , & cum proportione paulatim diminutos. 


Ejus particulam € Schem. XXIII. fig. 3. defum- 
ptam hic fubjicio num. 36. in qua orbicula no- 
vemdecim difpofita tali modo funt , ut inter ea» 
remaneant fpatiola trium angulorum , qui e li- 
neis curvis globulorum mutuó fefe tangentium 
procedunt . In fingulis apparet duplex obje- 
&um , nempé feneftra cubiculi oppofita. - 
Ego meam obíervarionem expono aliquan- 
tulum à fupradicta difcrepantem . Pluries enim 
infpexi corneam fuiffe quidem divifam à Natura 
in :quales particulas ; ut ait Hodierna, at non 
ità 


"n 


[ 
| 


! 


| 


. Claflis Vndecima. 


ita dué&tas divifionis lineas ; ut quadrata forma- 
tent , fed areas fex angulorum , in quorum fin- 
gulis cornea pellucida protuberat globuli parti- 
culam fimulans , fpatiis intermediis triangulari- 
bus obícuratis. De numero tacco. Nimium 
enim laboriofum erat numerare. Hac globulo- 
rum difpofitio clariffimé fub microfcopio pa- 
tuit contra lucem expofito. Videbam enim ex- 
tremitatem cornea difruptz non eo modo , qub 


in AB C. Hooxius delineavit, orbiculorumo | 


fcilicet circumferentiam ; fed duo latera Hexa- 
goni perfe&tiffimé ab aliis propinquis feparata ; 
ut apparet num. 37. 

Non defuitqui talem globulorum congeriem 
putaverit auditui potius infervire ,.quàm Vifio- 
ni. In Ephemeridibus Litteratorum Romanis 
anni 1669. refertur P.Francifcus de Gottignies 
in Collegio Romano S. J. Mathefis Profeffor in 
hac fententia fuiffe, cui me fubícribere vetat 
operofa , & valdé accurata anatomes, qua, 
Joannes Baptifta Hodierna hanc Infe&oramo 
particulam examinavit , illam percurrat curio- 
Íus in tractatu deoculo mufcg Panormi impref- 
1o 1644. 

Curtalem oculi ftru&uram Natura fabrica- 
verit in mufcis aliifque Infe&is puta Papilioni- 
bus &c. non adeo in promptu eft judicare , Pe- 


| trus Borellus obf. 53. dixit mufcas per cancellos 


cernere , C» fortaffe pro uno mille accipere . Àt 
ratione , & experientia improbatur h&c opinio. 
Verius Hodierna exiftimavit illa folüm objecta 


»wideri , quorum fpecies perpendiculariter per 


corneam immiffa ad centrum oculi poffunt per- 
venire, in quo vifio perficitur non quidem ob- 
fervando per talem corneam in multiplices or- 
biculos divifam , aliquod obje&um , illud vide- 
mus multiplicatum , ac fi fpecillo diverfarum fa- 
cierum intueremur . Probabilius dicà Naturam, 
quz nihil fruftra operatur, cum hujufmodi In- 
fe&is tribuerit caput ; & oculos immobiles , 
quos nequeunt pro libito circumferre ad evi- 
tandum quidquid nocumento effe illis poteft , 
huic defe&tui fupplere oculo emifsitio in plures 
quafi oculos divifo quibus ftatim quacunque» 
in parte dignofcunt , quidquid fibi utile, vel 
noxium aderit. Hanc rationem deduco ex ver- 
bis Galeni , qui cap. 8. lib. ro. de ufu partium 
alt. Nom à quavis pofftione "vifibilia omnia 
cernere. poffunt oculi , cum neque ex. obliquis 
Ac lateribus , neque ex  pofferioribus ,. ne- 
que ex fuperioribus , neque. ( ut. fJummatim 
dicam) aliud quidpiam, nif quód pupilla 
éx direcTo queant cernere ,ff igitur immobiles pe- 
nitus oculi extiti/Jent quod ffbi ex directo oppofF- 
tum effet dumtaxat videntes , pauciffima prorfus 
videremus: eb eam fanó caufam ea fic difpofuit , 
ut plurimum circumagi, C cum ipffs totum etiam 


344. 


collum ad motum facile babrle &ve. Diviüt autem 
opus reticulatum in plura fpatiola exagona , ut 
quamplurimas particulas collocaret aptas ad 
vifionem. Superficies enim fphzrica in nullas 
figuras zquales melius, & in majorum nume- 
rum dividitur ; quàm in exagonas. Quot veró 
ille fiat in mufcz oculc non adeo facile eft nu- 
metare. Refert Hoo&ius in fingulis oculis fc- 
ptem millia earum ineffe. 

Quandoquidem de mufca fermo füit, apte» 
hoc in loco addam tres muícas mihi anonimas , 
quas forté deprehenfías Microfcopio fubjeci.. 
Erant ille adeo parv , ut vix oculo inermi di- 
ftinguerentur , fed in ea parva mole, quàm in- 
gens elucebat Divini Opificis peritia! Ex ima- 
gine ipfarum facilé deduci illa poterit. Num.39. 
reprzlentatur mufca minime molis, quz in fa- 
rina triticea paícebatur , fenis pedibus, alis 
brevibus , & anguftis munita . Caput valdé 
compreffum , & thoraci adhzrens illi erat , in 
quo dua parvi antennz , & rari pili. Poft dor- 
fum fequebatur annulus, & venter in fpeciem 
Coni formatus , huic tres alix appendices velu- 
ti campanule conjungebantur. Num.4o. ex- 
preísi aliam , qui dum ftriberem , fupra pagi- 
nam requievit , in motu celerrima. Puactum» 
calami , nifi motum habuiffet , eam exiftimaf- 
fem , adeo nigra erat, & parva. Microfcopio 
vifa apparuit ut exprefsi in tres partes divifa, , - 
caput , dorfum, & ventrem. Huic duo copula- 
bantur appendices veluti baculi fragmenta ro- 
tunda , & traníverfim diffeda : é Dorío promi- 
nebant binz alz valdé longz , fed angufte. Ca- 
piti poft binos globulos duze lone antennz 
valde acuminatz , & aliquantulum flexibiles . 
Senis pedibus reptabat in tres articulos divifis ; 
quorum medius albus erat, ceteri ut & reliqua 
partes piceo colore infecti. Num. 41. eam po- 
Íui quam in vafculo vitreo reperi , ubi poma, 
granata putrida condebantur. Minima erat 
mole , & licet alas haberet , faltu potius , quàm 
volatu utebatur , & velociter pedibus reptabat. 
Erant hi in tres articulos diftin&ti , quorum ul- 
timus in oco alios dividebatur . In capite,quod 
fere rotundum erat , binz antenae decem  no- 
dulis plicatiles prominebant ; venter in extre- 
mitate valdé amplus quinque incifuris compa- 
€tus , & duabus fubtilifsimis alis, altera alteri 
fuperimpofita tegebatur . E 

Hzc alia fub num. 42. delineata , cafu inven- 
ti, mole minima , ut vix dignofceretur oculo 
inermi, fub Microfcopio pofita valde venufta. 
apparuit. Colorem ex «neo aureum oftentabat, 
oculos rübeos , & fere totam capitis molem im- 
plentes , pilis raris brevibus , & nigerrimis hir- 
Íuta: pedes illi erant in tres articulos divifi , 
dorfum in duas partes diftiné&um , huic venter 

Gg 2 copu- 


345 
topulabacur novem incifuris aliquantulum fle- 
xibilis, infuper duz ale femper expanfz e te- 
nuifsima membranula diaphana à nigro nervulo 
circundata; & piceis maculis notata , ut expri- 
mitur in figura, | 

Numerus 43. indicat mufcam pulcherrimam, 
quz poft fex menfes é nucleo gallarum prodiit, 
volatu , & motu tarda , licet quatuor alis ; & fex 
pedibus effer predita. Colore heluaceo infe- 
&ta , tota frequentifsimis ; & brevibus pilis vil- 
lofa. Caput notavi amplum , & depreffum cum 
oculis reticulatis fed parvis, Ex eo prodibant 
dux longe antenne plurimis articulis plicabi- 
les, infuper alit due appendices tribus vel qua- 
tuor partibus compofitz , Illud exprefsi fepa- 
ratum fub num. 44. ex ea parte vifum, ubi os 
apparebat verticaliter bifidum , ut in Papilioni- 
bus, fine ulla probofcide, Sub num. 45. dcli- 
neavi partem extremam cruris cum duobus un- 
guibus harpaginis inftar concinnatis.  Alarum 
ftru&ura valdé notabilis fe obtulit ; Minores 
enim (ine ullo nervorum additamento ad auras 
pandunrur, majores veró plures habent nervos 
arcificiosé difpofitos ; omnes tamen alz frequen. 
tibus pun&is piceis funt notate, Cum ezdem 
plicarentur ; ventrem fere media fui parte fupe- 
rabant longitudine , & nervorum difpofitionem 
indicabant ; ut fub num. 45. exprimitur. 

Aliam mufícam minimam, & nigerrimam, 
examinavi curiofo Naturz rimatore dignam», 
Eam vides fub num.46, cum oculis emifsitiis , 
reticulatis , probofcide amplifsima , & plicabili; 
cruribus longifsimis , ut in culicibus , quinque 
articulis compofitis , alis pilofis fupra plures 
nervos extenfis. Torace amplo , & villofo , 
ventre quinque annulis, & cauda bifariam di- 
viía ; velociter gradiebatur, binas ramofas an- 
tennas cervorum in(lar oftentans, Unde pro- 
dieritincertum eft. — 

His adneóto füb num. 47. Infe&um anoni- 
mum non minus elegans quàm rarum. Illud fu- 
pra faxum viridi lánugiue ; feu mufco circumli- 
tum detexi microfcopio. Erat enim adeo par- 
vum , ut fine illo ab oculo non poffet videri . 
Nigerrimum apparuit , exceptis cruribus , quz 
minio faturata micabant , ficuti oris mandibulz 
forcipis inftar concinnatz. Prope has promine- 
bant é capite dux longiffim antennz in tres 
articulos divifz , quibus recté extenfis , veluti 
duabus lanceis non folum iter pertentabat , fed 
frequenter extremitate uncinata apprehendebat 
quidquid objiciebatur , ut greffum hoc pa&o 
facilius promoveret , | 


Mufzxi Kircheriani 


& X. 


PEDICVLV.S , PVLEX, 
& CIMEX. 


Oft Culices , & Mufcas alia tria Infe&ta ex- 

E. pono homini infeítiffima. Primum Pedi- 
culus eft , Pulex Secundum , Tertium Cimex. 
Horum duo prima multi defcripferunt , praci- 
pue Hookius. Quamvis feedius nihilfit quàm 
Pediculus; repreíentatus tamen per microfco- 
pium tam eft notatu dignus , quàm horridus af- 
pedu. Ecce figura num.48.'quam Hooxkius de- 
lineari curavit, & perfeáé mez obfervationi 
collimans. Dubitatur circa tale Infectum An; 
aculeo praeditum fit ; quo pungat, an potius riu 


mordeat, Supradictus Hookius in pixidem in- 


clufit aliquod ejufmodi duos dies , neque illi de- 
dit quod ederet, & manui fux impolitum , ob- 
fervavit poftea immerfiffe roftrum fuum D. in» 
pellem , neque tamen ulla ratione aperiri rictus 
vifus eft. Griendelius veró obf. 2. fig. 3. cum 
triduó fpatio capfula pediculum fine omaí victu 
jnclufum cuftodiviffet , atfirmavit obfervaffeo , 
eum manui fuz impofitum przparaffe fe ad. fü- 


&um , vidiffeque quoque nafum ejus fatis pro- 


funde. cuti infixum , immó aperto ore perexi- 
guum fanguinis fluxum ftatim ex promufcide in 


ventrem , atque ubi cor, & hepar cum pulmoni- : 


bus locum habere videntur  definentem. Ob- 
Ífervavi ego illum pluries ; femperque promu- 
Ícide orbatum vidi , & non nifi coftrum , depre- 
hendi , in quo caput acuminatur ; & aliquantu- 
lum aduncum , quo vulnerando excitat in cute» 
dolorem , & foramine inítructo fanguinem exu- 
git ; qui ad interanea tranfmitti videtur fub mi- 
crofcopio motu quodam uadulatorio ; qui cum 
jucunditate confpicitur melius oculis , micro- 


Ícopio armatis , quàm defcribitur. Coeterumo: 


fex conftat pedibus cancrorum inftar combina- 
tis tribus majoribus , tetidemque minoribus ar- 
ticulis. In extremitate cujuíque pedis binas un- 
gulas habet , quibus capillos apprehendendo 
fupra eofdem inambular ; Si cum Pulice conjun- 
gatur ait PhilippusJacobusSachs in meffe ob- 
ferv. Microfcopii , Mifcel. curiof. tom, 1. p. 52. 

uafi duorum monftrorum in amphiteatro , ut 
& motus , & ebullitiones fanguinis ab ira exci- 
tate conípiciantur . Experimentum fumpfit 
Griendelius , viditque tanta inter aculeata bae 
cataphratia infe(la obortam pugnam, ut iX 
ait ille ; fufficienti admiratione defiribi queat.quo 
Jurore aculeatos fuos pedes , &* ungulas fibi imui- 
eem unmiferiut riiu , - promufcide fut preben- 

erinf » 


i 
| 
1 
| 
| 
I 
! 
| 


Clafsis Undecima. 


devint 4 Qv ingenti cum acerbitate cuti infixerint, 
ut fanguine [ic vebementiffmé commota , tumul- 
suario quodammodo conciderint , & invicem ffbi 
certatiles , quaff de vitloria obreperint , nona 
fecus ac ff pediculi loco Cracodilus , & pro Pulice 
ineruflatzus Rbinoceros certarent , Hac innuiffc 
fufficiat ; ut cujufvis pateat quàm mira fint Na- 
turz opera , qua in minimis tanta funt , ut om- 
nem fuperent captum , & cum nobistalem Mi- 
crofcopia praftent ufum , exhibeant Creatoris 
optimi ineffabilem Potentiam , & Sapientiam , 
qui minimis hifce particulis vifum fugientibus 
miram partium ftructuram conceffit. 

De Pulice, quem num, 49. expreffi, parum 
eft quod addam ; Convenit enim cum imagine 
ab Hookio diligentiffime expreffa , in qua vide- 
tur Animal loricatum ; & longis aculeis muni- 
tum. Exprimi etiam curavit ejus imaginem in 


fuisobfervationibus D. Griendelius, & Romz 


1685. publicavit D. Tortoni ; at Calcographi 
incuria ; ut puto, non fideliter delineatam, pra- 
cipue aculeum , quo fanguinem Animalium» 
Pulex exhaurit ; vel fortaffe ob difficultatem,ob 
quam ille exa&té obíervari non poteft ; promi- 
net enim fub binas capitis antennas inter binos 
articulos duorum anteriorum pedum , iique ut 
plurimum occultatur , | 
-. Ut poffit Naturz rimator obfervationes ite- 
rum inftituere , & meos fupplere defectus, pla- 
cuit talium Auctorum obíervationes adducere. 
Num. 5o. eft Pulicis aculeus à D. Tortoni Ty- 
pis datus. Num. 51. exprimitur ceo modo ; quo 
D. Griendelius retulit obf. 2. fig. 4. Num. veró 
52. illum pofui ab Hookio fignificatum , Deni- 
que num. 53. delineavi, ut mihi fub perfectif- 
fimis microfcopiis pluries , & pluries apparuit . 
Quatuor igitur partes clariffimé recognovi in 
ejus riu perfe&ifimo microfcopio armatus, 
quod dedalex manus D. Adriani Henrici dc» 
Ravefway hollandi mihi fuppeditarunt . Hic 
enim vir maxime ingeniofus, & morum probi- 
tate zque praclarus , tanta folertia ad animi fui 
laudabilem relaxationem hzc inftrumenta opti- 
cà conficiebat , ut certe fine ullius injuria exifti- 
mandus fit nulli Artifici fecandus. Prima, & 
fecunda funt A & B, quz partem fuperiorem ro- 
ftri Avium exprimunt, fed bifidam verticaliter, 
& valdé acuminatam , & cornea lamina compa- 
&am. In medio hujus bifidi roftri collocatur 
probofcis D. membrana duriffima conftans , & 
raris pilis hifpida. Eft hzc inlongitudine bifa- 
riam diffe&a inflar manubrii cultri plicatilis ; 
recipitque intra cavitatem aculeum C. quo vul- 
nerat , & fanguinem attrahit. Fiftuix enim in- 
flar cavitatem habet, per quam ad guttur O. 


| 'flatim tranímittitur fanguis é vulnere acce- 


ptus, Cum ad vulnus diíponitur attollitur va- 


346 
gina D , & extenditur aculeus C. eo modo, quo 
videmus Lumbricos acuminari aliquando,quem 
profundiffimé infigit cuti animalium . Sub num. 
$4. indicavi eafdem partes infra roítrum de- 
preffas , (ub num, $5. eafdem fupra roftrum ma- 
ximé elevatas. In triplici enim fitu obfervatas 
femper eafdem recognovi ; cum pulex glutine» 
affixus papiro rabie quadam excitatus , fxpe» 
eam fiftulam attolleret ; educeretque aculcum 
paratus ad vulnera . 

Quod ad hujus Animalculi geneíim attinet ; 
innuimus cap. 72. partis primx de Viventibus 
probabiliter fponté primüm provenire juxta. 
multorum fententiam , licet aliquam deinde» 
prolem efficere valeat ; ut illi probant. Pulex 
enim dicitur Ifidoro tefte , quafi pulveris filius. 
Ariftoteles lib. 5. de hift, Animal. cap. 3 1. affe- 
ruit fieriex fordibus ficcis, & aridis tanquam 
ex materia. Lib, veró primo de gen. Animal, 
Cap. 16. addidit ex coitu generare quofdam 
vermiculos inftar Ovi . Suammerdamius de» 
Infectis pag. 66. docuit illum originem habere: 
ex lende , in quo fubrufum colorem induit, & 
omnes mutationes , quas in lende fubit micro- 
Ícopio fatis acuraté obíervari poffe. Egoau- 
tem , ut verum fatear , talem ex lendc propaga- 
tionem nunquam potui obfervare. Potui qui-. 
dem difpofito pulice intra duo concava vitra ad. 
obfervationes, videre ova ab illo producta,quie 
num. 5 6. delineavi albiffima , & nitida. Ex illis 
pulices expectavi, prodiittandem ex uno co- 
rum parvus vermiculus albus , qui brevi tem- 
poris intervallo periit ; reliquis ovis penitus 
exficcatis. 

Nafcitur veró ex lende feu ovo Cimex , Ter- 
tium homini Animal moleftiffimum , loquor 
hic de domeftico quod propofuimus. Illud ex- . 
pretfi num, 57. inftar facculi oblongi cum oper- 
culo , prout fub microfcopio apparuit. An veró 
lendes,feu ova ab aliis producantur incertum 
mihi eft : certiffimum veró, me nunquam po- 
cuiffe obtinere à cimicibus quamplurimis ii» 
cucurbita virrea cum ore aperto fervatis propé 
rimulas lecti , ubi alii multiplicabantur. Ex qua 
obfervatione Ariftotelis , & Moufeti fententia 
non parum roborari mihi fuafum eft , athrman- 
tium eos generari ex humoribus circa lectos pu, 
treícentibus , & é lignis paulatim exudantibus , 
quamvis poffunt etiam:coitu propagari. Falfo 
tamen dixit Moufetus Cimicem pedes habere» 
Juxta collum breves utrinque tres. Ejus imagi- 
nem num. 58. exhibui juxta prototypum pluries 
diligenter obfervatum , nec apud ullum re- 
rum naturalium perfcrutatorem ad vivum ex- 
preffum , 

Senis cruribus intres articulos divifis reptat 
velocifüme ; quorum pedes binis unguibus 
adun- 


347 


&duncis D. armantüur. E capite bina prodeunt 
antenna C. in tres particulas divife adjecto 
globnlo in earum radice , illis iter perter.tant 
in curfu , fub eifdem eminent duo tubercula , in 
quibus rotundi oculi F. é pluribus globulis 
compadi , effigiem frage feu fru&us ficomori 
exprimentes, Pilisraris , brevibus, & craffis 
omnia membra villofa funt. Inter hec Aculeus, 
«quo ferit prodigiofus . Intuere probofcidem. 
AE. veluti in tres particulas diftin&tam , & pli- 
cabilem in À. Hanc femper pe&ori adhzrentem 
fervat inter duo priora crura; elevat veró cceler- 
rime : cum ad fu&tum fanguinis adhibere vult,& 
angulum reum efformans , ex illa, tanquam é 
vagina acutiffimam acum B. emittens ; profun- 
diffimé vuluerat . : 


SUXT 


ACVLEI , .SPINJE , DEN- 
TES.8 VNGVES 


acuminati. 


Um de Aculeis horum  Animalculo- 
rum homini Beftiifque infeftiffimorum 
Íermo fuerit , in memoriam revocatur con- 
troverfia illa percelebris inter Scriptores in- 
quirentes : an Acumen- Aculei ;, quo letha- 
liter. vulnerant Scorpiones , vel faltem ma- 
ximé nocent, ficuti & alia Infecta , puta Cra- 
brones ; Vefpas, & hujufmodi, foramen aliquod 
habeat , per quod noxium humorem immittant 
in vulnera. Infit necne foramen aliquod Un- 
.guibus Avium rapacium, Spinis Piícium , Den- 
tibus Araneorum , Luporum , Canum ; Serpen- 
tum , & pracipue Viperarum. 
Controvería quidem curiofiffima hzc eft,fed 
accurato oculorum examiae omninó componen- 
da. Si enim. Áranearum dentium moles adeo 
augeatur microfcopio , ut Elephantis dentes 
reprafentent , in illis rimulz omnes clare pate- 
bunt , & videbitur ut ampla cayerna foramen. , 
quod aciem oculorum effugiebat . —Confido 
enim ; verbo abfit invidia , quamplurimos fic 
detegendos effe errores, quos plerique majo- 
rum , tum ob falfas aliorum narrationes , tum 
induítriz experimentique vitio commiferunt; 
ut jan agnituri fint Homines , qui attendere in 
hanc rem velint , quàm neceffatiam , & quàm 
utilem his nos propofuerimus difquifitionem . 
E: ut fingula breviter perluftremus , circa Scor. 
pionis aculeum paucis me expediam . Galenus 
lib. 6. de locis affc&is cap. 5. dicit illi foramen. 
nullum inefle ; Plinius ; Tertullianus ; S. Hiero- 


"Mufzi Kircheriani 


nymus S. Bafilius, Áldrovandus , & alii con- 
tendunt Scorpionem non ferire tantüm aculeo , 
fed ex eo excernere aliquod venenum , illudque 
in vulnus immittere. D. Francifcus Redi deo 
Generat. Iufe&t. pag. 126. impreff. Holland. re- 
fert àfe examinatum fuiffe talem aculeum fub 
microlcopiis optime elaboratis ; fed fruítra, im- 
mo expertum fe effe talem aculeum , praefertim 
in Scorpionibus Tunctanis duriffimum , & ta- 
lem , ut nulla ratione ita comprimi poffet , ut 
foras prodiret quidquid in cavitate aculei con- 
tineretur. At demum cum veram effe crederet 


. opinionem Galeni , cafu fibi accidiffe ; ut in» 


acumine minutiffimam , & fere invifibilem gut- 
tulam aque candide viderct, qualem poftea. 
pluries vidit, cum iratus motu Ícorpio fcrire» 
nitebatur , indeque collegitfe verum effe , quod 
JElianus , & Grazcus Scoliaftes Nicandri dixe 
runt , affirmantes , aculeum Scorpionis ufquea 
adeo infenfibiliter perforatum effe , ut omnem 
oculi aciem foraminis illius ftru&ura effugiat .. 
Hujus veridici auctoris obfervationem ample- 
&or. Contradixit veró Ludovicus Lucatellus 


Medicus hermeticus in Arcanorum Theatro 


cum fcripfit ; Scerpros nullos fufo «eneno , fed 
tautum aculeo cauda aut interitum ,aut graue 
negotium percu[fJorum vita faceffere . Quemad- 
modum aculei ceteri, cortice qui levi fim cum fnt 
nzibilominus in cutem adathi , dolorem ,vuborem » 
&umorem non contemnendos iyferunt. 

Ex Auimalculis natura armatis Apes funt; 
beneficum alioqui genus ; quarum & Vefparum 
inter venena per plerofque Scriptores reponituf 
punétura. His Crabrones gravius fauciant » ut 
carnem alte extumefaciant, & dolore verberent.. 
Sic Avium rapacium Ungues ac Roftra malcfi- 
cà , licet intrinfecus minime venenata cenfet 
Cardanus lib. 7. de Rer. variet. cap. 35. & 37* 
& vencnatos opinatur aculeos omnes Pifcium » 
prafertim Paftinace maring. Angelus Apro- 
fius Eremitarum Auguftinianorum Decus , un- 
gues humanos prodidit venenatos. Ariftoteles 
lib. 9. hift. Anim. 44. affirmat idem. de ungui- 
bus , & dentibus Lconinis , Baccius lib, de Ve- 
nenis , venenatum facit Lupi , & Canis rabidi 


' dentes. Gulices, Pulices, Cimices & hoc ge- 


nus in Venenofis repofuerunt Arabes AuGtores, 


quia beítiolas hujufmodi venenum praeferunt 
moríu . 


His omnibus tamen foramen negavit Natura, 


per quod veneficum liquorem vulneri immit- 


tant , quod oculis clariffime patet ope microfcos | 


pii. Unde autem tumor , dolor, atquc interi- 
tus derivet, cum fauciant , non eadem intet 


Scriptores opinio eft. Plures ob caufas hoc fie- 
ri docet Severinus in Vipera Pith. illamque ext- 


ftimat non minimam ; qua ex coco Vulnere, de 
: quo 


 Clafsis Vndecima. 


quo nulla fanguinis effuffione fa&a , ille grume- 
Jeit € vwvenefiit, verba funt Severini edocti a 
Joanne Fernelio lib. 2. de abd. rer. cauf. cap.1 5. 
qui grumeícentem fanguinem ad proximam ve- 
neno pravitatem deduxit. Collifionis plerum- 
que vitio nerveis particulis defixa , quam peffi- 
mam omnium caufam advertit. Ambrofius Da- 
reus lib. 20. cap. 9. E forma aculeiíeu dentis 
etiam provenire poffe docet Cardanus lib. 11. 
de Venenis, quippe multum facit modus, & 
forma teli ledentis. Sic ia enfibus lima exafpc- 
ratis plurimum atrocitatis ineft ; fic aduncis , & 
hamiformibus telis . 

Derivant etiam ex humore noxio , qui circa. 
dentes vel aculeos effe folet, & ab ipfis eo afper- 
fis in vulnere , dum feriunt , relinquitur. & quó 
potentior eft, eó magis, ac citius corrumpit , 
vertitque in naturam fuam fanguinis maffam; ut 
ignis, qui urendo crefcit. Venenum enim Ser- 
pentum;ait Ambrofius Leo Nolanus probl.321. 
et bilis calidiffima , & fubtiliffima , qua fic citó 
intrat corporis meatus , inqueeis corrumpit s 
quas invenit humiditates , vertitque in fapores 
craffos, ac venenofos. Venenum canis rabidi 
atra eft ; quz fpiritus adftringit, atque exficcat, 
refrigeratque immedicabiliter . In irato enim» 
animali bilis fubtilitlima in totum corpus diffun- 
ditur , & fic de czteris philofophari debemus . 

Hanc ultimam nocendi rationem in multis 
accidere , pro comperto eft, pracipue in Ára- 
nex Tarenting, & Viperarum morfu. Dentes 

. utriufque microfcopio examinatos hic propono. 
. Primoloco num. 59. Dentes duos , qui in Vi- 
pera maximi funt ; & Canini feu Leonini vocan- 
, tur. Illos fic defcripfit Severinus cap. 7. S. 4. 
| part. 2. Dens Vipera tenuis , acutus , aduncus , 
| fub extremam cufpidem btfpidus ,, multiplex , c 
| füffulofus . Cufpis enim acicularis eff , qua folida 
| pariter , C acuta nulli Beffiarum generi ferarum, 
| zn inquam Urfa, uon Apro , Leoni , T igridi, 
Pantera aut quibufdam Ferisinditum dentem, 
cavum tum fecundum longitudinem tum fecun- 
dum amplitudinem , preterquam viperino , nimi- 
vum ut fngularis , C inaudita foret buic in zo- 
tendo praerogativa » quam cavitatulam edocii 
Jubdoli ZEginete , ne viperam 1pff tratlantes ja- 
| €ulato inde "veneno cenficiantur y maffa vifcida» 
| confueverunt. obdurare , Galeno monitore lib. de 
| Bberiaca ad Pifonem . 
|. De iifdem loquens D. Redi Obfer. de Vipe- 
| ri$ pag. $8.ait. Diczi Dentes interius funt cavi, 
perforati canalium inflar , ufque ad extremum 
| apicera , C» viderunt eos per microfcopium moder- 
| Ql Scriptores , uideri poffint etiam ffne microftopto, 
| quando /écci fuut , Cy ob id leuiter contuf fendun- 
| tur per longitudinem radicis , ufque ad acumen 1n 
tres aut quatuor feff ucas monfirantes ad oculuti.. 


349 


internam cayitatem , quam etiam Antiqui obfer- 
arunt y C precipue Plinius. 
Illos curiofa indagine pluries obfervavi, & 


fub optimis microfcopiis apparuere , ut in ima- 


gine num, 6o, expreffi a mefunt. Adunci qui- 
dem inftar unguis in fele, & adeo acuti , ut fi 
contra lucem infpicerem, veluti e criftallo com- 
pactos effe judicarem. Hac ratione eorum ca- 
vitatem clare deprehendi , non cazaltum inftar 
ufque ad extremum apicem ; Sed dentium inftar, 
quibus Elephantes armantur, videlicet cavita- 
tem , cujus bafis erat in dentium radice , apex 
veró non in eorum acumine , fed circa medie- 
tatem , reliqua parte folida ufque ad dentis api- 
cem , in quo nullum foramen ineft. Illam cavi- 
tatem expreffi fub num. 71, ubi AB C , often- 
dit dentem bifariam per longum divifum ADC, 
oftendit cavitatem internam. 

Ex hac obfervatione clariffime patet non pof- 
Íc a Vipera per internam cavitatem humor ve- 
nenatus in vulnus immitti ; ut docuit Severinus ; 
nec talem cavitatem receptaculum illius effe , 
fed talem humorem relinqui a dente extrinfecas 
humefacto , Cum enim dentes viperarum ad 
vulnus difponuntur , incipit flavus ille , & pefti- 
lens liquor fuper illos difcurrere non intra cavi. 

em , fed forinfecus a radicibus ad acumerno , 
qui liquor palatum humeéat, & in vaginis den- 
tes operientibus reftagnat ; generatus inuniver- 
Ío capite , ut ait Redus pag. 65. & derivans for- 
taffe ad vaginas per quofdam ductus Salivales ; 
quos forte caput illis communicat. Enim veró 
ficut dentes non funt ex fe venenati , neque re- 
ceptaculum veneni, fic virus divifim acceptum 
vim nullam habet , ut enecet , quod non unico 
in loco probat Severinus in Vipera pytia tract. 
de Viperis, & idem Redus, experimentis plu- 
ribus edocti. Non habent igitur ; reíamo , Vi- 
perarum dentes canaliculum , & ductum aper- 
tum , per quem refufum delabatur toxicum, 

Non fecus philofophari debemus de Araneis, 
qui Venenum non ictu ut Scorpii, fed moríu 
cjaculantur. Quantüm moríu nocere poffit in. 
aliquibus precipue Regionibus ex Diodoro Si- 
culo lib. 4. cap. 3. accepimus ; & ex Strabonceo 
lib. 16. ubi fic fcribit." Ultra Lybias , & Zephi- 
ros eft Regio deferta ob Scorpionum , & Ara- 
nearum multitudinem . Cum potu aut cibo aí- 
fumpta Aranez inzqualiter univerfum corpus 
calore, frigore , horrore , & prurigine afficiunt , 
inllammant , tumefaciunt , torquent , fed cere- 
brum maxime tentant , unde fcqui neceffe eft 
nervorum difteafionem , tremorem , &in uni- 
verfa cute frigidum fudorem. 

Inter Arancas praecipua eft Tarentina vulgo 
T arautola dicta , cujus virus miris modis infen- 
fom eft Agricolis ; cum mcefílis cempore in colli- 

gen- 


349 
gendis fructibus occupantur . Ec ( tefte» 
D. Wolfrido Senguardio) ;ziiciendo , €» denti- 
bus mordendo ladit , d» venenum dum aperturam 
roftro «el dentibus facit , ex ovefuo in uulnus vel 
itjum immittit . Mordet , inquit Kitcherus, dea- 
Lbs, non pungit aculeo ut Apis. Martinus Li- 
fter in libro, quem erudite compofuit de Ara- 
necis, deícribens cap. 1. eorum partes. T'elis , 
inquit ; ab ipfo ore procedentibus univer/£ Aranei 
donantuy , at ea duorum , ficut ipff. Arvanei gene- 
rum funt , vel enim ex duobus fpiculis in modum 

forcipis bamatis conflant , ut omzibus offonoculis, 
vel ex duobus brachiis forcipatis, /Fue in binos di. 

ios diduéiis, more cancrorum marinorum , ut 
binoculis « Ab illis verà fus venenatus , Qv per- 
niciofus , quod iis tela admodum tenuia , &v anga- 
Jfa fut , &- qua facillime in corpus penetrent , e 
alte inffdcaat 5 ab bisforte innocuus morfuss & 
paulo poft zriufgue geaueris Maribus Tela, cv 
majora » € validtora funt , duplicemque iis ufum 
prefant ad vim inferendam , ut in arripiendis » 
occidendis mu[cis , aus illarum vim repellendam 
ulcifcendamoe . 

Examinavi propterea binos Áraneorum den- 
tes inftar forcipis fimul coeuntes , precipue in» 
Tarantula nec inveni aliud roftrum fuperaddi- 
tum , üt narrat Senguardius , quo venenum(íh 
vulnus immittat , Illos füb num. 62. delineavi 
microfcopio iuctos.. Eorum fubftantia fere cru- 
ftacea, & tragiliserat , intus aliquantulum va- 

ua, fed in. folidum acumen. definens fine. ullo 
foramine ; quapropter evidenter probatur noti» 
poffe venenum in vulnera transfundi , nifi eà 
uod noxius ille humor, quo maxime Aranei 
abbundant , deatesipfos humectet, & in mor- 
fu fanguinem aliorum inficiat: ea ratione , qua 
D. Redi expertum fe effe teftatur in fua Erifto- 
]a ad D. Alexandrum Morum , ubi pag. 18. hec 
habct. Cum ex-vsginis dentium , ev ex palato 
Viperarum exemifJem omnem. liquorem flasuum y 
C v fiojum, qui inerat , ungebam cum ipfo , cv 
ollinebam aliquas virgulas Jcoparum , quas acu- 
1a cufpide preparabam in modum minoris fagitta, 
| Qv fubito ipf£s puugebam decem pullos columbitos , 
relinquebam infixas , Gv abfconditas in vulnere.» 
jfFas uenenatas virgulas, C» columba non fuper- 
vivebant duas vel tres boras . Sed ne quis poffet 
dubium movere num mortua illa fuerint ratione, 
Jemplicis 'oulneris exafperati per contiuuas puu- 
Guras florum virgultorum , eundem ludum cum 
aliis quatuor columbis vepetebam , fed non cum.) 
virgultis liguore 1ffo venenato intintlis , qua non 
nioriebantur . 

Quandoquidem in Aranea Tarentina obfer- 
vatio hac defumpta eftlubet hic addere hujus 
valde noxii Infecti imaginem , num. 61. parum 
microfcopio auctam. Dina antenna five corni- 


Mufzi Kircheriani 


cula illi ierant. capitis inferta tribus jun&uris 
conftantia. Octo pedes pectori inferebantur y 
quorum quatuor anteriores longiffimi , duo po- 
ftremi breviores , fuperabant tamen alios duos 
intermedios. Omnes Araneos internodia'ter- - 
na habere in cruribus affirmavit Lifter , qua 
etiam in Tarantula numeravi , eorum extremi- 
tates duobus fpiculis aduncis muniuntur ; qui- 
bus fila arripit. Cutis pilis obtegebatur brevi- 
bus, ficut & crura , qux nigris maculis nigrica- 
bant , alternatim. cum offeis difpofitis. Alvus 


notabili incifura a pectore dividebatur, & val- ^ 


detumefcens longitudine bis equabat reliquas 
corporis partes. Ejuscutim tophaceam traní- 
verfim fecabant Zonz nigricantes. Caput vero 
nulla incifura ab humeris pe&oreve difcerne- 
batur, & in eofex oculiinter Áatennas appa- 
rebant , quorum duo aliis quatuor majores , 
omnes nigerrimi  & fphzrici protuberabant eo 
modo difpofiti ut in figura num. 62. exprimun- 
[ULM 

De oculis Araneorum dubitavit Lifter an fe- 
narius, velo&onarius, velbinarius in ullo in- 
veniretur. Dixittamen eorum fitum maxime» 
diverfum effe ut aliam atque aliam figuram con- 
ftituant. Borellus in obfervat. Microfcop. binas 
eorum difpofitiones ponit, ut in Tab. num. 63. 
& 64. expreffimus. A curiofo Fontana Obf. 9. 
obfervatum fuit Araneas fex oculos habere». 
Joannes de Mey obf.8. rcm exactius perpendens 
omni microfcopiorum genere optime , & fine. 
ulla caligine octo in eis oculos inveniffe fe ait ; 
lunatim difpofitos in fronte fexin prima phalan- 
ge, & duos in fecunda. 

Hanc oculorum multiplicitatem in Araneis 
non ad predam tantüm commodius difcernen- 
dam infervire putat Lifter, fed in reticulis etiam. 
conficiendis . 

Fila autem emittendi rationem Veteribus fe- 
re incognitam fuiffe affirmavit idem Lifter c. 3. 
de Araneis in genere, & ab ipfo priz7 obfer- 
vatam. Putavit Ariftoteles Hift, Anim. lib. 9. 
ut ipfemet Lifter advertit, de generat. Infect. 
pag. 168. fila non ab intrinfeco emitti tanquam 


excrementum ,ut Democritus ait ,fed extrinfe- 


cus de fuo corpore veluti corticem , aut more» 
corum , quz villos fuos ejaculantur ut Hiftricis. 
Sed erravit , ut optime notavit D. Redi , ubi ait 


dum Araneus ftruendo loculo pro ovis occupas - l 


batur, datam fibi effe facultatem videndi fta- 
men non ex ore , ut fcripfit Borellus in cent. ob- 
fervat. fed imo ventre deduci . Hoc tamen» 
JElianus, Moufetus , Plinius, & multi alii no- 
tarunt przcipue P. nofterJofephus Blancanus in 
Ariftot. loca mathematica titulo Arazeorum tn- 
duflria. Notarunt infuper hzc fila non folümo» 


fponte emitti ; fed vi, & nolente animali mant 
alie- 


) 


D 


, 


aliena educi. Eis utuntur Áranei ad mufcas cu- 
licefque venandos , & licet fint manibus orbati 
tanta conficiunt arte fua retia, ut nec artificis 
peritiffimi manus poffit illa imitari. Unde apud 
Sympofium Enigmatiftam de fe dicit Aranea. 
Nulla mibi manus eff , pedibus tamen omnia 
unt . 
pati curiofitate ; & oblectamento non femel ob. 
fervavi muícze venatum ab Aranea factum. Sta- 
tim ac mufcam dentibus firmavit, illico fila ex 
anu ejaculans , illa prioribus pedibus celeriter 
apprehenfa fupra predam tranftulit, & in om- 
nes partes circumactis , ejufdem pedes, & alas 
yeluti funiculis multiplici, & iterato nexu dc- 
vinciebat. Mufca fic primüm celerrime colli- 
gata neabiret, commodius deinde iifdem filis 
rete feu facculum efformavit , in quo fine ulla, 
evadendi fpe captiva muíca remanfit ad venato- 
ris famem explendam. | 
Curiofam ac eque difficilem indaginem me- 
rentur Araneorum fila , ut dignofcatur , quo pa- 
&to obdurentur ftatim ac in aerem extra anua 
funt educta . Illa enim inquit Blancanus zoz 


 «ent;nentur intus tauquam in gíomo vel fpira con- 


syoluta , led materia eorum nil aliud eft nifi fuc- 
cus peculiaris, & glutinofus in proprio , & de- 
terminato vafe corporis Aranei fervatus , at vix 


| edu&us in folidum filum tranfit , quod nec aqua 


liquefcit , nec igne; fi torreatur , Nullus ; quem 
fciam , indaginem hanc profequutus eft , ficuti 
nec de filo Bombicum ; quod quidem eaídea, 
patitur difficultates . 

- Breviter illam tantüm indicavit P. Daniel 
Bartolus tractatu. de coagulat. $. 1. ubi conclu- 
dit coagulationem humorum hujufmodi ind-» 
provenire, vel quia fal aliquod contineant, quod 
acr perfiringat ; & obduret non fecus ac aqua, 
ferrum candens, velquia ftatim ac aeri expo- 
nuntut , privantur calore debito , quo in corpo- 


. tibus latebant fluidi, quamobrem ob tale coagu. 


lum a Natura inditum fiant filailla prodigiof., 
Aranei , & Bombicis, cujus filum , Boile dime- 
tiente de mira fubtilic. Effluviorum cap. 2, ultra 
trecentarum ulnarum longitudinem exporrige- 
batur, nectamen nifigrana duo cum dimidio 
ponderabat . Nongentas ; & triginta bononien- 
fes pedes quare , quod retexitur , adhuc füper- 
ftite exteriori lanugine ; & poftrema folliculi 
inepta parte affirmat. Malpighius . Putarunt 
olim Auctores , microfcopio non dum invento, 
fila hec ex ore Bombicis emitti. Atufu utiliffi- 
mi hujus inftrumenti Joannes de Mey profert 
Clariffime deprehenfum effe fericum zioz ab ore.» 
Jed e mammis , quibus dorfum eorum fcatet. eru- 
&lari , quod ore quidem deceypunt , & applicant. 
Attanti Viri narrationi opponitur obfervatio , 
quam in fuo crudito Tra&atu de Bombice refert 


Clafsis Undecima . 


350 


Ex. Malpigh. dictus ab Hardéro in Epift. 1682. 
Jo. Schrochio , Sagaciffimus nature Rufpator. 
Inter agendum , ait ille epiftol. de Bombicibus 
pag. 24. per vicescaput retrabit Bombyx, parum- 
que baret , deinde elongato corpore , mutatoque» 
greff^ majori cum alacritate opus aggreditur , 
Nec diu venit bafftandum , an ab ore vel ab eff ve- 
7o alui flamen emittat , cum fenfu: manifeffe pa- 
teat fub ore brevem quamdam probofcidem pende- 
re ueluti mentum , a cujus extremo perforato ex 
delato illuc glutinofo fucco a fericis ducfibus ex- 
primitur . 

Antequam ad aliasobfervationestranfeamus, 
hic mentio opportune fiet aculeorum , quibus 
Apes, Fuci, & Vefpa intime Animalia perfo- 
diunt. Apis exactam anatomen prabuit Fraa- 
cifcus Stelluti Academicus Lynceus , & in ere» 
incidi curavit omnes ejus partes , oculos lin- 
guam , cornua , jubam, pedes , & aculeum. Ego 
aculeum obfervavi , quo Crabrones armantur , 
Deícribuntur hzc Infecta elegantiffime a Mou- 
feto Thear. Infect. cap. 9. ubi ait, illa ferocia , 
& iracunda maxime effe , tantzque item mali- 
gnitatis , ut ter novenis ictibus hominem , imó 
quidem equum iaterficiant; ideo maxime vene- 
natà eorum fpicula exiftimavit , qu: ab Ovidio 
11. Metam. ardeztia dica fuere , ajperrima.s 
a Virgilio 4. Georgic. Attamen illa funt, ut de- 
lineavi num. 65. robufta quidem , & longa, fed 
omnino levigata , nitida ; & acutiffima. Si veró 
quaratur unde venenatus humor in ictu relin- 
quatur, idem dicendum effe puto, quod de» 
Araneorum, & Viperarum dentibus demonftra- 
tum eft. ! 

Dubium remanet circa Urticz fpicula. Fo- 
lium enim urticz fpiculis acutiffimis effe coo- 
pertum notiffimum eft. Hooxitus illa accurate» 
delineavit in fua micrographia ObÉ.XXV.p.t 42. 
aitque eorum baíim , qua ex facculo aut vefica, 
flexibilis fubftantiz conftat , & figuram fere cu- 
cumeris filvefiris refert, liquorem acrem , & 
venenofum habere inclufum , cufpidem autem 
ex fubftantia conftare duriffima , & validiffima , 
inque medio habere foramen aliquod , ex quo - 
liquor ille venenofus in partem lzfam fe infi- 
nuat  & dolorem ibi excitat , id quo facillime; 
obíervare liceat per accuratum aliquod micro- 
fcopium. Siquidem extremitas illorum fpicu- 
lorum contra bafim prematur digito , tunc enim 
per illos aculeos pellucidos manifefte afcendere 
& defcendere apparebit liquor. Hzc omniale- 
guntur in Ephemeridibus Eruditorum ex Hoo- 
Kio defumpta 1 o.Decemb. ann. 1666. 

Non valde diffimilia documenta inveni it» 
continuatione Epiftolarum D. Leewenhock 
pag. 107. ubi fic habet . Urzice tamin foliis fuis» 
quam in caulibus acutis aculeis /foe flimulis funt 


Hh infirue 


351 
in[lruéia , qui maxima ex parte admodum duri ; 
e ffrmi funt , erafflfi-na verà burum aculeor ums 
porticula qua folio /fue cauli affixa eff , admo- 
dum mollis ,, &vflexibilis efl , cv quando bi aculei 
ffue flimuli in boc vel illud latus i»flectuntur , at- 
que boc modo quoque mollis particula aculei infle- 
itur , tum aculeus nunquam aut raró incutem 
nofiram tran/meare potef? . Et paulo poft: coz- 
templabar bofte Urticarum aculeos non tantam ., 
undique cavitate quadam effe inffrutlos , verum 
etiam tum temporis , cum urtica in florid ffrmo fo- 
rent fhatu , in multorum aculeorum exiremitati- 
bus bunc bumorem protrudi , qui tum cum per- 
quam exili globulo in extremo aculei fene confide 
bat. Hoc a me vifo alias formabam cogitationes, 
mbique imaginabar y ut c« fi nos ab iffis aculeis 
talt tantummodo pungarmur , ut acule fupremam 
dumtaxat cuticulam nofiram veluti. pevfoderent , 
Q ut nullus aculeus 1m cuticula noflrafrangere- 
Iur , attamen dolorem , Cx extumcfcentiam com- 
periremus ob caufam , faltem burzor ( qui ad f£- 
uem bujus acuiei ftus eff , aut qui ob aculer motum 
ex eodem proirud: poffet ) inpartes feufftivas no- 
fira cutis penetret , atque ibidem aliqua vafa at- 
tingat , Fue ledat , unde cutieula nofira mediante 
acuto fale in boc bumore fto , vebementer admo- 
dum extumefcit . 

His obferyationibus eruditus , caufam non» 
plene affequor , ob quam urtic& tantum nobis 
concitent dolorem , ac cutem noftram ita extu- 
mefcentem reddant. Si enim urtice humore il- 
lo noxio abundant ; cz fforid fimo funt in flatu, 
ut affirmat fupradictus Auctor , deberent profe- 
&o tunc temporis magis in cutem perftringen- 
tium penetrare ejus fpicula, & majorem excita- 
re dolorem , licet mollia, & tenerrima fint , & 
tamen majorem excitant urticz veteres , qua- 
rum aculei facilius, & profundius penetrant, 
utpote magis duri , & folidi , in quibus hic Au- 
&or affirmat fe obfervafie bumorem exaruiffe . 

Hancherbam examinavi perquàm diligenter, 


& inveni quidem ejufmodi fpiculis effe arma- ^ 


tam , qualia ab his Auctoribus defcribuntur , 
non veró liquorem ita per cavitatem eorum. 
aícendere, ut poftea e preffis fpiculis per eorum- 
dem apicem in partem lzfam immittatur. Api- 
cibus enim talium fpiculorum nullum foramen,» 
ineft, neque rimula ulla , e qua talis humor 
queat prodire. Quippe Veprium inftar funt , 
feu melius dicam dentium Viperarum ,quos vi- 
dimus effe quidem partim vacuos , non autem» 
totos a bafi ad cufpidem , fed ficuti funt cornua 
Boum , & dentes eburnei Elephantum, qui api- 
cem habent e folida fubftantia fine ulla cavita- 
te. Quidquid fit de tubulisexilibus , & capil- 
laribustalem fubftantiam conficientibus a Lee- 
Yenoch explicatis in continuatione fuarum Ob- 


Mufzi Kircheriani 


fervationum Epift. ann. 1687. qui ad rem no- 
ftram non fpe&ant. 

En Tibi fub num. 66. obfervationes, quas 
circa tales urticz fpinas adnotavi percupidus vi- 
dendi ejus humoris immiffionem .- Intuere pri- 
müm fpinam QP, cujus bafis eft QO .. Erat 
fpina quafi e criftallo clariffima formata , appa- 
rebatque mihi contra lucem obfervanti cavitas 
R Q, pars veró P R , omnino folida ,. & acutif- 
fima. Pluribus modis tentavi, ut deprehende- 
rem an liquor contentus in bafi feu veficula QO, 
afcenderet intraífpinam , ut affirmat Hookius , 
an potius extra exfudarer , & fpinam madefaces : 
rct, atplurics veficula illa valde compreffa dif- 
rupta eft ; nec femper in eadem parte , nullo pe- 
nitus humore e fpinz apice exfudante , etiamfi 
mult2 ex iis detonfz effent ; & cacumineorbatae 
ut apparet in H. Apparuit quidem humor ; ]e- 
viter compreffa baíi C I ,. afcendens in cavitate» 
C B , ufque ad A, nec valida licet compreffione; 
potuit unquam procedere ; rumpebatur potius ; 
ut dixi veficula , non autem fpina : eó quód hzc 
folidiore fubftantia conftaret, illa veró fübtiliffi- 
mà membrana. Hanc obfervationem . defumpfi 
in fpinis recentibus, nec ad maturitatem perfe- 
&am perdudtis. Urtica enim tota referta fpinis 
eft, fed inzqualibus, &aliqua tardius aliqua 
citius perficiuntur. Qug citius perficiuntur non 
folim paulatim obdurefcunt , fed fuam tranfpae 
rentiam feu diaphaneitatem deperdunt, & in» 
aliquam partem inclinata a veficulis feu bafibus 
divelluntur jam humore nutritivo faturatz.Cla- | 
rime hoc vidi fpinis E E; infpinis FKLG, 
quarum balis dum gradatim gracilefcit, & exfic- 
catur divellitur paulatim a fpina , donec fponte 
Íua penitus decidat , ut ex arboribus flores. Hec 
omnia facili methodo inípicies, (i cuticulamo 
Ípinofam urticz inter duas lamellas vitreas niti- 
diffimas taliarte claudas , ut dum microfcopio - 


- 


opponuntur poffint fpinz prolibito a lamellis ; 
vitreis comprimi fine ullo periculo erroris ; quo. 


certe decipietur oculus ; fi alia ratione tale exa- 
men ihítituat . 
Cum ergo dolor excitetur a fpiculis recenti- 
bus humore foetis , & magis a fpiculis veteribus 
humore deftitutis, cum feriunt urtice , ex tali 
humore acri, & noxio profecto non provenit 5. 
fed e frequentiffimis , & levibus pan&uris, qua- 
rum fingule parvum vulnus in cute relinquunt 5 
quz vulnera dolorem excitant in partibus cutis 
lefz: Ubi enim divifio fit partium corporis ani- 


mati ; ibi ftatim dolor excitatur, & fifanguise — 
vulnere emanare non poffit, inflatur cutis, in- - 


flammantur partes , utpote e naturali fitu femo« 


tz ac dolor auctus perfeverat , donec debitam» — 


unionem partes illz recuperent , 


$. XIL.- 


* 


lcu 


Clafsis Undecima. 


pe OXTE 
FLORUM Recrementa . 


N Vegctabilibus , quàm elegantia phano. 
JL mena Microfcopiorum beneficio detecta, 
dunt, alias nulla ratione obfervabilia ? Equidem 
nonnulla Plantarum femina tam minutz quan- 
titatis effe deprehenduntur , ut ea propter , fine 
prorfus femine plantas nonnullas oriri videri 
pofünt , & vif etiam antiquioribus Philofophis 


. fint. In primis autem fe miratum effe, ait Fri- 


dericus Schraderus pag. 14. loquens de Micro- 
Ícopiorum ufu, raram & elegantem filicis fe- 
minis ftru&turam ; dug enim granula illa in dor- 
Jo félicis harentia per microfcopium contemplor 


aug ille » apparet nil aliud illa effe , quàm multa 


parva folia ta fibi invicem. appofíta ut burfulam 
qucft feu folliculum conflituaut , in quo multe vo- 


- 4und« /flique delitefcant , veri feminis vifum nu- 


dum penitus fugientis receptaculas qualibet au- 
tem illarum ffliquarum peculiari fao pedunculo 1n 
folliculo firmatur , qui non tantum qmamffliqua 


partem attingit ,fed totam pene ejus peripberiam 


gingit , ac quod in primis curiofum eff , peduncu- 
lorum quilibet , ffliqua ad maturitatem appro- 
qiuquante, elateris ia modum fe expandere niti- 


| etur 5 adulta veró illas acjam perfetia , tandem 


eiiam fubito d'ffilit , ut difrupta per medium ffli- 
UA » €ui firmiter juncius eff peduuculus , couten- 
ta feminis granula e longinquo f/pargat , Qv iz ter- 


| ram quaft diffeminet . 


Addam ego Phenomena , quz circa Plantas 


-sicrofcopiorum ufus patefecit. Flores multa- | 


rum felegi , ut clare deprehenderem , quidnam 


- effent pulvifculi, qui fzpe in centro eorum in- 


veniuntur ; & quibus apices ftaminum pracipuc 
«circumteguntur. Illos appellant Botranici Re- 
erementa, & vidi non omnia cjuídem effe figura, 
ficuti ex variis progerminant feminibus , fic ipfa 
quoque Recrementa variam inter fe faciem» 
oftentant , quz non nifi per microfcopia agno- 
fcitur.. Obfervavi igitur pulvifculum , quo Li- 
liialbi ftamina flaveícunt ; & apparuit ut n. 67. 
delineatur. Ovareferebatfedaurea, & valde» 
nitida , ac fi pulvere tripolino diu effent perfri- 


»cata. Eandem apparentiam fere exhibuit fub 


microfcopio pulvis ftaminum ;, qui in flore 7 4- 
berofo emicant , illumque fub num. 68. expofui. 
Sub num, vero 69. Globum vides brevibus mu- 


-€ronibus circumquaque aculeatum , inftar rici- 


ni, quo caftanez conteguntur. Hanc figuram. 
demonítrat pulvis, feu recrementum ; quod in 
centro floris malvz flavefcit ; nec adeo facile ra- 
tio excogitabitur prodigiofi hujus artificii prop- 


352 


ter maximam exiguitatem nulli cogniti , oii lu- 
xuriantis Natura lufum illud effe dicamus . In 
centro floris malvz craffus pediculus ex rubro 
violaceus affurgit , qui in multiplicia alia fta-. 
mina dividitur rubefcentia, ut inlittera À B, 
fub num. 79. exprimitur. His adharrent hi glo- 
buli beneficio ftamiuis fubtiliffimi eo modo , 
quodin C DE , E enim & F , oftendit unum» 
ftamen optimo microfcopio attente examina- 
tum. Cucurbita non abfimiles generat globu- 
los , fed magis flavefcentes. 

His phoenomenis excitatus anatomen inftitui 
circa flofculum valde parvulum, quem dono 
miferat D. Triumphetti . Dicitur a Botanicis 
Valeriana Rubra Dodonzi. Nec mole major 
eft qua fub num. 71. indicatur. Arin parvas 


.Tole ingens Naturz artificium , & curiofiffi- 


mum oculis pabulum oftendit: illum indicat 
num. 72. Microfcopio valde auctum. En fin- 
gulz ejus partes. À , Bulbus Bottanicis Cap a- 
la feminalis , conjuctus cauliculo E , unico to- 
liolo D , copulatus, colore viridis. B, Floris 
Stylus candidus leviter ftriatüs cum appendice 
calami C , tenuis, rotundi & acuminati C C 
quinque floris folia pariter candida: e quorum 
centro duo prodibant rotündi calamt, quorum 
alter I, curvus & brevis alter H , canquam enfis 
rectus, & acuminatus , quem proiade ftylugu 
vocarunt Bottanici . Ejus apici inerat epiíti- 
lium K ; rotundum , & latum pulvere ex flavo 
viridi afperfum . Hoc microfcopio examina- 
tum oftendit opus reticalatum e fübtiliffima, 
membranula, in qua omnia fpatiola M M , fine 
ullo ordine difpofica ovalem figuram habent, 
funtque aliquantulum concava. In fingulis eo- 
rum tanquam inapto loculamen:o coaptantur 
florisrecremeata LL , valde nirida, & diapha- 
na, acíiova effent e vitro vireícente compa- 
&a , adhzrentque in O O, & fua tponte deci- 
dunt, cum ad debitam maturitatem pervene- 
rint. 

Subjeci deinde microfcopio ftylum H , qui 
licet craffiriem fete equinz nonexcedat, ita; 
apparuit ; ut offenditur fub num. 75. litt. N V. 
frequentibus utriculis a à compactus erat, toti-. 
dem utriculorum fpatiis x x. repletis parenchi- 
mate herbaceo. In centro ejufdem ftyli nervu- 
lus apparebat folidi(iimus, quem putavi fulcrum 
effe apicis precipuus, inítar oftium ; qux car- 
neam molem in Animalibus (uftentant. Demüim 
Petalum, five floris frondem , examinavi appa- 
ruitque ut exprimitur fub num. 74. Tribus par- 
tibus diverfis compacta , Ícilicet propagationi- 
bus netvofis , uu. Vtriculist t. & fpatiis inter 
eofdem utriculos . j 

Hzc pulchra , & admiranda flofculi textura , 
curiofitatem excitavit ad ulteriora in Floribus 

MO s cun in- 


253 


indaganda, Accepta igitur Hemerocallide Bi- 
zantina 75. vulgó Riceío della Signora , purpu- 
rco Sanguine faturata , excuffi ex apicibus a a, 
pulverem minutiffimum , quo raübeícunts qui 
microfcopio fnbjectus apparuit ea forma , quam 
offa dattilorum oftendunt , feu nuclei oliva- 
rum , denfo colore rubefcens. Illum vide fub 
num. 76, 

His obfervationibus occupatus animadverti 
in centro floris rorem aliquem , fupra quem ali- 
quot puncta difcurrentia ; fed pigerrimo motu, 
, Accurate illa tranftuli fupra vitrum , quod mi- 

crofcopio fubjeci ; & eorum mole valdé aucta, 
vidieffe duplicis generis Infecta, & quideai 
pru. Alterum eorum indicatur fub n,77. 
ribus partibus conftabat, Thorace, Ventre, 
& Cauda, cujus extremitati feta adjungeban- 
tur , ceterum videbatur Acephalum, Habebat 
tamen in principio thoracis binos oculos nigri- 
cantes , binaíque antennas conftantes incifuris, 
quas ut plurimum retro plicatas vehebar more 
cornuum in Cervis, Sex illi inerant pedes tri- 
bus articulis divifi, Anterioribus , & pofterio- 
tibus addebantur infine roftella hinc inde fal- 
cata, medii veró ungue adunco municbantur. 
Alterum vero Infe&um íeu melius dicanj 
Punctum Animatum colore fulphureo , oculis 
nigerrimis fub num, 78. delineatum apparet. 
Caput illi erat ut hirco, in rictu prominebant 
dux longx antennz quinque i1acifuris plicabiles 
poft caput , chorax duplo latum , é quo fex cru- 
ra tribus articulis conftantia, Anteriora corum 
duplici ungue falcato abfolvebantur , media, 
unico  pofteriora in aculeum definebant pilo- 
fum. Thoraci addebatur abdomen valde am- 


plum inftar crumenz humore aliquo replete. 


Ejus bafi adjecti erant duo appendices rotundi , 
tranfverfim diffecti, & fiftulofi. À quo namo 
femine hzc Infe&ula ortum. habuerint incertum 
eft, manifeftum veró in rebus minimis maxi- 
mum artificium impendi à Natura , noftraífqueo 
mentes ad laudes excitari Sapientiffimi Condi- 
toris. 

Aliud Infectum his adjungo , quod inveni in 
flore Amberboide feu Hyacintho Ambrofini , 
vel Cyano turcico apud Italos Fior d' Ambretta, 
propter odorem, quem exhalat etiam aridus, 
fuavifimum . Erat illud mole minimum, & are- 


nc grano zquale, At fub microfcopio vifum eft, 
ut fub num, 89. exprimitur , Ri&um gerebar- 


valdé acuminatum ut in Sue ; prope illum. dua: 
antenna inerant pilofz in quatuor partes diftin- 
&z , fub his oculi protuberabant ut in mufcis. 
Thorax valdé amplum erat , abdomen oblon- 
gum in feptem annulos diftin&um . Pedibus 
gradiebatur fenis; progreffum juvabant quatuor 
ala inftar falcis contorte ; quarum membranas 


Mufzi Kircheriani 


cerulei, E centro (loris ejufmodi ftamina cum 


hifpida erat frequentibus pilis. Hísaddebantut | 
quatuor particule O O. compacte 6 fubriliffi- 
mo velo , ope nervuli in girum difpofitifemper — | 
expanfo, Totum autem picco colore nigrica- 
bat. | 

Sub num.,8o. Recrementa funt ; quz ex apice 
flavo A. ejufdem floris felegi, prout fub micro-. 
Ícopio detecta funt , oblonga quidem forma;fed 
varia, Omnia tamen nitida, & veluti ex erocea.—— 
criftallo feu fuccino compacta. E 


Kd 
sV 
dà 


Alium florem delineavi fub num. 81. e Blatey 
taria vulgari decerptum, Firmum hzc planta) 
tollit caulem , altitudine interdum humanas; — 
craffitudine pollicari denfiffimo ramorum ftipatu 
früticantem juxta: Chabreum de ftirpibus pag. 
496. Flores ex pediculis hirfütis ex flavo fub» .— 


apicibus felegi , & microícopio fübje&a appa- 
ruerunt , ut nutn. 82. exprimuntur ; multiplici- — 
bus fcilicet ftaminibus fingula luxuriantiacolo4 
re omnia exalbo purpureo , membranula vero 


apicis O, albefcebat adje&tis recrementis CC. A 
colore flammeo , quz recrementa valde m -— 
apparebant ut fub num, 83. veluti prunorum nu. — 


clei , & valde rubefcentes. [ 


m 


Pediculi hyrfuti particulam fimulque aliam» | 
folioli viridis examinavi pariter hyrfutam 5. & 
utraque microfcopio exhibita eft plena prodi- 
giofis villis; erant enim ut Piperis grana brevi | 
pediculo frondi feu trunco affixa, omnino ro-. 
tunda, & diaphana propter humorem aqueum 
quo replebantur. Illos füb.num. 84. ad vivum - 
exprimuntur. ; oo. 

Aliam obfervationem adjungo non minus cu» — 
riofam , & nudo oculo omnino czlatam. Forte x 
per viridarium deambulans vidi herbam ; qua — 
Gracis Soncbos dicitur , ideft quód falutarem» 
fundat fuccum , Cicerbitam vocarunt Romani j ^ 
idque nonien hodie adhuc in Etruria retinetur. — 
Eam putavi é genere fpontanearum flirpiumo — 
effe , edoctus à Cabrzo qui pag. 316. fic illam — 
defcribit : Provezit /ponté Sonchbos tum levis tum 
afper laciniatus frequenutitf;nà in bortis , ejus fe-. ^ 
lia in circuitufunt quafi dentata y fpinis uel nullig — 
vel mellibus armata . Silocféris cf magis aculea- — 
115 y ideo inter fpinofa foliata meminit d beophram — 
Jfus , & Galenus .. Flores babet ceruleo colere nmi 
zentes , O in Pappos celertter fatifcentes, Nerüm.—— 
quia aon facilé affequi poteram an fponte nata —— 


L 


fuiffet talis herba , oculos explevi infpiciendo — 


rl 


lanuginofam particulam floris in Pappum album 
converfi , quz fub microfcopio apparebat,prout - 
num, 85. indicat, Erattalis particula aggrega- 
tum quoddam filorum , ex quadam radice pro- 
deuntium ; qua licet tenuiffima, & diaphanas 
rubetum afperum referebant propter frequentes 
breyes, &aduncos aculeos. Talium you. 
rag- 


ki 


Áo — RE 


Clafsis Undecima . 


fragmentum fub num. 86. pofui ut clarius di- 
gnofcerentur aculei ; & lineolz , quibus per 
longum in plures partes dividuntur, przcipué 
majores ; Aliqua enim funt aliiscraffiora, omnia 
tamen in acumen paulatim abeuntia. Cum hzc 
fit ejus lanuginis ftru&ura ; quid mirum , fiino 
aerem flatu effufa, & veluti flocci quidam vo- 
lantes pannis precipué laneis facilé adhzreant? 
Ex eadem deduco non diffimilem partium ftru- 
&uram ineffe in Pappis Carduorum , & multo- 
rum florum lanuginofa fubftantia . 

Curiofa hec Papporum ftructura oculos ille- 
xit ; ut alios florum Pappos obfervarem. Selegi 


proinde Pappos ; qui proveniunt 6 femine fra- 


&icis, qui dicitur à Lobelio Ly/fgachbia fliquof2. 
Siliquas enim producit fubriles ut ariftas fru- 
menti , qua bifariam fponté aperiuntur, cum ad 
debitam maturitatem pervenerint, deciditque 
femen minutiffimum rubefcens num. 87. ex- 


- preffum , & inftar mori fru&us tuberculis afpe- 


rum: exillo flocculusé fubtiliffimis pilis albis 


luxuriat, qui microfcopio oppofiti eandem fa- 
ciem oftendunt ac humani capilli . 


. .Pappum deinde obfervavi, qui provenit à lo- 
re Hieracii Sabaudi; illum defcribit Jo: Bauhi- 
nus. Erat hic non abíimilis Pappo, qui é cicer- 
bita provenit num. 88. delineatus , confta- 
batque muitiplicibus aliis Pappis minoribus, 
quorum pediculus rubefcebat ftriatus ut appa- 


ret num. 89. Filaautem albefcentia fub micro- 
fcopio paíita eandem partium compofitionem 
- oftentabant , ut Ariftz frumenti , nempe fpiífo 


cortice frequenter foliata, quorum alter alteri 
Íuperimponebatur ea ratione , qua folia arundi- 
nes veftiunt.. Mirum ! quantum peritie in fu- 
premo Artifice indicent hzc fila, qua in adeo 
tenui ; & capillari craffiie hanc prodigiofam 
partium ftructuram continet. 

Non abfimilem oftentarunt fila num. 9o. in- 
dicata, licet pariter capilli humani craffitiem 
non excederent: Conflabatur illis Pappi parti- 
cula num. 91. pofita ; provenientis € lore, quià 
Columna vocatur Ghrifocome Diofcoridis , c 


Pini. | 


, Tria Florum recrementa pene invifibilia his 
adne&o. Primum ex herba proveniebat , qux 
dicitur à Camerio Azrirrbinum flore luteo gran- 
di , olivarum nucleos exprimens colore tlave- 
Ícente num. 92. 

Secundum num. 93. quafi globulos ruditer 
rotundos imitabatur . Clematis altera Boetica 
Clufii illud fubminiftravit fere invifibile . 

Tertium denique nuim.94. ex campanula pro- 
venit ; quz à Camerario pyrazidalis dicta eft, 
lutefcens fetidior à Clufio . Licet valde exi- 
guum , fub optimo microfcopio vifum trilate- 
ram formam oftentavit angulis decifis , protu- 


354. 


berante utraque facie , cujus centrum colore» 
aureo minus faturatum fuccini diaphaneitatem 
imitabatur. 

Papporum hujufmodi fubtiliffima fila, quz 
tamen canaliculum internum continent , in quo 
humor nutritius fervatur ad eorum incremen- 
tum , jin mentem meam revocarunt Capillos hu- 
manos , & Belluarum villos ; ut microfcopio de- 
prehenderem an cavieffent nec ae. Duplex du- 
bium excitari poteft circa capillos. Primó. An 
lis detur cavitas fimilis cavitati pennarum,& re- 
liquz partes omnino folidx fiat. Secundó. Au 
multa cavitates in(int fimilesiis, quibus in va- 
riis plantis convehitur nutrimeotum, aut quales 
variis in arundinibus obyiz funt , qua tranfver- 
fim Ííectz magnum diftin&orum  pororum» 
multitudinem exhibent ; quos multi fufpi- 
caütur per totam diffundi arundinem , iifque ip- 
fam fieri inftar cylindrici fafciculi minutisà fi- 
itus, aut enuifimarum cavitatum multitudi- 
ne, quibus ab extremo ad extremum parenchy- 
ma períforatur. 

Fuerunt illi quidem diligenter examinati à 
pluribus. Sed in obíervatiouibus valdé difcre- 
pant. Griendelius obf. 6. fig. 2. Confideraui , 
1uquit , cap'lluim bominis fexagenarii 1u6anutiz oos 
cujas medietas cryffalli ad. volar. pellucida fuit , 
1/2 ut medullamejus , Cv. cavitaiem obfer o re» 
clariffrme licuerit y vno & bumiditatem quoque 
Jed uon ii tanta copia » quanta in T unoribus oul- 
&o conjpicitur 5 biac facile coll gere licet bumidi- 
£ates bafce Gapillis propri.s decrefteut.bus jas 
annis , imul quogue decrejevere aique imininui . 
Idem in feta ; pilocanis, & equi foramea ma- | 
gnum fe confpexitfe atfirmat , & in pilo & barba 
felis defumpto eraffam medullam . Capilli , ait 
Borcllus obf. 23. concavi , v at conales pertuff ; 
Q perforati adeo ut pennas Avium reprafentent . 
Eamdem cavitatem afferit Bartolinus anat.lib.4. 
Càp. I. : : 

Hookius poftquam multos crines examina- 
vit, omnes fererotundos deprehendit , verfus 
extrema craífiores eos effe, quàm circa radicem; 
& ab uno extremo ad alterum effe excavatos 
perinde ac Cornu aliquod afferit . Nec veró 
advertiibi quadam fila in iplorum radice , uti 


- quidem obfervantur in plantis plurimis : folidas 


efle addit quoad extima , neque cavitatem ali- 
quam deprehendere fe potuiffe non magis ac in 
Porcorum fetis, Verüm lanuginem cati deton- 
fam , perinde atque fambucus, in medio habere 


latam aliquam medull:m, uti repraíentat in» 


figura. Textum veró ita conftri&tum efle, ut 
nulla ibi cujufdam pori apparentia deprehendi 
poffit. 
Antonius de Leuwenhoek in Anatomia, 
pag. 32. putavit crines noftros Arborum adia- 
Hh 3 ftar 


355 


ftar habere corticem , eumque ex globuli effe 
compofitum , rurfusex ftriis intrinfecus confi- 
ftere, Atia Epiftola ad Regiam Societatem, 
Londineníem de ortu , & de cffluvio capillorum 
: fuas meditationes una. cum obfervationibus re- 
fert ut infra, Quoniam multi funt , ait ille, in.» 
ea barcff Crines concavos | effe , alii verà exiffi- 
ant crines intrinfecus medullam continere que- 
siadimodum o1, opere pretium effe putavi cri- 
nem [ullum depizgere ad demonflrandum , quo 
principio. illa concauitas fubinde im crinibus con- 
Jpetfa oriatur, C gignatur. Similiter etiam.» 
quare multi autument crines. medulla plenos effe . 
Crines non. pullulant. Plantarum more , fed cre- 
Junt. propulfone quadam , Cy qua. pars bodie in- 
jra cutem , Q velut radix eff , poff diem unum. 
€ alterum extra cutem eff protrufa . Hie crinis 
ex cute. proveniens in omnibus fuis partibus eff 
admodum bumidus , ac latim burmor ille evapora- 
ve inciptt » fubita illa euaporationc facla , cortex 
€rinis , cum feriis proxime corticem/ftis , fermi- 
tatem recipit fuam , unde crinis J£mul contrahi 
nequit , Cv inde fit ut ffrie magis introrfum fft 
Jam amittant bumiditatem , ac exinde tenutores 
reddantur , ffrie à fe invicem rumpantur nunc 
una alio tempore pluribus rimis , unde ffc couft- 
eiuntur fubofcura flriga , aut flriga in crine , qua 
zum procul omni dubio pro. medulla crinis babea- 
Iur «Ut bic fg. 1. A B.C D. quod fruffrum cri- 
"is fuilli eff , a me tranfverfo difcifi EEEE. funt 
rima , Q fficitatis erinis orta. Fg. 2.F G. H I. 
eff fruftum ejufdem crimis paulo proprioris cutem 
queque à tranfuerfo difcifff, im quo non varie funt 
yim y aut ruptura , fea faltem uua rima tat 
magna ,ut magnum foramen ffve cavitas in cyine 
fft ut K L M, Talis igitur /& fft confpetTus erinis 
proculdubio omnes effe crines caos /fbi imagina- 
turifunt . Ex bis depiclis crinibus illos errare 
patet » dicentes omnes crines effe rotundos , cutus 
tamen citius dicendum foret quot crines tot figuras 
Had&enus Levenochius , cui affentiri meritó de- 
beret rerum naturalium [ndagator ; cum ille di- 
catur à Friderico Schradero Epift. de Microfc. 
ufu pag. 8. Vir in minimis natura rufpandis dili- 
gentiffous ,. At cum ejus obfervationes facte 
fuerint in crine fuilli non adeo facilé inferen- 
dum eít eas accidere in op:nibus crinibus Ani- 
malium , hominumque capillis , de quibus pra- 
cipué hic quzftio eft. 

Secundó putat Levenochius cavitatibus ca- 
pillos orbari, eó quód non pullulent Plantarum 
more » fed erefcant. propul/fone quadam . In hac 
fententia non paucos fcio fuiffe Philolophos. 
Inter quos P. Silvefter Maurus tom.5. quaft. 9. 
probabiliter putavit capillos, & pilos non vi- 
vert , nec augeri vitaliter per introfufceptio- 
nem , fed folüm augeri non vitaliter per extru» 


Mufzi Kircheriani | 3 


tempore hyemis, ita Hominibus defluunt ca- 


| ferioris facile obfevvarim cavitatem inflay cavis 


fionem quarundam partium excrementitiarum, 
alimenti ; qug partes , quia funt inutiles ad nu- 
triendas partes animatas , à Natüra convertun- 
tur inungues ; & capillos fpecantes ad muni- 
men; & ornatum Animalis. Confirmat hanc 
fuam opinionem , eó quód capilli, & ungues 
creícant etiam in cadaveribus , quod certe non 
fit nifi per extrufionem atque additionem par- 
tium non vitalium. Alii, ex eo quod Ariftote- 
les docuerir capillos fe habere in hominibus fi- 
cut pluma in A vibus, vel in Arboribus frondes, 
idcirco, ficuti Plantis folent decidere frondes - 


pilli propter fene&urem , qua eft hyems atatis s 
putant capillos crefcere , & augeri vitaliter. — 
Crefcit enim pilus , &* nutritur , ait ingeniofus — 
Boile de corporum porofitate cap. 7. quod non.» 
contingeret /£ folidus foret , aut fmplex tantum —.— 
in eo ca'vitas imeffet , ut in inferiori calami partes — 
verofimiliter eo quo ufus fum microfcopio illam» 
detexilfem , cum alterius microfiopit ope longe itr — 


s 


tatis calami propé inferiorem partem in variis. 
quibufdam brevibus pilis animali ,mufcumfeu zi- 
betum fuppeditanti , accrefcentibus . NU 
Ex his igitur variis obfervationibus nihilcer» 
ti habemus circa capillorum ,cavitatem. Átta- — 
men idem accuratiffimus Boile probabiliter pu- — 
tat illam ineffe ex eo, quod egu/ffgus , ait ille; 
Rerum &flimatur Sennertus cum aliis optimae — 
note Scriptoribus tradat in Plica Polonica» ; 
nempe morbo de quo fpeciatim agit, obfervaffe 
íe, fi zgroti implicatos;ut interdum fit; capillos, 
ob colluviem abícindi curent ; fingulos capillos 
interdum fanguinem re ipfa emittere qua parteo 
extrema refeáa funt , quare liquor non minus 
denfus quàm fanguis devehi per vafa poterit 
capillaria ad fummum , qua ipfis proinde capil- | 
lis longé minora futura fint; licet quis non im» — 
meritó exiftimarit Hominum capillos tenuiores . 
effe, quàm ut contineant cavitates vifibilium. 
liquorum capaces. | | 
Certé difficillimum quid compererim , ait 
Boile ; ibid. optime, etiam ope microfcopii , ul- 
las in capillo Hominis tranfverfim fecto diftin- 
guere cavitates. Quod fi extenfi perlongum» 
fupra vitrum infpiciantar contralumen , nihil 
poteft animadverti , quod cavitas judicetur vel 
rimula, eodem enim modo apparebunt ac duo 
fila vitrea , quorum alterum vacuum fit, álterum 
veró folidum. Coeterum fi capilli vivunt vitam 
vegetativam , funtque veluti parva arbores ra- 
dicatz in capite humano , ac trahentes alimen- 
tum excrementitium quo nutriantur ; illos pro- 
babiliter dixerim effe veluti funt, & Geniftes — | 
quz traníverfim diffectze: videntur fub micro- - 
Ícopiao conftare é pluribus canaliculis pelleali- — 


qua 


Clafsis Undecima. 


qua feu corrtice involutis , ut fub num. 85. de- 
lineavi. Probabiliter inquam , nam unica cavi- 
tas fortaffe fufficit ad alimenti introfuíceptio- 
nem. Qiod probar: poterit paritate filorum in 
pappis cicerbitz, qua dubio procul per alimenti 
introfuíceptionem vitaliter nutriuntur, & unica 
cavitate funt przdita, 

Hac difficillima capillorum indagatio in men- 
tem revocatobíervationem curiofiiimam,quam 
in minimo Infe&o de(umpíi magna cum oculo- 
rum tum mentis oble&atione. Illud fub nu.86. 
pofui ; fed valdé microfcopio auctum, non enim 
fuperabat ejus moles granum anifi minimum,ac 
mirum eft cale animalculum tot organa poffide- 


| re;ineoenim pedes, nervos , oculos , & omnes 
partes animalis ineffe videbis, quare Nature 
| potentiam , & induftriam mirari oportet ; quód 


in adeo parvo loco tanto artificio collocaverit , 


.& joci quafi gratia eafdem partes animalculis 
ac Balenis , & Elephantibus concefferit. Caput 
- Mli eft rotundum , cum rictu verticaliter bifido , 
. & duabus appendicibus eminentibus ; prope» 


oculos binz antennae feu potius cornicula emi- 
nent ; brevia enim illa funt , licet in tres articu- 
los diftin&a ; & aliquantulum plicabilia. Tribus 
anteriozibus annulis fex adnectuntur breviffimi 


|. pedes , unguibus robufti aduncis armati,quibus 
- celerrime reptat ." Color in parte. inferiori ven- 
- ttis albicat , in dorfo adduntur feptem faícis ex 


fulvo nigrz. Coeterum Hiftricem horrendum 


- refert , (i élatereconfpiciatur gradiens. Pilo- 
|. fum enim non tantüm eft , & pilis craffis, & lon- 
- gis; fed in penultimo annulo hinc inde binos 


veluti pennicillos ex frequentibus fetis compa- 
&tos gerit ; quos, fi leviter acus acumine punga- 
tur , (tatim elevat , explicatque ; ac fi fingulis fe 
difponeret ad ultionem. 

Pluries in adeo parvo animali ingentem iram 
fub microfcopio confpiciens , recognovi ejus 
Íctas, quz e lateribus prominent eo modo acu- 
leatas ut fub num.87. expreffi; illas veró ex qui- 
bus fupradiái pennicilli prop& caudam compo- 
nebantur , eam habere figuram , qualem nu. $8. 
rcpraíentantur , vidclicet lancearum , quibus 
certé meliores pro pugna Ars bellica fuppedi- 
tare non poffet. Hzc noviffima Pilorum, & ad- 
miranda conítru&io pluries oculos meos , & 
Amicorum illexit ; ut attenté. difpicerentur non 
pilorum pennicilli , fed Lancearum telorumque 
fafces, & aliis microfcopiis fuppofita in majo- 
rem molem redacta clarius apparerent. 

Apparuerunt demum cufpidibus Lancearum 
ut dixi omninó fimilia ; fed haftis impofita , quz 
€x continuato globulorum ordine quafi filo in- 
Ífertorum formabantur, ut num. 89. Pili veró 
num. 90. delineati apparberunt non leves inftar 
aliorum ; fed é pluribus partibus compofiti;qua- 


356 


rum fingule vafculum alteri fuperinteitum re- 
ferebant ; cum apice demum acuminato , ut nu- 
mero 90, ; 

Oculorum fallacias non refero, nec microfco- 
pium tale inftrumentum eft , quo res é nihilo 
evocentur , & larve quodammodo rebus impo- 
nantur. Juvat illud , non decipit, decegendo 
quidquid inermis oculus deprehendere nun- 
quam poffet. Hujus piloram prodigiofz fabrice 
teftes habeo quamplurimos, quorum oculis non 
fine ingenti eorum admiratione hujufmodi pilos 
fubjeci , inter quos multos accuratiffimos rerum 
naturalium Rimatores , qui microfcopia confi- 
ciendiartem optime callentes aliquos ex his pi- 
lis maximoperé defiderarunt , ad fua & aliorum 
microícopia probanda. Optima enim requirun- 
tur, utin minimis rebus diver[e ha parciculae 
diftin&e recognofcantur. - 

Validum argumentum fuübminiftravit hoc mi. 


 nimum , & debile Infectum, ut fpontaneam Ge- 


nerationem poffibilem effe judicarem . Inveni 
enim illud pluriesin vafisetiam vitreis genera- 
tum , & optime à mufcis defenfis , in quibus va- 
rios papiliones clauferam, Contabuerunt enim 
illi;& penitus in pulverem reda&is; inter corum 
cineres animalcula hzc detexi, initio quidem 
minima , fed paulatim auda ufque ad parvum 
anifi granum ut dixi. Tribus annis fucceffive 
experimentum fump/i , & quidem femper felici 
cum eventu ; non autem femper eundem nume- 
rum eorum inveni. Pabula fubminiftravi in. 
alus Papilionibus , quos aliquorum dierum in- 
tervallo vorabant ; rejectis plumis; & pelle». 
Sine alimento fervato diu vixere, fed macie 
contracta , & pluries pellem exuerunt ; Araneo- 
rum inftar , Pediculorum , aliorumque hujuf- 
modi , omnibus fetis fupradictis circumtectam . 
Huic non valdé diffimile infe&tum inveni in ca- 
daveribus mufcarum ; at pilos non tam exacteo 
examinavi. P 

His prodigiofis Infe&is jungo alia duo, de» 
quibus alibi fermo fuit . Alterum eorum eft, 
quod indicavimus cap. 65. part. prime de Vi- 
ventibus , quz in Rebus non Viventibus repe- 
riuntur ; aempe Infectum quod in pulvere Cafei 
reperitur , illud ab aliis obfervatum inveni , fed 
non ab omnibus eodem modo delineatum , vel 
dofcriptum. DBorellus obf. 2 7. de illo (ic retulit. 
Oculorum grandes orbes fJubnigri , €» unguiculis , 
€ ungulis armatur , totum corpus eleganter cola- 
ratum eff , dorfo eff bifpido , &- biffricem aon ma- 
le emulatur ,cornicula etiam babet , &v tres 1115 
cauda aculeos inffgniores. D. Carolus Antonius 
Tortoni in epift.ad Illuftriffimum Hieronymum 
de Langmantel 1686. illud expreffit , uc fub 
num. 9r. ad meas paginas tranítali, num. veró 
92. indicat idem Iníe&tum obfervatum à D. Jo: 

Fran- 


357 


Francifco Griendelio , qui obf. 5. fig.z. fic illud 
deícripfit. Vidi ego Acaros bofce mbil effe aliud , 
quain pulverem corvoff cafei ,. €» microfcopit ope.» 
retrer[um albos atque peilucidos, antroyfum vero 
d capite ad coxas ufque rubentes , & nonnihil ap- 
parere nigricantes. Ceterum fex infirucli funt 
pedibus . Corpus eorum binc inde pilis longis ac 
Jubtiliffimis cutim perforantibus, € longitudinem 
zotius corporis f/ape fuperantibus fcatet , pra pri- 
sis verà pili gemimi in inferiore corporis vegione 
€ornua mentientes obfervantur . 

Has deícriptiones adduxi, ut Nature Rima- 
tor cadem Infe&tula obfervet ; infpiciatque cui 
nam melius illa congruant. Illz enim imagines 
valdé differunr. inter fe. nec prototypo conve- 
niunt meojJudicio. Án ex incuria pictoris, an 
defedu microícopii , vel oculi , quo fuit Animal 
obfervatum , nefcio ; cio tamen me illud obfer- 
vaffe , ut expreffit Doàor Bonomus, & in Epi- 
ftola D. Redi infcripta 1687. fic retulit, ut in» 
no(tris pag. num. 93. 

Alterum Infecti genus indicatum eft cap. 67. 
& delineatum ab eodem Bonomo , ut vides in» 
noflris paginis num. 94. quod fic defcribit. 
Simile alle T artarugbe bianco. di colore con qual- 
cbe fofco a'ombra ful dorfo , inffeme con alcuni va- 
di ,€ lunghi peluzzi jfnello , e agile al moto cons 

Jti piedi , acuto di teffa con due cornicimi , à an- 
t£enuette nella punta del grugae. 1n A&is Erudi- 
torum ann. 1682. pag. 317. fub titulo. Obífer- 
vationes de Sironibus, italegitur. Sunt Siro- 
nes Vermiculi minuti quafi pediculares in pu- 
ftulis ferofis prurientibus fub cuticula manuum 
in primis ; & pedum fübfiflentes. Minus de his 


difceptatum fuit Animalculorum clatfi an affo-- 


ciandi , fiquidem hoc jam olim fubtiliScaligero 
exercit. 194. de fubtilit num. 7. extra dubitatio- 
nis aleam pofitum fuit , qui tamen ipfis formam 
nullam expreffam effe afferit, quz microfcopio- 
rum ope diftin&é fatis , & accurate confpici po- 
teft , Íecundum eam faciem , quam tabula .... 
fig. ...reprelentat. Colore funtalbicante, & 
pedibus exceptis, qui propius intuenti nigricare 
videntur , pedibus fex inftru&ti fuat, binis utria. 
que mox juxta caput pofitis, quibus Talparum 
ritu canaliculos fub cuticula agere, ut oblongos 
non raró quafi fulcos trahere, fimulque molcftif- 
fimum pruritum excitare videntur. Num dor- 
fum fit fquammofum , prout quidem affirmat 
D. Rohaultus Tract. phific. par. 1. cap. 21. defi- 
nire nolumus illo preftantiore , dubio procul , 
microfcopio inftru&to. 

Imaginem ejus de quo fuitfermo hic fubjici- 
mus num.95. 

Sironibus feu Pediculis intercutaneis adne&o 
aliud Infeüi genus non quidem à me obferva- 
tum;fed relatum in A&is Eruditorum ann.1682. 


Müfzi Kircheriani 


pag. 317. quod fpontanex generationi non pá- |. 
rum favet. Ineognium Antiqutoribus fuit mor«, 
bus ( ait comp lator Acforum ) cujusp. ff fupe- 
riori ac bodierno feculo à medicis non minus quam 
mulierculis fit mentio, Cx ab iffis quidem marbus 
pilaris Infautum communiter appellatur ,fpecia- 
tim autem Crinonum izzer Comedonum zozine 
venit. Contabefcunt Infantes paulatim y infom- 
nes redduntur , € inquieti , & inffguem fimul 
pruritum corporis pati videntur , quod ff inbal- 
aeo vit Iracfentur, corpufcula pilorum craffiorum 
inflar denfa , Ox [piffa 6 poris corporis prominent 
qua pro animalculis intercutanea loca inbabitan- 
tibus ( unde Comedenum nomen , quaff vermium 
alimentum ipfantum. depafcentium ( ab altis ba-.— 
bita fuerunt . Utrumitaque cemfui excrementos 
"HB, an vero Animantium generi adferibendum 
fft. fud extra eutim promimens diutius contro- 
verfum fuit prout. fciltcet fieri in naturalibus — 
amet , ubi folis rationibus citra experientia av-.- 
maturam pugna infiituitur.. Hac tandem verum 
magiflra litem. diremit , offeudendo microfiopio- — 
rum ope manifefte effe oera. An maliula vvioas s 
quidquid fpifforum ifovum copillorum facie fub-. 
inde compareat .. Coloris obfervaniur fubcinerei y. 
C plus minus nigricantis , €ornubus feu potius an- 
tennis binis longe prominentibus inflruti , oculis 
rotundis grandiufculis cum cauda oblonga, 12 fene. 
villofa afpetiu fatis borridi , prout ex tab. di 
eon|piei poteff , iu qua num. .... cyinonem inte- — 
grum accuratà obfervatum vefupinato fftu collo- 
catum. Num.... eofdem crinones prono cot- 
pore delineatos. Vide Georgium Hieronymum ; 
Velfchium exercit. de Vermiculis capillaribus | 
Infantum. Annexa eft dicta exercitatio in Ve- 
na medinenfi ann. 1674. Auguíte Vindeli- | 
corum in 4. luci publice expofite. : 
Infe&a hzc vide in noftris Tabulis num.96. — 
Ex hac obfervatione abunde probatur, quàm 
utile fit microfcopium ; quo oculus armatus illa 
coüfpicit , quz plané funt invifibilia, & quorum | 
ignorantia quamplurimis morbis inepta remc- 
dia parantur. Quemadmodum autem ad foli- | 
darum partium compages diligentius infpicien- | 
das utiliter ufurpatur , ita felicius ad fluidorum 
quoque, & variorum liquorum in iifque natan- — 
tium particularum examen inftituendum idem 
adhiberi fequentia declarabunt. 4j 


& XIII | 
SANGVINIS , € LACTIS | 


Examen . | 


Anguis incapillarem tubulum fponté affur- 
gens ;ait D. Schraderus, per microfcopium — | 
vide- 


| 
! 


EA 


d e 


ux 


videtur innumeris globulis conftare rubicundi 
coloris in pellucido fero natantibus.Ex quo mo 
tus perenaitatem in fanguinea maffa obfervari 
jn Anglia affirmarunt multi ; at Schraderus hoc 
cvinci fibi non perfuafit , fiquidem ab externo 
aere fanguinem extra vafa miffum ambieuate,mi. 
nimz ejus particula in globofam hanc figuram 
coagulari potuiffe fufpicio incidit. Sed ut ut fit 
de hac coagulatione , dicam qua circa fangui- 
nem obíervavi. Pofita füpra vitrum guttula, 
fanguinis é fano corpore per vim extracti , vidi 
fupradi&os globulos in pellucido fcro natantes ; 
& quidem frequentiffimos . Sero deinde penitus 
exficcato, globulos illos (imul conjuntos fubfi- 
dere ; & coagularieo modo;quo in lamina 0.974 
delineavi. Rete enim exprimebatur , quod in. 
Animalibus Cordis, Hepatis, & Lienisregio- 
nem dividit à Regione , in qua jacent inteftina, 
| fedrubicundum. Plories hac obfervatione re- 
| petita , femper eadem fanguinis coagulatio fa 
| €t eft. In fanguine vero é venis vgroti extra- 
| o, qui febre maximé noxia laborabat, obfer- 
Vavi pauciores longé globulos in copiofo hu- 
more flavo natantes; quo abfumpto, coagulatio 
- fucceffit, ut in fanguine fano , fed flavedinee 
quidam imbuta.  — 


crofcopio $ multorum Animalium uberibus ex- 
preffüm , & animadverti non diffimiles fanguini 
- globulos in fero natantes fed albos : plures qui- 
— dem in la&e nutricis Juvenis optima comple- 
xionis ; pauciores verà in lacte, quo Foeminas 
'racilis quadraginta quinqueannorum infantem 
"mutríebat , rurfus pauciores in ejufdem lacte» 
expreffo poftquam dies duas ab efu carnium ab- 
tinuit , Non abfimile la&e mulierum inveni 
Ainelac. Lacautem ab Equa acceptum par- 
am globulorum quantitatem oftendit in ab- 
»mndanti fero natantium . 
Eadem methodo, qua Lac , & Sanguis exa- 
1atum eft , poterunt , & alii Liquores exami- 
ri , indeque cognoíci mult corporum &gro- 
antium: qualitates, & morbi. Si enim micro- 
1 fcopio fubjicias fel quod flava bilis appellatur, 
 anvenies illad puriffimum effe liquorem;qui ve- 
. luti oleum e nullo alio corpore conftat , fed fu- 
pra vitrum coagulatur , ac fi lamella alia fuper- 
Aadderetur vitrea flava quidem, fed omninó 
 diaphana, & pura. Talem inveni fel multorum 
Animalium diligenter examinatum. Qui humor 
mco judicio inter omnes eft fubriliffimus, & pu- 
riffimus , ideoque fzpe brevi temporis interval- 
lo diffunditur per omnia corporum membra , & 
homines vcluti lava cadavera reddit. Coeteri 
| veró humores craffiores funt , cum pene nullus 
inveniri poffit , in quo particule faltem nitrofz, 
& faling non mifccantur ;é quarum cognitione 


21! 


Claffis Undecima. 


Poft fanguinis infpe&ionem Lac oppofui mis 


358 


non adca facile diu eft, quàm copioía humo- 
rum feges ad humani corporis falubritatem ena- 
fcatür, Porró plurimi pro puriffimis habiti, & 
nulla labe inquinati , vermiculis tamen innume- 
ris foepiffime ícatere per microfcopia explora- . 
tui eft. 


& XIV. 


VERMICVFLI ACETI, 
& PIPERIS. 


D E Vermiculis in corrupto accto natanti- 
L7. bus notiffima res cft , quos inftar Serpen-- 
tum exuvias quandoq ie ponere didicit Cl.Hoo- 
kiusepift, par. 1684. In Guttula etiam aceti D. 
Lavenochius aliquot millena corpufcula reco- 
gnovit oblonga, & in acutiffimam cufpidemo 
definentia , quz fal aceti vocans ftatuit illa effe 
qua lingue fenfum feu faporem acidum indu- 
cunt, contra eos, qui aciditatem aceti deducunt 
ex folo punctiouis fenfu anguillarum 4 quamo 
cauda fua acuta imprimere credunt lingux no- 
ftre , quod tamen erroneum eft, Si enim fup- 
poneremus verum effe, fequeretur ut multa ace- 
ta, ut optime advertir idem Lavenochius de- 
bere effe infipida, quoniam deftitnuntur ejuf- 
modi anguillalis ; & hyberno tempore , quo 
moriuntur anguillule omne acetum futucuaio 
infipidum, 

Si aqua , cui Piperis nigri pulvis «el per zta- 
Gem injetlas ait Hookius , mane viventibus, & 
hinc inde fe varie moventibus vermiculis plena 
confpicitur, Toaanes vero Sigifmundus E!shol-. 
tyus obf. 115. anni Curioforum 9, de microfco- 
piis globularibus . Ait natantia Animalcula, 
ftupenda agilitate apparere in aqua oppofita mi- 
croícopio , in qua per quinque aurfex dies in- 


- fuía ftecerint grana Piperis integra , Nuces mi- 


riftice Caryophylli; femina Coriandri, & fi- 
milia. 

Aquam infufionis piperis pulverifati mihi 
perícrutanti ; ait D. Lavenochius binas diffe- 
rentes Animalium fpecies viderecontigit, & 
utriufque fpeciei majora alia minora , itaut hzc 
juniora , feniora illa judicarem . Arbitror me» 
vidiffe , juniorum horum quedam in ventre ma- 
jorum contenta fuiffe , & bina fub natatu inyi- 
cem cohzrentia congreffum celebraffe . 

. A figuris Anguillarum acetiabftineo , cuni 
multi in fuis paginis exprefferint. Infecta Pi- 
peris non exprimo , cum apud neminem expref- 
ía viderim fed folüm relata. Nec unquam in» 
aqua in qua Piper fubfidit ; cos comprehendere 
potuerim . | | 
Non 


359 

Non autem pono vermes in Urina apparen- 
tes , ut dixit fupracitatus Elsholtyus , cum illos 
nunquam in ea deprehendere potuerim. Ob- 
fervavitamen noninjucunda , immo maxime» 
utilia ; fcilicet ingentem numerum perquam 
exilium figurarum falinofarum . Inter eas dc- 
prehendi multas elegantiffimas figuras diverfze 


magnitudinis , multaíque fumme exilitatis .- 


Multa talium figurarum pofitura. fua convenie- 
bant cum particulis falis comunis , multarum» 
bafis ex oblongo quadrangularis erat in pyrami- 
dem adícendens , quafi adamantes afpicerem 
ficut num. 98. oftendit. Aliarum bafis erat qua- 
drata, inaliisrotunda , fupra quam Cylindrus 
fundabatur pellucidus , & clarus , ac fie criftal- 
lo conftaret . Item aliquot ; quz oblongz erant 
quafi quis intueretür oblongam rectangulani 
figuram , ficut figura depingit num. 99. Prate- 
rea multas figuras, quarum duo latera longiffi- 
ma aliquatenus rotunda duo breviffima recta, 
erant, fere accedentes ad figuram dolii ficuti 
num. 1oo. manifeftat . Item aliquot quinque 
lateribus aliquot quatuor , aliquot veró tribus 
conítantes ; quorum duo angulum formabant 
acutiffimum , ficut num. 1or. teftatur . Inter 
omnes haíce promifcue pofitas falium figuras 
perquam jucundum erat. oculis ufurpare aliam» 
in modum crucis expreffam , ut apparet fub 
num. 102. Pluries hoc experimentum tentavi, 
& humorem exhalare permiffi , femperque mihi 
zqueacíupra, multitudo ingens exilium figu- 
rarum falinofarum occurrebant , ezdemque di- 
verfarum figurarum , & magnitudinum. 

Unde nam totíalium diveríz figure prove- 
niant in urina ; non adeo in promptu cft defini- 
re. Mihi tumultuarie obfervanti perífuafi, eas 
ex variis cibis ; quibus veícimur, & humoribus, 
quibus conftamus ortum habere, ex quibus cer- 
te provenit in corporibus lotii excrementum , 
fecum illa trahens quidquid Natura ut ineptum 
ad nutritioncm reiicit ad vafa tali excremento 
deftinata. In vino ; & aceto Lavenochius mul- 
tas falis particulas accurate obfcrvavit expref- 
fitque eorum figuras , precipue inepiftola pri- 
ma , qua illa defcripfit. Non autem adco facile 
credam , quod ille fibi fuafit , videlicet obferva. 
tas in aceto figuras falinas linguz noftrz fapo- 
rem acidum imprimere ; Vinum autem gratum 
efle , eó quod cjus figurz falinz nec nimis acute 
fint, fed ita compofi.z , ut earum partes quafi 
harmoniam quamdam nactz, nec alias fuperent, 
nec fuperentur ab aliis. Etlicet obfervaverit 
particulas Sachari, quod & ipfum fal eft effz» 
acutas , & angulofas, illud tamen effe dulce , & 
gratum , eoquód facile refolvantur cum uniun- 
turfalive , & flexibilitatem acquirant talem. , 
qua omnibus aliis in lingua occurrentibus par- 


Mufzi Kircheriani 


ticulis cedunt , ac proinde gratia fua nobis fen- 
fum dulcedinis largiuntur. Non ideo huic ac- 
curatiífimo Auctori contradico , fed quia cuivis 


libere fentire licet , & fententiam fuam profiteri — 


actueri in ejufmodi praefertim rebus in quibus 
de veritate nondum fatis conftat ; meam fenten- 
tiam profero; hac tamen fub conditione, ne quis 
objectionem Viro huic illuftri factam in malam 
partem interpretetur . 

Si enim Sapor e fola figura falium proveniret, 
non minus Sal , quo condiuntur cibi, quàm 
Saccharum , dulce evaderet fupra linguam. Ete- 
nim ambo zque facile refolvuntur in humido ; 
& aqua fale condita femper fuam falfedinem 
fervat , dulcedinem veró , fi Saccharo fit permi- 
fta. Aliunde ergo provenit dulcedo , & amari- 
ties, que ut docet Ariftoteles funt dua primae 
fpecies faporum , & ficut album fe habet in ge- 
nere Colorum , fic dulce in geaere Saporum. 
Ab ipfo etiam Ariftotele reiicirur Democri- 


tus cum Antiquis de fenfu, & fenfib. c. 4. n. 9. 


ibic. 5. num. 1 r. qui dicebant omnia fenfibilia 
effe quz tangibilia, & reducebant colores, & 
fapores , qui funt fenfibilia propria ad fenfibilia 
comunia , magnitudines nimirum , & figuras . 
His breviter delibatis , aliquot Salim figu- 
ras indicamus , fed paucas. D. enim Laveno- 
chius in fuis obfervationibus microfcopicis a» 
pag.1 1 1. ad 119. accuraté retulit Sal in aceto ex 
cervifia confe&o , fal in fucco mali hefperii, fal 


volatile oleofum fanguine, &aceto vini com- 


miftum., Percurrat curiofus ejus paginas inve- - 
niet expreffa a pagina 119. ad 149. fal cardui be- 


nedi&i, fal abfinthii , Alumen , Nitrum , Cal- 


canthum Cypri , feu vitriolum coeruleum , li- 


quorem tartari , cinerem Ímericum , Cam- 
phoram , cinerem ex fornace fuforia officinae 


Bombardarum , falfive cinerem ex fornace | 
plumbi, fal in calce lapidea, falex calce cone. 


charum , fal foudz . Etenim falium figuras exa- 


judicabit , qui non tantüm in Pyrotechnia , fed 


D 


| 


A 


&ius cognoviffe non parvi momenti rem eflc is - 


! 


N 
a 


* 


T 
5 
Lj 


: 
rd 


in ipfo corpore humano plurimarum generatio- 
num , mutationum , alterationum inftrumentas 


pofita , ad quarum figuras affequendas nudus 
oculus nunquam pertingit. Videntur autem fi 
foluta primüim in aqua in capillarem tubulum 
attrahantur , poftquam humiditas egpiraverit , 


& falium particule fola remanferint per minimü 


vitri elobulum confpiciendz , vel etiam fi unica 

fluidi falis guttula fupra vitri,vel fpecularis lapi- 

dis laminulam conjecta microfcopio opponatur . 
i P Nos 


s 


illa effe fciverit.. Videntur quidem pér commu- | 
nia vitra nitrum effe conicum , marinum quà- | 
dratum , alumen octangulare vitriolum poligo- | 
num , fed per microfcopia perfectiffima omnia» | 
falium fruftula apparent ex aliis particulis com- | 


uw 


Clafsis Undecima. 


^ Nos 5 iis omaibus omiffis : fal Ammoniacum 
elegimus utpote quod mco judicio curiofitatem 
explere. potfit, Pluries illud in aquam diffolu- 
tum fjbioccurriffe aitidem. Lavenochius veluti 
ramufculum: arboris confpiceret , irregularibus 
confitum foliis ,. altero folio , altero majore» 
proutindicatur ab illo expreffum. Mihi autem 
contemplanti fere femper occurrit ut num, 103. 
exhibui bacillorum feu falcorum adiaftar ,adje- 
&is aliis brevioribus ita ut cruces fere exprime- 
rentur ut in & A A. Art non femper angulis re- 
&is expreffas , fed caracteris inftar X ; ut in B B, 
Íepe cruces caravaceníes imitabantur ut in C , 
non raró ftellulam cfformabant prout in E, fcu 
crucem quataor pennis coftantem ut in D, 
Curiofum quoque ac non minus utile eft per 
microfcopium contemplari pradi&a ratione fa- 
lium actiones , & reactiones ; quomodo corpora 
varia aggrediantur, diflolvant , cum contrariis 
falibus pugnent ac efferuefcant. Inter micro- 
Ícopicas obfervationes fa&as a D. Lavenochio 
in Epift. 1684. pag. 6. legiillum obfervafle pri- 


müm figuris falis: in. aceto efle oblongas ; & 


utrinque.in acutum terminatas , deinde infufis 
in codem aceto lapidibus Cancrorum deprehen- 
diffe figuras oblongas ante memoratas in acu- 
tum definentes mutatas efle ;. & induiffe alias fi- 
guras, quarum bafis ex oblongo quadrangula- 
ris erat in pyramidem aícendens , qua(i adaman. 
tes angulofos ac politos afpicerec. Aliarum , & 
paucarum bafim fuifle quadratam , in aliis etiam 
paucis quadrilateram inordinate . 

." Campus hic patet, in quo uberrima meffis 
obíervationum curioíosinvitat ad ulteriorem» 
indaginem; ut medicina Profefforibus, nec non 
fpargirica facultatis Sedatoribus perquam mul- 
ta aperiantur ceteroqui occultiffima.. Dum hec 
Ícriberem miffa eft ad me Epiftola D. Laveno- 
chii 28. Novemb. 1687. datam ad Regiam So- 
cietatem , inqua utiliffimas obíervatianes re- 
cenfet circa corticem chine chinz. Narratille 
fe obfervaffe fanguinem commiftum cum aqua 
vcl vino , in quo per24. horas infüfus fuerat 
cortex ille, il/ico diffolvi, & unum globulum 
fanguinis infex alios minores primum fepara- 
tum , deinde in minores particulas divifum, que 
tam parva erant , ut dumtaxat trigefimam fex- 
fam partem unius globuli fanguinarii effe judi- 
caret, 

Mihi in przfentiarum. fubcefivarum horarum 
inopia laboranti non licct ulterius progredi in» 
hoc genere centaminum , qua certe totum ho- 
minem , & exactiffima exigunt ftudia . Faci- 
liora tamen, & magis obvia non przteribo, quz 
line microfcopio haud poflint diftingui. 


360 
& XV. | 
PLSCIUM .SQUAMAE ; 


X cute Animalium in aqua degentium pat- 
ticulas varias defumpfi , quas Squamas di- 
cunt Latini , & omnibus , licet minutitfimis pre- 
clarum Nature opus recognovi. Praetereo mi- 
rabilem earum ordinem , qua Pifcium cutis teí- , 
fellato quafi opere decoratur, & unicam oculis 
fpectandam propono , fateorque in illa me nua- 
quam potuilfe particulas, quibus componitur 
perfecte delineare. Tantaenim eftearum exi- 
litas ; & prodigiofa ftructura , ut Natur penni- 
cillis non calamo Artificis fit neceffe ad exa- 
&am earum imaginem exprimendam , P. 
Primo loco fub num. 104. fit Squama pifcis 
Lüpi italice Sp'gola , in qua primum adverto 
punctum Á , quod voco centrum Squamz , 
quod pun&um fere in omuibus Squamis invc- 
nitur. Clipeorum enim inftar fere omaes ali- 
quantulum protuberant ; & umbonem in tali 
pundo ruditer exprimunt. Dividitur deinde in 
quatuor partes centro facto in A, ad BC DE, 
ex his due partes oppofite B D, CE, compo- 
nuntur vafis feu nervulis , ut plurimum undatim 
circa tale centrum ductis  & hinc inde fimiliter 
exprefüs; pars veró füperior B C, qus tota ab 
alia Squama contegitur , ficuti & bias fupradi- . 
Cx , dividizur in plures partes a radiis centrum 
veríus directis non autem omnibus ad illud per- 
tingentibus . Spatia inter radios interjacentia 
protuberant fulcorum more, & minutiffimis ftri- 
gis wanfveriim fant ditfecta. Ia oppofita veró 
pate D E, lamina quafi criftallina fimulatur 
trequentibus fpiculis hifpida , & tali ordine di- 
Ípoíitis , qualis ia figaraexprimitür, . 
Numerus 105. exponit Squamam Pifciculi 
mihi ignoti ; quem inter varios reperi digiti lon- 
gitudinem habentis . Sqnama non erat major 
c3, quà fub T , exprimitur , microfcopio veró 
oppofita prodigiofam compolitionem oftenta- 
bat. Factocentro in L , ia quatuor partes divi- 
debatur , ut alia fuperior, quarum bipz hinc in- 
de expanfz lineolis circa centrum ductis , & un- 
dulatis fignabantur. Pars fuperior in octo ra- 
dios diítinguebatur traníverfim fulcatos,.. Op- 
pofita veró acutiffimis aculeis munica apparebat, 
qua frequentes noduli in partes diftioguebant. 
Squamam Piícis, quem Lucernam , & Mil- 
vum dixere latini ; Cappoze Itali , delineavi, fub 
num, 106. cujus centrum maxime protuberat. 
Pars que ab aliis Squamis non tegitur , quin- 
que aut fex aculeis munitur brevibus quidemo 
led validis ut apparct in figura. 
| Pro- 


361 


Proxime adhzret fub num. 107. Squamae 
pifce Solea decerpta , magis longa quam lata. , 
parva quidem utinB, fed mirabilis ftructurz. 
In parte , quz a proximioribus Squamis conte- 
gitur fere viginti fulcos oftendit minutiffimis 


incifuris tranfverfim fignatos: Oppofita, quz ap- . 


paret multiplici ordine acutiffinorum mucro- 
hum tota contegitur. 

Omnes huc ufque expreffas fuperat amplitu- 
dine Squama Mulli, 77ig//4 dicitur Romz , 
qu&licet in cute pifcis exigui amplitudinem» 
equatdelineatam in O , fub num. 108. aucta. 
Differt etiam a czteris ejus fabrica. Umbonem 
enim non oftentat , fed veliti tabula expanfa, 
contegit cutem. Microfcopio oppofita apparuit 
ut exprimitur , divifa in quinque radios, qui in- 
ter multas lineolas hinc inde undulatim duis 
interJacent. Quinta cjus pars extrema , qux cu- 
tim pifciculi exornat, quafi pectinem effingit 
dentibus acutis munitum , quorum fingulis fulci 
ita adnectuntur particulis modó minus , modó 
magis diaphanis, utteflellatum opus curiofiífi- 
mum efficiant. 

Finem meis obfervationibus imponere hic 
flatueram,neTractatum ceteroqui curiofiffimum 
uitra quàm par erat producerem ; fed viam fo- 
]üm aperirem ad innumeras fere obfervationes, 
quz fieri poffunt , & in quacunque, licet abje- 
&Giffimare, mirum aliquid detegi poffit, in quo 
infinita DeiSapientia etiam cecutientibus elu- 
ceícit. Ac amplifimum theatrum obtulit mihi 
Rev.P.Jofeph Maria Cicala;preclariffimi ordinis 
Clericorum Regularium Decus; qui Theatini 
vulgo appellantur ; oftendit ille pro fua huma- 
nitate , qua przditus eft, quamplurimas obfer- 
vationes ope microfcopii factas infubfecivis ho- 
ris in floribus , Avibus, Piícibus , Herbis, aliií- 
que fexcentis minutiffimis rebus , que quidem , 
niii fuiffent oculis fubjectz fidelibus , non adeo 
facilé induceretur animus ad credendum quid- 
quid in illis oculus armatus detexit. Deficeret 
calamus fifingulorum relationem aggredi vel- 
let : quamobrem cum aliquas delibandi veniam 
Humaniffimus Pater mihi fecerit , eas felegi , a 
nullo rerum ftudiofofa&as , quafque non fine» 
oculorum mentifque oble&atione curiofus Ic- 
tor poterit recognofcere . 

Prima fitobfervatio facta in plumis , quz in» 
capite Carduelis ( italice Cardel/izo) cutim ex- 
ornant. Particulam earum indicat num. 10g. 
Sunt ille coloris nigri; cujufcumque plumz ca- 
lamus major, qui ex cute progreditur, a radice 
ad verticem ufque munitur hinc inde frequenti- 
bus aliis calamis, quos potius aculeos dixeris 


Mufzi Kircheriani 


in acutiffima fpicula efformatos , fed molles , & 


plicabiles . Hzc partium difpofitio communig - 


eft fere omnibus aliarum Avium plumis; at illud 
in Carduele mirum eft ;, quod cum plumam mi- 
crofcopio fubegeris ex illis ; qux prope roftrum 
purpureum colorem oftentant , illam infpicies 
qualem num. r10. reprzfentat. Calami enim» 
minores, quibus major exornatur, turgeícunt in 
extremitatibus , ut apparet fub littera O , fan- 
guineo humore faturati , a quo certe purpureus 
color.efficitur , ea autem pars , quz turget  mi- 
noribus aculeis orbatur ; incertum tamen an de- 
cidant ex morbo illi fimile ; quem Plicam Polo- 
nicam vulgus appellat ; & ob quem humani ca- 
pilli fanguine intrafufcepto intumeícunt ; an po- 
tius decidant provida quadam Natura lege, ut 
color ille nitefcat, nam tota ejufmodi plume 
fubftantia rubefícit, in cxteris veró fola fuper- 
ficies colore rubro feu alio depicta exornatur. 

Sub num. 111. exponuntur Pili e pe&ore Ve- 
fpertilionis decerpti. Eorum finguli non con- 
tinuato partium ductu , ficuti capilli, aut Sctae 
plurimorum animalium efformantur , fed pluri- 
bus partibus conftant , quarum fingula calices ; 
feu potius Violas , aut Campanulas alteram al- 
teri infertam referunt ; proportione in omnibus 
ita fervata , ut quó magis ad acumen accedunt , 
có magis gracilefcant , & minuantur, donec op- 
timo microfcopio opus fit adhibere ; ut digno- 
Ícantur. Ad quem finem earum partium fabris 
cam Natura compegerit, unico Divino ejus Áu. 
thori notum eft . 

.À num. 112. indicantur Pili, quibus Talpa, 
circumtegitur leves quidem & fubriliffimi , non 
tamen ficut czteri , quo magis a cute recedunt ; 


paulatim gracilefcentes in cufpidem abfolvup-. 


tur ; fed fine ullo ordine quamplurimi corum. 
poft brevem tractum craffitudinem induunt ;. 
deinde iterum attenuantur, nulla fervata inter- 
valli proportione , denique ita intumefcunt , ut 
fabarum filiquas imitentur longa , & acuta cu- 
fpide munitas ; quod clariuseorum delineatione 
patebit. . 
Bacilli feu hafte. in acutum. mucronem abfo- 
lutz fub num. 11 3. pofitz pili funt Vermis pilo- 
fi , quem Erucam dicunt latini. Illos , ut vides 


frequentibus aculeis hinc inde muniuntur ; non. 


quidem in latera exertis, fed mucronem verfus 
directis , & ad infligenda vulnera paratis. An 
arma fint , quibus hujufmodi parva infe&a mu- 
niantur; anveró illos ad ornatum Natura con- 
cefferit, non adeo facile mens hominis poterit 
definire. Sed de his fatis. 


CLAS- 


[9 


E 


" 
Ms 


" 


B 


- * 
E 
e 
& 
D E 
———Q isecidsos odi S e: 
i 
uw x 
& 
1 
S . 
d 3 ' 
Vuty co^ 
er un 3 


OM 
Vs. 
ri 


; 
* $4. * 
"i EGER 
EN | tir 


F3 
" 
ar 
| MES tz, 
p 
: ; 
fj-—4 4 
i$ "à vas 
IE" i ü 
* eL ; 
D 
& c1 
- 
Pi Ü 
ia 
" Hu 
i 1 x E 
/ 


tt4cem retento nM e rta otn EUG ro Mos EVA ege i AR 


Pag zb 


2T 
1 
2d 
/ 
, 
yuob t 
fig hos 
e 
» u 
fi wv l 
; 
n 
Dm 


I 


TIITUITITHTIRHITUUTINITU IIT 


ITIIT THTITIITIIHIHHHITHIHIHT Tu" 


qa. 


cALLachzina p E 


VLL 


S cata - fF lm dA om. 


1 2 5 n 


do usu excogitata 


E 


uu 


1 


Scala Pal Rm. 
E —kureeummvEEGd— ducam :] 
1 E E 2 * 


rata hactenuf. muatorum Telescopnorum | firma. sustentatione et commodo usu excogitata 
17» , 2 » , , » , 
et adhibita a P. Egidio Francisco. de Gottigmnies cSoctetatus Desu 


- 


cAachzria joro deside 


"2 


AS 


* 
LI 
^ 

E 
eo 


n 


COO TUCCTE 


DUM RSSILS cis NS At SERSRISINICUAINRL qu a Ml DD, SON Kee S Tes a piR Uim zs n eus 


SEE NN 


IS 
cmm 


«c 


ER A e 


ETRD A 


E 


-—-— 


M — 


T 


267 


Li. 


RES 
PANINI 
TY E 


—— 


INN 
1i 


T T 


ALZA— 


DT 


!/ 


AI 


CU NUN 


NIU, 


Tm NANI 
AERE i 


M 


SS 


RUN 


2 


lE Une T cede 


v 


pie 


| 


M 
SS 
— a NN Y M 


i 


ds 


PESSESSNSESS 


SURS 


SS 


NISI 


UU Reni or 


NS 


ESSEN 
RASSE 


SSSSRSSSSSS 


NS 


LU 


EIE 


SSSSSSSSSS 


INNNNNERGS 


SSSSS 


SS 


— 
NSSSSS 


SS 


ANNSSSSSSSSSSSEN 


Inti 
JT 
AH 
TITTMTHTTUUR 


MN 
AW 


(10 


mm EISSESSERER 
e o, 


Bim NA 2i ei 
ml PRESS E Ww. is af n 
| Boos 


" 


jin get 


ALTES 


| / 
| M 
BM | | | 
-— 5 
Ti 
| amm... 
iS 


. 
N H ! 
» un r Wes ^ , 
l — A , í - -R j 
^ lTRNR " Y AN 
PEPOORGRNUE 3 e A eU erar Vs of 
] w^ ' ' VAM n 
: P » AIC ; : BRANI Re 
$ t E / vy j| o 
1 à 3 : A d 
t L * 
- » 
as ; 
i "Hur ^ 4 K 
B " e . . 
D "ü ^ ^ 5 
. h : * e * e " 
* E 
: d LM 
" , ^ 
*t » 
/ ! Ld YE. G0 tre gaor d » 
: . ' | [oos ROUES) Y NS ue 


4 1 
i " 
jp A 
i urere dn 
* ; w 
' 
IAASSSN 
genet 
" 
. 
z h o d 
$c ! D 
^ e " D 
F. ; 3 
N 
LU 
k Poetas 
] : AO AN TS A 
do v wt Aie 
. LI 
' 
- à 
y 
1 
m 
b 
H 


NS 


IA, 


NNNSNSSEN 


4A 
A 


S 


LER 
a — 


—— 


: NS 
| 


N SSSNAVUNNSS 
ii) SN NWs- 
cs NN 
]m- 
LZ. 
— 
Z «x 
LA S Tm Pp 
/ 


7 


Ws. 


Ki 


1 
7/7 
AN 
[NN 
CNN 
m SS 
mii: c — 
fj - ES E ZZ [mN 
ATA SS SRM 
j a dele z ER Y 
i " 
t | | 
1 
: A ENETES IE. e — —— uU Wwrtup - : zi s E : em 
ES MÀ - AX WERE - —— * E dux | pues 


[d 
1 4 
"A 
LJ 
L/ 
ZI 
ss 4 
LI 
Em 
M 
" - 
'- 
e 


VEI n 


E 


iwi 


n 
ES 


dio 


re 


LP 
Ȉtv 


ex 


(NS 
» Da 
Mo NOU 
SNC 


OILS MUS 
NAA 


E 


7 


" 


ZI 


A 227 : P. 
Y ums UA * 


P 


(5 


S TS Uere eene. 
Y 


Ibi libi i ss 


N RERO 


P" 


t H 
Y 
" 
P 
" 
ges 
; 
^ * 
i E 
i 
E x 
D " 
! / 
: z 
Y 
s 
,) k - 
: 
i * 
" s 
V A 
/ ^ * 
uj n * 
Tu Ld 
- 1 K 
. * t 
j^ PI -m * ^ E m etn - 
*« ni ia » - 
, 
L] 
" 
* 
* . * 
* - 


EE 
CER 


/ 


Ji 
IA UH 


/ 


1l] 


Jj 
I 


Tli 
lj 


y 


* 


A ———— 


5 


Pales 


AS 
CNW 


UNS 
S NNSERASANENS 
ENSEM 


NS 


iA apLr 


AX NS 


n 


PEN 


CN 


ES 


TES 


Lu 


SAEC C cs 


Jj 


111 


3 MOSS 


on 


A 


SN 


4 
M WIN 
Y» 


at) 


4 


A 


( 


j 
) 


zz 


/ 


M 


—— 
R——— 


NS 


h 
NW 
W 


| 


2 


y 


D 


€ 


M 
(t 


NN j 
i j 


a PP 
P d ; 


A zÀ 
E 
s 


dE] 

D aT. 

D, TL, 
LA 
LA 


A 


ERN 
SNSNSSS 


— Rn RE 


TT ACHETRIERa ei tica AY MX EAST EHE XU Wr x 


^N 


EU D MEE 


A 
7 
"2 


N 


N 
N 
N 


NN 
NN 

N 
NY 


SN 
NN 
NN 


SS 


ori em c mn At rui ipea va 


Y 
VIS 
" . 
E ty 
) ] M 
B L4 
yw 
y 
r « 
, à 3 
v. 
Dy à J 
" 
i.d | ! 
' 
- 
"CEP 
^ 
" ! 
1 
" j 4 
" 
4 
: ] 
| 1 E 
" 
^ 4 " 
i * Fo, 
- 
l B 
P 
i 
i 
N : 
i . : 
" 1 
LÀ " » 
s E 
1 1 
D 
1 
' 
- : ; 
D 
El 
« 
b TI 
» ^ V 
- RN ! 
d 
7 
] 
lu 
D 
[ 
PE | 
E 
] 
* 
7 
" h 
8 " 
" " 
b 
i í 
" 
l 
; * " A r9 
" ' 


| 
| 
l 
| 
| 
l 
| 
| 


TY 1p dis anat mt un mj 


a9 a Va 
Lr 


IZ 7 uz 
"Z2 2 


a ma 
A 
Lan Fa 
p A 
AW AMA 
"AE FAM I 
AG FA FELT PA 
2 7 S a AAT V LA 
p I A A 


(A 
DAVE AZ 


27 
LZ A 


oz 
EZ AA 


WAP A AU 


Lx 


7 Lt a 
ma 12 57 


[2 


BUILT 4 7, LA 
ZZ ra," 


Z 
LATA 


eh 


C NYWSNS 


ZETA 
gALVATaTL- 


A 


Z M A 
C 
rabr 
onum 
a 
ciclec 


S 
* 
AES. 
*jt * ! 
y 2 
as 
Y X 
4 
dd & 
L' * LS 
Aog e da 
TM 
' 
E 
* Lz * 
L 
' 
^ 
/ 
: à 
d 
A 
m D 
^u 
Ln" 


TAE 


t 
D 
) 
LI 
E ] 
. 
t? 
4 J 
- 
* 


HN 1 
MO AT 
Nat U^ "Wo 
TA 


Nut - 
4 y^ Lai i 
d ' 


^ QUAE 


Mna 


MP 


meten 


AW 
Nn 


í 
j 
li 


! 


NND: 


er 


B | Eines 
7 M | 
j Na 
j/ "MER? 
// W | 
H7 WM 
/ A 
9] W | À 
/ Y 
"i —N t 
/ | 
M 


S 
S 


[ed - 
Apr 


a e 
cof 
9 


río) 
735 


2 


E 


s 


emen 


T 


. 
J 
v 
- 
LI 
», * 
* 
Li 
;T f£ 
Li 
"T. » 
L ! 
' 
e .* 


MEIST 
* Mo 
i 


SSSSSSS 


NS 


- SS Se 
ENSEM 
ERSENNESS 


[/ 
/, 
 À 


S 
A ERRNEES 


nma EET 


MORS 
Un 


* 
D» 3 


M 
E] 
t 4. 


Ü 
(ANM 
19 
143) Ey, 


SORT Pr 
Nar) 


NN 


B RM ed 


. 
r- - 
- 
2 ] 
2 * Ft 
] L 
í 
[ 
: 
l 
AS x lAN 
y 
bed D 
: T j 
i 
v D 
Hod 1 
! ' 
qr 
D i| » 
: V - L 
D L M " 
HM "m 
3 
E 
m 
LJ 
*e 
' 
, 


ttp mem 


" 


enim m e e ERSPONS n 


E TIME ; 
Mic i d — UA 


n 


/ 
. , ; : 
[ 
NSNEN 
: NV 
av 
" 
" 
- 
" " 
* 
B i 
y 
' 
3 * 
* 
* 
F1] atm 
á 
LJ 
J 
' 
- 
B 
! 
I i 
z ! 
' 
" » 
Li 
B3 
E 
a ; 
** l 


eerie gn 


ARN 


/ 


"E 


x 


EXER: 


t rA 


rere REGE RUP SIBR USC. S A 
! 


EET 
SS 
NS 
aun UPS ORENSE UMEN 2s PUEDETCOCOICGMT] WAVE URN, GEGEN NEUE Gà 


VAR at amr 


M£SNEO 


D 


' 


l 


AL 
T 
——— 


y 


m 


E 
E———À 
DÀ 
T 
p 
——À 


ER 


E M MEE EUER 


j * 
i 
1 
V 


b] 


Mentem messem 


Jj 


MT MEE E 


—2 


i ——7 


[ZA 


—À 


| 


D 


RL——A 


E- :3 


E-3E- 35 
E-- - 


E—Z 


7 


104. 


— 


ji) 


AK 


RÀ 
EA 
LL——Zi 


T 


| 
/ 
/ 


-—-— 


p 


T — 
Y / J 


B. 


c^ 


H 


IP 
Mp rend 
iunii 
i ig 


nii 


t 
kJ 


EN Nam 
TT 


AC 
- 

N 

) 


Ww 


Xen 
my 


»* 
v 
NS 


Ca 


A NA 


Füum &nz 
P A TZ 


M 


1 
Put, rea att o 


—— ——————M———————————M— — ———— — 


392. 


MUSJAEI KIRCHERIANI 


CLASSIS DUODECIMA 


Continens. Aniznalia. Teflacea . 


"- Erum naturalium , €» Ani- 
malium pracipué | Cogmtio 
bumanam  curioffiatemo , 
| foiendique cupidinem | adeà 
extimulat , ut Virorum inff- 
gnium quamplurim: preitoffs 
lsberum , temporis ,aurique 
expenfts illam explere cura- 
verint . Alexandrum MM acedonem , licét Affati- 
cjs bellis diflratfum , tbefauros ingentes profudife 
fiumus y ut à fuo praeceptore Ar/ffotele Animalium 
Hifleria perficeretur . Verim quia commum 
Mortalium lege utrique defecerunt , multas ami- 
ffmus paginas , temporum ruinis confepultas , vel 
incendiorum «i fublatas , que quidquid ille ab 
experientia. didicerat. , referebant .. T ale vero 
adeà magnum opus unico [ub Rege ita perfici à ne- 
mine potuiffet , ut adbuc quamplurtma de eifdem 
enarranda non fupereffent .. Noffro igitur /£&vo 
Viros ingenio , C- eruditione eximios per Ltaliam , 
Germaniam , Galliam , &- Angliam difpevfos ad 
1llud perficiendum Veritatis. Amor extimulauit 


omnique mentis conatu omnes fuam operam na- 


qant,ut ad Veritatis trutinam revoceut quidquid 
Rerum Naturalium Scrptores enunctarunt , fcri- 
bantque ea , qua vel temporis , vel coguitionis de- 
fefiu iidem omferunt. 

€um igitur in. Animalium Teffaceorum biffe- 
ria ,qu& pari , ac ceterayum Rerum Claffes , ob- 
leciatione animum afficit , quamplurima citu di- 
gna deffderentur ,€0 quod , vel omminófalfa , vel 
n0n [atis probata vel t&dio quedam legantur [co- 


num defecdu ,in quibus Animalia velata clar ve- 


cognofcere baud po[umus 5 ab Amicis extimulatus 
non re[pui curtoforum oculis fubjicere publicis in. 
peginis Tefflas conchyliorum , ad vivum fcalpro 
expreffas , qua mibi notabili figurarum , aut co 
lorum varietate conflanti lege im ffagulis concin- 
Hala ad fpecies dixer[as referenda vifa funt : 
Quamplurimas enim ex multiplici Oceani fna ad 
mentem meam privato ffudio relaxaudam acce- 
peram, qu& Amicorum pariter mentibus ocultif/gue 
non ingvato- obleéiamento eraut , dum in fe iper 


| ARGUMENTUM. 


referebant mira natura opera , indicabantque, 
20905 ejufdem lufus , à nemine ante id tempus ve- 
latos. 

Quinquaginta circiter fuper Quadringenta, 
inter fe diverfas Italico jam pridem fermone de- 

Jfiripferam deinde centum aliis adjeckis auno 1 684. 
curioforum oculis latino exbibut, poflea in. Mujuo 
Kircheriano collocatis , nunc alia tterum addo 4 
Q ne jejuna fft. oculorum obletiatio , utile menti 
otium propono in dubtis Pbilojopbo non indignis , 
quibus ad Veritatem claré d'gnofcendam exiimu- 
latur , taomn:a pratermittens , qua circa Y effa- 
cea longis enarrationibus. Autdores expofuerunt s 
ze aliorum dila tranfiribens , legentium mentes 
faflidio damuem . 
Utilem proptered Tracfationem quatuor in. 
artes divido yin quarum prima . pofi quom men 
puerilem , fed [apientem , ac profiuam occupatto- 
uem effe comprobaerim invefligabo , Tf aceo- 
rumindaginem , eorum Geuerationem , fue fab 
Marinis undis illa fpatientur , /Fod ierrems glebis 
/fné animali fubfídant , Deinde materiam aptam 
recoguofcam , quaformari po[]unt à Natura , Co- 
lores infuper , Formas ,C Proprietates quarum 
beneficio Divini Opificis Prarogativas: Pbilofo- 
phorum mentes f&bi [peétandas objiciunt , caterof- 
que demum ufus , quibus juvantur. Homines. 
Quamobrem pretiofarum verum locumin M ufgis 
quamplurimis recenfentur . 

In Secunda ver Parte /fugula deftribam , no- 
Lando Partes, Formas, Colores , Nomina, cv 
AM aria ubi nafcuntur . 

In tertia eorum Icones deftribam in triplici 

Claffe dflributas, in quarum prima numerantur 
Uzivaloía non T urbinatayn fecunda bioalvia 5, 
1n Tertia d urbinata .. Et. ne catalogum tantim 
eorum conficiam , in quarta demum parte qua- 
draginta circiter. Problemata proponam dubiis 
rationes Jubneciens , quibus aliquis V eritatis mi- 
tor , velfaliem affalgeat y ff clarius pbilofopbica 
indagine recognofti non poffit . Docebo Margari- 
Las à rore nequaquamformari , ut ffbi , € multis 
Plinius fuafft , neque Concharum felias effe , fed 

Ii | 


220r- 


i 


393 
muorbofam earumdem luem. Referam rationem , 
ob quam Cochlea auribus admota maris fufurrum 
videamur audire » caufam inquiram , cur fub un- 
dis copioffus Teflacea , quàm fub glebis nafcan- 
Iur. , C precipue in Mari Indiarum Orientali, in 
qua egregius. pichuratas eur in [aperficie potiffr- 
mum exterua diffinguantur coloribus , cur multa 
Jpirarum orbibus cireumvolvantur : cur membra- 
rum diverfitatem vix babsant y Cur. Deutibus , 


w Ui negotiis otia , feriis lu- 
dicra mifcenr,non tam fuo, 
[ quàm nature genio; huma- 
neque vitz conditioni ob- 
fequuntur. Vitz enim , vel 
We laudatiffimz tenor , fi nulla 

i voluptate | interpelletur , 

i Ao. ji fpeciem refert Mufice, aptis 

quidem modulis temperate, imperfe&z tamen, 
nifi Harmoniam pauía condierit. Tempus , te- 
fte Plutarcho , die nocteque componitur , qua- 
rum ifta quieti, labori illa debetur ; id quód 
Lucanus Pifonem pluribus monuit. 

—— Nec enim facundia femper 

Addutla cum fronte placet, nec femper in avmis 

Bellica turba manets uec tota clafficus barror 

NotTe, dieque gemit, nec femper Gnoffius aycu 

Deffigat exempto «fed laxat cornua nervo , 

Et galea miles caput , &v latus enfe refolvit. 
Sané Viros undecumque fpe&atilfimos novi- 
mus , feu privatorum ftudiorum contentionem ; 
feu publicas curas honeftis remiffionibus ; & lu- 
dicris exercitationibus ideóque laudabili vaca- 
tione relaxaffe , quód non fegne , &ignavum. 
otium fectati ; confirmandi animum, & à labore 
recreandi propofitum haberent. Fatetur id de» 
fe Tullius, quód Tullius cum éforo, in quo 
verfare omnium animos quoquó vallet confue- 
verat, rus, &in villam concederec , vifus fibi 
fuerit tanquam e procellofo mari ad portum, ab 
armorum ftrepitu ad pacis afylum,;à fe denique, 
velut ex aliena poteftare , ac dominatu evafiffe , 
Hinc fummis laudibus didum illud Scipionis 
profequitur : Nuzguam fe minus otiofum effe», 
quàm eum etiofus.. Et veré nemo fapiente fua- 
viüs oble&tatur, qui ad rerum meditationem. , 
aut le&ionem feceffum , & folitudinem eligit ; 
Ejus rei graviffimus audor eft /Eneas Silvius 
Vir docti fimus idem, & Romanz Ecclefix Pon- 
tifex Maximus.E/Z;inquit;ep.66.AMagnaV irorum 
recreatio, cum fe aliquis retrabit in folitarium 
docum y ut meditetur , vellegat . Et veró ad re- 


Mufzxi Kircheriani 


Corde , &x Offibus careant : Cur Luna deficiente , 
macrefcanr : Pigra y C folida ffnt . Balanorum 
Juccus noC]u. eniteat , Cur. intew calores , quibus 
diver/£mode pinguntur y .non apparcat Caruleus : 
An Cocblea , qua dicitug Venerea , fft Remoya é 


AMutiano relata , cujus abdita «ois velocem Nas .. | 
vium curfum valeat retardare , aliaque JfFmilia s ri 


problemata à nullo bacfenus propofíta ad trutinam. 
yevocabo , | 


uw T. 


creandum animum quolibet libro potentior 


eft quicunque. partus Naturz. Hinc , ut ni-- 


hil detot aliis dicam , Scipio, atque Lelius; 
tametfi alter ducendis agminibus , & conferen- 
dis prliis , alter dicendis in Senatu fententiis ; 
verfandoque quà vellet Collegarum foorumo 
judicio infueviffent, ad litus maris eam aliquan- 
do voluptatem quarebant ; quam in Cochlea- 
rum defcriptione ipfe tibi proponere conftitui. 
Conflat namque eos , inquit Plutarchus , Cajete ; 
Q* Laurenti concbulas , & calculos letlitaffe , . 


Quod genus animi oble&andi etiam ab aliis pari | 


ftudio, ac jucunditate ufurpatum vetus adagium 
peperit. Conchas legere, hoc eft jucundis & utili- 
bus occupationibus fefe oble&are, At enim ifta 
rudibus puerorum oculis parata neutiquam cft ; 
cüm enim plurimas concharum formas produ- 
co , fimul Mufzum aperio , in quo non tantüm 
Íe lumina paícant colorum , ac figurarum varie- 
tate , tanquam qui viridarium ingreffus variis 
confitum floribus , atque admiratione defixus ; 
neíciret tamen. quem ex illis omnibus legere; 
ac concupiícere potiffimum deberet . Verüm 
etiam , ut animus ex accidentibus fubftantiam 
cognofcere difcat , calleatque fubinde modum 
caufafque tum molis , tum forma , tum denique 
coloris fingularum . Competiet enim veró 
quanti fit operis , ac laboris ; penitüs intiméque 
rei cuJufcunque ; vel minimi pretium cogno- 
Ícere , quam Natura produxerit , aliam atque» 
aliam admirationis materiem omni fuo opere fo- 
lita miniftrare , quzque terre impreffa reliquit 
veftigia, ea mens capax , prodigiorum artificis ; 
& Gigantis effe deprehendet. | 
Equidem ifta magnificentiüs , quàm veriüs 
me dixiffe nemo putaverit, qui vel folas Co- 
chlez fpiras intuens exiget fecum , quantoperé 
laboratum à Geometris fuerit in illis rité ducen- 
dis , & veró quecunque demum ejus artis prz- 
cepta tradiderunt, aliter effe tamen femper funt 


vif , ut qui eam écirculi portionibus inangu- | 


ftius fpatium femper contracti compofnerecum 
con- 


abc 


l4 


Clafsis Duodecima. 


contra fpirales linez circuli haud fint, tametfi 
circulares appareant . Quis, rogo , Vitruvius 
tam mirabilem , & nulla fatis arte imitabilem 
domum zdificavit ; Equidem quó magis inve- 
ftigandis earum caufis progreffus fueris , eó cla- 
rius deprehendes veriffimum effe, quod Vete- 
res dicebant , Deum , Nature nomine compre- 
henfum , in omni opere füo , geezetrizare quo- 
dammodo , adeoque licere in fimplici Cochleze 
fpira jucundiffimo labore humanum ingenium 
Ícfe circumagere . 

Non erit proindé , aut inutilis, aut ftultus eo. 
rum labor ; qui vel é Pelagi fundo, vel litorali 
arena legant quod , ceu foret indignum oculis 
noftris, aut aquis obruitur , aut pedibus procul- 
catur ; At inquiet aliquis ; nunquid ante difqui- 
rendum cenfes , fitne quod pertra&andam fu- 
Ícipimus argumentum ejufmodi, quod dignitate 
fua, acpretio temporis , ac laboris impenfam 
promereatur. Eft ne autem contemptibilius , 
atque informius Cochlea ex Animalibus ullum? 
Quam apté illam contemplanti objicias , quod 
Teutonum Orator Romanis , qui, ut Plinius re- 
fert lib. 25. c. 4. Romam ubi veniffet , ejufque 
pulcherrima. queque luftraffet, contemplari 
juffus fuit à ducentibus cabulam pi&am fummi ; 
ut ajebant , pretii ; atqueartificii. Referebat ea 
Paftoris fpeciem pafcendo gregi intenti, habitu, 
qui huic hominum generi ufitatus, vili, ac in- 
compofito. Jam ubi ille femel, atque iterum 
omnem dimenfus oculo fuiffet ; nullo neque ad- 
mirationis , neque approbationis edito figno, 


profeffus eft: Sibi donari nolle talem Virum vi- 


vum , verumque : Sugillans haud obícuré infeli- 
cem laborem haud alio fru&u infumptum,quàm 
ut ejus hominis effigies coloribus reprzíentare- 


tur , quem eorum adftantem nemo , vel afpectu , 


dignaretur. Nunquid autem in Cochleas non 
hoc aptiüs cadit? Sané //gaces à limo dicun- 
tur. Fefto Pomponio tefte ; ut adeó àluto na- 
tivam humilitatem ducant jipfaque Anatome» , 
quantumvis fefe fatiget , artus ordine difpofitos 
reperire non poffit: neque aliud adeo mireris , 
quàm quod animantes cüm (int, nihil feré ani- 
mantium habeant , quippe corporis adeo imper- 
fe&i , ut neque oculis , neque fanguine , neque 
corde predica duras filices fenfu , ac motu pa- 
rum admodum vincant. ÁAnforté in tam vafto 
Naturze Theatro defunt res aliz nobiliores,ela- 
boratiores, digniores, oblec&ando fapientis 
animo accommodatiores? Par ifta profectó in- 
geniitam male feriati ftoliditas eft illi Claudii 
Caíaris , quem fcribit Lalius Calcagninus de» 


«alculorum ludo , difpofitum in ordines Exerci- 


tum adversüs mare duxiffe , juffis militibus ga- 
leas Cochleis , que litus omne complebant , 


- onerare, bae ratieue de Oceano triumpbaturum. 


394. 


Hzc pluraque alia dici fateor poffe ab iis, qui 
nihil preterea cogitantes , in folo nomine , uti 
per vulgi ora vagatur , acquiefcunt. Ego veró 
haud alia mihi defenfione opus effe ceníeo 
quàm , ut palam faciam , Sapientem ex omni re 
quantumcunque minuta, acexili, quam ipíi 
Natura obtulerit, capere voluptatem poffe». 
Unum éte poftulo , ut intelligentiam juxta, ac 
fenfum ad iftarum, de quibus agimus, Conchu- 
larum confiderationem demittas , fic ut alteras 
alteri magiftra fiat , ac ifte illi fe ducem prx- 
beat , co plané modo , quo in arte nautica ocu- 
lus manuíque mutuum fibi officium praftant , 
cum ille defcriptas navigationum tabulas exa- 
minat , ifta ad earum preícriptum temonem re- 
git ; & vela pandit , atque alter Ícientiz , altera 
experientie magifterio edocetur. Idem fervet 
neceffe eft, qui de Natura operibus philofo- 
phari amat ; quippe in iis difciplinis, quz plané 
contemplatrices funt , licet quidem effe caeco , 
revocatis ad intima mentis penetralia rerum 
imaginibus , quod ut melius confequerentur , 
non defuerunt Philofophi, qui barbara quadam 
immanitate oculos fibi eruerunt, vernm in Phi- 
lofophia naturali illos habere nos duces opor- 
tet , ac monftratores , nifi identidem incurrere» 
inoffendicula velimus. Hinc fapienter monet 
Galenus: Quicumque vult operum Natura effe 
contemplator, epertet eum eredere propriis oculis. 
Quapropter curandum feduló eft, ut certa re- 
rum experimenta teneas , ut ne errore labaris ; 
quo etiam me aliquando mare decepit , cum 
Ícopuli acumen arbitrarer , quod nubis Hori- 
zonti imminentis erat principium. Sic igitur ex- 
perientiz partes erunt inultorum rationum fun- 
damenta ingenio miniítrare ; quandoquidem , fi 
Tullio credimus : zemerarium ef , aut falfum, 
Jentire , aut quod non fatis explorate per/petium 
fft ; & cognitum ,/ffne ulla dubitatione defendere . 
Et veró fubit me neglecti opportuniffimi tem- 
poris poenitentia , cüm ad litus maris Adriatici 
habitanti commodum effet multas movere qua- 
ftiones, earumque folutiones animadverfioni- 
bus fidelioribus adinvenire. At neque fic tibi 
fidem adhibere te velim , ut falfitatis coarguas 
quzcunque aliis idoneis ceteroquin auctoribus 
comperta fuerunt. Mihi fané propofitum eft pet 
aliorum narrationes viam fternere ad multarum 
quaftionum haud ita expeditarum rationes 
eruendas , quas ubi experientia duce inveftiga- 
re non licebit , eas in medio relinquam feliciori- 
bus ingeniis penetrandas, & remoto penitüs 
omni ambiguitatis velo infpiciendas; nempe» 
fatis habiturus fum , innoxia voluptate oculos 
tum mentem noninutili do&rina paviffe, vel 
quzftiones movendo, non indignas Philofopho, 
velàterrenarum rerum confideratione ad cce- 

I1: leftium 


395 


leftium contemplationem animum fublevando. 
Sic ut ex illarum admiratione ad Conditoris 
Jaudes exurgat, illius videlicet Artificis ac 
Przceptotis , qui dubiis omnibus unus occurrit; 
nodos omnes diífoluit, & veritatem ex quavis 
quantumvis perplexa ratiocinatione exculpit. 
Ita veterum praícripto navigabimus nondum 
audentium alto fe committere , c» alter remus 
aquas » alter fbi radat arenas, Prop. lib.3. egre- 
giam voluptatem capturi , dum propé litus ma- 


re percurrentes , inambulare quodammodo ter- - 


rc nullo pedum labore, navigare veró nullo 
naufragii metu nobis videbimur. Neque otio- 
fa , aut fterilis, fed fru&uofa ejus oblectatio fu- 
tura eft ; qui veluticymbam promovens , velé 
terra paffim flores legit , vel retia ; ac naffas col- 
ligit curiofis pelagi partubus refertas. Itaque» 
dum naturales caufas attingemus , veluti remis 
undas fulcabimus , dumque iftas penitus intro- 
Ípicere non dabitur, ad univerfalis caufz recon- 
dica my(teria ; velut in portum , & folidam ter- 
ram énaufragii periculo nos recipiemus. 

Haud equidem confilium eft , fpiffum volu- 
men conficere, referendo quidquid ab aliís Scri- 
ptoribus de Natura Te(taceorum fuse copiose- 
que traditum reperi. Ur enim ingenué dicam , 
tametíi multos eorum percurrerim , non camen 
cobtigit reperire , quod concupieram, atque illi 
fcfe expofiteros promiférant. Vifi mihi proindé 
fuerunt earum Ávium inftar , quz fufpenfze 1n. 
aere alarum vaflitate, ac multitudine plumarum 
magnam (ui fpeciem faciunt , captz veró deplu- 
matzeque veuatoris expectationem molis ; ac 
corporis exilitate deludunt. Habeat proindé 
laudem fuam Ariftoteles , quam illi animadver- 
fiones fux; in Libro quarto Hiftoriz Animalium 
pr&cipue congeftz , pepererunt. Habeat, & Pli- 
nius fuam: nec minorem reportaffe Bellonium 
dixerim , qui eam ob caufam difficillima longif- 
fimaque itiaera per tres Orbis Partes Europam ; 
Affricam , Afiamque fufcepit. Rondeletio quo- 
que accurata deícriptiones , Gefnero, damnatze 
licet memoriz Scriptori ; erudit» annotationes, 
ac denique Sàlviano diligens multorum corpo- 
rum Anatome laudem fuam afferant. Porro ex 
his ca tantiim delibabo , qua ad brevem tracta- 
tum conficiendum erunt fatis: perindé enim ac 
Coralliorum Pifícatores , nulla certa ratione iti- 
neris fibi prefcripta , ibi fcilicet interfiftunt,ubi 
fpem concipiunt infignem ramum é maris fundo 
revellendi , ego quoque huic mori infiftens non 
id omne confe&tabor , quod dicendi argumen- 
tum , ac materiam prabet , verüm id dumtaxat, 
quod vel repetere neceffarium , vel cognitu di- 
guius convenientiufque reputavero. Addaamn 
qua alii , fcu inícitia; feu pigritia inexploratum 
dimifere. 


Mufzi Kircheriani 


Et certé non facilé dixeris , utra in re magis 
laboret ingenium , an tra&ata ab aliis argu- 
menta retractando ; an nova comminifcendo , 
Equidem in his viam tibi aperias neceffe eft , 
utque ad metam pertingas , tuis ipfe te pedibus 
tribuere : utique cum defertas per Regiones ; 
tamquam per Libyz arenas, veluti vaftum per 
mare , nullo fignata veftigio incedendum fit ; in 
quibus 

Iter omne latet : nec funt difcrimina terre 

"Ulla: ——————— 

Nullu/gue poteff conffflere miles 

Inflabilis raptis , etiam quas calcat , arenis. 
Exiguus profectó illorum numerus eít qui pa- 
riter ; ac argumentum quoddam pertractandum 
fibi propofuere , viam ftatim inveniant, qua; 


perducantur ad metam , imó plerique ; cum jam . 


fibi attigiffe illam videntur, adhuc in priacipiis, 
atque carceribus confiftere deprehenduntur. 
Accedit quód in tam varias , ac propé infinitas 
femitas , aliorum videlicet, qui prajerunt vefti- 
ciis fignatas , diftractum ingenium in totidem, 
laberinthos fe inducit ; é quibus evadendi diffi- 
culcatem ipía viarum multitudo facit. Hinc ifta, 
quam in Teftaceorum contemplatione honeftit- 
fimam voluptatem afferre lectoribus conftitui ; 
non fané exiguo labore parabitur ; quippe quo- 
rum , velfola nomenclatura tam divería apud 
Scriptores eft, ut non fine labore defignatum 
ab illis corpus intelligas, de quo fit deinde dif- 
ferendum. Quanti veró erit operis eorum na- 
turam caufafque philofophando comprehende- 
re ? neque ideo tamea delpondere animum;imo 


. Platonis di&to dial. 5. de Rep. inter hujufmodi 


anguílias excitari te velim . 47 gom eff mobis 
quoque natandum , conandumque » ut difputa- 
Lions undas incolumes evadamus? Ariftotelem 


proinde imitabor, qui in triginta octo Se&tioni- - 
bus Problematum fuorum plufquam mille qua- - 


ftiones propofuir , ad rerum cateróqui noriffi- 


marum arcanas caufas eruendas. Ego quoque 


feligam aliquas ad folum. Genus Teftaceorumo 
pertinentes , occurram dubiis per eas rationes , 
quz Íe offerent , atque efficaciffimz videbuntur, 
ita dumtaxat , ut aliis integrum fit addere quid- 
quid volent, itaque quod ipfe dixero, ex ea 
pretium habebit, quod alii, vel jam adjunxe- 
runt, vel praftantius etiam fubindé adjicient. 


Nempe , ut ait Ariftoteles, lib. 1. Metaph. 


Qui/4uis aliquid de Natura dicit, & /fnguli qut- 
dem nil, aut parum ei addunt , ex omnibus vero 
colleflis , aliqua magnitudo frt . Quod fi fecus 


agerem , non vitarem temeriiatis vitium ; ab 


eodem Philofopho in aliis reprehenfum , La- 


&antio tefte: Au ffult'fimos , aut glorlofffmes 

fuiffe, qui exiflimaffent Pbilofophiam fuis ingens 

effe perfetdam . Conabor praterea id ita przfta- 
IC 5 


^.» 


Clafsis Duodecima. 


re , ut ctiam mediocriter eruditis , quam mini- 
mo labore ca contemplatio conftet. Atque ubi 


.. vel Natura , vel Ratio controverfiam pepercrit, 


primas partes Veritati dabo, Senecx monito 
obfecutus , epift. 45. Multum Virorum magno- 
rum judicio credo, fed non me cuiqu &emancipavt, 
Ubi deinde tàm abíftrufum erit argumentuim, ut 
ad intimiora penetrare fenfus veteutur ; dubi- 
tabo ícilicet , atque ex illo mibi videtur eorum 
audacia reprehendetur, qui ftatim faciléque» 
pronunciant 7/a rez? fe babere. Apparebit de- 
mum , quam voluptatem capere liceat ei; qui ex 
infpectione Cochlearum didicerit, non effe in- 
dignas, quz in preclaro , & erudito Mufxo 
conferventur , imó deberi earum confideratio- 
nem Philofophiz totius Nature fcrutatrici, 
ideoque à Sapiente non alienam effe ODLE- 
CTATIONEM. 


Q'A.PUT.L 


Qua ratione mens, oculique 
Sapientis pofEnt Cocbleis 
delei£ari . 


Tia , quibus Sapientes folent animum re- 
laxare , haud fnnt in eo à curis jomnibus 
revocando , ut folent aliquando Nautz , quo- 
rum mos eft é navi in litus deícendere , ut in eo 
undarum agitationem tantummodo cvitent. 
Oculus fapientis Brutorum , & vulgi oculis eft 
longé diffimilis. Hienim non differunt à fpe- 
culo , in quo tantüm nudum objectum cernitur, 
eamque fententiam de eo proferunt , quam fpe- 
cies ab eodem tranfmiffe foggerunt, albumque 
effe dicunt fi album videant , bicolorem veró, f1 
duobus coloribus picturatum. Azozitura pra- 
pieveo facit Idiotam materia , inquit Galenus , 
de ufu par. lib.5. c.10. cum oculis ufurpat opus, 
yel Artis, vcl Nature praeclarum . Arz/fécri veré 
magnitudo Sapientem , qui non oculis cantüm , 
fed mente perluftrat. Intima hic objecti quo- 
dammodo fibras penetrat , & veluti anatomico 
culto predictus omnia difpicit, nec à labore» 
ceffat , donec oblectamento illo afficiatur , quo 
poft Geometricam demonftrationem juventam, 
centum victimas , ut Mufis gratias haberet, Pi- 
cagoras jugulavit , & quo Archimedem ita à 
feníibus abftractum fcimus , ut circulo infiftens 
füpra arenam delineato , ab horrida mortis fa- 
cie non abhorreret ,. quam ei Dionyfis miles 
Syracufas aggredientis minitabatur(Plutarchus 
in Marcello.) 
Eft inquam Sapientis animi Relaxatio , ut ea, 
quàiidem Archimedes in balneo fzpius oble- 


396 


&abatur ; Geometricís demonftrationibus ftu- 
dens , digitoque lineas formans fupra corpus 
odoratis unguentis delibutum . Adceó verum 
eft maxima voluptate cunc animum atfici cum 
€ó libere rapitur ; ubi Natura rerum fenübilium 
objicit venuftatem , Plutar. contra Epic. fent. 
Quamobrem eamtanquam providam altricem 
efle obfervat Seneca, de otio fap. c. 34. quz 
ingenitam in homine fciendi cupiditatem poffit 
explere , cum enriof/um nobis ingenium dederit 
C artis fili , ac pulchritudinis fua confcia [peti a- 
£ores nos tantis rerum fpectaculis genuit  perdi- 
tura fructum fui ,/£ tam magna , tam clara , tam 
Jubtiliter duda , tam nitida , C» non uuo genere 
formata , folitudini offendere . Ec quocunque 
oculos convertamus , ubique theatra rerum 
Íciendarum ampliffima patefiunt , quarum co- 
enitione utiliter auimus oblectetur. 

E pi& dell epra , ( ut ille cecinit ) cbe de] tem- 

peoavanza. 

Nec in tam vafta rerum cognofcibilium Univer- 
fitate, vel ex minimis aliqua potel(t indicari , 
quz à curiofis Naturz indagatoribus, veluti ab- 
ditus thefaurus, non judicetur. Singulis pedum 
veftigiis prodigiorum acervus fubeft, five per 
amoena pratorum , five per littorum fpatiofa di- 
Ícurras , ubi flores quicunque, & arenz frag- 
menta inter fe nozabiliter differunt , vel forma , 
vel colore , vel magnitudine , vel duritie. At 
aliqui mente nimis decepti herbas, ut ita dicam, 
veluti Bruta decerpunt, florefque calcant , eo- 
rum pretiotidimum fuccum negligentes. Qua- 
mobrem Jure merito D. Leo feris. 7. de Jejan. 
omnes Mundi plag^s paginas publicas appelia- 
vit quz ab omnibus quidem leguntur ; intelli- 
guntur à nemine, 

Quod fi univerfus Terrarum Orbis hujufmo- 
di doctrinarum fodin2s mentibus ubique pro- 
ponit, in mári quidem przcipué , cujus iz fca- 
pulis quoque ipfs , Cv lapidibus , inquit S. Am- 
brofius Praefat. in Pfalm. reperit Natura, in quo 
delecfavet . Sicutiin omnibus montium prarue 
ptorum faxis, omnique fpeluncarum , licet ab- 
dito receffa , aliquid nafcitur, quod medicinze 
facultati adjnmento cft. 

Rerum profcétó Novitas vehementius men- 
tem allicit, quàm excellentia; Quamobrem que 
affidué oculis ufüurpamus, quamvis decora, & 
admirabilia ea fint , ut plurimum pratermitti- 
mus , nec oble&atione eorum animos affici- 
mus , ienorantiam noftram hoc pacto lactantes , 
qua rerum cognofcibilium notitia mentes pri- 
vantur , thefauro fcilicet pretiofiffimo, füb re- 
rum omnium fuperficie ; tanquam velo, à Na- 
tura recondito. 

Hoc veritati maxime confentaneum de qua- 
cumque maris Cochlea affirmare haud dubita- 

biinus, 


397 


bimus, íi ejus fabrice firucturam , fi colorum 
varietatem , (i partium ornamenta , quibus om- 
ncs condecorantur difpiciemus, adeo in fingulis 
prodigiofa , ut cum qualibet catera de pulchri- 
tudine dimicent. 
E quel cbe il bello, eil caro accrefce all'opre 
L' Arte , che iutto fà , nulla J£ [copre . 

Ars enim , qua exornantur, fupremz mentis eft, 
unde ftudio quodam laudabili in litoribus 
Oceani remotiifimis colliguntur a multis , ut in- 
ter gazas pretiofilfimas collocat lufus Natura 
. oculis intuentium explicare poffint , & oble&a- 
tionem parere non imparem illi, qua Romanus 
Uliffes Petrus de Valle afficiebatur, cum Orbem 
Terrarum difcurrens , mores bominum multorum 
vidit €: Urbes. Ille enim Epiftola undecima, 
referens Conchas in mari Rubro inventas ait : 
Pefcava 10 , e preff quantita di Offriche , e Luma- 
che di pii forti , tanti Coralli , e biz zarrie di quel 
anare , cbe ne bó empiute quattro ,0 cinque cafes 
egiá lemando in I1zalia, per farne col tempo una 
fontana 1n memoria de! miei viaggi . Nafcono 
queffe in certi fondi, de! quali é pieno 1l Golfo Ara- 
bico , e i Pefcatori tendono iu quei luoghi ffn con 
la camicta a pigliarle , cbe l'acqua non arrrva lo- 
70a mezzo petto. Io bavcvoguffo di dire, piglia 
quefla, piglia quella, rompi quell'altra , e davo 
anco di mano , quando bifognavva , efJendo l'acqua 
chiara in modo , cbeJf vede 1l fondo , pig cbe non ff 
J4 4 Pufilipo la flate. Hacratione itinerum la- 
bores fibi minuens, dum oculos oble&tamento 
demulcebat, ut olim fuos Beda apud Condon. 
de Brigan.hujufmodi Natura ludentis opera fibi 
proponens, eaque miracula dicens , que cuti» 
eris , acferiis negotiis qu-fffatigata ludendo ef- 
Jormat. Nec lufus Natuia Sapientie Divinz 
inepte tribuitur , cüm in facris paginis eodem 
fignificetur circa Mundiopificium intenta /udens 
1n Orbe terrnrum . 

Villa enim , ut ita dicam , menti fpectanda in 
Cochleis proponitur , ruftico quidem , & negle- 
&o ornatu «concinnata, atidcirco haud minus 
fpectabilis , & decora . Hinc jure multi cum pri- 
mó rem aliquam 1gnotam intuentur, adeo vche- 
menti capiuntur amore , ut cxtera negligentes 
in ejufdem contemplatione fif*ant, non ftudio 
prorfus inani , quo Xerfes ille Regum ftultiffi- 
mus Platanum adamans , Trunci amore militum 
Turmis , quas in Lidiz partibus ducebat , tur- 
pem nuntium remifit , ZElianus var. hift. lib. 2. 
cap. 14. imó laudabili , cum Dei opera perfcru- 
tantes , maxima e rebus minimis Sapientiz Di- 
vin:x argumenta percipiunt. 

Multorum profecto Librorum volumina, qui- 
bus notiffima pluries referuntur. unica fuperat 
pagina, quz aliquid novi menti difpiciendum, 
proponit; idco laudibus femper celebrandam 


Mufzi Kircheriani 


ftudioforum Academiam arbitror, quam Re- 


giam Societatem Anglicanam dicunt, cujus Af«. 


fecle hoc unum agunt, & verfant ; ut Naturz 
receffus undique folerti indagine magis magif- 
que patefiant: necnon Collegium Natur Cu- 
rioforum , quod ia libera Imperii Civitate» 
Schuinfurti anno 1652. natales fortita eft Viro- 
rum delectu abundantiffimum , quorum plurimi 
per Germaniz. Provincias difperfi, omnes me- 
dicis occupationibus dediti , phyficis confidera- 
tionibus, &experimentis vacant. Celebran- 


dum pariter cft Italicum Experimentale Sodali- | 


tium , cujus Collegz veritatem adhuc ignotam 
experimentis detegunt , inter quos magni no- 
minis Virum Florentia nutrivit D. Francifcum» 
Redi, Patris decus, literatorum non infimz 
magnitudinis fidus, & ob experimenta quam- 
plurima in Naturz arcanis ftudiosé peracta Ma- 


enis Etrurie Ducibus charum , ut cetera om-- 


mittam , in Europa inítitura , ad rerum verita- 
tem perquirendam Veteribus omnino ignotam ; 
pateatque Senecz effatum ,. Nat. quaft. lib. 7. 
cap. 31. qui dum viveret , ait: 7Multa f/aculis 
1unc futuris , cum memoria noffra exoleuerit, re- 
Jervari. Hinc etiam laudibus extollendus, qui 
Animalculorum partes miautiffimas, nec antea 
vifas , microfcopii ope mole autas , fpe&andas 
propofuit, qui in Araneorum formas , corum- 
que telarum ftru&uram , tempus infuper , & fa- 
bricandi rationem exacié animadvertit ;. qui 
multorum Infeétorum fibras accuratiffima diffe- 
&ione luftravit, omnes quidem Veterum Phi- 
lofophorum jactabundas mentes redarguentes ; 
multarum rerum cognitione penitus deftitutas ; 
 comprobante(que , quod de Sapientia Divina» 
Vates facer affirmavit,afferens Deum mira fem- 


per operari ; cum effundit illam f/aper omnia ope- 


ya fua ; Quamobrem Recens Auctor P. Jo. Pau- 
lus Oliva Epift. Tom. 2. epift. 665. fuo ca- 
Jamo extollens fplendidam liberalitatem , & fo- 
lertiam , qua Magni Etrurie Duces Academiam 


promovent , ad res naturales attente difpicien- 


das, inftitutam , eos dixit, Premotori 4'ogni 
maraviglia naturale , e benemeriti di ffmiglianti 
delitie letterate , che fono i degni trottenimenti 
delle anime grandi , e cbe vadaoppiano la corona 
in chi vegna frà prerogatioe di tauto acclamaie 
eruditioni . 

Ea etiam de caufa Alexandri Macedonis cu- 
riofitatem probamus , naturam Animalium om- 
nium dignofcendi cupidam ; quamobrem fci- 
mus ex Plin. lib. 8. cap. 18. Arjffoteli fummo in 
emni dotfrina viro aliquot. millia bominum in to- 
gus Affe Gracieque tratlu parere juffa, mir e 
quidem illum oblectantibus Animalibus, qu& 
ex variis terrz marifque diffitis partibus depor- 
tabantur ; vel Quadrupclia illa effent , vel Pen- 

nati, 


Clafsis Duodecima . 


nata; fivé Aquatilia ; omnia fané, aut forma , 
aut moiibus ; ad oblectamentum afferendum ap- 
tifima . Eorum partes dcinde Philofophus 
Ariítoteles diligeati perquifitione  fingilla- 
tim recognofcebat , ut omnium mores , pro- 
prietates  & appetitus , fi claré non deprehen- 
deret , faltem argueret ; idcirco Quinquaginta 
fermé volumina illa preclara de Animalibus 


| condidit , quorum aliqua, a temporum ruinis 


fublata, quidquidille deInfectis Terre, de» 
Mufciculis Aeris ;, & Oceani Teftaceis diffe» 
ruit nobis referebant, 

Quamvis igitur utiliffima fint omnium Aqua- 
tilium Teftacea , arsuendum me fore haud exi- 
ftimavero; 1 parvo volumine in fuccifivis horis; 


| rebufque, magis feriis fubtradis , concinnato, 


quamplures Cochleas recenfui atque iterum» 
his in paginis enumerabo , quas, licet inutiles 
vifas, ac flocci aftimandas, aptas tamen duxi 
ad ingeniorum humanorum jactantiam infrin- 
gBendàm, cum experientia fatis abundéque fit 
comprobatum , quod Plinius in libris Infecto- 
rum animadvertit lib. rx. Rerum videlicet za- 
duram , nu[quam magis , quàm iu minimis to- 
tam effe. Quapropter , inquit ille , quao ne no- 
Jira legentes, quoniam ex bis [pernuntur multa, 
etiam relata faflidio damnent , cum in contempla- 
tione Natura mbil poffrtt videri fuperuacaneum . 
Quibus dictis non folàm voluptas illa afferitur , 
qua ob novas rerum cognitiones mens Homi- 
num capitur, verüm Nature voluntas explica- 
tur ; quz , afferente Tertulliano de Refur. c. 1 2. 
non ad oftentationem inanem divitiarum fua- 
rum res condit, fed ad homines utiliter eru- 
diendos omnia molitur. Hoc de mari a nobis 
dicendum effe quis dubitet? facro enim Vati , 
qualibet fub aquis condita obediunt , cum in- 
quit ; Cozfé;eantur tibi omnta opera tua: benedi- 
1e Cete , ÓQ omnia quà moventur in aquis. Nce- 
que lingug vocifque privatio locum dubitatio- 
ni relinquit , ait acutiffimé S. Profper in Pf.1 4o. 
ci laudantia dicanturqug [unt laudabiliada qug 
non po[Junt elegui , faciunt uon taceri . Sub aquis 
enim, Nazianzeno docente ; veluti Nautilus 
cognitio eft , qug fine remis , fine velis , & cla- 
vo , feliciter finus Oceani profundiifimos per- 
vagatur » receffufque fcopulorum abditiffimos 
perluftrat , in quibus Purpurarum tin&uras ; & 
Concharum margaritas recognofcit , ac Plato- 
nis effatum damnat dicentis , zibil zzemorabile.5 
producit mare. Si Coclo illud compares paludi 
quidem non abfimile dices, at prodigiorum fo- 
dinas cjus finus effe quis dubitet? Quamobrem 
S. Abbas Radbodus fub aquis vitam traducere 
potfe peroptabat , ubi mira Natura opera fine» 
ulla mentis evagatione contemplaretur. 
Magna quidem ad hoc requiritur Vis inge- 


398 
nij , & perfpicacia ; quoniam , c?im aliquid dif- 
ficile captu mente atfequi noa poffumus , aut 
aliena nimis à veritate pronunciamus , aut om- 
ninotacemus , abeo animi moerore abhorren- 
tes, quo Tyrannus /Egyptiorum Farao excru- 
ciaba.ur, cum viliffimis ranis , & mufciculis 
prefocatus indecoré moreretur , Quare etruf- 
cus ille Poeta Berni reszque difficiles,ac jucun« 
das Ícitu mente revolvens , lepidé fcripfit . 

Hor dell Ingegno ogni uu la zappa pigli . 

E Judi , e f£ affaticbi e J£ affottigli . 


Idett Ingenii Ligonem quifque arripiat, & fu-- 


det , & defatigetur , & acuatur, 

E quibus abundé comprobatur. otio non inu- 
tili Cochleas e litoribus colligi poffe non ut 
fupervacanea ornamenta , ficuti mulieres Brafi- 
liane capiti imponamus , fed menti fcientiam 
comparemus , quod Capite fequenti clarius 
comprobabitur . 


CAP UU T. LE 


Qua ratione a Cocblearum con- 
templatione Menti oble- 
atio augeatur . 


Uz hactenus dica funt , eam tantüim dele- 
&ationem explicant , qua purus oculus in 
rerum naturalium contemplatione o5- 
leétatur; Quod fié rebus, quz feafibus objiciun- 
tur ad Artificem Divinum , aquo , tanquam a» 
perenni fonte , quidquid pulchrum , quidquid 
bonum eft ia Orbe terrarum , emanat , mentem 
noftram extollamus , oble&tamento prorfus in- 
explicabili afficimur. Brutorum profe&ó , non 
Hominum mos eft ; oculis tantüm , non mente» 
uti , in hoc adcó fpeciofo rerum theatro, in quo; 
tefte Epitecto , tanquam fpectator nafcitur ho- 
mo , optime fciente pulchritudinem non poffi- 
dentis, fed videntis bonum effe; quamobrem 
C ait ille ) turpe eff bomini ,J£ indà incipiat, c eà- 
dem definat , ubi cetera folent ratione daffttuta , 
magis autem comgenit indé incipere , 1n eo autem 
defiuere , quou[que. Natura uos evexit ad faffi- 
gium quaddam,quonimirum res contemplaremur, 
ei[que attenderemus , Quas D. Gregorius Moral, 
lib. 26. cap. 8. tanquam «efligia Creatoris agno- 
vit  & per illa, qua ab ipfo funt feqguendo , imus 
ad ipfum . à | | | 
Neque debitum omne perfoluimus , fi cogni- 
tione folam curiofitatem nutrientes , jejunas 
prorfus animi affe&tiones relinquamus: rerum 
quippe naturalium varietatem fruftra contem- 
plabimur 4 nifi earum Conditorem amemus. 
Vauos effe Jeufus bomiuis , in quibus nonfubeft 
feiea- 


À 


399 
ftientia Dei . facra teftantur eloquia, & aulla, 
prorsüs utilitas e fola cognitione ad nos deriva- 
tur ; nifi Thefauros , in rebus latentes , percíipia- 
mus . Quis Plinio , quis Ariftotele in eruditio- 
ne rerum naturalium major ? attamen illorum 
mifertus eft. D. Abbas Clarcvallenfis in die» 
Pent, fer. 3. có quód in rebus earum Ordinem, 
& Naturam, (int perfcrutati , neglecto prorfus 
fine , in quem eafdem Opifex fummus direxit , 
ut nempé, ait Gilibertus fer. 3. in Cant. pra- 
denter intuenti admiratione m Conditoris facerent; 
Q pià conffderanti amorem . j 

Hinc $. Auguítinum vehementer poenituit 
fcíe otiosé Araneum obfervaffe , qui Mufcas ve- 
nabatur, acfitruculentas Gladiatorum pugnas 
in Theatro circumfpexiffet , cüm etiam ex ara- 
nei venatu haud parvam percipere poffet utilita- 
tem , falubriter animum erudiendo , ut S. Pro- 
pheta David eundem in pomariis videns ; fuos 


mores inftruxit ; dicens, Azzi aoffri ffcut aranea 


meditabuntur. Atubiad meliorem vite frugem 
fe recepit Auguftinus lib. 8. Confefs. ab inutili 
Íciendi voluptate abhorruit inquiens: 4f ego 
jim in illa vanitate non eram s. tranfcenderam.o 
eam, C conteflanie un gera Creatura tua y in- 
«eneram te Creatorem. Püilofophos omnes in- 
fuper erudiens, cogaitionibus canquam alis ufu- 
ros eos effe , ut ad Dei folium mens evehatur , 
cum dixit : $/placen: corpora ; Deum in illis lau- 
da, in art fi.em eoram amorem retorque . 
Neque longo pennarum volatu, fed unico 
oculorum ictu opus hoc perficiendum effe docet 
Richardus V i&torinus ; cüm attenté perquirens, 
cur in fponfa facris Canticis defcripta , Colum- 
bz potius oculos ; quam linceos fponfus adama- 
verit ; demum ingeniosé fibi refpondet : Oculos 
Columbarum futficere, eó quód haud longé 
fponfüs abüt, fed ubique fit proximus, ideo 
Colwnbinum oculum Amorem effe , qui in vebus 
bumanm ufu conccffis , quocumque fe vertit  fa- 
miliarem babet aamonitionem amoris . 
Quamobrem Pinacothecam effe hanc rerum 
Univerfitatem S. Profper judicavit, in qua fum- 
mus Rex, atque opifex Deus fuas collocavit 
ftatuas , quibus publicatur . Illarum/nempé nul- 
li , licet elingui ; dicendum eft , loquere ut te vi- 
deam, utolim difcipalo Socrates ajebat: Ha- 
bent enim , ff intelligantur , linguam fuam , ait 
S. Auguftinus in Píal.16. quafuum Condito- 
rem cclebrant, & amorem erga eundem ab Au- 
ditoribus exigunt , &- uzdique omnia tibi vefo- 
nant Canditorem , Qv ipfe Jpecies Greaturarum-ve- 
«es qu&dam funt laudantium . 


Cüm cateris Animalium diverforum agmini-- 


bus omnes etiam fpecies Teftaccorum voces 
fuas reddunt, carmine davidico extimulanteo : 
Volucres Coli , Q Pifces maris , €» qui perambu- 


Mufzi Kircheriani 


lant femitas maris. Omnia enim ftatuis , Mer- 
curium referentibus zquiparavit Pachimerus 
D. Areopagitx fcholiaftes de coeleft. Hierarch. 
cap. 2. $. 5. quz rudi Minerva fculptz , & pedi- 
bus manibutque orbatz , numina condebant in. 
finu , nec ullam licet ex minimis , rem judica- | 
re quis poteft , in qua aliqua Divini Conditoris 
praerogativa non affülgeat. Conchulam maris 
aliquam menti tuz proponas , inquit Terrullia- 


. nus lib. 1. de benef. cap. 12. € zibi , crede mibi, 


patebit. Deus , fanà totius expers imvidia per fn- 
&ulas AM undi particulas ubique Jplendens . 
Neque enim Divini Conditoris praerogativa 
radiis Solis tantüm , & Planetarum Hominibus 
defcribuntur. Minimz etiam viliffimxque res ; 
qu& ante oculos fant , docente Seneca ; aucforem 


Jnum ingerunt , Qv inculcant , nec oblroifci ejus 
Jfnunt .. Et a rebus mediis, C infimis nominan- 


zur Deusjapienter inquit D. Areopagita C.Hie- 
rarch. cap. 2. $.5 1. cum a fingulis earum , aut 
Sapientia , aut Providentia, aut Donitas ejufdem 
indicetur , quibus tam mira ; tam pulchra, tam 
varia fcivit , potuit , voluitque conficere . Siab 
cjus manibus venuftatem talem rudis materia 
mutuatur , qua nam pulchritudine pradita mens 
erit ; a qua qualibet Orbem Terrarum exornan-- 
tia perficiuntur : Zzviffbilia profetdo ipffus a5» 
Creatura Mundi , per ea , qut jacla funt , iniel- 
lecfa confpiciuntur : ad Rom. 1. Omniaque cum 
mediocribus minima , mediocria cum maximis 
affiduo marte concertant ; ut Ártem fui Condi- 
toris declarent non magis prodigiofam ;, quàm 
dignam amore . : | 

Hac de caufa aliquos truncos arborum am- 
plexos ; illis ofcula dedifle , nobis narrant 
hiftori& , non quidem amore erga eas ductos, 
fed Conditoris, qui hominum utilitati omnia 
perfecerat. Hac pariter de caufa S. Rotardus 
floribus adeó fuaviter recreabatur , ut cum vi- 
rentibus non poffet , faltem frueretur depictis , 
& apis inflar, mel éfingulis delibaret. Maxi- 
mus infuper Epifcopus femper prz oculis eof- 
dem habens , Deiprarogativas , veluti colori- 
bus in illis expreffas , recognofcebar. B.Joan- 
nes Marinoni inter Clericos Regulares ob fan- 
&imoniam morum illuftris ; campos videns, feu 
virentibus herbis, fcu matura fegete flavefcen- 
tes , pias lachrymas copiose effundebat . Et 
D. Ignatium Lojolam in fingulis rebus philofo- . 
phantem defixum hafiffe Ícimus , & animo plu- 
ries defeciffe , ac fi in fingulis attonitus reddere. 
tur ab ipfo Deo , omnes earum partes moliente. 
Qua dere S. Theodoricus in medit. de Chrift. 
Crucif. occupat. orbem Terrarum contemplari 
peroptans, eó quód a gloriz folio quodammo* 
do recederet , fuum errorem apud Deum excu- 
fat ; afferendo : a Mundo elementari omnes Ho- 

minum 


I 


Claffis Duodecima. 


minum cognitiones expleri omnino poffe. No- 
bis enim ;extra. Coelum degentibus Deum cla- 
ré intueri non conceditur, fed ea recognolcere, 


quz Deus ipfe condidit ; ob quorum notitiam» 


non mediocri de illo fcientia potimur; quare Sa- 
lomon unumquemque noftrum alloquens, viam 
adillam aper:t, cum ait Sap. 13. 5. Confédera, 
opera Dei, porto. a magnitudine fpeciei, C» crea- 
1ur& cognofübiliter poterit. Creator. barum vi- 
deri . 

Hac mihi fuadeo animi relaxatione Regium 
Prophetam Davidem rebus fenfibilibus delecta- 
tum , cum per amcena camporum, per Aula cu- 
bicula , per filvarum invia fpatiabatur , ubi va- 
rietate , & elegantia rerum , vel pulchritudine» 
colorum , vel partium difpofitione mentis curas 
fapienter demulcebat, dicens: Delefaffi me, 
Domine in fatdura tua , c inoperibus manuum 
tuarum exultabo , deinde Divinam Sapientiam 
haud potens intimé perícrutari , nec non provi- 
dentiam , omnia gubernantem, Quam magn'fi- 
cata funt opera tua Domine ,fubjungebat, Nimis 
profundá facla funt cogitationes tua, vir infipiens 
non cog nofcei , dx ffulius non intelliget haec Pf.91. 
Stultus quidem ; eó quód intimé omnia difpice- 
re fibi fuadeat, cum externam tantiim fuperfi- 
ciem rerum contempletur , /7z//piens veró , quia 
videndo attonitus haret , mentem fuam ratioci. 
natione a Deo juffa minime exercens. 

Mirari faseft dum ab Ethnicis ipis hanc ve- 
ritatem docemur . Plutarchum audiamus in» 
herot. Azor Divinus , inquit ille, Trajanum al- 
loquens , mortalium oculis fubjecit rerum boni- 
tatem , € pulchritudinem , a/ ip/f5, qua foris ap- 
parent, gradumfaciamus ad Divinum illud ama- 
bile , Ó* vere beatum , € admirandum pulchrum. 
Sicuti Geometriam addiícere cupientibus pyra- 
mides, globuli, & cubi lignei, vel metallici 
proponuntur , ut in materia figuras tantüm fpe- 
culentur. 

Quae cüm ita fint, negandum profeáó eft 
temporis pretiofi jacturam fieri ab homine , illo- 
que indignum effe ; quamvis ei Natura os /ubli- 
me dederit Celumque tueri , in luto oculos men- 
temque defigere, inquo Teftacea nafcuntur : 
imó prudentis effe; cüm eorum perquifitioneo 
adcó falubriter poteft mentem fuam erudire ; 
non fecus;,ac fapientem diceremus Regem illum, 
qui gemmas in luto difperfas, ad diadema con- 
decorandum , ditandumque colligeret . 

His igitur przlibatis , contra aliena dicta me 
ipfum munire neceffarium duxi , antequam Te- 
ftaceorum tra&ationem aggrederer , demon- 
ftrando fcilicet utileotium , quo fapiens in eis 
perquirendis oble&atur . Quamobrem nullo- 
rum irrifiones perrimefcens, quamplurima c» 
Maris fundo accepta ; in confpectum dabo. Flu. 


400 


mina enim ipfa, quz fuas opes foelicicer. ineo 
deperdunt, ac nomina, e/evaveruzt vocem faamy 
facro teftante eloquio: AMirabiles elationes ma- 
ris , mirabilis in altis Dominus . Quippe fub 
aquis Innumera Teftaceorum feges latet , qua 
jure oculis fpe&anda proponitur , ut illam ad- 
mirentur ; menti veró , ut erudiatur , Animoque 
omni , ut erga Divinum Artificem amorem , fe- 
fe falubriter oble&ando , concipiat. Foeliciter 
igitur fruere his epulis literariis Quicumque ha- 

cc paginas pertractas. Illa ( benevole Lector ) 
famem curiofam ut eximam , tibi donantur; fi 
ventriculum nac fuerint forté delicatioribus 
affuetum cibis , faftidientem animalia hac Te- 
ftacea , primo afpe&tu quidem horrida , fub eo- 
rum tegumento ícias juxta Academicorum In- 
tronatorum lemma, Zfeliora latere . Quod (i 
mente &gra accedas , prorfus abftineas rogo , 

JEgro uamque optima f[&pe palato 
Inffpida , at fanis /&t placuiffe fatis . 


CAPUT III 


Referuntur. Proprietates. ali- 
quorum TefTaceorum , in 
quibus elucet Provi- 
dentia Divina. 


I ob Formarum , colorumque varietatem 

pretio noa vulgari babenda funt Conchy- 
lia ; plurimi quidem ex eó , quód fefe oculis ex- 
hibendo in hoc amplo Mundi Theatro provin- 
ciam fibi impofitam optimé exercent. Si Coeli 
enarrant gloriam Dei, a Cochleis etiam cele- 
bratur Deus , qui utique in vilifimis rebus Sa- 
pientiz ; ac Potentiz thefauros oftendit , ejuf- 
demque Providentia non minus , quàm varia at» 
gumentorum ratiocinatione fenfibus ipfis decla- 
ratur. Illis enim Deus non tantüm quidquid 
ad Vite confervationem requiritur , verüm» 
etiam ad obletamentum elargitur: Quamobrem 
Tertullianus ad infringendam audaciam Mar- 
cionis inter homines ncquiifimi, Dei Providen- 
tiam negantis , illi res infimas objiciens. Anne 
(ait) Una cujuslibet maris Concbula non dico de 
Rubro.fordidum artificem pronunciabit tibi Crea- 
torem ? Serpentum mos eft fuos partus in arena 
relinquere . Divina veró Providentia rebus om- 
nibus a fe conditis, qux ad vitz fuftentationem 
requiruntur , donat, argumentum praebens in» 
mini;inis majoris Providentiz, qua majora, & 
Homines przcipué moderatur, ac regit, quorum 
utilitati hanc omnium rerum Univerfitatem e» 
nihilo evocavit . 


K Kk Inju- 


401 


Injuriosé redarguit Naturam Plinius, cum.» 
diceret cap. 29. lib. 9. Carent Concbe vifu om- 
nique fen[u alio , quam cibi , & periculi , cap. ve- 
rÓó 35. Concha , inquit iz qua Umiones geueran- 
fur, cum manum «idet , comprimit fefe , operit- 
que epes [uas , gnara propter illas peti manum- 
que /f perxoeniat , acie fua abfcindit , nulla juffio- 
repgaa, Cr alite munita fupplicits , Hujufmodi 
verbis Palinodiam cecinifle Judicarem, nifi poe- 
ticé potis quàm hiftoricé loquutus effet traní- 
latione quadam verborum, oculo tribuens quid- 
quid ta&u peragitur ; cum zfferuit Pifcatorumi 


cupiditatem ab eis fagaciter animadverti, ficut - 


Virgilius de latratibus canum loquens ait. Vi- 
feque canes ululare per umbras . 

.. Albertus etiam cognomento Magnus de Con- 
cha PeGine fcribens ; Si guis ( ait ) digitum ad- 
movet fabito. claudit eculum , ex quo cognofcitur 
babere vifum. Átexperimentis fat mihi com- 
probatum apparuit fcré omnia oculorum feníu 
carere , Nautilo excepto. Quamobrem veras 
fcripfit. Ariftoteles de Teftaceis lib. 1. Anima- 
lium cap. 1. ubi fic legimus: Habent profectio 
ecules tumcatera Animalium Genera omnia, 
preterquam tela intecda , Of quid imperfecium 
aliud eff , & Talpa . 

Nunquid fortaffe crudelem Naturam idcitcó 
appellabimus ? utpote qua caliginofo in loco ea 
perpetuó damnarit, in quo nec vium quari- 
tandi modum habent, nec lucis ufura fruendi? 
Apage qui de recta Natura operandi regula tam 
abfurda animo concipis. Ea nempe adeó pru- 
denter in omnibus agit , ut licet liberali qua- 

. dam manu , fuos thefauros elargiatur , prodiga 
tamen nunquam fit; nec quid minimum fruftra 
unquam operetur. Quamobrem prudens potius 
cenfenda eft , (i vifum Teftaceis animalibus non 
neceffarium denegavit. Animalia enim omnia 
teftis inclufa, preíertim ca, quz Turbinatas 
non funt , & progrediendi faculrate carent , hu- 
more marino precipue nutriuntur , quem ; cum 
per poros attrahant, quzrere utique nonde- 
bent , cum in aqua gencrentur , & perenni quo- 
dam ubere femper ali poffint. Ea veró , qua 
préter aquam cibis diverfis paícuntur , ut notat 
Ariftoteles lib. 4, de Anima cap. 8. motu non» 
carent , & olfa&u , quo appetitu excitato , fen- 
füum du&u eos inveniunt, Odor enim, affe- 
rente Theophrafto , Animalia omnia ad fumen. 
dum cibum inducit , quem naturali quodam in- 
ftin&u ad nutritionem aptum effe judicant. Sic 
Purpurz, Turbinens, &alia Conchyliorumo 
Genera foetidas appetunt carnes naffis inclufas 
a Pifcatoribus. 

Hic autem aliquid dicendum eft de modo, 
quo Turbinata moventur. Teftarum fcilicet 
pondere onufta, pedibus ; brachiis , & fquamis 


.£iMufzei Kircheriani 


orbata , fpumanre reptatu incedunt , ficuti Vet- 
mes,qui, ut notat Albertus Trac. de Animal, 
cap. 10. ceztratTHone ; Cv emiffione. corporis pro- 
grediuntur, Quamobrem ipie offium defectus 
motui adjumento eft. Sibi fuafit quidam ex res 
centioribus Auctor , alioqui priclarus ; juvari 
motum ab orbium circumvolutionibus ; quibus 
dum moventur quodammodo nituntur, ac vires 


augent, ut moveantur facilius. Atexperientia 
didiciab eis quidem latibulaformari, in quie | 
bus Animal inclufum , & fpiralitet convolutum | 
poffit tutó progredi, fibique ponderofam do- . 


mum femper unitam trahere; obfervare enim» 
quifque poteft Animal, cum moveri incipit ; 
magna fui corporis parte e turbinara tefta exire; 


cum qua deindé , farcina inftar dorfo impofitz , | 


progreditur , arcuatim membra fletens ; ut fuo. 
loco fufius videbimus. Nunc fatis fuperque fit 
Providentiam Divinam in eis elucentem admi- 
rari, qua gubernantur Teíftacea , & quod mira- 
bilius eft animadvertere, ab eis nempé bina fal- 
tem cornicula , efronte emitti, nonad vulnera 
infligenda , fed ad itinera pretentanda. Tener- 
rima enim funt, & quidquid in adverfo poteft 
objici , adeó facilé fentiunt , ut vix tactis , illico 
Animalia recedant , abfcondantque fefe in Te- 
fte receffibus , quam fecum femper deferre no- 
tavit ille apud Atheneum ; 24/a nemini credunt: 
Plutarch. Apoteph. i 
Nequé ideó credendum eft vitam in eis vi- 

vere infelicem , eó quód angufto veluti carcere 
inclufa libertate frui nunquam poffint, amantur 
enim receffuum anguftiz , ficuti cxteris rebus 
placet quidquid earum prodeft confervationi ; 
quibus muaimentum formatur , fub quo offen- 
fiones evitent , recedendo , cum offendere ne- 
minem poffint. Necalia defunt Tutamina , ut 
conferventur : Illa enim , qua femper , ut Plan- 
tx manent in loco , ubi nafcuntur , tefta durior, 
velcraffior contra voracitatem Pifcium defen- 
dit , alia licet mobilia przduri muniunt Mucro- 
nes , fivé Murices aculeati , alia lapidea lorica, 
tuberculis afpera, multis veró oris apertura 
vel anguftiffima eft, vel operculo faxeo adeó 
ar&é clauditur , ut neque acicule capacem ri- 
mulam infidiantibus relinquat ; Quapropter ap- 
tius illis quam Terre Fru&ibus Poeta Berni 
carmina conveniunt. 

Dalla Natura ff vuol imparare 

Cb' bà le fue Frutta, e lefue cofe armate — . 

Difpine , e refle e o[[a, e buccia , efcorza 

Contro alla violenza , ed alla forza . | 
Haud equidem nego ex iis multa tefta adeó te- 
nuifubrilique circumtecta vivere , ut quafi pe- 
nitus inermia Pifcium voracitatem evitare ron 
poffint ; undé a Polipis przcipué complexu cri- 
nium franguntur, roftroque abripiuntur ab Ave 

Latt 


T 


Clafsis Duodecima. 


Lari, que referente Eudemo apud Gefner. dc» 
Aquat. in libero aere ea relinquit ; ut cadant fu- 
pra fcopulos , ubi demum teftis in partes conci- 
fis , facil& carnibus inclufis veícatur, reddatque 
falfum quod Ovidiusdixit: — — HA | 
tos Offreaque in conchis tuta fuere fuis . 
"At nequé in iis Providentia defecit, cum are- 


0? 
ale 
Yr. 


"mistumulata naícantur , ex quibus haud facilé 
—exhumari poffünt , ficuti Balani , & Da&yli in- 
"Ker cetera delicatiores faxeo quodam arginco 
'cumfepti, multique minima molis Turbines 
fpongiarum cavitatibus aluntur fucco quo- 
dam foeditiffimo , quo Pifces infidiantes arcen- 
—tur. Quod fialiqua cortice feré nullo munita , 
| efcam tantüm generata videntur, eis tamen 
alie infunt dotes, quibus cateris przítant, com- 
| probantque effatum illud Horatii Neminem etfe 

dnhac vita ex ezni parte beatum » ficuti nullus 

'eft , nifi apud Inferos, omninó miferrimus . Un- 

. dé gignitur pius quidam affe&us erga Dei Pro- 

yidentiam, cujus matrem admirationem effe af- 


non eff quis fémilts /ff. ibi , nec in Coelo rantüm , 
|. fed Terra marique omnes eam agnofcunt ; dum 
. vident ; 7Mirabilia Dei 1n profundo. 

Etc ne Cochlearum indaginem ommittamus , 
illud hic ad memoriam revoco , quod de iis nar- 
rant multi , Oftreas. videlicet ; qua in mari Per- 
fico nafcuntur Perfarum Regem imitari ;, qui 
ZEftate Sufas , Hyeme veró Ecbatanam Urbem 
.. incolit ; cüm menfibus frigidioribus in Ponto 
| magis temperato ftabulantur , calidioribus veró 

inEgialo mari, cujus unde minus calide funt 

frequentibus Euris agitate . Conchas infuper , 

quibus uniones generantur gregatim ex uno in 

alium locum natare, ducente omnium agmen» 

una inter ceteras majori , quod tamen Provi- 

denti laudi tribuendum non negarem fi ex ra- 

tionibus alibi difcutiendis falfum effe non crede. 
| rem. At nulli profectó improbandum eft, quod 
. de Cancello pluries docuit experientia ; in limo 
. nempe illum gigni , deindé in vacuas teftas in- 
| gredi, ubi cum creverit in ampliorem teftam» 
| fubire, videlicet, auc Neritz , aut Turbinis, 
fepe etiam parvam Buccinam ingreffum eani 
circumferre , ibidem nutriri ; & augeri , deindé 
capaciorem petere . Ariftoteles, qui in boc mi- 
nuto animali explicando diligentior videtur 
fuiffe, quàm in multis aliis explicatu alioqui di- 
eniffimis ; illum quodammodo inter Cruftata, , 
& Teftacea Animalia ambigere dixit: Natura 
, enimiis, quz fpecie locuftarum funt, fimilis eft, 
& ipfe per fe nafcitur, quatenus veró teftas in- 
grediatur , illicque vivat ; teftaceis fimiliseft, 
Multi Eremitam Bernardum illam vocant , Ere- 
mitam quidem , quod alios fugiens in tefta per- 


firmat D. Thomas cum Propheta clamantem : 
Pf.100. Magnza opera Domini,cogitatiouibus tuis 


402 


indé , ac in folitudine vivat ; Bernardum autem 
quod Plebs vulgari proverbio Berzardos homi- 
ncs fatuos effe dictet,fatuumque effe cancellum; 
qui crufta tectus , chelas habens , qua ad vitam 
tüendam fatis effe poffent ,' alienas domos quz- 
rat, in quibus latens vivat. Verüm prudeatem 
potius duxerim cum Ariftotele , quód nudas, & 
injuriz valdé opportunas aliquas fui partes du- 
r3, & firma tefta muniat. 

Quid autem dicendum fit de Pinnis , Lectori 
judicandum relinquo , fi tamen vera funt , quae 


de illis Plinius afferict. Illarum videlicet teftas 


acanchris parvis habitari, cifque in capiendis 
piíciculis auxilio effe. Pinnam enim fcribit Op- 
pianus in magnis teflis effe imbecillem .finé 
mente, & (iné oculis, ideóque hofpitem can- 
crum excipere, a quo morfu admonitam , cum 
Pifcis teftam íubit , illam claudere ; predamque 
communem in tuto depaíci, undé Pinnophilax 
vocatus eft . Quapropter tutiores viverent 
Oftrez fi etiam in ipfarum teftis focius fimilis 
habitaret ; opportuné enim admonitz teítas 
apertas ad aquam hauriendam clauderent , cum 
cancer lapillum chelis arreptum in eas immittit, 
eoque impedit ne claudant , deindé ingreflus 
earum carnes depredatur. Hic adde Echino- 
metras ; qua femper teftis inclufz longis aculeis 
armantur , quibus utuntur , perinde, ac pedibus; 
his enim nitibunde moventur , fedemque per- 
mutant , in Orbem fe movendo, cujus rci argu- 
mentum Ariftoteli fuit, quód detritis (epé acu- 
leis jinveniuntur, & femper aliquid algz fuis 
Ípinis implexum gerunt. Mr 

Ejufmodi autem Providentiz opera neceffita- 
tis fubfidium effe fi quis dicat, cui Natura opi- 
tulari tenetur ; adeóque admiratione minus di- 
gna; hec profecó debenda erit Nautilo , 
cui pulcherrimam teftam non Munimento tan- 
tüm Natura adjecit , íed Venuftati ; in qua , ve- 
lut in naviargentea, naufragio haud obnoxia, 
per fumma maris fpatiatur , remigantibus inte- 
rim quibufdam brachiis,aut ventorum flatus ex- 
cipiente membranula , quam ad velificandum» 
exteudit , vel ftatim crifpat , fi forté aliquem in- 
fidiantem oculis deprehendat , petitque maris 
fundum , ubitutó ftabulatur. 

Sed omnium proprietates profequi velle infi- 
niti effet Operis ; cum fingula Animalcula equé 
ac maxima Diving Providentiz argumenta pa- 
tefacere homini poílint ; ficuti Oftreorum Spc- 
cies univerfz eandem indicant cortice , quo te- 
guntur , fivé aptius loquar ; comuniuntur , tan- 
quam Arce animata, cui aptandum videtur , 
quicquid de Davidica Turri S. Ambrofius dixit 
in Pf. 1 18. ideft fabricatam illam fuiffe Sub//die 
pariter J & Decori.. Decori quidem ob venufta- 
tem fivé colorum , fivé forme pulcherrimam, 

K x2 vifu: | 


403 


vifu: Sub/fdie autem eó quód. femper receptui 
dare fe poffint, cum infidias animadvertunt , ad 
quas vitandas eas circumferunt. Undé Prover. 
bium in eum , qui nulli fidit : Cochleis £u es 4ff- 
dentioy . 


[2 


Idem S. Mediolànenfis Antiftes , quem no- - 


minayimus, in inentem revocat. ftudium cum» 
Religione conjunctum , quo ipfe Echini pro- 
prietatem recognovit , illum nempe , imminens 
te maris tempeftate , faxis firmiter adhxrefcere, 
ne undarum impetu huc illucque agitetur , ficu- 
ti aliqug alie Concharum fpecies , Plinio refe- 
rente , adharefcenres faxis figna fant tempefta- 
tis, fed caufam inquirens , nullam aliam effe» 
fibi perfuafir , nifi Dei Providentiam, qu& non 
laborans in maximis , neque faftidiens in mini- 
mis, omnia quz condit, miris proprietatibus 
ditat, qua in confiderante admirationem pari- 
ter generat , & Amorem ; Quis Matbematicus , 
inquit Ambrofíius , Quis Affrologus, quive Cbal- 
deus /fc poterit /Ideyum curfus , Celi motus , c 
Kfgua comprebendere ? Undé buic exiguo animali 
tata fcientia , ut futura pronunciet ? Crede duod 
indulgentia Domini verum omnium , id quoque, 
prafc entia bujus muuus acceperit . Qmnia veplet 
Japientia qui omnia 1n fapientia fecit : Qus cum 
itafint, nonne imbecilli , ac difidenti animo 
fcopuli firmitatem inter maris agitationes Joe 
Divina communicabit ? 


Qu pPUT'p&e 


Referuntur varia. Mufea , in 
quibus Cochlearum , & 
—. Cencbarum Teste 
conferantur. 


I igitur zqué poffunt oculosrecreare hac 
Animalia Teftacea ac animum pellicere , 
ut fenfibilibus rebus ad invifibilem rerum om- 
nium Conditorem recognofcendum poffit fibi 
viam (ternere , a quo docente Seneca s dum po- 


nuntur fapesen. in pomis , odores in floribus , in 


lapidibus olores , ufque ad delicias amamur . 
Quid mirum fi in diverfis Mufzis inter catera 
tüm Naturg;tüm Artis preclara opera Cochlez 


fuum non indigne locum obtineant , Et fané - 
turpis injuriz nota illi effet; qui ex eo vitupera- - 


retur, quia oculis mentique cas inaniter propo- 
fuiffet , acfi cum Nerone pretiofi temporis ja- 
&uram faceret purpureis aureifque retibus pi- 
Íciculos viles expifcando , Indignum quippé 
Homine eft inutilibus qua'ftionibus totam mens 
tem applicare ; ut gloriam omnem ex iis coníe- 


Jufzi Kircheriani 


quatur ; at laudabile aliquando ad ea divertere , 
quibus poffit animus oblegari, Quis son mires 
Jur , ait Pinius de Platanis loquens ; arboyems 
mibi gratia tantüm ex alieno. petitam orbe.» ? 
ftultus A riftomacus füit , qui fexaginta duorum | »h 
annorum fpatio Apum naturam , & mores ftu- 
duit perfcrutari ; ftultus Eliogabalus , qui ; 
Itomang Urbis magnitudinem indicaret ; A 
neorum telas in acervum ingentem colle 
domibus privatis, publico in foro propofui 
nec minoris ftultitie damnandum dixerim Di 
mitianum , qui ridiculum Mufcarum venatu 
edoceret ; At nunquam fatis laudandus ille ef 
qui inter privatos parietes laudabili orió'anin 
gratia per Montes, per Valles, per Maria 
Fodinas fua mente pervagatur , & ex paucisres. 
rum naturalium fragmentis ; quz fub oculis.bas | 
bet, ingentes Natur €hefauros Mixes d 
toto Terrarum in orbelatitantes, ^.^ ^ : 
Prudentes proptérea , ac przclari Virisil 
fiis qui quali Cocblez /fne domibus nunguam a 
/fnt , patria domo exulantes ,extero in folo eam — 
ofieie putant ubi poft longas itinerum dimens 
fiones aliquid fcitu dignàm ia Academiis au- — 
diunt; vel vifa fpe&abile oculis afurpant in Mu- 
fxis , fivé à Natura , fivé ab.Arte propofitüm. «. 
Id Pittagoras , id Socrates , Anaxagoras , De- 
mocritus ; fexcentique alii fecerunt , quorumo — 
vita, ut loquitur Sincfius ; continua: Venatio. 
fuit ; ut modó per Egyptum , tnodó in Gracia, 
modó apud Perías , fivé Indos aliquidinovi ; vel — 
mente , vel oculis affequerentur; nihiltanquam — 
vile requirendum efle à Philofopho pro com- | 
perto habentes , quod in hac vafta rerum Uni- i 
verfitate € Thefauris fuis à Natura depromitur. |— 
Ac ne ex Remana Urbe longé aberremus: Ero 
qui tanta fuit Romam tibi caufa uidendi2 ut olim 
Titirum alloquezs Paftor , fi ab unoquoque e€o- - 
rum fcifcitarer , qui ex diveríisorbis Terrarum | 
Regionibus illam petunt; non quidem liberta- 
tis Amor , refponderentopinor , verüm potius | 
Templa: praeclara invifendi, Maufolea celeber » 
rima , prodigiofas Statuas , Villas, ac Palatias s | 
& quidquid admirabile ex antique Romzruinis — 
erutum , vcl fupra ruinas ipfas conítrucum Ars | 
fpe&andum adjecit . Verüm faniori profetó 
confilio allicerent oculos que Natura proponit ; 
ne táles habeant , quos ante navigandi per itiam | 
habebant homines ; cum 
Sua quifque piger littora norat 
Patrioque fenex fadus ia arvuo 
Parvo dives, niff quos tulerat 
Natale folum mom morat opes. 
Ego quidem , ut verum fatear , admiratione» 
femper longé majore Naturz opus videndutü — | 
duxi , quam Artis ; preclárum licet ;& nuiberi$ — 
omnibus abfolutum hoc effec , illud veró nativo — |. 
tan- 


Clafsis Duodecima. 


tantüm decore praeditum . Quàm difficile , aje- 
bam;Ars fuis operibus equat Naturam; Si enim 
ftatuam cernat oculus, manus fcalpris munita ; 
mente adjutrice , poterit é marmore fimilem fa- 
bricare, verüm in ipfo marmore conftruendo 
nunquam illam, ftimulos licet ingentes volu- 
ptas adjiciat ; emulabitur. Poterunt Vitruvius, 
& Archimedes montes lapideos in Porticus, in 
Columnas, in Fornices diftribuere , at Co- 
chleam , vel minimam conftruere , diminutam 
femper proportionem in orbibus circumducen- 
dis fecrvando , non poterunt, . 

' Horum animadverfione quilibet poterit Co- 
ehleas oculis perluftrare , abfque eó quód ftul- 
titiz notam timeat , meritó olim illi tributam. , 
qui ja&abundus de fe ipfo ajebat: I//e ego Jum 
nulli uugarum laude fecundus. Poterit enim lau- 
dabiliter in apparatu convivii peculiarem cibum 
laudibus quis efferre ; cxteris filentio non qui- 
dem contemptis , fed pratermiffis, & ficuti in» 
Gemmea bulla fuum habet pretium Berillus, li- 
cet Adamante vilior, fic pariter inter ftatuas 
pretiofas cabulafque egregie picturatas , fuum 
meritó locum obtinent Cochlea. 

Videntur igitur ia Mufzo , quod-à Vormio 
infigni Medicin:e profeffore in Ollandia, Vor- 
mianum dicitur ab codem publicis in paginis 


erudite defcriptum : videntur in Mufio nobili. 


fimz Familiz Calceolarix: oftentantur Bono- 
nie in Mufzo àberuditiffimo Aldrovando in- 
ftru&o ; funtin Cofpiano , fic dicto ab Illuftrif- 
fimo Marchione Ferdinando Cofpio, Viro cujus 


- dotibus infigniri Bononia jure gloriatur; non» 


magis , ut Naturz curioía portenta ; quàm Ma- 
gui Etrurie Ducis in Virum talem benevolen- 
tig indicia , qui hujufmodi maris fru&ibus Mu- 
fazum cxteroqui preclarum ; voluit condeco- 
rare. inen : 

In urbe eadem quamplurimz funt apud Jaco- 


. bum Zanoni , Virum pari humanitate , ac Bota- 


nice facultatis peritia, quam luculenter teíta- 
tur opus eruditum Typis impreffum anno 1675. 
quo multarum herbarum proprietates recondi- 


| tas , novique Orbis plantas Italie ignotas pate- 


fecit ; deinde à D. Peregrino Zanoni , Patris in 
utroque non impare Filio , fummo ftudio cufto- 
ditz fub vitreis laminis cum czteris curiofis Na- 
turg operibus ; que longa ; & accurata folertia 
ex multis Mundi Regionibus Parens amantiffi- 
mus obtinuerat, 

. Ibietiam quamplurima funt apud Illuftriffi- 
mum Comitem Capraram , illum inquam , cu- 
jus przclaris dotibus ingens decus addidit Ex- 
cellentifs. Frater Comes Caprara bellicus Im- 
perator , qui fub invi&tiffimo Czíare Leopoldo 
ob fcientiam rei militaris , & virtutem contra, 
peifidum Turcarum militem plures numeravit 


404. 
triumphos in Ungaria , quam Dies, Quamplu- 
rima inquam ille funt, & quidem felectze om- 


nes, & elegantiffimz magna diligentia fervat 


fub laminis cryftallinis , quas Scriniola ex Eba- 
no fuftencant in cubiculo ; écujus parietibus 
pretiofe tabule pendent egregié picturata., 
Multz funt in Mufxo D, Prioris Ammonii,mul- 
tz apud D, Valerium Dalbonum , 

Imole multas perluftravi in curiofo gazophy- 
lacio , quod poffidet D. Hieronymus Formioni 
ex hereditate Patrui Jofephi Formioni habito. 

Veronz in Mufeo Muícardo multe conípi- 
ciuntur multz in Septaliano Mediolani inter 
omnia alia, propter varia tum Natura tum Artis 
opera celeberrimo . Florentie multe apud 
D. Vincentium Vivianum , Virum celeberrimo 
Galileo non imparem ob Mathematicarum di- 
Íciplinarum peritiam , Magais Ducibus Etruria 
Galliarumque Re2i acceptitfimum., Sicuti apud: 
D. Cofmum Roferminum Pifanum aliz multe 
vifuntur. Multas etiam fingulafque praeclaras 
ingenti nummorum vi fibi comparavit ftudiofus 
D. Henricmont Parifis , Urbe Scientiarum Ar- 
tiumque omnium altrice. Ibi etiam innumerz —- 
Cryptam Varfalianam mufivo opere difpofitze 
exornant, € remotifimis Oceani Regionibus 
delata , ut pariter exornant fontes in preclara, 
villa quam juffu Sereniffimi Principis Caroli 
de Haffia Catfel extructa et , ut tanquam Maris 
Flores oftentarentur; haud brevi die vernantes, 
ut Rofa, - | 

Obtinuerunr etiam fuum locum in Palatio 
Regio , ubi antiquarum rerum varietates, & 
Natura prodigioía opificia tum ad Advenarum 
Virorumque litteratorum ufum , tum ad peren. 
ne Urbis ornamentum tanta cura, & follicita- 
dine , nec nontaatis fumptibus Ludovici XIV, 
sapientia , € Liberalitas erexeruüt , 

Non defunt Ancong ex mari przcipué Adria- 
tico habite in curiofo Gazophylacio adeo cle- 
ganter inftructo à nobili Patritio Camillo Pi- 
chi , ut ratione dubitandum fit , an major fuerit 
ejus in comparando induftria , an potius in dif- 


ponendo fagacitas. At ne Roma difcedamus ia 


hac etiam Urbium Regina multi Virorum egre- 
gii ; vel Doctrina , vel nativz nobilitatis excel- 
lentia inter pretiofis fupellectiles Cochleas 
pofüere. Ille videntur inter gemmarum ma- 
trices glebas in Regia Villa Excellentifs. Prin- 
cipis Pamphilii apud S. Pancratium , quam di- 
cimus di Bel refpiro; funt in Villa Excellentif- 
fimi Principis Augufti Chifii apud Montem; 
Efquilinum pofita. Aliquas vidi in Mufzo , in 
quo inter fclectas celebriorum Pictorum tabu- 


las , & Veterum erudita monumenta paucas 


quidem numero , at forma elegantes quas poffi- 
debat D. Petrus Bellori , ob fuam antiquorum 
[ numif- 


405 
numifímatum peritiam Reginz przcipué Suecó- 
rum inclite Chriftinz acceptiffimus. Aliquot 
etiam preclaras in Palatio Ville Regie apud 
Thermas Diocletiani, que à Principibus Pe- 
rettis in ditionem venit Principis Sabelli, at 
modo poffidetur ab Emineniiffimo Cardinali 
Nigronio . Silentio non prxteribo eas , & qui- 
dem pulcherrimas , quas D. Auguftinus Scilla 
pingendi arte preclarus , tum nummifmatum 
eruditione celebris, additis variis rebus lapideo 
fucco obduratis , de quibus luculentam , & eru- 
ditam epiftolam Typis edidit. Multas etiamo 
repofuit Eques Corvinus in fuo Muízo , quod , 
illo é vivis fublato;Excellentiffimus Dux Stroz- 
z3 dilecto D. Leoni Filio pretio comparavit , & 
quidem Artis , & Naturz lucro; Omnia enim. 
qua in illo confervantur , fub indecoro pulvere 
haud latent ut antea , fed inutilibus rejectis, In- 
fpicientium oculis prudenti methodo diftributa 
oftentantur. Multas etiam collocavit in fuo 
Mufzo D. Andreas Bonvicinus . Aliquas ex 
elegantioribus D.Carolus Antonius Magninus,; 
apud ejus Heredes confervatas inter Arma Vi- 
rorum illuftrium , & varia tum Nature , tum 
Artis opera , ab ipfo Magnino fuo calamo illu- 
ftrata. Erant infuper in domo D.Francifci Galli, 


cujus folertia mira Nature opera collegit , va-- 


riaque ex aquis ac tellure portenta curiofis ocu- 
lis comparavit . Erant in domo Euftachii Divi- 
ni, quem excellentiffima peritia in Telefcopiis 
fabricandis celeberrimum reddidit. Innumere 
oftendebantur in Mufeo Eminentifs. Principis 
Virginii Urfini propé Urbis moenia in Via Fla- 
minia, deinde in ditionem Illuftriffimi Mar- 
chionis Virgilii Spada translate . Videntur 
etiam in Mufzo Illuftrifimi Urbani Roccii 
Equitis Romanorum Pontificum Przcurforis, in 
quo cjus Árchitedonica mens multa curiofitati 
Pabula eleganter difpofuit. Quamplurima , & 
quidem fele&a cuftodit in fuo cubiculo R. P. D. 
Hieronymus Ruvinetti Monachus Chartufianus, 
quibus tanquam gradibus ipfius, & aliorü mens 
ad fummum opificem cognofcendum clevatur. 
Neapoli pene innutvera repofuit in fuo cele- 
bri Mufzo numifmatibus praecipue opulento 


D. Picchetti , Vir non minus eruditione ; quàm 


Archite&tonicz Artis peritia excellens. Genus 
pulcherrimum eorum apparatum magno pretio 
emptum addidit egregié picturatis tabulis 
D. Francifcus Maria Miconi. Ingentem eorum 
numerum ex variis Regionibus obtinuit Piftorii 
Iluftriffimus Balthaffar Sozzifantes inter Equi- 
tes S. Stephani Prioratus dignitate infignitus, 
ob egregias dotes animi fui Magnis Etruriz Du- 
cibus maximé charus , & preclara morum inte- 
gritate ac prudentia Lubianz Populis acce- 
ptifimus Gubernator; ficuti olim in Umbria: 


I 


Mufzi Kircheriani 


Provincia Militum Romani Pontificis Generalis 

Praefectus. Eminentiffimus Antiftes Imolenfis 

Ecclefie Cardinalis Gualterius ; nunc Ravenna 

Pontificius Legatus , illas voluit recenfere intet 

multa , quibus opulentum Gazophilacium infti- 
tuit. Non defunt in Germania apud Magnates, 

nec non in Mufzis Virorum nobilium , & Phi- 
lofophorum multis. Sereniffimus Ele&tor Saxo-. 
ni in fuo palatio feptem cubicula extruxit y 
quorum primum innumera inftrumenta mecha- 

nica continet , fecundum ícrinia , & loculamen- 
ta miro artificio compacta . Tertium Inftru-. 
menta mathematica. Quartum, & Quintum» 
Tabulas egregie depictas , Horologia, & varia. 
artificiofa Automata. Sextum Vaía pretiofa, . 
Septimum Res , c terra, & ab aquis compara- 
tas , inter quas Cochleas elegantiffimas, & ad 
varios ufus accomodatas. Argenting Jo: Fride- 
ricus Spoor infignis Bibliopola multàás fibi com- 
paravit. Lipfie non paucas cuftodit inter cor- 
pora petrefacta , & varia mechanicz artis opcra 
Philippus Spener. Ibi pariter Mufzum poffidet 
rcbus marinis refertum , pracipué Teftaceis 
Pranobilis Domicella non minus eruditione» 5. 
quam linguarum peritia percelebris . Proftant 

venalia Amftelodami , & Londini translata ex 

Infulis tum Afiz ; tum Ámerica , precipue Àn- 
tillis a Mercatoribus , qui Gemmarum loco ali- 
qua ex illis habent , & ingenti nummorum pre- 
tio curiofis Nature Infpe&toribus vendunt. Ibi 
multa fibi comparavit pranobilis, & eruditus 
Vir D. Theophilus Kabl , quas fecum Wratis- 
laviam tranftulit ; ibique tanquam Virtutis Na- 
ture infigne indicium , & perenne monimen- 
tum pofuit, Amplum volumen vulgavit Lon- 
dini fub titulo Efforiía Cencbyliorum ann.1685. 

Martinus Lifter ; in quo feré innumera tum ter- 

reftria, cum Marina eleganter expreffit , ex 


variis Angliz Mufzis delineata. Londini etiam 


D. Courtein fua induftria quamplurima magnis 
impenfis collegit, & diligenter fervat . Nec. 
pretermittendum eft Gazophylacium Petive- 


rianum Nature , & Artis, in quo D.TJacobus 


Petiver Pharmacopola Londineníis, & Regis 


Societatis. Socius Animalia, foffilia, Plantas. 
amniaque rariora arte producta , ac etiam Te-.— 
ftacea congeffit, brevibus deícriptionibus, & 
iconibus illiuftrata. Anno demum 1705. vo-. 
Jumen aliud typis edidit Amftelodami Geor- 


gius Everhardus Dumphius Confiliarius Ám-. 
boinocus , Plinius indicus appellatus fub titulo: 
AMufeum Amboinicum , in quo cum Tabulis fi- 
gurarum fexaginta deícriptionem pofuit vario- 
rum pifcium cum Teftaceorum, tum Cruftacco- 
rum , in mari amboinico repertoruim. 
Magnis veró Etruriz. Séreniffimis Ducibus , 
(cum in variis Natura operibus tributa quo- 
dam- 


Clafsis Duodecima. 


dammodo ex Elementis omnibus acciperent ) 
fuum etiam , & quidem opulentiffimum in con- 
chiliis obtulit Mare ; illudque inter pretiofas 
Gazas ad miros Natura lufus explicandas Flo- 
renti& fervatur . Ibi permagno oculorum ac 
mentis oblectamento illud perluftravi ; cimo 
eximia Sereniffimi Ducis Ferdinand, II. Beni- 
gnitas dignata fuit aditum mihi permittere in» 
Regium cubiculum , ubi latebat talis Conchi- 
liorum Thefaurus, Vifz tunc mihi funt omnes 
Maris divitiz in compendium redadx, adco 
elegantia, adeo belle picturata fingula erant, 
omniaque exaáé levigata , & pellucida ; nam 
quibus Natura ornamento nitorem negaverat 
As adjecit , ftudio & folertia D. Jacobi Maria- 
ni , Viri in fabricandis in(trumentis mathema- 
ticis , & conficiendis tubis opticis zqué periti. 
Ejuídem opera ordine pulcherrimo diftributas 
funt in loculamentis ferica tela viridis coloris 
circumtectis , quz in fcriniisex ebeno compa- 
&tis reconduntur. Sed ne à domefticis paricti- 
bus longius pervagemur. Ea 1n his paginis fub- 
Jiciam , & quamvis fine coloribus appareant, fa- 
cem przftabunt , ut illa dignofci facile poffint , 
que catalogis equé longis, X obícuris,q:ia fine 
iconibus ; Authores comprehendunt . Hac ra- 
tione non minus oculi, quàm menti Teftaceo- 
rum obíervationem fore arbitror obleáta- 
mento. 


CQ ATP-UT-V. 


Animalium Teftaceorum divi- 
Jio , inqua specierum V a- 
rietas.eorumdemque 
Origo indicatur. 


A Dexplendam Curiofitatem dignofcendi 
multiplicem Teftaceorum Varietatemo , 

quz 1a vafto maris finu generantur , haud certé 
eorum numerum perícrutari quis debet, quo- 
niam ex Davidis ore , Oceani penetralia mentis 
oculo perquirentis, habemus : illic effe Repíilia, 
quorum non cff numerus : & quamvis hiperbolicé 
loquutum efle intelligamus ; cüm omninó , qua 
fub coelo funt, finito numero comprehendan- 
tur, non tamen à quavis mente, fedà Divina, 
tantüm , qux omnia procreavit , poffunt fingula 
numerari, Sufficeret autem omnes eorum fpe- 
cies ; aut formarum peregrina diverfitate aut 
partium combinatione , aut colorum varietate ; 
inter fe diftinctas , quafi militari ordine ante 
oculos difpofitas cognofcere; quod fané obtine- 
retur ; fi oculos convertere faseffet in cam Tur- 


406 


rim, é qua Calligule Imperatoris mandato , 
mira Concharum Cochlearumque copia pende. 
bat , ut in Pofteris memoria excitaretur precla- 
rz , five, ut veriüs Joquar, ftultz victoriz é mari 
relate , cüm contra ipfum acies bellico tympa- 
norum , tubarumque íonitu immitcens, manum 
implere Conchiliis litore difperfis , militibus 
fingulis imperavit . 

Verüm etfi curioforum oculi circa ipfam de- 
fatigarentur , quid profe&ó, nifi angufti litoris 
fructus dignofcerent ? non autem cochleas in» 
foecundis vafti Oceani (inubus mira affiduaque 
varietate productas.In hominem fingulas nume- 
randi cupidum cea Biantis irrifio meritó caderet, 
qua illos profequebatur;qui cüPifces in angutto 
maris finu viventes numerare non valeant, mul- 
tiplicem flcllarum varietatem , eamque ab ocu- 
lis remotiimam inquirunr . Ingens profectó 
fub undis Animalium Teftaceorum numerus 
delitefcit : €& ne meritó irridear ; omnium gene, 
rationes fingillatim referre non audebo , verüm 
aliquaeligens ex multiplici fpecierum varieta- 
te , quas inlaudabili otio. obtinuit curiofitas ; 
oftendam , 

Apud Authores , qui de Teftaceis tractatio- 
hes inftituerunt , non eadem fuit eorum divifio . 
Ariftoteles equé accuratus , ac curiofus Nature 
perfcrutator, poftquam multos cetarios , & 
hamiotas defatigavit ,— Alexandri Macedonis 
ftipendio laborantes in expifcando ex altis Pe- 
lagi flu&ibus quidquid philofophica dignum 
erat obfervatione , ea in quatuor Claffes divifit, 
ac fingulis earum diverfas alias fpecies compre- 
hendit, ut cap. 4. lib. 4. hift, animal. apparet .- 
Etenim quia ad eorum plenam cognitionem» 
haud neceffaria eft perfecta , & juxta leges Lo- 
gice , fed prudens divifio voluntatis ; ut eaqua 
totus Terrarum Orbis in quatuor partes diftin- 
guitur , vel in oto intenfionis gradus, calor , & 
frigus; Omniahic cum Aldrovando lib. 5. de» 
Teftaceis , inter Scriptores eruditiffimo, in duas 
Claffes diftribuam, Una comprehendet ea, qug 
unica tefta circumtecta , Univalvia dicuntur , 
altera veró ; quz binis valvis defenfa ; vocantur 
Bivalvia. 

Inter hec autem Animalia aliqua ; veluti mi- 
lites catafracti ; tefta undique circumteguntur , 
ut Echni , alia ex tegumento unico ; quo defen- 
duntur , aliqua fui corporis parte exeunt  fron- 
temque oftendunt , quafi dimicatura ; duobus , 
aut quatuor corniculis armatam , eifque quid- 
quid progre(lum in via impedire poteft, explo- 
rant. Hujufmodi funt Turbinata. Bivalvia, 
veró ita binis valvis clauduntur , ut non ambe 
ex omni parte arcté inter fe conjungi poffint , 
fed in aliquibus funt perfe&é clufiles , in aliqui- 
bus ore aperto aliquantulum hiant , ut in Bala- 

ni$5, 


407 


nis , Tcilinis ; Dactylis, Pectunculis, & his fi- 
milibus . 

Hujufmodi divifíione comprehendimus ea. 
omnia, quz Plinius longé pariter , ac confuse 
deícripfit , poftquam in difficillima Pifcium per 
quifitione ultra centum fexaginta quatuor di- 
verfas fpecies numeravit. Ubi enim agit de» 
Teftàceis . Conchbarum genera , inquit, izqui- 
bus mira ludentis Natura varietas , tot colorum 
differentie ,tot figure, tot planis, €» concavis , 
longis , lunatis , in Orbem circumat]is , dimidio 
orbe caffs , 1n dorfum elatiss levibus , Yugats , 
denticulatis y ffriatis , uertice muricatim intorto, 
marginein mucronem emif[o , foris effufo , intus 
replicato , jam d flinclione virgulata , erinita.s , 
erifpa y caniculatim , petdinatim , imbricatim un- 
daia » canccellatim reticulata , in obliquum , in» 
retium expanfa , praden[ata » porretda ,ffnuata y 
brevi nodo lzgatis , toto latere connexis , ad pru 
Jum apertis , ad buccinum incurvis. 

Nontamen plené, fic defcribens , levigatas 
omnes , & afperas comprehendit , non armatas; 
vel inermes , non nitidas, velafperas , non ex- 
panfas , vel fpiris convolutas , non planas, vel 
tumefcentes , non ftriatas, non pellucidas, & 
quotquot ingeniofo ftudio Natura efformavit , 
mira oclorum varietate ita eos exornans , ut fin- 
gulas diftincté obfervare oculus non valeat , fi- 
cuti intimam earum cognitionem affequi intel- 
lectus defperat. Sed hoc manifeftius conftabit, 
cüm formarum venuftatem , & varictatem co- 
lorum obfervantes, videbimus , quàm claré 
Divini Conditoris fapientia in eis elucefcat . 
Nuac poft brevem enumerationem earum Ori- 
go indaganda eft. 

Si hujufmodi Animalium varietate copiofz 
Philofophorum Turbzx paranda coena hic cffet ; 
ut folebat ad gule oble&amentum antiquitas ; 
& omnium voces excipiens, ficut olim Tullius 
Tufculanas Quaftioncs , fingulorum fententias 
exponere conarer, non tam é litore folvens, 
immenfo pelago navim auda&er traderem , fed 
propé Nembroti Turrim in linguarum confu- 
fionem inciderem , cüm ea fit inter Phiiofophos 
altercatio ; opinionumque diverfitas , ut nono 
veritatem profequi velle ; fed pugnam fovere» 
acriter videantur. Aliquienim Ignem elemen- 
tarem rerum Parentem vocant;alii veró Aquam: 
funt ; qui vel ex corum confufione , vel ex pro- 
portione harmonica numerorum , vel ex artifi- 
ciofo Naturz ftudio , vel ex fortuita rerum com- 
binatione omnia deducunt. Eft fatis notus De- 
mocritus ille , qui àcatholica fide ;ac à reae 
philofophandi norma zqué aberravit, putans 
caíu progenitar: hanc Rerum varietatem; quas 
Mundum exornant ; nunquam fatis damnandus 
cüm iis ; à quibus , res minimas penitus inutiles 


.  Mufzi Kircheriani 


credentibus, fummi Opificis Providentia , ac 
Potentia fapientiffima impié negatur. 

Nonné forfan una cum coeteris rerum om- 
nium choris , hic quafi infimus Animalium con- 
ditorem fuum publicat Deum ? & eloquenti , ut 
ita dicam , filentio affidué explicat magnum il- 
lud Divinz mentis volumen, in quo quidquid 
poffibile eft exa&é defcribitur; & quia fub un- 
dis copiofiffima latet Teftaceorum Turba, Di- 
vitiz ejufdem oftenduntur , qui pené innumera 
in fingulis fpeciebus progignit, non ficuti inter 
majora Animalia, quorum numerus ad pauca, 
dilatatur. 

Cum primüm Orbem univerfum condidit , in 
tam miro,varioque rerum opificio nullum alium 
admifit , quafi ad laborum levamen , ( fi tamen 
labor tribuendus eft ei ; qui fola fua voluntate» 
mentis ideas perfectiffimé exequitur ) tunc ezim 
omia per ipfum facta funt , eo vocis imperio , 
qu& vocat ea , qua non funt , tanquam ea, que 
Junt: Undé cum primüm in Aquís Animalia, 
vitam habuerunt , ipfe Conditor illis eft elargi- 
tus: idcircó poft verba illa: Producamt aque 
addidit facer Hiftoricus, ereavitgue Cete gran- 
dia, Qv eorum animam viventem , atque mota- 
bilem. Yn przíentia autem minori, ut ita dicam, 
ftudio vult ea fabricare , aliifque dividens labo- 
rem , operatur ut fcribendi Praeceptor , à quo 
difcipuli manus in fcribendo ita regitur , ut am- 
bo eam moventes efforment characteres , eque 
à magiftro , acà difcipulo exaratos , ita tamen, 
ut hujus manus impulíu ab illo recepto opc- 
retur. 

Sed antequam ad caufás inquirendas deve- 
niamus , fimul cum quibus Agens Univerfalis 
vitam communicat Ánimalibus Teftaceis , qua 
immenfos Oceani finus replent , fÍcienda hic eft, 
magna lis ; qua curiofi Perfcrutatores invicem» 
alrercantur. Ajunt multi, eis ineffe Virtutem 
quamdam propagativam , ficut in coeteris Áni- 
ialium perfectorum fpeciebus. Alii judicant 
omnia nafci ficuti cxtera Infecta é maffa aliqua 
putrefa&a , prout exigit accidentalium rerum» 


 combinatio ; équibus talis maffa componitur; 


nec omnes ipforum vitz originem eandem pu- 
tant. E Terra fuboriri ; veluti é fepulcris ex- 
pergefadas , Animas falsó ajunt aliqui; fumt. 
qui omnibus tàm mortuis, quàm viventibus 
banc generandi virtutem tribuunt , imó corpo- 
ribus putrefcentibus , afferentes , caufam effe 
putredinem ipfam . Nec defunt, qui naturalem 
aliquam coctionem opinantur , quique animam 
quandam , univerfalem Mundi vocatam, aut 
Elementorum , aut abditarum influentiarum ; 
five coeli, fiveambientis , five caloris, à cujus 
vi fragmenta quadam vegetabilium , & fenfiti- 
varum animarum , inter cadaverum latebras 
otio 


Clafsis Duodecima. 


otio torpentium , ad illam corruptam materiam 
animandam excitantur. 

Sententiarum harum examen nullatenus hic 
aggrediar; Animadvertere tantüm fufficiat, 
quàm perarduum , incertumque fit , veram cau- 
fam Efficientem Animalium, fponté nafcentium 
recognofcere. Unde Galenus affequi eam poffe 
defperans , ab incoepto deftitit, refpuens opi- 
nionem Platonis , quam fequuntur Scotus , Sua- 
Tez , aliique ; cum afferunt ; à manu Dei omni- 
potenti illa produci in materia preexiftenti dif- 
pofitaque , ne fibi perfuaderet Potentiam illam, 
quia coeteris virtutem. formatricem ^ fapienter 
communicat , ad efformandos fcorpiones , co- 
chleas , fimilefque vermiculos defcendat. Quod 
idem negans recens Auctor in fuis accuratis 
obfervationibus circa generationes Infe&orvm, 
timens, ne Peripateticorüm Turba in ipfum 
inveheretur, qui ajunt : Non pofle rem nobilio- 
rem à minus nobili generari , fuadere potiüs 
fibi conatus eft cum Empedocle , & Pittagora , 
ab Ariftotelerelatis , vitam fenfitivam etiam» 
Plantis ineffe; eamque Animalibus poffe com- 
imunicari: Ac fi veritati confentaneum eflet; 
quod pulchro aurium blandimento Fabulz fin- 
xerunt , cum dicerent: Armorum i1ctibusvocem,; 
& cruorem ex Arboribus emanaífe , fub quo- 
rum corticibus Polidori ; & Amadriades circeis 
artibus latitabant. 

. « Qui Deum rerum omnium Auctorem , & cu- 
jufcunque animalculi conditorem non affirmat ; 
acriter à D. Auguftino in Pf. 148. reprehendi- 
tur; Quando expaveftit , inquiens, ig minimis 
lauda Magnum. Qui fecit in Celo Angelum.» , 
ipfe facit m Y erra "versiculum : Quod non ío- 
lüm credendum eft de prima rerum productio- 
ne , verüm etiam de coeteris,& fi omnium Con- 


ditor anicus affirmetur , laetabitur Mare , ficuti, 


campi , ut inquit Plinius, quos manusRegum 
colebant, gaudente terra vomere laureato ,. e 
triumpbali Aratore , copiofis fcetibus foecun- 
dum, conditis à Divini artificis manu, non ideo 
minori pretio habenda , quia materiales animas 
effinxit, dum fua virtute é vili maffa venuftatis 
prodigia produxit. Eadem ; inquit S. Ambrofius 
cap. 2. in Gencf. ficut non Jaborat in maximis , 
ingtntes quercus , & Cete grandia componens, 
ita non fffidis in minimis, reddens prodigiofum 
nature portentum vilem vermiculum , aut lu- 
team cochleam , & facri Vatis effatum compro- 
bans, dum fecit mirabilia magua SOL'US. 
Pf. 71.18. 

Et quidem , ut verum fateamur , nonné hu- 
jufmodi rerum opificium adeó mirabile eft , ut 
cujufcunque mentis ftudium explere poffit, in- 
déque pateat, quod S. Auguftinus pronuncia- 
vit; de Civit. Dei lib.11. c. 2 1. Deum videlicet, 


A09 
ita artificem effe magnum in magnis , ut zainor 
non /ft in parvis , quare cum Pifida de Opi£c. 
Mundi , attonitus hareat. 

Mirando , come ià Divina forza 

Nou f£ vtffet£e ,ffncbe non oggiunje 

Lavor immenfo clle fue piccol' opre. 
Siteftam obíervas , deprimunt né Dignitatem 
Artificis circumvolutiones illz,admirabili quo- 
dam artificio procedentes ? damnant fortaffe or- 
bes ; quibus fervata proportione finiuntur? Imó 
potius celebrant, cumé lapidea materia com- 
pacte cere mollitiem oftendunt in multiplici 
yarietate formarum , tot colorum , tot incifto- 
num, tot anfraétuum difpofitione perornata. . 
Si veró cum infentatis rebus , licet praeclaris, de 
nobilitate contenderent , litem definiret S. Au- 
guftinus , qui mufcam , có quód fit anima pra- 
dita, antecellere Soli , Planetarum principi , 
definivit . Qui eas tanquam luteas animas;adeó- 
que viles affirmat ; palinodiam cantabit profe- 
&ó cum]Juriftis, qui € pulchritudine corpo- 
rum venuftatem arguunt animarum , quibus à 
Natura conveniens domus fabricatur. 

Hac indicaffe fit fatis ad defenfionem illo- 
rum, qui cochlearum productionem perícrutan- 
tes ,. immediatam cauíam earum affirmant 
Deum , femper majori eftimatione habendum 
cum Giliberto Abbate, 3. in Canr. qui copiofas 
variafque rerum fpecies ab eo conditas mente» 
pervolvens, illi dicebat: Ubique totuses , ex 
£oto te ubigae operaris , C» virtus tua ubique , cv 
Zota operatur , licet non tota ubique expendatur . 
Semper in novas produüiones iatenta, & toti 
terrarum Orbi potentie fug thefiuros imper- 
tiens, ut cecinit Propheta , prevideus longz- 
vam affiduamque feriem. productionum : Geze- 
ratio , C» Generatio laudabit opera tua , Qv Poten- 
tiam tuam pronunciabunt , PÍ.144. 


CAPUT VL 


Queritur an Cochlee Propa- 
gatione wpecierum gene- 
rentur , aut potis 
Sponte ex fe 


na/cantar . 


Ropagationem fpecierum in Teftaceis ne- 
gavit Ariftoteles , eaque , ficuti Infecta , e 
maffis putrefactis íponté naíci affirmavit. An- 
tequam ad Quz íflionis examen deveniamus , in- 
dicandz funt diverfz geaerationes , quibus Vi- 
ventia producuntur . Tripliciigitur modo , do- 
cente Philofopho ; quorumcumque Animalium 
par- 


409 


partus vitam fortiupntur , five propria virtute» , 
five ab altero communicata. concipiantur à pa- 
rentibus. Multa enim generant filios perfectos, 
qui perfe&a fimilitudine caufe productiva affi- 


milaatur , cajufmodi funt Homo , Leo, Equus; : 


Multa.veró pariunt ovum , quod animal dici 
non poteft , licet contineat partem aliquam , ex 
quà Animal formatur , & partem aliam , ex qua 
nutritur, antequam in lucem prodeat, & hac ra- 
tione Aves aliaque Viventia , tum Terreftria, ; 
tum Marina generantur. Alia deinde vermem 
producunt , qui licet diffimilis generanti paula- 
tim ejus fpeciem induit ; € hoc pado-multa in- 
Ííecta efformantur . 

Prater genciationes hujufmodi , quibus fpe- 
cies Animalium propagantur ; aliam notat Ar- 
veus , Exerc. 45. vocatque. Metamorphofin. 
quamdam , five fubitam transformationem, quz 
tunc accidit , cum é materia difpofita nafcens 
Animal é nulla caufa univoca , fuz fpeciei pro- 
pagativa , procedit , citatque Ariftotelem , Mc- 
taph.lib.7. qui de hujuímodi Viventibus fer- 
monem habens : Quorum fcilicet ,1nquit , mate- 
yia potefh à fe ipfa moveri eo motu , quo femen mo- 
vet in generatione aliorum Animalium , qui mo- 
tus dicitur fpontaneus , & cafualis ; eo feré mo- 
do , quo aliqua ab Arte fabricantur , vclut opus 
Architecture , nec aliter poffunt effe; aliqua» 
veró, &ab arte, & à (pontaneo motu poffunt 
obtineri , ut fanitas. Horum autem origo folet 
effe putredo ; lutum , excrementum , five alia , 
in quibus infit Virtus cfformatrix , & produ&ti- 
và, que juxta Ariftotelis fententiam eft calor 
quidam Vitalis, juxta Fernelium calor ccele- 
ftis , & primigenius toto elementari Orbe diffu- 
fus ; fecundum alios veró funt qualitates diver- 
fx , quorum non licet indaginem inftituere, fed 
folüm Cochlearum originem invenire . 

Quicunque rerum generationem fieri propa- 
gatione fpecierum affirmat, etiam fub frigidis 
aquarum undis eum ignem excitari putat ; quo 
vivifica quadam Virtute, ut docebat Parme- 
nides, omnia producuntur . Qua de re Lu- 
cretius ; lib. r. alloquens Deam illam , cujus 
nomine Veteres cum Platone fignificari volue- 
runt Providentiam, que Animalium generatio- 
nibus przeft, 

—— —— lta capta lepore , ( inquit ) 

Illecebrifque tuis omnis Natura Animantum 

T efequitur , cupidé quó quamque inducere, 

pte'gis. 

Denique per maria, ac montes , fluviofque» 

rapaces 

Frondiferafque Domos Avium , campofque»» 

virentes 

Omnibus incutiens blandum per peclera Amore 

Efficis , ut cupidé generatim facla propagent . 


Mufzi Kircheriani 


Nafci veró ex Cochleis ova docuit in fuo Pro 
dromo Illuftriffimus Praful Steno , de folido i. 
folidum pag.55. ubi habet: Experientia con- 
Jíat , Offrea , € alia Tefflacea ex ovis non ex pu- 
zredine nafci . Hac autem fententia diredté Ari- 
ftoteli opponitur , lib. 5. hift. Anim. c. 15. qui 
poftquam multos Pifcatores ingentibus Ale- 
xandri Macedonis expenfis defatigaffet ; ut fub 
mari Nature Arcana pernofceret ; conftanter 
affirmavit : Uziver//m omnia T effacea fponte na- 
iura inlimo diverja pro differentia limi orit , 
nam in cenofo Oflrea , in arenofo couche. Qua- 
mobrem cupidus ab experientia ipfa veritatem 
addifcendi , antequam obtinere illam poffem. , 
recentioris cujufdam Tractatum de Cochleis 
Londini impreffum legi;in quo afferit Cochleas 
non folüm , ut pifces ex ovis, fed virtute ab alio 
accepta generari, fic habens Martinus Liffer de 
Cochl. pag. 107. Cochleas autem 1n coitu gene- 
rari nibil dubii eff , quod ipfum in multis earum 
Jpeciebus tum terreflribus , tum flwviatilibus fa- 
pius obfervacuimus 5 & poftquam multa experi- 
menta in Terreftribus Limacibus facta retule- 
rit , qux curiofus Le&or ibi inveniet , ita loqui- 
tur de Aquatilibus, pag. 179. /Menfe 4Majo 
Offrea feturam ejiciuut . Figura lenticulari eff , 
Q ip/es lenticulis paulo major. Saxis «er «vete- 
ribufque Offreorum tellis vebufgque /£milibus per 
maris fundum d'fpevfés adbaret . INonffne ratio- 
ne conj ciunt vecenter. edita ova intra viginti 
quatuor boras teffis contegi .. Menfe Majo Piféa- 
£ores captis Offreis faturam à re , cui adbaret , 
leniter cultello feparant , ea mari rurfus commtf- 
fa » ut loci fecunditas impofierum prafervetur , 
iff ubi adeo recenter. edita fft proles , ut tuto di- 
vidi non poffit. Poff Menfem veró Majum au- 
ferrefurtum off , nec nifí Offrea; qua juffe magni- 
tudinis funt , impune capere licet . Hanc vero 
prolem» aliaque Offrea. ad quofdam maris ffnus 
devehunt , ubi ea alveis quibufdam maritimis 
demittunt , quos letdos , fue flrata vocant , ibi 
adolefcunt . e pinguefcunt . 

Alii, qui in eadem fententia conveniunt ; 
eam hiftoria quadam Eliani confirmant , refe- 
rentis quafdam conchas fub mari Rubro vivere; 
quarum una ita arcté alteri adnectitur ; ut den- 
tesambarum perfeáé fimul uniantur , adeóftque 
manifefté comprobatur ( ajunt ipfi ) verum effe; 
quidquid in fua. Mytologia dixit Fulgentius ; 
quód nempé Conclhia marina zoro corpore /£mul 
aperto mifcetur in coitum . 

Hz funt bafes, fupra quas talem fententiam 
ftabiliunt, que cum mihi femper vif fint pa- 
rum firma illi affentiri haud potui. E nelongé 
aberremus à mari, in cujus litore difputationem 
infticuimus , omittamus ea , que de Terreftri- 
bus Cochleis narrantur (ab aliquibus enim» 

ova 


4 


(a producuntur, & fimul nafcuntur fponté ; 
uti mures, & herbe quamplurima ) deducen- 
| fortaffe idcirco erit ex peculiari , vel unicao 
fervatione univerfalis illatio ? Fallaciffimum 
ofe&tó. argumentandi genus , cum potius 8 
samplurimis eruendam illam effe , quifquis 
jiale&ica vel leviter imbutus ; pro comperto 
"abet quando philofophari aliter non poffu- 
wm; ut veritatem , in aliquo rerum abdita- 
"um. genere abíconditam infpiciamus. — 
- Quamobrem multiplicem eorum generatio- 
vem hic enarrabimus ; fed primüim fciendum 
^st, quod in multis poft exadctiffimam anatomen 
yfervavit Ariftoteles , rudem nempé partium 
molem ineffe Cochleis marinis ; fine fexus di- 
veritate, fine membris ad propagationem aptis, 
"utfuo loco clariüs patebit, ex quibus arguit 
 millatenus a Cochlers- progigni alias poffe , ut 
'ab Animalibus perfectis ; cüm certiffimum fit a 
"Natura data effe omnibus inftrumenta ad finem 
"obtinendum apta. Quod (i ZEliani veram opi- 
| nemur hiftoriam , eam arbitror convenire qui- 
;bufdam Conchis, quz binas valvas ita arcté 
fimul connectunt , ut non duz inter fe conjun- 
&x appareant , fed una quodammodo nulla di- 
vifione circumfcripta videatur. Non igitur ex 
diverfi fexus commiftione generare poffunt Te- 
ftacea, nec etiam poffunt foecunditatem ovo- 
rum habere .. Habeatur quidem ova przcipue à 
'Turbinatis tempore Veris ; € Autumni , ut ob- 
fervat Ariftoteles , lib. 3. de gener. c.1.num. 24. 
at quia non aliquo determinato ; fed totius annt 
tempore in ipfis infunt ; defiaivit vulgó dici 
ova per quandam nominis analogiam ; & ab eis 
tanquam ab adipe nutrimentum Animalis , non 
fecunditatem indicari. Praterea fi materias , 
ex qua generantur Ova , eft Sanguis , ut ipfe» 
- Philofophus docet , affirmandum neceffarió eft, 
nullum Animal exangue , idcóque nullum tefta 
circumtectum , effe oviparum , Hift. animal. 6. 
cap. 2. & licet ova produceret , illa effe ad ge- 
nerationem inepta , qux fine generis commi- 
tione pariuntur , etiam mulierculz fciunt. 

Tali bafe in hac quzftione fundata diverfa- 
rum fpecierum generationes , & partus fi infpi- 
ciamus , omnes uno eodemque modo fieri vide- 
bimus. Apud Aldrovandum legimus lib. de» 
Tcflac. incolas Pirrz Infüle in Lesbio nunquam 
inveniffe Oftreas numero anctas , licet femper 
mole majores in eo maris finu, ad qucm fole- 
banttrasferre, ut pinguius nutrirentur , quod 
idem de multis lacubus affirmat Ariftoteles l. 4. 
de gen. Anim. In Pifcinis novis aqua maris re- 
pletis Teftacea multa fponte exorta fuiffe nar- 
rat Kircherus in Mundo fuübter. Apud Tarenti- 
num litus ubi Mare parvum dicitur, gencran- 
tur Conchz ille , quas Incole dicunt Cozze Mi- 


Clafsis Duodecima. 


A1O 
tulos Latini , nec alibi , quàm in Palis  & ftipi- 
tibus , qui humi figuntur eo modo quo Vcneciis 
ponuntur ad fundamenta Domorum ftibilien- 
da, eifque naviculas onerant , deindé traasfe- 
runt ad alium Maris finum , ubi nunquam genc- 
rantur , fed folüm molem augent , aptiorcíque 
redduntur ad menfas . Progenitam effe magnam 
Oftrearum copiam in czenofis Pelagilocis, ubi 
exhaufta aqua , temperies fuit in luto apto, ad 
earum generationem didicit ab experientia Ari- 
ftoteleslib. 3. de Gen. Animal. cap. 1 1. & ego 
ipfe ab eadem edo&us vidi Conchulas Co- 
chleafque inter faxorum abditidfimas rimas ; & 
cavernulas delitefcentes , quz de profundo Ma- 
ri eruta iu. fruftra difrupi, precipué Mitulos e» 
fuperficie illa lutea pendentes beneficio tenuiff- 
mi fili tanquam fructus ex arbore. Infuper Mi- 
crofcopico inftrumento fum íxpe diligenter 
ufus,ut in arena Teftaceorum ova diftinguerem; 
nil tamen aliud , nifi teftas inveni, & adeo par- 
vulas , ut inermem oculum penitus diffugerent , 
omnibus licet partibus Cochlezx abfolute , or- 
bibufque eleganti ordine circumduétis ; non» 
abíimili modo , quo etiam majores , & maxim 
circumplicantur. Quz perfectio fortafsé nulli 
Natur opificio convenit, cum gradatim femper 
fuis in operibus ad perfectiora procedat. Nar- 
rat infuper in Relatione Congi Philippus Piga- 
fetta Turbinatas teftas generari fupra Balena- 
rum cadavera , qua in littora affricana marini 
zítus trasferunt poft crunculentam pugnamo ; 
qua fiepé invicem congrediuntur. Aldrovando 
tefte lib. 5. de Teftac. zavigiis  putrefceate fece 
Jpumofa , adnafcuntur , licut apud Rodiorum. 
Urbem fupra luteas teftas inloco, olim Co- 
chleis penitus carente ; obduc?o ceno Qffrea. re- 
periebantur .. Hoc etiam pacto e truncis putre- 
(centibus nafcuntur Conchz illa, Anatifera di- 
&z , de quibus fuo loco agemus ; ficut etiam de 
Da&ilis, & Balanis intra vifcera faxorum deli- 
teícentibus. Apud Infulam Loandam 4mbia- 
zamataye vocatam ; hoc eft Pifcem lapideum , 
magna Oftrearum copia generatur fupra corti- 
ces arborum , qua fub marinis undis virefcunt. 
Ex hac igicur aliarumque fimilium genera- 
tionum indu&ione, quz adduci huc poffent , 
Conclufio Oppiani Ariftotelice confentaneas 
deducenda videtur , hoc eft. 
ue nou concumbunt , nec fetus nexibus edunt 
Per fe nafcuntur , fado , velut Qffrea ceno: 
Efl non diffinclo femper levis Offrea fexus : 
Hos inter pifces , uec mas, nec femina noia eff. 
Poffent quidem dici foecunde Cochlez ; ut 
Plante , quibus earum multx affimilantur , 1d- 
circo Plantanimalia di&z a Philofopho; & fi 
Virtutem propagativam;ut Plaatz, non habeant 
fru&u , in quo femen ad fpeciei propagationem 
2 fer- 


7: D  Mufzi Kircheriani 


fervatur , habere eam tamen poffunt in corpore 
diffufam , ut ex Plantis multz cam habentin ra- 
dicibus , & crunco. Anguilla , cui fexus difcri- 
men , ova, & femen Natura negavit , afferít fa« 
men fefe fcopulis , inquit Gaffendus de hift. Ani- 
mal. cap. t. cum Plinio , ezgue Prigmenta vivi- 
Jcunt , nec alia eff earum procreatio . Huic fen- 
centia favet fecunditas Purpurarum,quam cum 
Ariftotcle multi fupponunt ex co , quia tempo- 
re veris ex teftis quidam humor muccofus ef- 
fluit; ex quo deindé primüm condenfato , & 
quafi putamina Cicerum referente , poítea pu- 
trefacto, humoque diffufo aliz purpurz gene- 
rantur ; Foecunde tamen analogicé dicuntur 
Purpurz ; ficuti foecundos füngos dicimus ( fi 
tamen verum eft illos nafci in locis madefactis 
aqua , in qua decocti fint fungi ) ex humore ali- 
quo illorum , ut apud Cubaguam Infulam certis 
anni diebus Oftree humorem quafi menftruum 
emittunt, quo aqua efficitur rubra (Olaus magn. 
lib.5.) Putamina enim illa dici non poffunt ova, 
quz ut talia fint , debet Animal intra ipfa gene- 
rari meo quidem judicio maffam illam concreti 
humoris , non a Purpuris progenitam duxi, cum 
e mari Purpurarum foecundo acceptam diligen- 
ti indagine pervolvi,fed potius Alcionium Dio- 
Ícoridis , quod Imperatus lib. 9. cap. 5. inter 
Alcionia Secundum appellat . Rana , ut Plinius 
affirmat , refolvuntur in limum nullo cernentes cv 
rurfus "verus aquis renafcuntur ; quamobrem , 
inquit Gaffendus Teftacea, & Zoofita renafcun- 
tur in locis ; ubi alia primüm vixerint , quia hu- 
mi aliqu particule primigenix eorundem in- 
fint aut quia in cincribus putrefacti cadaveris 
ineft aliqua difpofitio , licet occulta , ad novam 
perpetuamque individuorum fimilium gene- 
rationem . Hinc probabile redditur quod 
retulit Joannes Fabri Pallad. Sparg. cap.2. 
generationem videlicet fpontaneam € virtute , 
toto in corpore diffufa, a fe obíervatam fuiffc» 
etiam in rebus, quz virtutem propagativam fpe- 
ciei habent ; tunc quando ex cis beneficio artis 
fpargiricz falíeparatus , humoque fparfüs , ut 
vegetabilium femen , caloris , & humiditatis 
Elementorum auxilio , aliud corpus primzvo 
fimile portentofo naturz arcano germinavit : 
Id experientia tentare pcterit Zoilus quicuis(fuut 
verba Fabri ) £ ex calcinato aliquo. mixto'vege- 
tantem Jalem extrabat. purum putum , ab omui 
terrea feculentia defacatum , lotienibus , filtra- 
tionibus , c» evaporationibus idoneis , donec in.» 
igne lev'ffimo velut cera. liquefcat . Hoc pacto 
cujufcunque Plante fal feparatus : Terre man- 
datur fub dio, aliorum feminum inflar. T ums 
aliorum feminum Inflar , ffatim convocato fpiritu 
Mundi in aere reffdente , Cv teyra , Qv aquis ad 
generationem reram ommum , latim putrefcit , 


C germinat , Jfmilegue mixtum gerit, "tque ) 
ferra mandatus extratdus eff .. Mirum certe P ; 
quaft vncredibile , fed quod. vidimus , ey fecia 
Jacile teflari poffumus . Quod Ó ultra ratiem 
Jumma perveffigaruimus , eique tandem experis., 
lia ipfa confanum reperimus .. Hinc in phtaliss, 
zreis pofJunt. flores , po[fant planta plantari , €. 
nutriri y crefcere , v germinare . "A 
Si vera fint hzc , ut Fabri affirmat , quis ere 
dere recuíabit , quod Petrus Gilius refert. Bi 
zantinos videlicet Oftrea ferere , quie Vormiu. 
refert dici ab Italis Gavarozi , & eorum quafila. 
in teftis feminare , id ipfum enim in aquam inje: 
&um ad faxa ima adharcefcere , & Oftrea fieri, 
Alii veró cum Atveo judicant fpontaneo: 
partus in lucem prodire, non quia hac virtus. 
cauíe Univocs praexiftat , verüm quia in terra 
marique infit ; nefcio quod femen; quod ipfi vo- 
cant gencricum , quia ad generationes aptilfi- | 
mum. Hoc docuit Fabri, & Kircherus offer 
Dial. 2. c. 5. itiner. etat. Fiuz Cocblee (in- 
quiunt Ambo ) ex femize generali vifcofo , v te- 
naci if/fus aqua , vivunt ex eodem , quod a Deo 
Terrz Marique datum eft cum. imperavit Ge- K 
nef. 1. Phif: tom.3. de gen. Anim. ut T'erra pro. | 
duceret animam viventem in genere fuo ,'] umen- 
1a , €» Aqua producerent reptile anime viventis, 
€ volatile fuper terram. Autquia. Deus infu- | 
| 


derit proprium femen cujufcuaque rei, ut opi- 
natur Gaffendus , & manu adeo liberali, ut nun- 
quam fpontanearum generationum feries in Or- 
be terrarum deficeret. Hinc Veteres miram foe- 
cunditatem maris agnofcentes,Deoque foli con- 
venire putantes , illud Neptunum dixere , nem- 
pé Deorum Parentem , cujus manum loco fce- 
ptri tridenti hafta exornarunt, ut ipfa dominium 
aquarum in triplici Regno ; Animalium nempé, 
Vegetabilium ; & Mineralium corporum indi- 
caretur. Nos qui verum , & unicum Deum» 
adoramus , & credimus , virtutem hanc ab eo 
donatam dicemus, & ne pulchra hzc produátio- 
num feries deficeret . 

Continuo bas leges aternaque fadera certis 

Impofuit Natura locis . 
Quo autem pacto ad finem ftatutum perveniant; 
atque in iis animal in lucem prodeat, altioris 
indaginis res eft ; & admiratione potius, quàm 
examine mentis humana digna , ficut fi quis in 
filvis enutritus Artiumque mechanicarum pe- | 
nitus rudis ; horologium rotatum infpiceret , 
mirari quidem poffet motus, & partes a quibus 
taleopus componitur, nunquam veró cognofce- 
re quo factum fueritartificio. Verum hac om- 
nia, qux in hoc Capite di&a íunt libello alio 
contta oppugnantes exarato ; enucleatius di- 
Ícuffa funt. 


C A- 


N 
1 ze 
NN — 
Y d " N N 
1 Ly 
2 di EEas QN SANNAN CIS. M Eni 
. SNSSS OOPNNSANN ANN 
, SEXIES NUN ANN 
NN NS X N N M 
/ M 
Z JN WS VN EL EN WS 
»^ E ull : ENS N NW 
^ NW NN Nw 
NC EUR " SENSE NS AM NN UN 
NNI N S N XN 
QUAMN NN 
ANN Bem NR AN N 
1 NNNNAA Ns NNNM 
[ 
3 
i 
7 
// 
N —— 
N 
— 
| 
| E — 
| 
| 
| 
l z 


Clafsis Duodecima. 


G AP. UT' VII. 


Exponitur Generatio. Balano- 
Tum eaque confirmatur 
Caput praecedens. 


Nter multas Bivalvium fpecies una eft , quz 

Balani nomine appellatur , qua voce quid- 
quid glandium nomine a nobis intelligitur ; 
Graci fignificant. Hinc multz Balanorum fpe- 
cies ; ut fuo loco videbitur. In prxfentia haud 
intelligendi funt ii , quos Petrus Gilius /eves, 
dixit, Q iz cavernis faxorum flabulari, quoniam 
hac euam conveniunt. Da&ilis Bivalvibus pro- 
pter fimilitudinem , quam habent cum Palma 
frudibus ficappellatis, fed de iis, quos in no- 
ftro Catalogo num. 25. & 26. Claffis fecunde 
indicabimus. 

De eifdem loquens Aldrovandus lib. 3. de» 
Teftac. dixit: /z littore. Anconitano faxa magni 
ponderis quinquaginta , cx plurium librarum 
gari trabuntur. His color , Cv conffitutie exte- 
rior ea cf ,qu& lapidi Aetiti : rudis nimirum , C 
non d ffic.ls lefu , aut tritu interior veró cruffa; 
aut tunica duya ef , c qua polir: pt ; baud fe- 
€u$ , atque interior Aetita tunica , colore etiam 
fibcatruleo . Rumpuntur bacfaxa mojoribus mal- 
Je.1 ferreis , non quà intus , ut in Aquila lapide. 
alius calculus imventatur , fed quo pifcicali deli- 
€at ff mi extrabantur ejufdem generis cum feleni- 
bus , quas Coppas longas Veneti appellant : fed 
eo delicatiores , qud nott aqua marina , fed rore 
quedam tenu [fimo per lap.dem /mblbitopafcan- 
tur. Hipiures numero faxo includuntur , ut /fu- 
gulis fuis /ft nidus ad magnitudinem , & figuram 
picis omnibus l neamentis vefpoudens. In bis igi- 
tur valid [fm s faxis, in quibus aqua nullaynullus 
liquor invenitur , preter eum , quem Pifcis con- 
Linet , non figuramodo Datlili , /fue folenis , fed 
vita etiam , Ó& omnis prfcicul! laus perficitur , & 


. abfoluitur , melior , ut multo/ft , quam im ipfo 


mari extra lapidem natus fuiffet . 

Cum ergo his ultimis verbis doceat Aldro- 
vandus Balanum ia lapidum viíceribus nafci: 
libet exactifimum examen inftituere, ut vera, 
patet ejus origo, qua quidquid in pricedenti 
Capite diximus magis roborabitur. Pono igi- 
tur fub oculis faxum , quod in partes difectua, 
veritatem oftendat . In quarta. figura reprefen- 
tatur Tc(ta cum animali, in fecunda cavernula 
faxi, in quo vivit; quz zqué dilatatur, ac ipfum 
Animal molem fuam auect , & pro comperto fa- 
tis haberetur in faxo ipío Balanos generari , fi 
aliquis corum lapideis vifceribus circumdatus 


A12 
omnino delitefceret , ficuti in Quercuum Gallis 
muícae , vermes , &formicz inveniuntur, ubi 
nullum apparet foramen;rimula nulla, per quam 
ingredi certé potuiffent alibi generata. Verüm 
quia ex omnium cavernis , ut in figura apparet , 
extenditur ad fuperficiem ufque Canaliculus 
quidam; idcircó igaotum eft an generatio co- 
rum intra lapidem fiat. Obfervando omniuamb 
domos, ita difpo(itas, ut é fuperficie lapidis cen- 
trum verfus, licet non per viam rigorosé rectam, 
augeantur,& nunquam é centro ad füperficiem, 
hoc credere recufabam , fuadens mihi extra fa- 
xum primüm generari, ut aliqui turbines viven- 
tes in fpugnis primüm alibi nati , vel uti vermes 
oriuntur in fuperficie lignorum pomorumque» ; 
deindé partes intimas corrodendo penetrant , 
ibique femper aluntur. Sufpicabar idcircó oriri 
pofle in canaliculiculis quibufdam turbinatis , 
& minutiffimis, quos oculus microfcopii ope de- 
prehendit in faxis, quique fub vitro apparebant, 
quales num.3. exprimuntur. 

Nec obítabat, ut hoc crederem, faxi durities, 
quoniam in alio faxo , ó fundo maris accepto; & 
in partes concifo , innumeros vidi canaliculos 
non quidem rectos, fed fine ulla regula iniexo 
tramite procedentes,ut notantur in Tab. hic po- 
fita n.i. In ingulis eorum vermis valdé vividus 
latebat n. 2. expreffus ; & n. 3. mole nriajor , ut 
apparuit fub Microfcopio, & quia illum obfer- 
vabam non folüm canaliculo abíconditum , fed 
aliqua fui corporis parte in luto , quo cavernulze 
faxi replebantur ftabulantem , incefft mihi 
Íciendi cupido, qua vi penetrare facilé poffet 
duriffima lapidum vifcera, e quibus calybis icti- 
bus fcintille ignis excutiebantur. Diligenti id- 
circo ftudio perquirens , animadverti ex parte , 
qua faxum penetrabat , binos dentes evaginari , 
& quidem acutiffimos fimiles illis, quibus Vi- 
pera truculenter feriunt , colore nigros, & adeo 
duros , ut ferriincifioni tanquam offea refifte- 
rent. lafigura 4. videntur quales Microíco- 
pium reprafentabat , ut falces curvati , & den- 
tati , ut ferra in parte , quz é gingivis prominet, 
ideft fupra lineam I E. Componitur autem binis 
his dentibus inftrumentum quoddam ex utra- 
que parte acutum » quo faxi particule paula- 
tim radantur , & duriffima quaxque facilé tere- 
brentur, 

Hinc igitur prudenter credendum exiftima- 
bam, inde Ortum ducere Balanos , €ó magis 
fuafus , quó magis credendi fundamentum , & 
ratio ex his , quz fubjiciam ; augebatur , Prater 
fupradictos vermes alios obfervavi, & quidem 
mirabili artificio in faxis inclufos. Infpice fub 
littera N. num. 5. & num. 6. litt. AC D. eos 
videbis ita inflexos , ut fig. À C D. formatur, 
in qua canales extenfi femper paraielli , hoc cft 
&qua- 


413 


equaliter inter fe diftantes procedunt , ufque» 
ad fuperficiem , ubi foramina oftenduntur in À. 
lapideo tenuique fepto divifa . Ubique digita- 
lem craffitiem non excedunt in longitudine , & 
vermes inclufi acum fubtilem , imó fetam equi- 
nam in craffitie referuncomnino fimiles iis,quos 
in turbinatis canaliculis fupra obfervavimus. Cü 
autem Balanum perfecté formatum nunquá in- 
venire potuerim fpatio canaliculi inflexi mino- 
rem , ficuti ncc vermem , qui parvulos Balanos 
magnitudine füperarct;probabile videbatur ver- 
mes illos faxü pervadentes a Natura perfici pof- 
fe, & in Balanos commutari, quorum domus re- 
moto fepto in canalibus perfe&é reprafentatur , 
ut confideranti patebit. Nec novum in Natura 
profe&ó eft , quod pluries Ariftoteles obíerva- 
vit: videlicet fub pluribus formis poffe idem» 
Animal quafi perfonatum vivere. Credendum 
eít enim non mutata fubftantia à Verme Aurce- 
liam ; & ex ipfa Papilionem , vel Mufcam ema- 
nare , nifi fuadere nobis velimus Animam pueri 
aliam effe in Juvene aliam in fene ; quod à veri- 
tate longiffimé aberrat. 

Veràm quia univerfalem Conclufionem ex 
pramiffis non evidentibus inferre fallaciffimum 
eft , diligentiori indagine hzc perquirenda du- 
xi. Quidquid igitor hactenus expofitum eft, 
cum D: Camillo Pichio nobile Anconitano ; 
Viro qué humanitate przdito , ac folerti in» 
rebus nàturalibus accuraté perfcrutandis ; com- 
municavi, ut in Ànconitano litore Balanorum 
fertiliffimo , diligenti obfervatione ad conclu- 
fionem ftabiliendam hac tria perqaireret. Pri- 
mum : Áninlapide Balanorum vermes inveni- 
rentur, quorum caneliculi ita é fuperficie ex- 
tenderentur , ut fiae curvatura aliquo in loco 
definerent ficuti num. 5. litt. M. & litt. N. de- 
lineavi. Deinde an Vermes viverent etiam in 
faxis ,in quibus Balani nunquam generantur . 
Demum an lapides aliqui vermibus illisomnino 
carerent ; licet Balanis pleni. Humaniffime ille 
poftquam diligenter perícrutatus fuit , vige- 
fima tertia Januarii hujus anni hanc cpiftolam 
dedit. 

Se la Natura bave[fe in me folleuato 1l talento 
conforme 1l deffderio , potrei bora fodisfare cono 
uno Jpiritofo d/corfo alle fue nobili lanze , ma 
non po[fo formare ne pure un ordinario racconto 
che fervir pof[a di luce frà le anguffe caverne d'un 
trajorato fajfo di Ballani . Nulladimeno per dire 
conforme a! deitami della mia ignoranza, appro- 
«ando la fua conffderatione , diro , che frà tanti 
vermi , che fabricanola cafa nel foffo , non fe. 
ne trovi pur uno , cbe non l'babbia pevfettionata.. 
E cio  verifffmo , mentre non viddi mat anche col 
AM icrofcopio una cafa , 0 canaletto , che non giun- 


gt[fe In giro con due bucbi nella fuperfscie del faffo. 


Mufzi Kirchertiani 


Che detti vermi ffeno il principio del Ballano l' ef- 
perienza non me l' infegna , perche in altri faf , 
che pur efaminai , non vi trovai ne meno il fegno 
4' un di quei Vermi , benche de Ballani ve ne. 
foffer di molti , e grandi , e piccioli . Hà fatte an- 
che diligenzaa fe in altri fafft differenti da quelli , 
vve fono 1 Ballani , ffeno l'iffefff vermi , e gli bà 
trovati. Si ceme bó veduto ancora molti faffi de 
Ballam privi di quei Vermi cbiuf , e raggirati 
"el gufcio , che fogliono auche trovavfA fopra le. 
Jcorze d? ogni forte di Concbiglie , ein mille altre 
cofe del Mare , che perció non sà immaginarmi s 
perche non ff debba concedere la creatione de? Bal- 
lam ne [affi , ffcome non /£ nega quella de' Tarli 
dentro i Legni , e nelle Pietre. Hactenus Vir 


ille przclarus non minori ftudio ;, quàm effica- 


cia Balanos in faxis generari mihi fuafit. Imó 


evidenter comprobatum apparuit cum Balanos; - 


vix natos, & orizz magnitudinem non exce- 
dentes , ita abfconditos in faxis vidi , ut licet 


omnes cum fuperficie communicarent, parvulo — 


foramine in ea apparente , cavernz tàmen , ubi 
claudebantur femper fpatio majores erant , qua 
centrum lapidis refpiciebant; Quamobremz 
&qué impoffibilis exitus ; ac ingreffus animalis 
iaclufi deprehendebatur, quod tutó negatre- 
cens Auctor pag. 8o. in epiftola , quam edidit 
circa Corpora in lapides converfa, fatis elegan. 
ti, & erudita. LN 
Difficile veró , eft invenire , an Virtus foeti- 
fica , quecunque illa fit ; aquis potius miftas , 
quàm faxo inclufa reperiatur . Saxo illam ineffc 
fuadent Galle , Glandes , & Omphacitides mul- 
t , quz à quercubus aliifque arboribus glandi- 
feris producuntur. Nam cum Gallis ; quas.Co- 
ronatas vocant , crefcit quafi ovum in earum 
centro claufum , & in ipfo Vermis ; qui in.mu- 
Íícas mutatus ovum perforat ; gallam rodit,evo- 
latque é carcere ; ubi vitam obtinuit. Hanc 
autem generationem arbitratur D. Redi Vir 
celeberrimus , pag. 240. iz arboribus non cafu 


feri (verbis ipfis utor latiné editis Amftelodami: 
anno 1671.) "eque à fupervenientium AMufca- 


eum gravidarum femine ortum trabere Y idque, 


tanto magis ; quód nulla galluzzularum eff , que. 


vermem [uum non babeat 4. c quavis Galluzzu- 


larum fpecies proprias fuas , Qv determinatas. 


vermium mufcarum , C culicum fpecies producit 
aunquam variante Natura. Neque Generatio 
orta eft ex femine à mufcis ibi depofito , quo- 
niam ex diligenti accuratiffimi ejufdem Viri obe 


fervatione , ut ipfemet ait, pag. 238. animad- - 
vertendum eft , quód Galluzzule omnes femper y. 


e conflantiffrmà in certa quadam , € determi- 
nata parte rami novelli nafcantur ; quod Gal- 
luzzule minores , qua à foliis quercus , éfcult 
aut cerri procedunt , ibidem fub fibris , € nervis 
t€orun- 


Clàfis Duodecima. 


eorundem conflantiffmé nafcantur , C nullam. 
unquam galluzzulam viam effe, qua in plano 
folii iuter. duos nervos. nafcerentur , fed omnes 
infallibiliter procedere ab illa parte folii , que 
terram refpicit , nullam à glabra , que Celo ob- 
vertitur: cum à contrario ; omnes illa , qua in 


- foliis fagi , &- arboribus quibufdam non glandi- 


feris morantur ,in parte foliorum glabra nafcan- 
tur. Qua de re fupponendum eft principium 
aliquod foetiferum , à quo Vermes , Muíca , & 
Balani producuntur . 

Nullus autem mihi fuadebit ( quod ille for- 
tafsé credit) Plantas nempé non folüm vege- 
tandi virtute , fed etiam fentiendi praditas cte; 
qua animalia fenfitiva in ipfis generata produ- 
cere valeant. Scio à Pittagora , & ab Empedo- 
cle hoc fibi perfuafum . Verüm illud afferere» 
potius eft in Ícena oftendere , aut florida fabu- 
larum Vireta, autquaz in horrida filva infignis 
Etruriz Poeta Berni , finxit dicens. 

Allor porff la mano un poco avvante , 

E colff un ramuftel da un gran pruno 
E] tronco fuo gridà , percbe mi fchiante? 
Da cbe fatto fz poi d [angue bruno , 
Ricomitició à gridar , percbe mi fcerpi 2 
Non bai tu fp:rto di pietate alcuno? 
Huomini fummo , ed bor fem fatti flerpi , 
Ben dowrcbb effev la tua man pia pia y 
Se flate foffrmo an'me di Serpi . 
Come uno fl. zzo 'uerde , cbe arfo f/fa 
Dall' un de capi , cbe dall zliro geme , 
E cigolo per vento , cbe và via ; 
Cosi di quella fibeggia ufciua inffeme 
Parole , ef/angue s ond" io lafciai la cima 
Cadere , e fletti , come I buom , cbe teme. 
Poterit igitur in faxo includi Virtus generativa, 
ut à Quercu continetur Virtus pariendi Mu- 
fcam ; aut eo:/'em pacto, quo maffa aliqua ex 
luto, ovis , ac feminibus compa&ta virtutem ha- 
beret generandi flores, & Animalia, quz mu- 
tuata porius, quàm propria appellanda effet . 
Hanc pro comperto habuerunt multi, qui in» 
Adriatici maris litore , ingens faxum inciden- 


| tes, varias , prudentefque fententias invicem» 


contulere. Saxum enim . in quo Balanus gene- 
ratur , nil aliud eft ; quàm arglllacea maffa, five 
luteum fragmentum cum fpiritibus vegetabili- 
bus herbarum , & Animalium compofitum , 
quod ex monte Gomero , vulgó dicto /4ozte dj 
Ancona , in mare fubjectum prolabitur . Ita in 
argillis valdé duris vermes naícuntur, & vi- 
vunt. Aliiautem virtutem hanc prolificam non 
faxo tribuunt ; fed aque , qux faxum valdé po- 
rofum imbuens, fecum transfert fpiritus Ani- 
malis vegetabiles , qui antea lato in mari vaga- 
bantur .. Meo quidem judicio veritati magis 


| confonum eífe duco , Virtutem hanc, necab 


414 


aqua pura, neque à faxo folo contineri. Non 
quidem à puraaqua , quoniam non repugnat 
Balanos in diverfis lapidibus gigni, cüm ubique 
terrarum non defint pumicca faxa , in quorum 
poris, & cavernulis poffit humor ille recipi , 
coagulari , & in Dalanum perfici, & tamen in» 
Anconitano tantüm , ac Tulonenfi litore , ut 
Gaflendus refert , Phyfic. fe&. 3. de var. Anim. 
producuntur. Non autem à folo faxo , quod li- 
cet aqua dulci , roreque imbutum, nunquamo 
Balanos gignit , nifi cum in mare demer- 
gitur. 

Dicendum igitur eft, Balanum toties gene- 
rari, quoties cum particulis terre primigeniis , 
aptifque ad illius formationem , aliz difpofitio- 
nes , & Concau(z miícentur , humiditas vide- 
licet fufficiens ; fpiritus falfi , & prolifici ipfius 
maris , qui arcano Natura puerperio foventur , 
ufque dum Vitam fortiantur. Hacratione pa- 
riter alia Teftacea producuntur in faxis diverfis, 
precipué in Tarentino litore ca , que cüm ob 
faporem fint omnium przíftantiffima , Dactylo- 
rum nomine fignificantur. Ego ipíe in multis 
multa inveni, fed omnia Biv:lvia, ac tefta, 
fragili teta. Quamobrem fatis comprobatum 
agnovi Naturam prudentiffimé femper operari; 
cum levi tantüm armatura circumtegere fuos 
partus voluerit, quos jam lapideo munimento 
contra invafiones protexerat. Infuper ex eif- 
dem novum argumentum fumpfi , ut crederem 
fingulis lapidibus peculiarem virtutem ineffe, à 
nullo quidem animali communicatam , ut in iis 
invariata femper generationum ferie , Viventia 
omninó fimilia producerentur. 

Irridebit fortaffe mihi hzc afferenti D. Redi, 
qui in obfervationibus Infe&orum pag. 39r. 
conftanter affirmat : nullam accidere egeneratio- 
nem fpontaneam , fed omnes , quz videntur in 
corporibus anima deftitutis , accidere , ait 1pfeo, 
ita tamen , ut mufca ordinaria, C cultces, femen 
antea fuum eà deportarint, quo deficiente, ut alias 
dixi , neque ex berbis , neque ex carnibus putre- 
facis , uel qualicunque alia ve , acfu non wiven- 
te quidquam nafcetur. At quo nam paco expe- 
rimentum à me pluries factum oppugnaret , ne- 
Ício. Illad fubjiciam. Flores hyacinthinos ali- 
quantum macceratos , & contufos in vitreo vafe 
claufo detinui , ut aliquam fpontaneam genera- 
tionem obtinerem : aliquarum hebdomadarum 
fpatio eam fum affequutus; nam innumeros ver- 
miculos in putrida foetidaque illa maffa pelluci. 
dos inveni, qui per vitrum huc illuc difcurrc- 
bant ; quó magis à fundi humiditate diftantes , 
có vividiores. Duorum feré dierum fpatio vi- 
tam duxerunt , deinde in Aureliam transforma- 
tis ; ex illa Papiliunculus colore cincreus , qua- 
tuor alis, & fenis pedibus inftruaus evafit ; 

Pofi- 


415 


Pofito igitur , quod à nullo animali depofi- 
tum fuerit femen in vafe vitreo, ubi flores 
protriti fubfidebant , dicet fortaffe aliquis 
fupra virentes flores fuiffe à mufcis relictum , at 
fi hoc dicat , illum interrogo , quare à quolibet 
flore imó à quavis re putrefcente femper ver- 
mcs ejufdem fpeciei , & non diverfi producan- 
tur , cum eque bene omnium vermium femina 
potuerint a mufícis ubique relinqui? 

Ex his certis fidelibufque experimentis fatis 
comprobata videtur Balanorum generatio ; in» 
faxis humore falío imbutis facta, & compro- 
batur quidquid de Cochlearum formatione di- 
é&um fuit capite przcedenti, & dicendum erit 
de Teftaceis calycibus Animali privatis ; qui in 
arida terra inveniuntur. 

Videndum in prafentia eft mirandum Natu- 
re artificium , quo Balanus faxea vifcera per- 
meat , qué crefcente caverna , in qua latitat 
dum ipfius moles nutritione augetur. Certiffi- 
mum primó eft Dalanum A.B. formari femper 
propé faxi fuperficiem , ut videtur num.6. lit. X 
deinde longitudine, & latitudine crefcente» , 
centrum lapidis Z. num.2. petere;a fuperficie X 
recedentem , ubi c(t foramen ; per quod aqua, 
maris liberé fluitat. Quod non cognoverat Al- 
drovandus cum dixit : gvartiff/mos effe palato Ba. 
lanos , quta non aqua marina , fed vore quodam 
zenu [fino per lapidem imbibito pafcantur . Pra- 
terca ergo erravit à veritate , affirmans fingulo- 
rum nidum effc , 44 magnitudinem , e fgguram 

pifcis omnibus [ineamentis vefpondentem .. Vide- 
re enim poterat Balanum , licet in lapide inclu- 
fum , coeterorum inftar pifcium natare in humo- 
re à quo immediate , & eircumquaque alluitur , 
nec lapidi adhzrere , in quo cavernula non per- 
fc&é , tanquam vagina enfi , Animalis corpori 
correfpondeat , fed , ut num. 3. figuratur , ubi 
A. B. pro animali fupponit. Creícit autem ea- 
dem cavernula , ut ftatue augentur , & foffz , 
quibus per ablationem partium additur magni- 
tudo , feu melius dicam vacuitas; quas partes 


Balanus ipfe adimit , cum faxo hirudinis inftar ;. 


adharens parte À. valdé dura , calloque fimili; 
& fcmetipfum contorquens , vi quadam à Na- 
tura ingenita ; particulas minutiffimas abradit 
laterum cortice rugofo , & afpero ; augetque» 
fimul fibi molem , €& domum. 

Hujus artificii argumentum fuit afperitas 
quaedam , quam in parte fuperiori latibuli ani- 
madverti formatam a circulis luteis, prout fub 
X. Z. num. 2. in foffis num.5. qui circuli arefacti 
in pulverem minutiffimum folvcbantur ,, rema- 
nente füperficie dura , & perfectiffimé levigata , 
prout notatur ab X. & P. Veftiuntur idcircó a, 
Natura teíta duplici valdé afpera in externa fu- 
perficie ; qua veluti fcobina ; denticulos acutos 


Mufzi Kircheriani 


habente , faxum erodunt , formantque domum, 
quam quifque , eandem teftam in argilla, vel 
cera molli premendo 3 circumagendoque , obti-. 
ncbit. 

Crefcente igitur hac ratione domo , fimul 
ctiam augetur Animal nutritum luto, quod ex 
pulvere faxi , & humore aqueo componitur ; &. - 
in quo credendum eft aliquem faporem Animal. 
allicientem ineffe , quod manifefté arguitur ex 
arenofis excrementis per partem B. fiphoni fi- 
milem , femper fuperficiem refpicientem reje- 
é&tis ; materia illa hoc pacto remota , qua Bala- 
ni progreffum impediret. Nec tanquam fi&ti- 
tiam miretur aliquis famem , qua hujufmodi ci- 
bus ab Animalibus appetatur. Epiftola enia, 
quam D. de Viu mifit ad D. Auzout , num. 32. 
in Eruditorum Ephemeride notata, refert ipfum 
vidiffe faxa cujufdam muri propé Caen in-Nor- . 
mandia , partem Mundi Auftralem refpicientis ; 


frequentibus foraminibus terebrata; & dum» 


| 
l 
| 


dinem earundem , qua velint effe quando cupis | 


caufam eoruin curioíus inquireret , aliquos ver- 
mes inveniffe hordei magnitudinem non exce- 
dentes. Tegebantur illi tereti tefta fübnigra , in 
una extremitate aliquantulum füubtiliori appa- 
rebat meatus ad excrementa emittenda , in al- 
tera ampliori caput exerebant , in quo oculos 
decem valdé minutos numeravit totidemque» 
mandibulas , quas inftar circini quatuor pedum 
femper agitabant ; Nec illos crodere poffe faxa 
dubitavit , licet injuriis aeris, procellifque tem- 
peftatum refiftentia, cum multa eorum ífrag-. 
menta in pulverem fubtiliffimum penitus reda- 
é&a coufpexit , qua fimul cum hujufmodi ver- 
mibus in pixide lignea optimé clauferat. Adcó 
comprobatur nullam potentiam , vim nullam in 
toto Terrarum orbe inveniri, qua ab alia in- 
fringi, & omninó fuperari non poffit ; dum a2 
parvulis tenuiffimifque beftiolis , ut ille ait. 
Mors etiam faxis marmoribufque venit. 


GC APUT VM 


De materia apta ad Produ- 
&ionem Te$sfaceorum. 


Icuti fpontanez rerum generationes fine 
caufa univoca immediata non fiunt ad libi- 
do eas ad exiflendumalliciat, quoniam jam | 
exifterent , cum effe decernerent; Ita fummus | 
rerum omnium Opifex , qui immediate, & folus. 
juxta multorum fententiam, ' operatur , temeré- 
fuam potentiam non exercet , vcrüm femper re- 
&uffimas , rationabilefque regulas obfervans , in 
re qualibet ; licec minima, füirBam harmoniam 
reddit 3 


Clafsis Duodecima. 


reddit ; omhiaque conficit, iz Pondere Nume- 
zo , €: Menfura. Tunc maximé hoc patet, cum 
exempli gratia, ignis accenfus virtute propa- 
gandi calorem fibi communicata. non privatur ; 
aut lapis in aere proje&tus ad terram deinde fuo 
pondere defcendit. Servat igitur in operando 
leges , quas fibi metipfi impofuit. Quamobrem 
tunc formam fubftantialem materie donat , 
quando difpofitam ad recipiendum eam videt , 
jubente lege jam ftatuta : introducendas femper 
effe difpofitiones ante rerum generationem,que 
tanquam pediffeque Domum prazparare tenen- 
tur , in qua Forma fubítantialis eft permanfura . 
Diverfimodé veró talis preparatio fit , & juxta 
exigentiam forma introducenda , ficuti diver- 
fus eft apparatus conveniens mulierculz ab co, 
quem Regina dignitas requirit. 

Cumautem Natura , & ejufdem Author ve- 
luti Artifex infignis operetur ; ficuti hic, non ex 
eodem metallo format enfes , & fceptra , coro- 
nas, & galeas, ita ille materiam ad rerum ge- 
nerationem eligit aptiorem , magiíque difpofi- 
tam , utalicujus Viventis forma illi donctur. 
Indicata igitur caufa, ex qua fine divinz Digni- 
tatis injuria poffunt Cochlee fuam originem tra- 
here , ut intimé eas perluftremus , cognofcenda 
materia eft, in qua veluti fupra fundamentum 
Domus , earum Generatio perficitur. 

Solum humorem aqueum aliquo coagulo 
concretum illas effe aliquis zxiftimavir, fed fal- 
Ío : Glaciesenim , femper in aqua fupernatat , 
defcendunt veró Cochlearum Teítz , qua po- 
tius lapidez dicendz funtex humo, & aqu 
compaáz , cum lapidis definitione circumícri- 
bantur. Eam fi ex Ariftotele defumas , ubi ait, 
4. Meteor. c. 9. Lapis non fleciitur, eff friabilis , 
son recipit impreffrones , non eff duciulis. Omnia 
hzc Cochleis convenire videbis. Verüm quia 
alteri etiam conveniunt, nempé Terre, quz 
pura non fle&itur ; in pulverem redigitur ; im- 
preffiones non recipit, nec liquari ullo modo 
poteft ; & tamen lapis dicenda non eft; Fallopii 
definitionem adduco. Obfervat hic Auctor op- 
pofitionem quandam in rebus. Terrz videlicet, 
qux humido liqueícit , non calore , opponi me- 
tallum , quod non ab humido, fed à calore li- 
quatur ; & quia corpus aliquod eft; quod liqua- 
tur à calore , & ab humido , ut fal ammoniacus, 
fic, ait; dandum eft aliquid , quod neque ab hu- 
mido, neque à calido emolliatur, nempé fa- 
xum , quod idem de Teftaceis eft atfirmandum. 
Siigitur cum faxo conveniunt , promifcua erit 
materia , difpofitionefque communes , & faxis , 
& Cochleis , quibusfolàm adveniens copiofior 
humor ad formationem Viventis inferuit , ut 
infra conftabit . 

Ad lapidum autem formationem docuit Ári- 


416 


ftoteles neceffariam effe Materiam quandam. , 
quam vocat Juzum lentum compofitum ex tenui 
terra , & aqua, quz , frigore füpervenire, cogi- 
tur in duritiem ; aut aliam , qux dicitur faccus 
lapidefcens , vel qiua calor extrinfecus expellat 
totum humorem , à quo lapidis concretio impe- 
diretur, velquia in ipfo infit quedam Virtus 
congelans , five diftincta fit ut in feminibus 
arborum Virtus propagativa, five cum ipfa; 
materia mixta juxta Alberti Magni doctrinam, 
lib. 4. de ortu ; & caufis fubter. quam Georgius 
Agricola diligentiffimé perfícrutatur. Vellapi- 
des inde, & Cochlea generentur ftulté opina- 
tus eft Democritus in materia tali modo przpa- 
ratà animam eorundem agere ; quafi à calore» 
fuperveniente expergefadtam. Ea quidem ab 
agente extrinfeco perficitur , quod agens equé 
bene poteft effe frigus, & calor, ut docuerunt 
Plato, Theophraftus, & Ariftoteles , fe&t. r4. 
probl. probl. 111. calorinquam , non quidem 
nimius , ne in pulverem redigat maffam illam 
luteam , non modicus ; quia debet humoremo 
exficcare ( ne iterum humido liquefcat ) & de- 
bité concoquendo , lapidem perficere, ut in» 
fornacibus lateres , aliaque fimilia , quz tantam 
induunt duritiem,ut à Chalybe percuff ignem 
emittant , velutifilices. Hoc idem notavit Im- 
peratus in terra vulgó Z' /fébia , & egomet ino 
porcellanis Sinenfibus , non fine amicorum ob- 
lectamento expertus fum , imó etiam in Co- 
chleis Venereis ; que ex mari Mofambiquenfi 
acceperam. Quod fi frigore ea materia indure- 
tur ; expelli debet totum humidum né calido 
iterum fluat, ut metallum , faccarum candi- 
dum, & glacies , in qutbus remanet humidum 
à frigore concretum; ideóque lapides dici non. 
poffunt . 

Generatur itaque in tali materia forma fub- 
ftantialis lapidis, & Cochlearum , quarum tefta 
duriffima eft , fi materia valdé denfa optimé ex- 
ficcetur, fragiliffima veró , fi humore careat ; 
aut fi humorem habeat ; coctura non perficitur . 
Vocatur hec eadem materia à Philofopho , ut 
diximus , Succus Lapideus, eó quód ex humida 
lapideaque fubftantia componatur , vel quia, 
Deustalem produxerit, vel quia in maris zftu 
paulatim é faxis minutiffime particule abradun- 
tur cum terreis exalationibus mifte. Talenp 
humorem , & fuccum fubtiliffimé notat Agri- 
cola valdé differre ab aqua ; quz particulas la- 
pideas fecum detulerit , cum à calore per co- 
&ionem aptam , aut alio coagulo denfitas ali- 
quailli ft inducenda , qua fi careant argillz , 
inepte erunt ad lapidum , & teftarum produ- 
étionem , & ficuti zez omnisfert omnia T ellus , 
ita non in quolibet marisíinu Teftacea produ- 
cuntur. 

M m Si 


417. 


Si autem de tali coagulo fententiam laturi ef- 
feat Chimici, fal effe dicerent, quo putant con- 
denfari quidquid gignitur à Natura, Verümo 
quia humores finguli cum fale mixti ; indurari 
non poffunt , imó in generatione Cochlearum 
putandum potius eft, fale feparato , formari 
Animal cefta inclufum , quod argui poteft ex 
fapore falis, ut cum Galeno notavit Cornelius 
Celfus; ideó aliundé Teftarum durities proba- 
biliter derivatur, Uttamen ipforum genio in- 
dulgeamus , illum effe Nitrum potius exiftimo ; 
humorum enim coagulatio ex eo facilé obtine- 
tur : idcircó fortaffis /Egyptus Teftaceorum, 
fertilis Regio eft; quia aquis Nili nitrofis im^ 
buta, magnam nitri copiam fubmiaiftrat , ex 
quo vafa aliaque multa Incolz conficiunt. Ha- 
bentenim teftz virtutem rcftriétivam , refrige- 
rantem , & ab(terfivam , qui omnia Nitro con- 
veniunt , ideóque in pulverem redactas , docct 
Galenus lib. de comp. med. applicandas Cica- 
tricibus ; Ulceribus ; & Ambuftis. Quod fi ve- 
rum eft , ut Plinius affirmat, nihil generari;nihil 
enutriri à Nitro, dicendum probabiliter eft , ex 
humore illo partem magis aqueam ad formatio- 
nem, & alimentum Animalis (eparari, partem 
veró magis terream , & nitcofam , ut Teftarum 
fabrica conficiatur; (icutioffa juxta fententiam 
Ariftotelis , de Gener. c. 4. n. 26. ex partibus 
terrei alimenti babentibus admi(lum humorem , 
generantur , cám virtute caloris. interni exffcca- 
tuy bumidum , Ó* quia, qu& calore concrefcunt 
non d'[Jolountur 1gue , idea nec offa. 

Talem humorem , qui facilé in lapides coga- 
tur non folüm ineflfe telluri; fed praefertim aque: 
innumeris pené hiftoriis ; variilque experimen- 
tis comprobatur . Aqua Stygis apud Nona- 
criam 5 ait Seneca, fi bibatur, ob gypfum mi- 
ftum vifcera obturat,quare Poeta Ovid.Met.1 5. 
de flumine illo dixit : 
uad potum faxea reddis . 

V ifcera , quod tatdis inducit marmora rebus. 
Apud Auguítam guttz cadunt é crypta , que in 
libero aere indurantur, Propé Ambergamo» 
Rhodum , & Tibur in aquis Albulis, paludeque 
Reatina faxum pariter generatur. 1n quodam 
fonté refert Strabo florum corollas ftatim lapi- 
deas evadere , fi in ipfum mergantur, Avefque 
volitare amplius non poffe , fi alg ejufdem aqua 
madefiant, In Mufzo Uvormiano pag.78. legi- 
tur Chirothecam Friderici Imperatoris una par- 
te pelliceam , altera lapideam fuiffe , hujufmodi 
aqua madefacdta, Quod fi hzc, & fimilia tan- 
quam commento excogitata negentur , veriffi- 
mum fine dubio eft circa palos , qui ad ftruen- 
das domos Venetiis in fundo maris figuntur, vi- 
deri ( ut Fallopius cap. 71. refert )//rias lapido- 
fas qua fiunt ratione fucci lapidei , Ov prout eff 


— MÀ 


Mufzi Kircheriani 


magis y vel minus purus, varios lapides generari. 
Hac de caufa in Mari coralia virefcunt , quz, 
fi optimus fit fuccus , & perfe&é miftus , funt 
denía, fi impurus, fpongiofa: Componuntur 
etiam Álcionia ; imó quovis humore, gene- 
rari Nitrum , falem , & lapides, qui fub aqua, 
concrefcunt , docuit Ariftoreles 4. Meteor. 
cap. 35 

Hujufmodi lapidifica Metamorphofis , qua. 
multa poffunt in lapides abire examinanda ulte- 
rius hic effet, fed de hoc alibi. In prafentia- 
rum dicum fit fatis de eo ; in quo Teftacea con- 
veniunt : Ad videndum in quo eadem pracipué 
difcriminentur progrediamur. | 


€ A"DAIp 


An Cochlee.que in Terra inve- 
niuntur, Lapides Terrigene 
Jntin quamdam imaginem 

Cochlearum figurati , 
an potius in Mari 
generate. 


Ntequam copiofam Cochlearum varieta- 

tem. perluftremus, Quzftionem , quz 
multorum ingenia fatigavit huc revocandamo 
duxi; Non utique , ut corum fententias difcu- 
tiam, cüm id à multis noviffime factum effe» 
Íciam , fed ut eas coram Lectoribus fiftam . In- 
quirunt Veteres Recentefque Philofophi : An. 
Teftacea poffint in Terra generari, an potius 
omnia primüm in mari producta , deinde hac 


atque illac difpería in arida tellure vitam ami- 


ferinc. Loquimur enim hic de Teftis fine Ani- 
mali fenfitivo é Terra defoffis , non de viventi- 
bus tefta circumfeptis. Quarum multa in Terra 
generari haud dubium eft. 

Nulli quidem latet innumeras feré Cochleas, 
& Conchas fub terra variis in locis delitefcere . 
Prater aliorum paginas, qui hoc affirmant , 
adeat Nilofcopium Beccani ; qui fcire vult loca; 
& Regiones Teftarum fertiliffimas. Atcertum 
aliquid judicare haud poffunt Virirerum natu- 
ralium ftudiofi ; an iftz videlicer figure Co- 
chlearum in lapidibus é teftis marinis. veré 
oriantur , quod plerique volunt , aut fui generis 
lapides perpetuó extiterint , & cum ipfis mon- 
tibus nati, Falfum hoc putat Vir praclarus , ac 
Praful in Dania D. Steno , de folido intra folid. 
pag. 54. qui terreftres Cochleas in tres Claffes 
dividit, quarum duas in mari natas affirmat 
aliam veró humi ; Earum prima illas continet; 

- qua 


Clafsis Duodecima . 


qui cum marinis omninó conveniunt ,-altera, 
eas , qua folüm differunt pondere, vel gravio- 
ri , quia ( ut ille ait ) /zcco a/cititio replete , vcl 
leviori ,. quia 4//arum pori levierum partium ex- 
puliffone ampliati funt ,, idcircó in lapidem , aut 
in calcem converfe. Tertia demum eas, quz 
fola figura marinis affimilantur, quarum aliquas 
aereas yocat , quia nempé márinarum Cochlea- 
rum teftis vi fucci alicujus diflolutis , fpatiola. 
eifdem refpondentia inter glebas remanentaere 
plena ; in qua ; introducto humore ; feu materia 
lapideícente ; formatur Cochlea aliquando gy- 
pfea , interdum criftallina, aut fimilis, que vere 
Cochlez non funt . j 

Aliqui veró cecutientes , & libere, prout in- 
genii propenfio extimulabant philofophantes , 
nimis facilé tanquam verum pronunciarunt 
quidquid opinabantur, licct falfum ab experi- 
mentis comprobatum appareret. Nonnulli é 
contra fenfuum du&ui omninó fidentes,fallacia, 
& infulía argumenta effe judicarunt , quz intel- 
lectus, incertas à certis illationibus prudenter 
deducens ad veritatem ftabiliendam fpeculaba- 
tur: utrique, mea quidem fententia , infcitiz 
tenebris involuti. In rerum enim naturalium ; 
& abditarum perfcrutatione fenfu utendum eft, 
quo comite intellectus tutüm fibi callem ape- 
tiat ; inquo deinde ex una re cognita ad aliam 
gradum faciens , veritatem. demüm teneat ino 
profundo latitantem ; alioquin errabit profecto, 
aut canis inftar ab ZEfopo deícripti preda care- 
bit ; dum eam putabit habere . 

Ariftoteles autem. eandem quaftionem agi- 
tans ; Íciens /Egypti Regionem Conchiliis ple- 
nam effe , maris eje&amenta illa credidit. Ea 
enim Regio mari Rubro fubjecta, aquarum illu- 
vione pluries fub undis jacuit , quibus ficcatis , 
teftarum ingens copia fub(idit in arida , inquit 
Philofophus , ex quo Sefoftris didicit mare Ru- 
brum altius effe /Egypto, atque ea de caufa, 
foffam € mari Erithreo in Nilum non duxit. 

Infuper maximam partem ZEgypti ex Nili 
alluvione excreviffe contendit ; eam prafertim , 
que àmontibus memphiticis ad mare ufque» 
exporrecta, (luminis incrementis , laté irrigatur." 
Atque hinc jam effici , ut neque flumina ulla fint 
perennia, neque femper Mare aliquod fuerit , 
quod nunc mare effe cernitur , fed viciffim mo- 
dó mare , modó terras eadem loca fieri certis 
quibufdam temporum converfionibus , quibus 
nunc maximi humores aliis, atque aliis locis 
exiftant. Ita Tanaim , & Meotida paludem , & 
ipfum etiam Pontum exiccatum iri , atque fimi- 
liter omnia permutanda in temporis duratione . 
Hac, & hujufmodi plura Ariftotelis partim ex 
Herodoti de /Egypti hiftoria ; partim de Plato- 
nis Atdantide Infula videtur haufiffe , quie 


418 


Oceani illuvie fub aquis jacet. Non eft igitur 
mirum ; fi /Egypti Regio nil aliud effe videa- 
tur ; quàm Teftarum coagmentatio, i Delphi- 
nis , & reliquis pifcibus ftatio quondam fuit. In 
hanc fententiam inter Veteres Strabo , & Plu- 
tarchus defcendunt , fed multo certé prius Bra- 
tofthenes ; qui fibi fuat plurimis in locis Con- 
charum , & Oftreorum ingentem multitudinem 
cerni, & preter hzc falfos etiam lacus inveniri, 
quia ibi maria fuerunt, uti fit circatemplumo 
Hammonis, & in ea , qus ad illud ducit via , 
quz ipíius teftificatione longitudinem habet 
trium millium ftadiorum. Ibi enim plurimam 
Oftreorum colluviem efe fcimus , & propé ip- 
fum etiam navium maritimarum fragmenta 
monftrari. Hiíce inductus Eratofthenes Strato- 
nem phyficum, & Xanthum Lydum laudat, qui 
exiftimarint ipfum Hammonis templum prius 
propé mare ftetiffe , ac deinde , mari defluente , 
in Mediterranea regione manfiffe. mi 

Ex impetuofis hifce marium inundationibus 
effrenatam quandam philofophandi l;centiam 
tribuit Ariftoteli, licet fuo przceptori , Olym- 
piodorus inter Interpretes eruditiffimus , cjuf- 
que effata ia fomnis excogitata credit ad tuen- 
dum quidquid de Conchyliis opinabatur , fal- 
fumque efle , ait omnes regiones , ubi Conchy- 
liorum teftz inveniuntur , fub Oceano latuiffe , 
Ventorum potius impetu arguendum eft, inquit 
hic Auctor , ablatas tuiffe e littoribus , ac in va- 
riis Mundi plagis difperfis. Qauisenim , fi ven- 
torum vis ftaterz appendatur, hoc fieri poffz, 
negabit? Nonné domus integrae , Surio refe- 
rente , à fundamentis feparate vifz funt in Ger- 
mania alió transferri vehementi ventorum im- 
pulfu ; eorumque flatibus magnas trabes Tem- 
plo Moguntino ablatas, per aerem volitaffe, , 
quafi pennas haberent ; à Conrado Argentino 
accepimus. 

Hujuímodi argumentis induGi Prifci illi Scri- 
ptores ; alios affeclas, qui de Conchyliorumo 
origine fusé tractarunt in eadem fentenria fta- 
bilivere. Verüm , ut candide loquar, utrofque 
à re&to veritatis tramite aberraffe judico. Qua 
nam enim repentina Ventorum procella, aut 
fidetum impreffione , huc illucque olim mare 
difcurrens , Provincias ; & Regna, longo licet 
intervallo diffira , unico quodam hauftu potuit 
abforbere? Illud littoribus circumvallatum, 
fuiffe ab Auctore Nature pro comperto eff, in 
quibus indelebili charactere preceptum pofuit; 
cum diceret: Hic cozfringes tumentes fluldus tuor, 
eique femper , licet lu&uantium undarum im- 
petu violenter exagitatum , paret , ac ut cum» 
Bafilio Seleucenfi loquar,Curvatis Jfhutiibus ter- 
mini Pofftorem adorat. 

Non igitur Venti ; quorum flatibus leves 

Mm 2 Con- 


419 
Conchuie à Toco ubi jacent vix elevari: vidé- 
mus, neque Oceani Procellz adeó copiofaino 
Teftarum. fegetem in variis Mundi Pelagis dif- 
feminarunt. Harum enim multz , ficuti fümm3 
Alpes; nunquam fub Oceanolatuere , attamen 
in illisConche , & Oftreorum teítie inveniun- 
tür. Quod equidem cüm aliorum relatu ;/ tim 
experimentis diverforum füm edoctus. . In altif- 
fimis.Teffalie montibus eas effe Solitus-narrat . 
In arduis Calabrie rupibus invenit Alexander 
ab Alexandro, & alibi multi. Quamobrem a 
diluvio univerfa2li delatasaffirmarunt, ut cxte- 
fostaceam Calceolarius , Maffeus , Orofius , 
Columna , & Imperatus , quod idem referens 
Ovidius ait. "rs 

Vidi ego quod fuerat quondam Jfolidiffima., 

T ellus , 

Effe Fretum; uidi faffas ex equore terras 

Et procul à Pelago Concha jacuere marina . 
Unde Tertullianus hoc idein fibi perfuadens , 
fubjungit : 445uc Maris Concha, &- Buccine pe- 
regrinantuy in montibus , cupientes Platoni pro- 
bare etiam ardua fluitaffe . 


Verüm quia ex Fracaftorio, & Cornelii à La- 


pide doctis Commentariis accipimus Univer- 
fum Terrarum Orbem haud jacuiffe fub marinis 
aquis, fed fub.ceeleftibus, cüm catharactz Coeli 
apertz fuat , inferendum neceffarió eft; eas ine- 
ptas fuiffe ad tantam Cochlearum copiam gene- 
randam , quia dulces ; Et quamvis falfis flucti- 
bus additz , quistam facilé inferret Cochleas 
ex imo fundo Oceani in fuimos montes pera- 
graffe , quó quadraginta dierum [patio ; quibus 
fub aquis Terra latuit ; vix Delphini, & Phoce 
pervenerunt ? Earum enim motus , quo progrc- 
di alió poflit ; vel nullus eft; vel adeo tardus , ut 
in Ignaviz fymbolum adducantur. Neque emor. 
tuis Viventibus vacuas teftas in adeó locorum» 
excelfa flu&ibus afportari potuiffe notat Joan- 
nes Quirinus , imó , docente S. Auguftino , de 
mirab, lib. Sac. Script. lib. 1. cap.4. Uziver/a , 
qu& in aquis iere poffunt Dilwoii plaga nono 
tetigit ,que terrena tantum mortificavit , ex ea 
nempe ratione , quód. Deus Terra maledixerit ; 
non pifcibus , Ó» aqua , quoniam per aquam di- 
luere maledicfionem illam. paraverat , quod ins 
diluvio efl facium . Aquatilia enim maleditfo 
vindicle non fJuccumbunt ,. quia in maleditlionis 
participatione non funt 

Scio equidem impudentis effe ,, non confiteri 
aliquibus in locis mare aliquando fuiffe, ubi 
Conchylia inveniuntur. Ulcró concedendum 
hoc eft; fed negandum de omnibus. In Alpibus 
enim Trideatiais cum Joannes Goropius Bec- 
canus perreptaret , altiffima quoque montium 
cacumina utroque pede uncis innixo ; & mani- 
bus pinnato baculo greffum firmantibus ; & ipfe 


. ":Mufzei Kircheriani 


conchas.invenit; & ab iis; qui Capricortiós, five 
Ibices; & Damss infectantur. didicit non rató 
inveniri . Et crebrius haud dubié inveniretur, 
fi lapides xqué illic; atque in infimis locis exci- 
derentur. Nunc cum ;ve&ura illinc nulla effe 
queat nulla cft lapidicina , nifi cum arces ex ip- 
fis rupibus excavantur , anguftis przcipitiis , & 
capreolorum femitis , vel funibus fubeünde. 
Cum igitur cjufcemodi teft internis, vel terra; 
velíaxorum vifceribus delitefcant;& in fummis 
Alpium rupibus raró in terra tententur , non» 
poteft fieri ; ut illic crebro videantur, Videntur 
tamen faxis torrentium vi derafis , vel immani 
gelu , magno tonitru divulfis , vel fulmine , tur- 
bine, aquarumve violentia pracipitdtis, aut 
difruptis, velalia vi quapiam natura dehifcen- 
tibus ,. quibus fiat , ut qus intus condita fuere» 
prodantur. Apud Limburgos; Leodios, Chon- 
druíos, Namurcos, Hannonas, Atrebares, Tor- 
nacenfes ," & alios multos ; a quibus; vel mar- 


mora , vel alia lapidum genera advehuntur, non 


parva eft re(tarum copia; & Varietas. Vidi ipfe 
in marmore caxculeo folidiffimo pectines mul- 
tos , & ipforum fedem ita affabre delineatami , ut 
nihil ars fimile poffe videretur. Vidi in filice» 
duriffimo tot Conchulas totas lapideas , & con- 
clufis valvulis integras ut magna cura ; &arte 
ex illis fuiffe cemento aliquo compa&us vide- 
retur. Infüburbano Parifienfi agro ; qui fuper- 
né copiola fruge luxurians, fubtus cavus magna 
fub parte eft ; & vehiculis pervius , inveniuntur 
tefta non pauca turbinum , clegantiffimo ordi- 
ne, & torta , & tuberculis infignitz , atque ita 
omnibus modis perfe&ta , ut nihi] prater vivum 
pifciculum ad integritatem defit. Vidit fub 
Veronenfibus montibus Saraina quum Veterum 
monumenta ícrutaretur ; ibi namque reperie- 
bantur : Ecbini lapides , Paguri, Concbe, Cocblee, 
Qffrea ;Jlelleque , Pifces , avium voflra, e» id ge- 
nus alia paffim multa. Videtur etiam Antuerpiae 
quibufdam in locis poftquam ad aquam fubter- 


raneam fodiendo ventum eft, magna quedam» 


crufta ad duos circiter pedes cratla, aliquando 
etiam tenuior , quz tota eft ex hujufmodi varia 
Conchyliorum congeftione coagmentata, quafi 
vena lapidis , aut marmoris effet." Nec certé in 
Mari, aut litore tanta congeries Concharumo 
nullibi vifa eft , ut fruftra íomniemus ita paula- 
tim , mare recedente , fuiffe congeftam . Nam 
fi hoc ita eveniffet , cerneremus adhuc in Zelan- 
die , & Flandrie littoribus tante craffitudinis 
congeriem jacere. Non igitur magis ibi mare 
fuiffe credendum eft , quàm in lapidicinis Me- 
garenfium , é quibus lapiseruitur , Concharum 
marinarum congerie compactus , & candidus ; 
qui ab ipfis Conchides appellatur. Quod fia 
mare ille originem duceret ; in Pirz&o potius in- 
veni- 


Claffis Duodecima. 


veniri deberet; & tamen cum tota Gracia variis 
promontoriis mare amplectatur , nufquam ta- 
men Conchis affluentior , quàm Megaris inve- 
nitur ; ubi Megarius ille lapis adeó folidé com- 
ponitur , ut Caris Phoronei filii fepulchrum , & 
ali opera ex co facta fuiffe Paufanias teftetur, 
His enumeratis , Quaftionis folutio non ex 
hiftorie monumentis petenda eft;fed é Philofo- 
phiz penetralibus, ad quz rapiendi fumus hac 
mirabilium rerum confideratione. Ariftotelem 
prius audiamus , qui lib. 3. de Gener, cap. 11. 
tom.4. Mauri pag.5 8o. num.2. 7 «facea, iuquit; 
ita fe babent ad Aquam, /fcut Plante ad Terram, 
ideoque Plante po[fant vocari T eff acea terroftria, 
T effacea poffunt. vocari Flanta aquatiles. Non 
tamen inde inferendum eft lege inviolabili fem- 
per Plantas à Terra produci , utà Mare gigni 
non poffint , ficut multa , qua fub aquis vivunt ; 
in telluris gremio etiam foventur. Hzc enim 
pari foecunditate ditiffima eft ; ac Mare ; in quo 
prater innumera pené agmina Cruftata , Squa- 
mofa , atque Tcf(lis inclufa, multi frutices ger- 
minant , & Plantarum fpecies. In eo enim cre- 
fcit Herba , quam Lumbricaram vocant, crefcit 
pariter ; quz dicitur Lanuta, crefcit Capillaria, 
Forcellata , Tremula , Palmiíolium , & alia 
crefcunt vegetabilia lapidofam fubftantiam. 
habentia, ut Coralia, Millepora , Porus Cer- 
vinus , Frondipora , Retepora , Tubulariu ; 
Mufcus Petrofus , & alia. Imó , ficuti inter Pi- 
Íccs , ut notat /Elianus , lib. 16. c. 18. f/'4at Leo- 
num , Arietum , Panterarum , C» Equorunm efj- 
giess infuper ffelle, Gd Pifiium genera avium.» 
formas referentia , ita pariter humi. diverfi gi- 
gnuntur lapides, quibus, vel Plantarum, vel 
Animalium membrorumque diverforum effigies 


exprimuntur. Inter eos fingularis eft Lapis Cif- 


fites , qui nomen trahit à Cameciffo , ideft hz- 
dera , cujus foliis affimilatur, lapis infuper Rho- 
dites fic didus , iaquit Boetius, à figura Rofz , 
ficuti Stilicites à ftipite; Ainigdaloides à nucleo 
amigdalarum , Bucardia à corde bovis , Ophites 
à ferpente , Fungites à Fungis , & ceteri innu- 
meri;quos Gefnerus recenfet ubi tractat de figu. 
ris lapidum , & Ambrofinus recitat una cum la- 
pidibus , quos Cephaliten ; Carditen , aut Per- 
ficaten , à figuris videlicet ; quas referunt, ap- 
pellat. Olaus Vormius, uti refert in fuo Mufzo 
lib.2. cap.1 3. poffedit lapides luteos, qui pectus 
cancri exigui referunt , quorum pars exterior 
levis, & lubrica lineis albis, jun&turas cofta- 
rum in cancris rcferentibus przdita. Vocantur 
tales lapides Carcini,non aliter, ac datur Amig- 
daloites a forma amygdali , Botrytes a bortri 
fimilitudine, Pifolithes à Pifis  Sicytesà figura 
ficus. 

Neque ommittenda à nobis funt offa illa; 


420 


enormia ,, qux Gygantum füiffe vana hominum 
ingenia crediderunt , ac ab aquis; virtute lapi- 
dilica jimpregnatis, in lapides indurata. Huc 
revocanda eflet: Queftio , qua quxritur. An» 
Virtus lapidifica Terrz infit, ut medufzo quo- 
dam dominatu , non fabulofo , fed vero , omnia 
valeat in lapides transformare, At né extra, 
Chorum divagemur , füupponenda tanquam vc- 
I3, acexperimentis comprobata; lapides mul- 
tos, membra humana , arborum fructus , & alia 
referentes , primüm vera membra verofque fru- 
&us extitiffe , fed de omnibus tamen cuJuícun- 
que generis offibus , qux paffim in fubterraneis 
foffis inveniuntur negandum cft; fic de cornibus 
incredibilis longitudinis,que monocerotum effe 
dicunt.Quid autem dehiíce fentiendum fit pauca 
alibi dictis addamus , & quidé quod ad Gygan- 
tes Ípectat , refragante Sacro Textu , ut negate 
non poflumus , ità quoque nonnihil communi 
fam& concedendum eft , quam de Gigantibus 
varie apud Auctores relationes , veluti jure fuo 
fidem legentibus extorquent .. At fabulofum 
exiftimo Gygantem illum , quem Plinius lib. 7. 
cap. 16. afferit in Creta, rupto monte inventum 
quadraginta fex cubitis altum , aut aliud corpus 
humanum , quod Fulgofius lib, 8. in Plutarcho 
affirmat inventum in Urbe Mauritaniz, & di- 
menfum fexaginta cubitos impleviffe; Tandem, 
ut multos ommittam , quos Kirchcrus in Mun- 
do fubterraneo refert, falfum exiftimo, quod 
omnem admirationem foperat natratum à Boc- 
caccio , in Deorum Gen. cap. 68. repertum 
nempé in Erice monte Drepanitang Urbi pro- 
ximo ,; hominem fedentem, tantz altitudinis, ut 
pregrandis navigii malum ducentis cubitis lon- 
gum excederet. Quxrendum hic effet num ve- 
rofimile faltem fit, Naturam carneas moles tam 
vaftas producere potuiffe , & an corpori exce- 
dentis magnitudinisrepugnet corpusorganicum 
majus, & majus in infinitum , fed ut brevitati 
coníulatur , adnoraffe fufficiat: à Natura, utpoté 
fagaci , ficut omnibus animantibus, ita & homi- 
nibus ad actiones fuas probé obeundas determi, 
natam corporis magnitudinem conftitutam effe, 
ut quidquid ultra eam fuerit , meritó monftro- 
fum videri queat. Fabulz itaque funt, & ani- 
lia deliramenta quzcunque de hujufmodi pro- 
digiofe magnitudinis gigantibus produntur: 
Hoc fatis dilucidé comprobat, quod Athana- 
fius Kircherus de fe ipfo refert , Mund. Subter. 
lib. 8. fect. 2. Certe, inquit, cum anno 1637. 
Drepani moyarer multum fant cum peritis de bu- 
ju/modi invento monflro Gygantis quéffui , cri- 
ptam mentis intra'ui , ubi dicebatur inventum 
JutfJe cadaver . Sed nibil borum que de vaffitate 
Jpecus /upra allegati Auctores tradunt , reperi 
imà vix puto altitudinem triginta pedum , quan- 
tam 


421 
tam memini corflitiffe , ueque mibi unquam , aut 
pedes manuque , aut cramum , f£miliaque mem- 
bra, ex quarum praportione ad ordinarii bomi- 
n5 membra fatfa , in notitiam vere quantitatis 
pradcii gygantis devenire Jperabam , exbibere 
potuerunt , qua partes organ'zat , uti defunt , 
ita quoque veritatem vei fufpetd am faciunt... 

Verum igitur eft quod ipfa Sacra Scriptura, 
teftatur lib. 1, Reg. c. 17. videlicet Goliath al- 
tum fuiffe palmis novem fupra decem... Verum; 
quod Hiftoriz referunt de celebri Viro Lufita- 
no minori quidem ftatura , non impari viribus , 
Ori enim admoto manibus pomo;ex eo ita com- 
modé dentibus fruftula carpebat , ut manus re- 
moveri nihil poffent , decem licet bajuli toto 
conatu trabendo duplicem funem illis alliga- 
tum , enixé laborarent . . At hujuímodi vafti 
corporis homines , quia admodum rari idcirco 
omnia, quz in criptis inveniuntur offa, five» 
dentes five tibie , five coftz , non Gygantum 
reliquias , fed opus effe Natura in fubterraneis 
locis generatum firmiter tenendum eft. Terra- 
rum Orbem perluftra , in Palatinatu non procul 
Spira , coftis , aut foemore humano (iiiles lapi- 
des invenies , item prope Heidelbergam Saxo- 
nie , eruuntur.faxa offium inftar rotunda , quo- 
rum alia forma cranii humani , alii mali perfici 
figuram exprimunt: alibique paffim tanta eo- 
rum feges invenitur , ut ibi effe , non poffit , nifi 

exercitus Gygantum , & quidem mire magni- 
tudinis , que offium moli refponderet , antea, 
extitiffent , quoscerté nulle veterum hiftoriz 
commemorant , neque à majoribus traditum eft 
Nepotum Pofteritati . Exercitus pariter Gy- 
gantum extitiffe neceffe fuit in caverna illa in» 
quam Panormi Illuftrifimus Marchio Carolus 
de Vintimiglia, Vir eruditiffimus , nec non» 
exactiifimus Sicilix hiftoricus introduxitPatrem 
Athanafium Kircherum , eique magnam offium 
hujufmodi copiam oftendit. Rem totam ex eo- 
dem Kirchero audiamus. Me duxit, ait ille» , 
ad locum tribus feré paffüuum millibus Panormo 
diffitum ; quod mare dulce vocant. Erat ibi- 
dem ingens montis Promontorium, & é regione 
foramen pragrande, per quod in obícura im- 
menfi fpecus latibula patebat aditus : defcenda- 
mus, inquit , Jam monftrabo tibi, mi pater, 
quantum Natura in fimilibus humani corporis 
membris effingeadis poffit ; accenfifque rzdis , 
famulis préuntibus, ingreffi fumus longiffimi 
tractus antrum , & cum Jam aliquantulum inti- 
ma penetraffemus oftendit mihi in finiftro antri 
piriete. , longé latéque exporrectum mirum» 
Nature opus: Pariter dentes referebat parvos, 
mediocres , maximos , & exceffive magnitudi- 
nis ea ferie , qua Natura maxillis Animalium» 
inferere folet , infixos, tanta copia , ut centum 


Mufzi Kircheriani 


cartos , inde onerari poffe facilé crediderim , 
tanta animalium dentium fimilitudine , ut vix 
hos ab illis diftinguere potueris, fupra quidem 
candorem pelluftrem , inferius veró radices 
moftrabant acutas , omnes tamen in lapidem 
folidum converíos, tum ecce ad me Vir Illu- 
ftriffimus ; Hi funt dentes, quos nonnulli Impo- 
ftores hinc exemptos ; pro Gygantum , aut Ele- 
phantorum dentibus imperite plebi vendunt. 
Sed non ftetit hic mira Naturz induftria :: ulte- 
rius progreffi in fubterranei cuniculi parietibus; 
nefcio quz humanorum membrorum lineamen- 
ta intuiti fumus; nunc enim Tibiarum protu- 
berabant forma ; modó vertebrarum genuum- 
que veftigia, nullo tamen ordinis nexu fpecta- 
bantur, videbantur quoque nonnulli tumores 
argillacei ingentes, qui excifi ex una parte os. 
genuum , ex altera concavitatem relinquebant; 
calvarie haud abíimilem : Unde luculenter ad- 
mirabilem Natura in offibus , aut offibus fimili- 
bus faxis forinandis induftriam primó cognovi. 
His addendum eft difcrimen , quod idem Au- 
é&or comparata horum offium fymetria.; cum 
humanis, obfíervavit effe inter offa vera ,. & à 
Natura minerali producta , quód illa femper ti- 
biarum canales , fiftulofofque meatus olim me- 
dulla refertos retineant ; hzc veró folidum la- 
pidem fine ulla Tibiarum concavitate mentian- 
tur , & talia funt offa lapidea, qua in multis 
Mufzis exhibentur , quare illa purum Natura 
opus credenda funt . 

Ex hac certa rerum induüione, rationi cqué, 
ac experientie coníentanea patebit profe&tó 
quàm legitimé inferatur Conclufio, in qua affe- 
ritur etiam Teftacea poffe fub Terra generari . 
Inter caeteros id atfirmat. Gaffendus , cuz Na- 


£ura , inquiens , Philic. fe&. 3. eadem ubique ft, 


Q» rerum omnium femina ubique contineat , la- 
pides efformat ex f'aceo idoneo in mediis continen- 
tibus ,referentes externa fpecie Conchas , Qv Pi- 
Jes , quos procreare eadem folet in medio , ac dif- 
[fte mari . Ex eo quod, ut idem Auctor probat, 
humore falfo Terra non careat apto ad eorum» 
generationem , eoque vel à mari per fecretas 
rimas mutuato , velà foffis aqua repletis, in» 
cjuldem viíceribus fubfidente : deinde in proba- 
tionem adducit , quod ex Afclepiodoro Seneca 
narrat 5. Nat. quaft. 15... Deziiffos | videlicet 
quamplurimos à Pbilippo /Macedonie Rege in 
metallum antiquum olim deflitutum , ut explora- 
rent , qu& ubertas ejus effet , quis fPatus , an ali- 
quod futuris reliquiffet vetus avaritia , defcen- 
diffe illos cum multo lumine , cv multos duraffe» 
dies , deinde longa via fatigatos vidiffe fl'uggina 
ingentia , Ox conceptus aquarum inertiumyvaflos 
pares noffris ,nec comprefJos quidem terra [npere- 
minente,fed libera laxtitatis nü/fne idi vifos. 
d- 


Clafsis Duodecima. 


Natura nunquam otiofa ibi res format , ubi 
aptum humorem invenit ad earum concretio- 
nem eóque progreditur , quoad ejus materias 
patitur , ultra progreffura , filoci, & materiz 
inopia non excluderetur, Antuerpie Latomus 
quidam vivum bufonem in medio marmore in- 
venit , non aliunde quidem generatum , nifi ex 
apto humore marmori inclufo . Argenteam ar- 
borem à fe vifam in fodinis refert Fabri ,tom,2, 
phific. fcc. 1. Memb. r, lib. 3. c. 7. de Lapid. 
ex qua virtutem omnium produdivam , quam- 
vislocianguítis, vel materie inopia impedi- 
tam ubique ineffe arguit, Non eft igitur mi- 
rum Tefítas in montibus fummis inveniri, minüs 
veró mirum in illis inveniri, in quibus falfugo 
aliqua eft maring falfugini compar . Similis 
enim materia ad formas tales recipiendas cft 
apta , multifque inlocis reperitur. Addeaquam 
maris cüm fale mifceri , unde dezerzgit roborat- 
que valdà «ventriculum. lníale infuper nitrum 
ineffe deprehenditur, 4uia validius quam falfa 
aqua mifta cum eo foluit venirem , fubuertit ffo- 
machum y Qr facit naufeam . Undé inferendum 
eft in multis regionibus , ut in /Egypto non fal- 
fuginis modó , fed nitri etiam feracibus non mi- 
rum effe Conchylia generari , ficuti generantur 
in fubterranea arena , quz loco, & Natura ma- 
rinis vadis refpondet , cüm ea temperamentum 
quoddam liquoris marini exugat , Occano in» 
Terras furfum per omnes canales magna vi ir- 
ruente. Hinc igitur deducitur quo pacto lapi- 
des in aquis generentur, ut Ariftoteles docet 
41. Meteor.c. 3. & cavis fubterraneis, & maxi- 
mé ci arenz , qux proxima cft aquis per Orbem 
Terra fubtus meantibus, liquor quidam com- 
municetur, qui Conchyliorum figuras facilé in- 
duit, vitam etiam accepturus , fi locus vivum» 
pifciculum alere poffet , aut etiam , ut putat 
Grandi de verit. diluvii upiverf. quia in diverfis 
. Oceani alluvionibus quoddam prolificum Te- 
flarum femen Terrz eommunicaverit , non au- 
tem quia, ut Recens Auctor Joannes Quirinus 
de foffilib. afferit, Conchyliorum primigeniz 
particule fortuitó coeuntes illorum formam 
conftituant. Somnia hec funt Athomiftarum. 

Anautem primüm Teítz formentur, an po- 
tiis cum ipfo Animali nafcantur, nonuna eft 
inter Au&ores opinio ; Grandi , quem füpra ci- 
tavimus Teftarum calices ante Animal genera- 
riaffirmat ; domus enim , ut ipfe ait , conftitui , 
debet antequam habitetur , qua utique perfici 
poterit ab ipfo Animali, nonautem füundari. 
Huic fententiz favere poterit, quod in minutis 
Conchis bivalvibus pluries adnotavi. Lenti- 
culz magnitudinem ille non excedebant, Te- 
ftarum valvis ita perfe&é conjunctis, ut etiam 
cultri acie aperiri difficile poffent,vacus' tamen, 


422 


& finé ullo animalis veftigio femper invente, 
idcircó argumento erant nullum adhuc Animal 
ibi fuiffe generatum ;, Verüm quia iater arenas, 
& lutum émaris fundo acceptum, plures, & 
quidem minutiffimas Conchulas , ope microfco- 
pii deprehendere potui animali foetas , clarius 
innotuit generari Teftlam fimul , & Animal, 
cujus cadaver inSuperioribus non apparebat , 
eó quia extra mare humor ille muccofus , quo 
formabatur, nec dum in callofam fubftantiam 
obduratus, penitus exaruerat. Teftaceis enim 
Concha haud quidem parandz funt , ut domus, 
verüm putaadz veluti eorum pars conftitutiva , 
utceterorum Animalium offa , a quibus fi di- 
vellantur , illicó vitam amittunt . 

Putat Falloppius Tract. de foffilib, Teftacea 
omnia , quz fparfim in Terra inveniuntur cum 
Animali inclufo formari, quod defectu humoris 
moritur , remanente cadavere, quod ex humo- 
re lapidefcente aliquando reperitur obduratum, 
At ejus fententiam coram lectoribus fifto , quos 
admonitos velim quàm cauté credendum circa, 
rerum naturalium inquifitionem quidquid Phan- 
taímata obJiciunt , menteíque finé dele&u ratio- 
num opinantur. Raziez! eaim , inquit Arifto- 
teles lib. 3. de gener. cap. 10. /£Zes babenda eff , 
ff qua demonfirantur , conveniunt cum tis , que 
fenfu percipiuntur. Quamobrem mihi perfuadeo, 
non omncs Conchyliorum figuras e Teftis ma- 
rinis oriri , quod plerique volunt , fed fui gene- 
ris lapides effe, in ipfis montibus natos , & in- 
trinfeca virtute auctos, quam eis Nature Con- 
ditor impertivit , quafi /udens 12 Orbe Terra- 
tum , lufibusutique ejus dignitati non abfonis, 
cum Sapientie, ac Providentie argumenta lu- 
culenter in fingulis prebeantur. 

Antequam Quzítionem abfolvamus difficul- 
tas diluenda nobis cft) quam Columaa Differt, 
de Glofop. objicit Theophrafto , qui multiplicis 
generisoffa in Terra generari credebat: Noz 
enim, inquit ille, Nazura quid fruffra facit, vul- 
gato inter Pbilofopbos axiomate .. Denesii fru- 
Jira effent, non enim, dentium ufum babere poffunt, 
Ata nec T eflarum fragmeuea tcgendi , ffcut mec of- 
Ja nullum Animal fulciendi . Dentes fne maxil- 
la, T effacea fné. Animali , offa unica. in proprio 
elemento Natura uunguam fecit , quomodo in 
alieno üunc potuiffe , C feciffe eff credendum? 
Argumento huic licet adeó impar videar , ut 
non armis me , fed hoftili dumtaxat rifu, & fo- 
lo claffico fuperatum iri adverfíarius arbitretur , 
contradicere fas eft , ut totum nihili penden- 
dum videatur. Primüm igitur illud adverto, 
multas plantas humoris defectu in ipfa genera- 
tione deficere, ac mori: innumcros etiam fllo- 
res virefcere, qui licet ad fru&us ordinatia, 
Natura, in fructus non abeunt, imó in ipfis 

Ca- 


423 


Calycibus arefiunt, ficuti plurimi Arborum fru- 
ctus marcefcunt antequam matureícant. Satis 
profe&ó apertum eft pluries Naturz ftudia fru- 
ftrari , cum Animalium perfectorum loco gene- 
rantur Monílra ; deinde miror adeó facilé Co- 
lumnam fibi fuafiffe vera offa illa exiftere, quz 
in Terre viíceribus efformantur . Analoga, 
enim fignificatione nomen illis tribuendum pu- 
taverim potiüs, ficut Oftreorum nomina appli- 
cantur teftis terrigenis , feü lapidibus , quibus 
forma Teftaceorum maris reprafentancur.Quid 
ergó arguendum dices affirmantem terrena Te- 
ftacea e(le Natur& opus , quo marina referan- 
tur? Nonne in pluribus hanc agendi metodum 
exprimit , & in convolvulis przcipué , qux ru- 
dimenta Plinius eleganter dixit Natura /i/ia fa- 
cere condifcentis : haud impari modo , quo Árti- 
fices argillaccas , feu cereas ideas conítituunt, 
quas fubindé in marmore , aut metallo perfi- 
ciunt. Gaudet namque Natura hujufmodi re- 
rum ludibriis, & ut! omnia in omnibus effe» 
oftendit , ita pro conditione fingulis in rebusla- 
borat, quantum poteft , ut fin minus fenfum, 
faltem vitam ; fin minus vitam , faltem figuram 
nudam iis , ad fuam in Univerfo decoris maje- 
ftatem atteftandam , imprimat. O quàm pro- 
vida , fagax , & prudens illa eft, ó quàm formo- 
fa apparet Veritas ; Hzc ubique folis inftar ali- 
quo modo fuos radios explicat, illafemper ex 
aliquo fine prudenter operatur , nec quidquam 
in Muadi Theatro unquam profert , quod licet 
numeris omnibus abfolutum, cateris rebus non 
antecellat , admiratione tamen dignum non fit . 
Sed ne a mare nimis longéaberremus , ad ejus 
Cochleas redeamus. 


CAPUT X 


Earum Varietas in Formis , €9 
Coloeribus obferoatur. 


Ui Conchyliorum varietatem obfervat , 

eam laudem Nature tribuendam exifti- 
mabit, qua Virtus Michaelis Angeli 
Bonarotz inter ftatuarios eximii , celebrata me- 
ritó fuit , eó quód in operibus , ab co fculptis , 
duo vultus omuibus lineamentisomninó fimiles 
cerninon poffent ; Ádeó feecundo erat ingenio 
menteque capaci, ut novas femper ideas in mar- 
more reprzíentaret. Teftaceorum enim tanta, 
eft varietas , & in fingulis forma peculiaris di- 
verfitas , ut nulla alteri correfpondeat . Miran- 
tur plerique cum Plotino Platonis affecla , 27£i- 
fictofam banc fiupendamq; V arietatem in abditif- 
ffmis quibufque bofliolis , cum finalem caufam in 


Mufzi Kircheriani 


Naturz laboribus fcrutari nefciant . Verüm cef- 
fabit admiratio, fi caufz efficientis cognitio 
ignoranti tenebras difiiciat . Hxc porró Di- 
vina mens eft, quz infinita fapientiae argumen- 
tum unica vellinea zqualiter convoluta in om- 
nibus luculenter fuppeditare hominibus poteft , 
peritia longé majori ; qua Giottus ille ad often- 
tandam prodigiofam fuz artis peritiam , firma- 
to cubito in tabula,circularem lineam adeó per- 
fe&é pennicillo delineavit , ut non aliter quàm 
circino du&ta videretur , Omnia circumvolutos 
Orbes oftendunt , at in fimilibus figuris diffimi- 
litudo adeó magna cernitur , ut Boldonus eam 
admirans dixerit de Longob. cap. 7. 1 29. 
Tanto Natura in un fembiante ffe[fo 
Di varie forme bà iffmulacri impreffo . 

Hoc eít in eadem Cochlearum apparentia di- 
verfarum formarum Varietatem impreffir Natu- 
rà, quas, ut incundé oculis ufürpatas , fic fer- 
mone fuse expreffas fcimus a nemine. Nec mi- 
rari profe&ó debemus , cum ea fit Conchylio- 
rum copioía feges,ur zulli facilius /ft loqui,quam 
verum Nature pingere. Quod etiam de Flori- 
bus Plinius afferuit. Quód fi verbis aliquo mo- 
do expreffas in his paginis candide Lector exop- 
tas ; eas eleganti que, ac luculenta defcriptio- 
netibi fubjicio de Italico fermone in Latinum 
convería , qua P. Daniel Bartolus (Ricreationeo 
del Savio capit. 1 1. lib. 11.) fummi Conditoris 
Excellentiam in viliffimis quibufque rebus fe» 
prodentem , indicavit. Superant profectó vires 
eloquentiz mez , ait ille ; prodigiofz Cochlea- 
rum Teítz , multiplex partium ftructura, con- 
volutionum varietas, ornatus elegantia , colo- 
rum difpofitio , formarumque mira diverfitas , 


quz in eadem materia tam varié componitur, & 


tam pulchré condecoratur. Quotquot oculis 
ufurpavi , chiliades licet plures excederent, mi- 
nimam earum partem conftituunt , nullo pror- 
fus calamo defcribendam , & quó plures daren- 
tur in fcenam , eó minor dicendi effet facultas. 
Adeó verum eft inopes nos copia fieri. Ánnon 
Cochleis fexcentis modis in fpiram circumdu- 
&is prodigiofa Dei fapientia explicatur ? nihil 
in rerum Natura vilius quàm illa, multiplici ta- 


men artificio a Conditore Divino redduntur ca« 


paces. Éarum aliqua ita orbibus circumvol- 
vuntur , ut fcapo illi hzreant,: & quó magis a» 
bafirecedunt, eó inacutiorem turbinem mira 
proportione extenduntur. Alix contra in fe» 
ipfis Cochleate ex nulla parte in mucronem exu- 
berant , inter has que Venerez dicuntur , & ca- 
rum fimiles fuos orbes omnino contegunt tefta , 
cujus pars altera plana ; altera in gibbam eleva- 
tur. Aliz ex bafi pinnulis , aut criftis , aut mu- 
ricibus cin&e , paulatim deficientes curbinem 
exprimunt. Alie veró aliquando yid ton- 
illas; 


Clafsis Duodecima. 


(illas , & tubercula, altero alteri fuperimpofito 
oftentant. Multe videntur quafi planz , multe 
fubrotundz , rugofz multz , vel expanfze, vel 
apert2, vel anguítis orbium anfractibus co- 
chleatz , omues quidem inter fe diverfz, fed 
omnes artificio,clegantia, & venuftate ita pares, 
ut de pulchriori judicium ferré non poffis . Qux 
finé arte, & vcluti negligentia quadam forma- 
tz videntur , maximz etiam cenfendz funt pul- 
chrz , cum in ipfo neglectu , errores placeant , 
& in rudi quadam maffa majeftas eluceat , ac, ut 
ita dicam , pulchritudinis monftra judicentur . 
In fingulis oris aperturam fi cernas, fuam quod- 
que venuftatem explicabit labris, aut fimul ftri- 
&é conjundis , aut omninó apertis, modo in» 
longos canales produ&tis , modó in brachia ex- 
panfis, quibus lapideos polypos reprefentant . 
Nec facilé caufa reddi poteft , cur in multis la- 
bra multiplici plicatura refiectantur , cur in plu- 
ribus dentibus muniantur , non ad vulnera infe- 
renda, fed ad ornatum. Dividuntur fubindé in 
vuleares, & pretiofas, in nobiles, & rufticas; 
quarum plurima cruftatz ; fquamofs , cortico- 
Íx ,crifpis corrugatz , aculeis fpinofz , mucro- 
nibus horride , multe veró leves, pellucida, 
nitide, & fandracca velata, nonnulle velut 
malleo contufz, vel opere mufivo teffellatz . In- 
ter omnes veró prazcipué Nautilus ob teftam, 
pretio habendus, argenteo vel margaritarum 
nitore preclaram . 

Nec filentio prtereundi funt colores,quibus 
omnium teítz exornantur. Innumera gignun- 
tur albz , argentez , ladtez , badie, cinerez, 
pulla , fubnigra ; purpurez , flavz, aurez , por- 
raceg , amethiftinz, & punicez, plurima difco- 
loribus fafciis victatz , modó in longum , modó 
traníverfim ductis, velfinuosé crifpatis; Alis 
veluti opere phrygio pictz, aliqua teffellulis al- 
bis, & nigris omninó diftia&e , aliqux multi- 
plici colore depiétz . Ut plurimum finé regula, 
coloratz videntur, aut guttatim afperíz,& pun- 
&is fignatz , aut notulis rotundis, feü quadra- 
tis maculatz, fulvis, rubris , fanguineis, ut in la- 
pide Jafpide , centenifque diverfis coloribus 
adeó variegatz, ut verba ad fignificandum apta 
deficiant. Ommitto igitur , qua recenferi hic 
poffent , ftriatas ; rugofas , fulcis excavatas , & 
crenulis crifpas , ommitto eas, quibus corona 
minutiffimis incifuris notat, venuftatem ad- 
dunt ; quibus criftarum duplex ordo circa orbes 
circumducitur , & nodulis conjunctis inftar tor- 
quis ditatur. Ommitto eas, quibus decor ad- 
ditur a duplici linea altera unionum ; gemma- 
rum altera, paffim guttulis coronatis diftincta , 
eas demum , quarum partes tuberculis , tonfil- 
lis, pinnulis , & bracteolis laciniantur. Inter 
omnes , veluti inter ignes Luna minores , Una 


424 


cft , quz indico in litore reperitur funiculis di- 
Ícoloribus contexta , inter quos veluti alia fila, 
alba , & violacea fimul contorta , per orbium fe- 
mitas ordine adeó eleganti difcurrunt , ut nun- 
quam in fpirazum anfractibus confufa, füuua 
quodque fitum occupet , oftenduntque peri- 
tiam , qua Artifex illam compofuit . Huc ufque 
P. Bartolus. Huic luculentz fatis , ac perfpicue 
Cochlearum deícriptioni unam addendam cen- 
feo , longé omnium meo quidem judicio elc- 
eantiffimam . Parvalicet mole, in anguíta or- 
bium aglomeratione magnum exhibet artifi- 
cium . Nunquam inter Perfas foemina , licet 
muliebris luxus excultrix ; multicolores linteo- 
los glomerando , cidarim pulchriorem fuo capi- 
ti aptavit; qui cum hac Cochlea poffet de pul- 
chritudine dimicare. In Brafiliano litore fte- 
quenter reperta , maris ejectamentum dicenda, 
non eft, ut de linionibus dixit Tertullianus, fed 
ejufdem proles , quó pulchrior , có cateris cha- 
rior. Ab Indis vocatur patrio nomine Caramziu- 
gio , quod idem eft ; ac Latinis Cochlea. Fra- 
ga dicitur ab Italis a forma , & colore purpureo 
fimili, fed melius Latini Neritam appellarunt , 
hoc eft maris genitam ; ac fi caterisrebus , qux 
in mari generantur pulchritudine anteccllat , 
ficuti Nereides inter omnes Nerei Filias venu- 
ftate eleganti mz . 

Si colores quibus tegitur infpicias , eam Co- 
chlearum Reginam dices, Biffo , & Purpura in- 
dutam , leü potius opere phrygio condecora- 
tam. Cutem enim oftentat lineis unionum di- 
tatam, quarum una alba eft, altera nigra, & 
continuato ordine alternatz. Inter ea alia li- 
nea coralliorum collocatur , triplicique hoc co- 
lore adeó fpectabilis apparet, ut Gratiarum ma- 
nibus elaborata videatur. Fabulofum quod ad 
excitandam admirationem Lucianus narrat , 
Prometeum nempé Aquarum Przfidem igneam 
naturam induiffe , at certius vero Cochleaui 
hanc fola aqua nutritam igneo colore rubefcere, 
quam piceus ; & albus adeó eeregié notant , ut 
merito Natura ingeniofum opus dicas , & ma- 
ris florem , fed incorruptibile, cum conchas flo- 
ribus &quans Lucretius lib. 2. dixerit. 

Concbarum genus parili ratioge videmus 
Pingere Telluris gremium , qua mollibus 
undis 
Litoris incurut. bibulam lavat. AEquor are- 
"AT. 
Verüm fingulas recenfere impoffibilecum fit, 
confufa quadam cognitione omnes fimül com - 
plecti fuficiat , qua ad earum Conditorem no- 
firam mentem attollamus , inquirendo , quod 
D. Hieronymus in homine perfcrutatus eft: cur 
videlicet , in tam vili, & abjecta materia fpecio. 
fifimam formam poíuerit non veró coelefti ? 
Nn Lutea 


A2S 
Lutea licet maffa compofitz, vafa, que Raphael 
Urbinas pinxit, pretio fuperant, Iater fenfitiva 
Animalia quamvis viliores cutibus ; veluti acu 
pictis , € phrygio opere decoris , adeó xftiman- 
tur , ut cortex tantam in frutiu meritó dici pof- 
fit , ficuti Plinius lib. 16. capit. 18. dixit de fu- 
bere. 

Et quidem , ut verum fatear , non femel pre- 
claros fapienteíque viros admiratione obftupe- 
Ícentes vidi ; cum plurimas ex elegantioribus in 
eorum confpectu darem , non aliter , ac fi Auro- 
rg palatium perloftrarent ; inquo , ut S. Pra ful 
Appollinaris defcribit Carm. 2. 

Diripiunt. diverfa oculis , Qv ab Arte ma- 

giffra 

Hoc vincit quodcungue vides. 
Nullam enim ex eis effe omnium palcherrimam 
judicare quis poteft , cum fingule , vel partium 
ftructara, vel colorum varietate, vel orbium cir- 
cumvolutiene 2qué poffint oculos recreare, no- 
voque oblectamento animum pellicere , ut fenfi. 
bilibus rebus ad invifibilem rerum. omnium» 
Conditorem quifque fibi viam fternens, eum 
tanquam fiderum Principem , a quo catera lu- 
men mutuantur , agnoícat, ac profequatur àmo- 
re aquo ; docente Seneca, dum ponuntur fapo- 
res in pomis, odores in floribus , in lapidibus 
colores , ufque ad delicias amamur. 

Hoc igitur pacto honefta laudabilique oble- 
datione afficitur fapientis oculus.dum Cochleas 
recognofcit , miraturque fingulas ; quamvis in» 
eadem fpecie numeranda (int, propriis quibuf- 


dam lineamentis a czteris differre , ut ftella dif-. 


fert a ftella in claritate. Attamen admiranda, 
hac Nature opera , quàm hominum pauci re- 
cognofcunt! Satisenim comprobatum eft: 4b 
affuetis pafffonem non fieri , ut inquit Philofo- 
phus, & cum omnia condita fuerint in hac Re- 
rum Univerfitate, ut (docente S. Balilio in prin- 
cip. Parab. Salom. ) ad veri , ac folius fapientis 
cognitionem facile penetremus. Conditoris ta- 
men obliti, ejus miracula non celebramus. Quod 
fi miracula dicenda non funt omnia ea , quz in 
hac terum Natura exiftunt , ex eo provenit , ait 
S. Auguílinus , quia fiunt continuato quafí quo- 
dam fluxu labentium manantiumque rerum ex 
occulto in promptum , atque ex promptu in occul- 
tum , ufftato itinere tranfeuntium . Unde admi- 
ratio non paritur; fi fegetes € mortuis feminibus 
quotidie efflorefcant ; ingens veró excitatur , fi 
cadaver in tumulo revivifcat  zoz quia bocf£t 
majus ,fed quia rarum ; inquit idem S. Augufti- 
nus lib. 3. de Trinit, cap. 6. 

Hzc libuit fuperioribus didis adnedere , ut 
voluptas cognitionis Animo pariat utilitatem , 
indéque arguatur ; Quàm pulchra , quàm dele- 
&tabilis vifu inexaufta mens illa fit, qua infini- 


Mufzi Kircheriani 


tz rerum fpecies comprehenduntur , fi parva, 
& quidem non inter omnes pulcherrima;intuen- 
tium oculos, animumque adeó dcle&ant? Ve- 
rum né vafto in Oceano felici quodam nautra- 
gio mens mea deperdatur, vela hic Colligam ; 
& Cochleas iterum oculis fubjiciens , quidquid 
mentifuggerunt proferam, certé philofophica, | 
indagine dignum . Sed antequam varia Proble- 
mata proponantur folvenda , quó magis obvia , 
eó difficiliora , humanzque mentis activitatem 
prorfus excedentia; de Coloribus , quibus Co- 
chlez pinguatur , aliquid delibabimus . 


CAPU T--—X4 


Undé nam oriatur. diverfitas 
Colorum in Cocbleis. — 


E 


Cy profectó , & prorfus nobis ignotis 
legibus infcribuntur Conchylia , qua a 
muícz nottilis mufica dicuntur, occulto etiam 
artificio afperguntur Venerez , fignantur Tur- 
bines, & variatur. colorum apparentia in Nau- 
tilis , & Unionum matribus , ficuti occulta arte 
Flores , Fru&us, Gemmz , ac Metalla coloran- 
tur. Quamobrem Bellonius poft diuturnum ; & 
laboriofum examen in hzc verba prorupit, nem. 
pe » de colore forma ,. cx fubffantia dicere poffum 
quod eos viderim fapius , und? weniant non fat di- 
cere pofJum . lmó Plato ipfe. QQuó autem men- 
Jura modo , ait , /faguli colores ffngulis mi/ceani- 
fur y etam ff quis noverit, uaryaye prudentis non 
eff ,praferiim cum nequé nece[Jariam , neque ve- 
rofémilem de bis rationem afferre ullo modo poffit . 

Attamen ficuti non otiosé oculos menteme- 
que defigimus in rebus iis , quz in hoc Nature 
Theatro proponuntur , & laudabili ftudio, con- 
fiderare cum D. Hieronymo poffumus flores ; 
Lilium cum Niffeno, cum Tertulliano Pavo- 
nem inter aves ob plumas praeclarum , ita non» 
audaciz , fed laudi tribuendus eft conatus ille ; 
quo rationem inquirimus in tenebris omninó 
latentem , inter quas femita aperienda eft men- 
tis face ; a veritate probabili nobis communica« 
ta , illorum inftar , qui metallorum fodinas ad 
thefauros efuendos magno cum vitz difcrimine 
perfcrutantur ; luteafque glebas, ut plurimum 
manibus pertractant . Foeliciter erramus , in» 
quit Ariftoteles, quando cum errore aliquid ve- 
rum affequimur ; ita non quzcunque procello- 
fa maris agitatio navibus nocet, licet a litore» 
quafito easremoveat , fiad ignotas terrarum» 
plagas apulerint ; ubi novos mores Incolarum 
agnofcant Nautz , novifque mercibus redeant 
in Patriam onufti . j 

Li- 


| | Clafsis Duodecima . 


Licet igitur veram claramque rerum cogni- 
tionem affequi non fperem , ubi Increatz Sa- 
pientiz lumen ignorantiz tenebras prorfus ex- 
terminat ; in hac caliginofa gymnade , in qua» 
verfamur , colorum inquifitionem pro mea te- 
nuitate, quacunque illa fit , hoc pacto aggre- 
diar. 

Primó fuppono duplicem colorum fpeciemo 
Cochleis ineffe ; (icuti etiam , in Gemmis, Opa- 
ci videlicet , & Diaphani fivé Perfpicui. Uter- 
que autem , veleis realiter ineft , etiam abfeate 
luce , vel folüm apparens eft , cum lux affulget ; 
& pro diverfa lucis intenfione color variatur; ut 
videtur in gemma Opalo, & in tefta precipue 
Nautili; in quo, ut in Iride notavit Seneca, 
quzft. nat. lib. 1. cap. 3. videmus aliquid flam- 
mei , aliquid lutei , aliquid carulei , & an diffi- 
miles colores fnt fcire non poffis , nif cumprimis 
extrema contuleris . Hujus coloris perfpicui exa- 
men Optice difcipline relinquo, ut colorum» 
tantüm originem , qui finé ulla lucis mixtione 
corporibus infunt , recognofcam . 

Septem veró funt Colorum fpecies , juxta, 
Philofophum lib. de fen. & fen(ib. cap. 4. art. 3. 
num. to. Niger nimirum , fub quo comprchen- 
ditur Fufcus, fiquidem Fufcus eft quoddam Ni- 
grum , Albus ; Flavus , Puniceus, Purpureus ; 
Viridis, & Czruleus ; qui colores confiftunt in 
quadam mediocritate inter album , & nigrum . 
Reliquicolores componuntur ex mixtione ho- 
rum feptem. Alii veró ad mixturam colorum ; 
eorundemque fecundum naturales gradus gene- 
fim. Quinque precipua corum genera pro fun- 
damento ponunt. Album , Flavum , Rubrum ; 
(Cruleum, Nigrum , quorum mixtura omnes 
alii intermedii , quorum non eft numerus ena- 
Ícuntur. 

Albus nigro ad qualitatem partium .com- 
miftus nullum alium praterquam cineritiumo 
parturit , cum niger albo miftus femper fubal- 
bidum quiddam obfcurum producat, ufque dum 
totus albus color in manifeftam nigredinem, vel 
niger in albedinem fuperiniecta lemper uberio- 
rinigredine , vel albedine convertatur, fed ad 
alios progrediamur. 

I. Albus, cum flavo fubflavum albo vici- 
num, flavus veró cum rubro aureum five. ful- 

vum. Ruber cum caruleo Purpureum, & cz- 
ruleus cum nigro fubceruleum nigro proximum 
producet. 

2. Albus cum rubro producet colorem quem 

— Incarnatum dicimus , & ruber cum nigro fubru- 
brum ad nigredinem vergentem . 

3. Albuscum caruleo proferet colorem ci- 
Bereo fimilem , flavus veró cum nigro fu- 
fcum. 

4. Flavuscum caruleo producct viridem» 


426 


colorem ex omnibus intermediis cosftitutum, 
quem ad Homines , & Animalia oblectanda vi- 
detur Natura compofuiffe . 

Atque ex hac quadruplici colozum combina- 
tione omnes componuntur colores, qui nunc 
remiffius nunc inteníius ad eos revocantur, quo- 
rum quique nomenclaturam fuas exrebus quas 
colorant videlicet ab Elementis, à Nubibus à 
Mineralibus , Metallis ; Herbis ; Floribus, Vo- 
lucribus  Pifcibus , Reptilibus, & Infectis for- 
tiuntür. 

Qui plura defiderat legat in Tractatu quem. 
Parifiis edidit de coloribus anno 161 3. Ludovi- 
cus Savottus . | 

His pranotatis adjungo, quz in lib. 5. de Ge- 
nerat. Animalium Ariftoteles indicavit , circa» ^ 
multicolorem eorum apparentiam . Dividun- 
tur igitur Teftacea omnia ficut Animalia cztera 
in Unicolora , Veficolora, & Varia. Unicolo- 
ra funt; quz quoad omnia individua fpeciei funt 
unius coloris. Ex.G, Conchz mergaritiferz ia 
parte interna femper margaritarum colorem» 
oftendunt , altera Nautilorum fpecies lacteam- 
albedinem habet , altera colorem opalo gemme 
fimilem. Animalia Verficolora, fedunicolora 
funt, quorum totum corpus eít unius tantüm 
coloris , fed quedam Individua funt unius colo- 
ris , quzdam alterius. Diverfitas hec. videtur 
prefertim in Pe&tinibus ; quorum aliqui albi 
funt ; aliqui rubei, aut fufco colore faturati. 
Animalia varia funt , quorum corpora fuat va- 
ria, ita ut fecundum unam partem fint unius co- 
loris ; fecundum aliam fint alterius coloris . 
Rurfus Animalia varia fübdividüntur in duas 
Claffes. In prima Claffe continentur, quz funt 
varia fecundum totum genus , itaut omnia indi- 
vidua generis , aut fpecieifint varia. Ia fecun- 
da Claffe continentur ea , quz non funt varia ex 
toto genere , fed folüm fecundüm aliqua indivi- 
dua. Hzclege adeó immutabili colorantur , ut 
aliquando, vel ciccumftantia loci, vel temporis, 
vel cibi, diverfum colorem induere non poffint. 
Quamobrem cum eodem Philofopho notandum 
eft frequentius colores variari in Animalibus , 
quorum fpecies continet aliqua individua unius 
coloris , & aliqua alterius coloris, quàm in A ni- 
malibus unicoloribus, hoc eft quoad fpeciem» 
determinatis ad hoc, ut fecundum omnia indivi- 
dua fint.unius tantüm coloris , ex ca potiífimuin 
ratione , quia cum fpecies eft indifferens ad plu- 
res colores, etiam ejus individua poffunt effe in- 
differentia , adeóque ex. uno colore poffunt 
tranfire ad alium , qui non repuguat fpeciei, fic 
ex albis fiunt nigra , vel ex nigris alba ; & ex al- 
bis partim nigra partim alba . Ex oppofita ratio- 
ne Animalia Unicolora determinata ad hoc , ut 
íecundum omnia individua | fpeciei fint unius 

Nn a co- 


427 


coloris ; non poffuat mutare colorem , nifi raró 
exaliquo morbo, vel ex aliqua extraordinaria 
portione, adeóque vifa eft Pzrdix alba, Urfa al- 
ba , Cervus etiam , & Paffer albi , & Florentiz 
Leucozthyops Sereniffimo 7Ethrurig Duci à 
Genuenfíi Senatu donatus . 

Quibus pofitis ; dicendum eft ; colores, qui- 
bus Conchyliorum teftz femper pinguntur,itaut 
nec eorum fitus nequé figura varietur , exigi ab 
aliquo principio intrinfeco, eofque producente; 
ficuti lux ; & calor àSole producitur: non veró 
fieri mera qualitatum combinatione , à qua qui- 
dam Nafutuli , ut ait Boetius in Libro de Gein- 
mis , omnium rerum caufas venantur , & cumo 
immediatas , & veras fcrutari nefciant  generi- 
cis quibuídam vocibus, & ut plurimüm falfis , 
fuas fententias fucatas proferunt , né tacendo 
ignorantiz dedecus patefiat . Qualitates cxco 
agunt modo , nec artem poffident , qua conftan- 
ter ; & eadem femper emanante influxus perio- 
do , colores difponant , itaut rofz , circuli , tef- 
fellula , fexcentzque aliz maculz reprefenten- 
tur, non fortuita peanicillorum combinatione , 
fed ftudiofa peritia; qua multicolores redduntur 
A vium plumz , viridia arborum folia , & candi- 
di calyces Liliorum , 

Nec é patrio luto Animalia , teftis inclufa ad 
nobilitatis faftigium immeritó attollimus, quid 
enim mirum fi hac poifint ; cum nomine Poten- 
tie (umma , fummzque fapientiz Teftaceaope- 
rentur, Nature enim Conditor , qui omnibus 
praeft rerum fenfibilium a&ionibus velo quo- 
dam obtegitur; mereturque Epigraphem, quam 
Planeta;zum Principi; Mari, Terrzque domi- 
nanti ; quidam aptavit ; cum fcripfit: AB UNO. 

Concurrunt quidem in pictoria hzc arte alia 
multa , e quibus , ut ita dicam colores expri- 
muntur , & multicolor tin&ura exugitur , ideó 
Uniones , qui à mari Britannico generantur non 
equé albefcunt ; ac Margaritz orientales Sinus 
Arabici ; & Purpura Cypria magis rubefcit 
quam ea , qus in mari Adriatico nutritur , ficuti 
Purpuras in mari Aquilonari nigrefcere, in Au- 
ftrali , ut plurimum rubras effe , in Orientali ve- 
ró, & Occidentali lividas ex Ariftotele accepi- 
mus. Docet deindé idem Philofophus duplici 
ratione variari poffe colores in eodem fubje&o , 
vel quia in ejus generatione alterari nimis pof- 
funt humores , mutarique temperies , qua ad 
talem colorem fubjecto inducendum exigitur à 
Natura vel ex diverfo potu aquarum , quz , fi 
calidz , candidum colorem inducuat, fi frigidz, 
fufcum , ex ea potiffimüm ratione , quia cum ca- 
lida multz particule aeris mifcentur , ex quibus 
candor provenit , ut apparet in fpuma ex aqua , 
& aere compofita ,.. Verüm rationem hanc Ari- 
ftotelis ad trutinam. non revoco . Illud affirma- 


Mufzi Kircheriani 


re indubitanter placet , quod experimentis fatis 
eyideatibus roboratur. Colores videlicet non 
paucos à diverfitate homoris, quo Animalia nu- 
triuntur oriri , rurfumque variari à diverfa eo- 
rum caloris Coctione , fic Mitulorum caro , fi 
coquatur igne , e pallido colorc in vitellinum 
tranfit . 

Quod fi Pili, Plume, & Pelles Animalium 
ab eorum excrementis proveniunt , ut Ariftote- 
les ipfe docuit, confirmatur quod diximus. In 
cute enim Cochlearum teftacea colores przci- 
pué apparent , non aliundé profecto multicolo- 
ri, & varia, nifiex variis humoribus ; quibus 
nutriuntur , ficuti ex multiplici cibo magis mul- 
ticolores funt Vcfpe quàm Apes, inquit idem 
Ariftoteles 5. de gener. cap. 6. 

Cum Oceano mifceri hanc diverfam humo- 
rum temperiem arguere poffumus é Corallio- 
rum praefertim diverfitate. Inveniuntur enima 
alba , nigra , rofea , & purpurea, & quidem non 


in diftincta maris plaga ; fed ex eodem lapide» . 


aliquando conjundim nata , certé ex diverfitate 
humorum , quorum fedimentum ad diverfos 
Coralliorum cefpites femen pofuit ; prebuitque 
alimentum , ut foeliciter in propria fpecie fingu- 
li germinarent. Hac veró humorum neceffa- 
riam feparationem tum accidere probabiliter 
mihi perfuadéo , cum maris xftus non adeó fer- 
vet, & magis frigefcit , ficuti videmus Balfa- 
mum /Egyptiacum dictum della Mecca, aquas 
calida didlolvi , penitufque mifceri , eadem veró 
frigefcente feparari in globum condenfatum . 
Iftam verà tincturam ab exhalationibus , & 
mineralium corporum fpiritibus provenire judi- 
cant multi; cum tingendi vim habeant ; nonnul- 
liex varia Elementorum coctione illam dedu- 
cunt ; plerique veró falinis corporibus , vitrio- 
li , & aluminis adícribendam effe exiftimant , 
quibus omnia Corpora íaturantur ; & potiffi- 
mum falis ammoniaci , cui infitum putant colo- 
rum omnium feminarium , qui in ejufdem fumo, 
cum fublimatur igne ; manifefté apparent. Sed 
ne ab inftituto noftro difcedamus , harum opi- 
nionum examen ommitto . Ad Lucernam enim 
Cleantis in abditiffimo terre antro labore im- 
probo mentem damnaremus otio jucundo pri- 
vatam , quo in maris litore ad animi relaxatio- 
nem minimé vituperabilem coepimus feriari . ; 
Suppono igitur cum Agricola mifta cffe cum 
aqua maris ramenta plurima mineralium;& par- 
ticulas falium , nitri, & aluminum, que quidem 
agnofci poffunt ; prafertim fublimatione in for- 
nace fpagyrica obtenta; ex qua diverforum cor- 
porum miftione neceffarió diverfitas colorum ; 
& faporum nafcitur , cum rubrum Rubrica, & 
flavum Ochra communicet , ficuti alios colorés 
Rubigines ;Salia ; & Bitumina producunt. Hinc 
aqua 


.. Clafsis Duodecima. 


aqua Fontis Tungrenfis igne fuppofito ebulliens 
rübeícit, Aqua Nili «ruginofa apparet tempore 
ficcitatis , in lacu. Babilonico calidis menfibus 


"Tüubet , & quamvis multe aqux perfpicuz fint 


& clat , alveos tamen diverfimodé tingunt ; 
Hinc in fonte Theano proximo alveus rubicun- 
dus apparet , & litargirii decoctum , cum aqua 
pure infunditur, ut lac albefcit , & condenfa- 
tur. Exquibus fatis arguitur Cochlearum te- 
ftas diverfis coloribus pingi poffe ab aquis ma- 
rinis , pro diverfitate corporum , quibus ipfe in- 
ficiuntur, 


Negandum autem non eft macularum diver-. 


fitatem poffe etiam ab extrinfecis , & accidenta- 
libus caufis derivare ; vel quia humiditas frigo- 
re exficcetur , vel quia é varia caloris coctura, 
variatur coloris apparentia , ficuti in agro Pata- 
vino apud Imperatum lib.5. gleba funt, in qua- 
rum meditullio terra alba latet ; que colore cia- 
nco pingitur, fi aeri exponatur, lta pariter Ce- 
ruffa ex plumbo facta flammarum vi in flavum» 
colorem degenerat ,, & magis adufta in minium 
evadit. Ita ova cota multo fiunt candidiora , ut 
notat Bartolinus de luce Animal. lib. 2. prob. 4. 
Poma à Sole diverfimodé calefaca etiam diver- 
fimodé colorantur, & Concharum valvas in» 
aprico expofitas variis coloribus infedtas, ego 
ipfe poft aliquot dies penitus albas inveni, Hinc 
Ariftoteles Probl. de color. fect. 38. num, 2. ad 
quzfitum cur Nautice artis ftudiofi ut. pluri- 
mum colorem rufum acquirant, refpondet; ex 
eo nafci, quia mare per fuam falfedinem eft cali- 
dum , Qv exiccatioums adeüque aptum ad caufan- 
dum colorem rufum , 

Quid ergo mirum fi Teftacea innumeris pene 
diverfifque coloribus indaantur, ac fi, licet ejuf- 
dem fpeciei fint individua, & in codem aquarum 
eremio generata , é diverío ubere traxerint ali- 
mentum ? Átque hac de coloribus in genere di- 
xiffe fufficiat , velle propinquius immediatas 
caufas fingulorum fcrutari temerarium eft. In, 
examine rerum naturalium ibi fiftere pruden- 
tem Philofophum decec,ubi fenfuum ductu pro- 
babilibus raiionibus fciendi curiofitatem lactat , 
quem nonnifi fummi Conditoris cognitione» 
omninó explere in hac vita poflumus. Qui jure 
meritó artem penitus arcanam fibi vindicat Flo- 
res, & Conchilia coloribus pingendi , cum di- 
cit in Pfal. 491. Pulcbritudo agri mecum eff 5 ac 
fi diceret , inquit S. Mediolanenfis Antiftes . 
Qvois enim alius artifex poteft tantam rerum fin- 
gularium exprimere venuftatem ? Abditarum. 
igitur barum rerum fibras magis intime fcru- 
tentur alij, nosinterim Conditoris Sapientiam 
in eis arguentes, Poetam Saluft. Eubartes au- 
diamus cum ait illum admirans . 


428 


-—— — il qual le piaggie 

Di piz varii colori orna , e dipinge 

Che dell? Aurora il znatutino volto . 
Ejufdem enim juífà fic esequemur,qui vult apud 
Laurentium Craffum Poem. 5. 

Mentre opre 5i belle 4] Mondo fpande , 

Che per effe ammiriam quanto eiffagrande . 


COROLLARTUM 


Que circa colorum Geneftm in 
capite fuperiori diia 


fumt, 


Experimentis comprobantur. 


Iximus é varia fulphuris variis falibus mi- 
fti concodione varios quoque , & diver- 
fos colores emergere. Secundó ab exalationi- 
bus , & minerarum particulis fivé fpiritibus 
Tertió ex falinis corporibus vitrioli , & alumi- 
nis provenire ; Hxc autem omninó experimen- 
tis, que adducemus fatis fuperque patebunt. 
Si ponantur laminz plumbez in.fcypho aceto 
acerrimo pleno , ejus acrimonia aliquot dierum 
fpatio refolutz in puriffimam candidi coloris 
ceruffam convertentur , Siveró hanc crucibulo 
igni validiffimo impofueris ; videbis paulatimo 
in flavedinem quandam lucidam abire, paulo 
poft in herbaceum colorem poftea in Fulvum , 
ac tandem in intenfum colorem rubrum ; quem 
minium vocant , degeneratam; rurfus in nigram 
Ícoriam caloris ignei incremento mutatam . 
Siautem quaras quomodo hic color canci- 
diffimus primó , deindé in rubrum , & tandem. 
in nigram fcoriam degeneret . Refpondet in 
Mundo Subterraneo lib. 81. fect. 2. Kircherus, 
hoc fieri caloris ignei incremento ; primó fiqui- 
dem acetum, ienea qua pollet acrimonia, plum- 
bum in particulas minutas diffolvit , quarum 
fingule cum fale miflz fint, à terreftribus dein- 
dé fecibus feparatz , lucidiffima corpuícula ex- 
hibent, non fecus, ac fi vitrum , in minutiffi- 
mas partes contuderis. Degenerat deindé ino 
alios colores, ut di&um eft, & tandem in ni- 
gram fcoriam , quia cum pártes falinz albz, 
ignem expertz fuerint , fulphur illis admiftum 
in fal lavum abit, eó quód aduftio particulas 
tranfmutet in vicinum albo colorem. At fi ce- 
ruffa vehementius aduratur , jàm obfufcatis cor- 
poribus falinis, ceruffa ex albo , & flavo colore 
mifta , fubvirefcente colore imbuta confpicitur; 
quam luminis reflexioin tali difpofite materie 
combinatione exhibet . Rurfus fi hec adhuc 
vche- 


429 
vehementius aduratur , in flavum colorem pau- 
latim , eó quód materia vehementi calore exa- 
gitata juxta colorum naturalium progreffum in 
eum colorem , qui viridi e(t propior degeneret : 
falina veró corpora , cum exhibent luminis illu- 
ftcatione colorem , quem aduftionis incremen- 
tum fecum portat , atque hoc pacto intenfiffi- 
mum rubedinis gradum , ideft minium , tandem 
intenfiffima caloris vi producet; à quo gradu (i 
ignis vehementius , & vehementius intendatur , 
videbis quod uti per luminofum colorum gra- 
dus in rubrum excrevit , ita hoc per umbrofo- 
rum colorum gradus , ideft pumiceum , cxru- 
leum ; cinereum paulatim ordine deflectet, do- 
nec in nigri colorisícoriam , albo oppofitamb , 
jam omnibus fpiritibus diffolutis , inftar carbo- 
num degenerat. Atqueex hiíce luculenter pa- 
tet, quomodo colores caloris vi in mineralibus 
paulatim ex uno in alterum gradatim juxta ordi- 
nem naturalis mifturz , tranfmutentur . 

Quomodo autem falina corpuícula fe mutuo 
deftruant , & inftaurent , hoc patet experimen- 
to. Si gallarum in aquam limpidam refoluta- 
rum infufioni vitriolum admiíceas , ea ftatim in 
atramentum degenerabit , quod certé provenit 
ex combufto fulphure , quo Galla conftat aque 
cominunicato. Si veró huic atramento aquam 
ftygiam fuperaffuderis , ecce ( mirum di&u) 
aqua atramentofa mox priftinz claritati refti- 
tuetur , eó quód aqua ftygia corpufcula galla- 
rum fua acrimonia prorfus confumet. Si veró 
rurfus huic aquz Jam in priftinam claritatem re- 


duc&tz oleum tartari affuderis ftatim in atramen- 


tum reducetur , quia oleum tartari non abfimi- 
lem gallz tincturam continet. Undé pulchrum 
arcanum patet ; Si enim in carta candida vitrio- 
li aqua aliquid inícripferis caracteres ficcati 
prorfus evanefcent , ac mox (i cartam gallarum 
infu(ioni immerferis , nigerrimo colore imbuta 
apparebunt. Quas fi denuó deletas cupias , id 
fpiritu vitrioli , aut aqua ftygia przftabis. Pari 
modotinctura violarum czrulea , oleo vitrioli 
fuffufa purpurafcit , cui fi guttas aliquas fpiritus 
corni cervi affuderis, color purpureus ia viri- 
dem continuó vertitur. 

Quz omnia dependent. à varia differentiumo 
corporum conftitutione , quz cum variis, & 
differentibus falibus varié tingentibus turgeant,; 
ita quoque varias colorum tranfmutationes ad- 
mittunt . 


Mufzi Kircheriani 


QUA p^T Tu UXHE 
De Vario Tefftaceorum Ufu.' 


Uidquid rerum omnium Conditor oculis 
Mortalium fubjecit ; non ea folum de cau- 

fa fa&um effe dixit Apro S. Paulinus 

Epift. s. deRefur. uz ex iis carnalia emolumen- 
1a capiamus , fed etiam multo magis fpiritualia, 
perlegamus .. Et rationi valdé confonum eft, in- 
quit Tertullianus , quod cum homo fpiritu con- 


b 


ftet, & carne , urrique ejus parti fuerit abundé 


confultum. Hinctorus Terrarum Orbis veluti 
vafta Bibliotheca animo eft , ut in ea erudiatur , 
corpori veró tanquam ditiffimum Penu, quo in- 
digentiz fatisfiat. Quare D. Bernardus in Pf.qui 
habitat ferm. 14. Qzazta, inquit Deum allo- 
quens ; Jargitus es ad fuffentationem y quanta ad 
eruditionem ! Quamobrem ficut olim ad fuften- 
tationem Elie Corvi dapiferi extiterunt ;. juxta 
illud 3. Reg. 27. €orvi/2ue pracepl , ut pafcant 
tibi; ita pariter omnibus rebus preceptum po- 
fuit , ut nobis utilitati effent dclectando fcilicet 
fenfus faporibus , odoribus , coloribus , & can- 
tu ; dando carnibus cibos , offibus arma , pelli- 
bus veftes, plumis ornatum , tincturas fangui- 
ne, medicamina fuccis , margaritis: divitias. . 
Nec minus quàm catera omnia /Conchyliorum 
Species afferunt homini utilitates, quas recen- 
fcbimus. Poffent hic numerari innumeti pené 
modi, quibus Medicine facultati profunt; fed 
illos data opera ommittimus. nolentes tranfcri- 
bere , qua fufis narrationibus Alii fuis in pagi- 


nis pofuere.. Quarat curiofus Ledor apud Dio- 


clem Cariftium , Galenum , Mattiolum; Corne- 
lium Celfum , Plinium , & Diofcoridem. 
Medicamentis ; quibus vel ex teftarum attri- 
tu , vel ex carnium coctione utuntur Pharmaco- 
polz in medicine fubfidium longé nobiliores 


funt fus, qui czteris facultatibus praftantur à 


Cochleis ; Ánte omnes ille fciendus eft; quo 
rebus omnibus anteponuntur , cüm loco pecu- 
nie adhibitz rerum omnium pretium zquant , 
eafque producunt virtute quadam ab hominum 
arbitrio accepta, unde Ariftoteles Probl. de; 
prud. fedt. 3o. notavit multos alioquin pruden- 
tia praeditos , ideó fummé avaros effe , & pecu- 
nix tenaces , quia ea quidquid fibi libuerit faci- 
lé confequantur. Propé Regnum Congianum 
ubi lumen , Coanza dictum ab Incolis , exlacu, 
€ quo Nilus originem trahit, excurrit in Ocea- 
num , adjacet Infula , cui nomen Loazda ; vulgo 
Paefe Rafo , efenza Monti ; parum enim eminet 
fupra mare , mille quidem patfibus lata , viginti 
veró millia paffuum in longum extenía. Hac 


igi- 


Claffis Duodecima. 


igitur dici poteft copiofa monetarum fodina» , 
quibus populi Congiano Regi fubjecti auro ar- 
gentoque przdivites utuntur in commerciis, lo- 
co pecuniarum prabentes Cochleas , qua refe- 
rente mihi oculato tefle, funt parvule Venerea, 
quas num. 23. Claffis 3. indicabimus. In Re- 
gno pariter Tobuti , quod affiuit fluvius, Nigirs 
Ífivé Senega dictus, Cochlearum tefteex Perfi- 
co Mari acceptx loco monetarum habentur .. In 
Regno Bengalenfi ille funt , quas Itali nomi- 
nant Porcellette . In quadam Philippinarum In- 
fula Venerez , num. 247. defcripte , expendun- 
tur. Qua omnia à PP, Societatis Jefu Mitfiona- 
ris relata mihi funt. Infuper Joannes Rho ir» 
Examerone Orat. 37. num. 49. de aliis narrat 
pecuniz loco habitis ab Incolis Capitis V iridis. 
Undé falfum redditur vetus Grecorum adagium, 
quo Concha vilius efle fignificabatur quidquid 
nihili faciendum putabant . 

Hinc ad alios peculiares Ufus tranfeamus , In 
Infula Goana , & Ollandiz regionibus Conchy- 
liorum teftz igne peru(ítz , uti lapides , calcem 
fubminiftrant ad zdificia extruenda , que tamen 
imbribus facilius diffolvitur Philip. à S. Trinit. 
itin, Orient. lib. 7. cap. 7. In Orotingana Regio- 
ne loco ligonum Pinnis magnis utuntur Ruftici ; 
Olaus magnus pag. 203. Georg.2. & vitibus va- 
ria Concharum genera fertilitatem addunt , di- 
cente Virgilio, 

—— Quacumque prames Virgulta per agros 

Sparge fímo pingui ,. & multa memor occule., 

derra y 
Aut lapidem bibulum , aut /guallentes infode 
Conchas . 

Eas veró ad nobiliorem ufum Ars militaris ac- 
cepit (Gio.Boem.né coftumi delle Genti En.1 1.) 
belligeros fpiritus ciens apud Incolas Infula 
Cumanz in Animis militum Buccinis loco Tu- 
barum , ut olim apud Romanos cum 

Buccina jam prifcos cogebat ad arma Quirites. 
Prifci Homines anté Tubam inventam uteban- 
tur ; aut fumo, aut Cochlea marina. Tritones 
aliqui fabulantur Concha perforata buccinareo 
Scholiaft. Homeri Iliad. 6. Plinius jam Concha 
canentem Tritonem dixit, & Virgilius de Mif- 
feno Tubicine , 

Sed tum forte cava, dum perfonat aquore., 

Concba . 
Accepto fortaffe à Pifcatoribus documento , 
quorum mos eft apud plurimas Nationes foni- 
tus buccinis reddere , antequam pifcari inci- 
piant, ideoque dicti fupt Conchitz, & Conchi- 
liarii à Plauto , cum ait: Sa/vere fures maritimi 
Concbyte , atque Namiota , famelica bominum. 
natio, quid agitis? Dubium autem eft an fonos 
edant, Piíces alliciendi gratia ficut ad ovilias 
vocatur Pecus, velad venatum canes extimu- 


430 


lantur , fivé potius animi relaxandi , ut apud In. 
colas regionis indice ; quam dicunt Xaguagua- 
ra, mos eft lyrzloco Oftreorum teftis invicem 
repercuffis ad numeros foaum edere , quo cho- 
reas, & tripudia folemniter ducant . Grzcos 
olim gavifos margaritarum fono refert. Plinius 
lib. 9. cap. 3. fubeunt , inquit, luxuriz ejus no- 
mina, & tedia exquifita perditiore portatu : fi- 
quidem quum id fecere crotalia appellant , ceu 
fono quoque gaudeant , & collifu ipfo margari- 
tarum: in Infula ; cui nomen S, Marta non foliim 
parietes ornantur juncorum , & palmarum fto-. 
reis , margaritarum lineis diftinctis; fed ad cu- 
bilia, & domorum januas Concharum copiam 
appendunt , quibus à ventorum flatibus agitatis 
fonus reddatur (Petrus Martir. lib.4. dec. 3.) In 
quadam Hifpanis plaga maritima fiftularum vi- 
ces fupplenz aliquz Cochlearui fpecies in lon- 
gum türbinem convolute. Apud Romanos Se- 
natorum fuffragia loco fchedularum Conchulze 
referebant in foro, cum de morte , vel vita ca- 
ptivorum decernebant (Didimus apud Athe- 
nzum) Imó magno pretio illas mercari folebant; 
quarum purpureo fucco veftes tingebantur, par- 
vi habentes multorum vitam , cujus difcrimine» 
obtinebant paucas coloris guttas , quibus lu- 
xum , & faftum lacabant , illum oftentando in 
veltibus, fubditis inzerim exofi , ut Alexander 
Perfica vefte clamydatus , fummis autem. in» 
amoribus habitus , cim Grecorum more mode- 
fté indueretur, 

Saniüs quidem Conchyliis ufi fuere , ut alibi 
diximus duoilla Romanz Reipublice decora, 
Lelius , ac Scipio, cum folebant Conchas ad 
Cajetam , & Lucrinum legere, & ad omnem,» 
animi remiffionem ludun:que deícendere. Au- 
thore Polluce ludi genus eft, quo du&ta linea 
difpertitos in partes pueros dividit , mox pro- 
jecto Oftraco five tefta, pars, qua fupinum pro- 
numque ejus cafum divinarit , alteram in fu- 
gam dilapfam infequitur, depreheafus confi- 
det (afjnum nominabant) repetitque cantionem 
nox an dies? Lufum iftum apud Hollandus etiam. 
num in ufu effe fcribit Nomenclator, vocarique 
ibi Luyfen eff noppem , fiv& Nol of bol s quod ett 
Planum ne an Cavum? Prxter huncalterum re- 
fert quo Conchz fupra ftagaantem aquam ve- 
hementer jaciuntur , & victor dicitur ille; cujus 
Concha aquz fuperficiem leviter tangens , plu- 
res faltus ediderit , antequam , ceífante motu , 
demergatur in aquam. Ex hoc autem puerili 
ludo poffet quis innumeros pené circulos ob- 
fervare in aquarum fuperficie formatos , ratio- 
nemque excogitare : cur femper factis novi fuc- 
cedant ; unumque alter quodammodo iníequa- 
tur. 


Go- 


431 

Come i Delf£ni , quatido fanno fegno 

A marinar coll'arco della fchiena 

Che s'argomentin di campar lor legno . 

uando Concha vix aquam abradens ( Sil. Ital. 
de bello pun.lib. 15.) 

Exiguos format per prima «olumina giros 

Mox tremulum vibrans , motu glifcente liquo- 

rem 

Multiplicat crebros ffnuati gurgitis Orbes : 

Donec poffremo laxatis circulus oris 

Contingat geminas patulo curoamine ripas. 
Sed recenfere quis poterit quot modis mecha- 
nice Facultates Cochleas adhibeant? Ex ipfis 
plaftica arte conficere Porcellanam pricipué in 
Kianfi provincia Sinarum fcripfit Pancirolus ibi 
enimteítas minutatim concifas fub terra in lo- 
cum aliquem fecretiorem recondunt , quem» 
Pater liberis fuis defignat , atque ibi octuagin- 
ta annos manent occulte ; quo tempore elapío , 
filii vel nepotes eas eruunt ad pretiofa illa va- 
fa conficienda. Conficiuntur autem , inquit Jo. 
Linícot. c.25. navigationem Orientalem defcri- 
bens contra Pancirolum , ex duriffima terre fpe- 
cie , qua cifternis injecta maceratur , donec du- 
ritie devicta , fepéque verfata , quemadmodum 
apud nos agricolz lac in butirum exercent , in» 
fummitate materiam excernant , ex qua fubrilit- 
fimum opus fit. Ex rifdem pariter bene contu- 
fis , & maceratis conficiuntur Intrita , in quibus 
cameorum cazlaturz impreffione reprefentantur. 
In Brafilienfi Provincia imberbes aliqui inter 
agreftes populos capillum fubnafcentem Con- 
chulis interceptum detondent , quas é collo 
pendulas ad iftos ufus circumferunt.. Cochlea, 
quam numero nono Oleariam dicemus folebant 
Veteres in ufus quotidianos oleum haurire , vel 
ea oleum decapelare , cujus figura ad id perco- 
modé quadrat. Hujuímodi etiam , ficuti & te- 
ftam Nautili Aurifices , additis anfa, & bafi, in 
urceos efformant eleganti artificio, quód eam 
contra venena aliquid valere credant . Mul- 
tz etiam ufta dentifriciis conficiendis funt uti- 
liffimz . 

Apud 7Egiptios Cochleis Venereis utuntur 
mulieres , & eifdem ornamenta quedam linea, 
in amylo aqua diluto, lota , deindé exiccata po- 
liunt ; adeó ut fplendeant . Eifdem Itali , atque 
Grzci , & Turce chartas levigant , quod & Pli- 
nius olim fa&itatum fuiffe memorat , & Martia- 
lis cum ait lib. 3. cap. 12. 

Lais ab equorea cortex Mareotica Concha 

Fiat , inoffenfa curret arundo via . 
Ideóque à nonnullis levigatoriz , vellevigatze 
dicuntur. Hujufmodi Conchis, ex Mari Ru- 
bro acceptis, onerantur Cameli, eifdem ap- 
peníz Claves non folüm in Europa , fcd in no- 
và Hifpania geftari folent. Has Aurifices in» 


Mufzi Kircheriani 


duas partes fecant, & Cochlearia conficiunt , 
hoc vocabulo expreffa , quia fiunt ex Cochlea : 
ex multis vafcula illa conficiuntur in quibus 
Tabacum Ííervatur. Has equorum froenis, & 
phaleris nonnulli accomodant, aliqui manubria 
armorum , baculorum aliorumque inftrumento- 
rum confecerunt. In Urbe , Bengala di&a , ab 
Indis é Conchis Margaritiferis in cruftula dif- 
fectis fcrinia , & belli inftrumenta miro artifi- - 
cio exornantur. Concha , quz num. 2. Claf. 3. 
deícribitur coquinariz arti inferuit , in quadam 
Infula Philippinarum ad omnia ciborum genera 
clixanda. Inveniuntur enim in eo mari adeó 
capaces , ut carum moles trecentarum librarum 
pondus exzquent , ficuti aliz innumerae parvio- 
res Pi&toriz arti colores, & pigmenta confer- 
vant. 

Cujus autem calamus ad vivum poffet hic ex- 
plicare quot ornamenta fontibus , parietibus, & 
ftatuis addant Artifices ingeniofi? Adeat curio- 
fus Criptam , qua Varfaliana dicitur prope Pa- 
rifios , quam fplendida Regis magnificentia, & 
ftudiofa Architectorum induftria przclaram or- 
natibus effecerunt. Ibi miros aquarum luden- 
tium fontes, ibi Phebi ad vivum expreffam ima- 
ginem videbit in marmore poft emenfa Coeli 
Ípatia inter placidas limpharum undas laboris 
levamen fumentis ; ibi anhelantes ejufdemo 
equos fitim reftinguere ; omnia veró lapillorum 
Concharumque mufivis operibus exornata, vel 
columnis Cochlearum more contortis , vel En- 
carpiis ex ipfis Cochleis concinnatis , fivé in» 
phrigia ornamenta minutis conchulis diftribu- 
tis , ivé in Tritonum fimulacra coaptatis , plu- 
ribus quidem , fed omnibus ingeniofis modis 
inter multicolores lapillos ad ornatum diffemi- 
natis. 

Nec omittendus hic eft pius ufus, in quem 
multorum religio eafdem convertit, confervan- 
do fcilicet luftralem aquam in templis, ac do- 
mibus , fabricando earum teftis globulos , qui- 
bus preces folent nuncupari, quos vidiffe fe» 
narrat Joannes Rho , aureis filis elegantiffimé 
intertextos , à Pervano Regno Summo Pontifici 
Urbano dono miffos , compofitum pariter pr- 
clara arte ex innumeris Conchyliorum teftis Al- 
tare , quod fusé per partes hic Auctor delcribit. 
Ornamenta infuper elegantiffimé concinnata fa- 
cris imaginibus addi in aliquibus Belgii tem- 
plis ex oculatis teftibus accepi . Sicuti apud 
Britones Gallis Populos à Sanc&imonialibus 
quibufdam , omnis generis minutiffimz con- 
chulz taliarte difponuntur, ut flores vernantes 
referant , coloribus variis picturatos . In eadem 
Provincia Patres Capucini ordinis S. Francifci 
in Conchis , que Auriculz dicuntur fal fervan 


in menfa. : 
Illis 


. 


Clafsis Duodecima . 


Illis utuntur pauperes incolx in Oris; quarum 

nomina dicimus Curianam , Urabam , & Xa- 
guaguaram , ad verecundiz munimem , non fe- 
cus , ac Adam , & Eva poft innocentiz jacturam 
confüerunt folia ficus  & fecerunt fibi perizo- 
mata (Petrus Martir. lib.4.dec. 3.) Alii ad pieta- 
tem fignificandam , qualongas itinerum pere- 
erinationes fufceperunt ; ideóque Conchz, Pe- 
&ines dicte à Latinis, vulgó appellantur Cappe 
Sante , C Cappe di S. Giacormo ab ufu Peregri- 
.mantiam , qui eas dorfo, & Pectori appenías fe- 
runt, cum ad eum venerandum Galiciam pro- 
ficiífcuntur, morem aliquorum hoc pacto dam- 
nantes, quorum olim fuperftitiofa Religio,poft- 
quam eas Diane , Venationis Dez tutelari , fa- 
craverint tanquam amuleta Canibus appende- 
bant, utinquit Gratius inter Veteres Poetas 
non ultimus de Venat. verf, 400. 

——- collaribus ergo 

Sunt qui lucifuga , criffas inducere malis 

Iuffere , aut facris conferta monilia Concbis . 
Non minus quidem damnandi; quam Troglodi- 
tarum fceminz , que ut amulata inter ubera ge- 
ftabant , aut ille ; quz parvulas, & candidas ve- 
nereas, uterinos calculos à figura dictas , tan- 
quam uteri morbis falutares pe&ori appendunt, 


432 


Nec tacenda eft utilitas przcipua , quam ad 
corpora fuftentanda fuis carnibus afferunt T'e- 
ftaceorum plurimz fpecies . In Provincia , Cur- 
tana di&a , apud Pariam conchis , & Oftreis, ut 
plurimum vefcuntur Incolz , licet leporibus ; & 
cuniculis maximé abundent (Hieronym. Gilius 
lib. 16.) Aliqui Populi , referente Strabone» ; 
Oflreas in Pifcinis nutriunt , ut menfis parandas 
facilé inveniant . Cui autem latet quanto apud 
Romanos eflent olim in pretio? In hoc przci- 
pué damnandos , quód Providentiz ordinem» 
evertentes , Gule , & Vitioilli darent , qux ad 
vite fuftentationem abundé condita é mari pi- 
fÍcabantur . Multi enim ad venereos ftimulos ad- 
dendosillis utebantur. Aetio docente omnia, 
Concharum genera talem virtutem continere , 
à Poetarum commentis indicatam ; cum affe- 
runt Venerem, vel natam in concha, vel in con- 
cha cimbz loco , Ciprum profeciffe. Plerique 
veró , ut gulam explerent , Lucullo non abfimi- 
les , qui lautiffima ccena dies omnes claudebat , 
omnium Elementorum tributis comparata , five, 
verius dicam , Trifauci Cerberi , & Geriones 
triplici abdomine ventricofi femper expetebant, 
quas vocabant Viduarum cupedias ad faporis 
praftantiam indicandam, pretiolicet enormi 


- feu verius dicam luxurie füperbieque pratex- 
tus eft , qux ut hzc , & alia ornamenta , ceu va- 
- Jetudinis gratis ; auro argentoque inclufa often- 


comparatas (Celius Rodigin. 27. lect. cap. 23.) 
Quamobrem Seneca lib.24. ep. r1. in turpe hoc 


tentur , efficit , amatorum potius illicie, quam 
fanitatis tuenda inftrumenta ; aut amuleta mor- 
borum. 

Laudabili autem ufu in Stemmatibus often- 
tantur, vel argento, vel auro, vel coloribus cia- 
neis decorate , vel fafciis purpureis diftinctz , 
vel aureis Zonis circumfepte.Collocantur etiam 
inter Aquilas , & Leones, Animalium Princi- 
pes»ad celebrandas , vel Profapiz dignitatem , 
vellongiffimas per Terrarum Orbem excurfio- 

. nes vel in mari clafficas pugnas, quas abundé 
relatas agnofcet curiofus Le&or in cap. 3o. Vo- 
luminis, quod Marcus de Vulfon erudite con- 
Ícripfit, Eadem é coeno , ubi vilía nacalia for- 
tiuntur ad nobile faftigium evexit inclitus Gal- 
liarum Rex inter Ludovicos XI. cum Equites 
S. Michaelis di&os;aureo torque infignivit con- 
chis fimul connexis efformato, additoque numi- 
Ímate, in quo S, Michaelis imago Tartareum» 
Draconem vulnerantis videbatur, revocaus hoc 
ritu in omnium memoriam Pietatem Caroli Se- 
ptimi Regis erga eundem Archangelorum Prin- 
cipem , cujus patrocinium fibi fpondens, imagi- 
nem in vexillis oftentando , victorias Terra Ma- 
rique ex hoftibus fe relaturum fperabat, ut retu- 
lit ; cum illum apud Aurelianenfem Urbem fibi, 
& Galliarum incolumitati in aere dimicantem» 
vidit(Scev.& Luis de Sain.Marth.Hift.deFranc.) 


gule vitium invehens: Quaztum (ait) ex tot 
Concbyliis tam longe advetiis per iffum floma- 
chum inexplebilem labitur? Quibus malis, ut 
mederetur lefpublica, LexScauri, & Popul: 
Cenforum fuit, Conchyliorum ufum prohibens 
canis , ac ea ferenti poenas perícribens. 

Ad memoriam hic revocantur nunquam fatis 
damnandi mores , quibus eifdem utuntur foemi- 
ne. Variosautem illarum ufus recenfere quis 
poteft ? Capitis fatis licet concinnato , & cirru- 
lis floribufque abundé calamiftrato Cochleas 
addunt, infimbrias, intenias, & criítas cit- 
cumponendo , zec putazt onera , ut inquit Am- 
brofius ,/7 preziof2 /£at . Ex iiídem , & gagata- 
rum globulis multe monilia , & cingula conte- 
xunt , praefertim viduz , Rondeletio narrante», 
apud Gefn. 629. quz lucus tempore nonnifi ni» 
gris candidifque ornantur. In Infula Cumana 
ex Conchis Monilia, & ex Cochleis corollas , 
& armillas pauperes foeminz fibi comparant,ex 
margaritis veró ditiores: in Brafilia Barbarorum 
foemina circulos buccinis diffe&os bracchiis 
aptant , ita ut membris hinc inde intumefcenti- 


bus nunquam extrahi amplius poffint, aliqua 


autem auribus, labris, geniíque perforatis ap- 

pendunt. Ex Epiftola P. Petri Martini, quàm 

retulit P. Gobien in Actis eruditorum Trevoltii 

impreffis accepimus in Ora Pifcariz Mercatores 

Ollandos à Piícatoribus Buccinas emere , quas 
O o pa- 


433 


patrio idiomate Xanxus appellant , eafque ad 
Regnum Bengalenfe transferre , ubi ex illis plu- 
res circulos demunt, quos bracchiis, & cruribus 
Barbarorum Foeminz tanquam Armillas ad or- 
natum aptant. Apud Gallos in Utbe Agdeli- 
neas formant , referente Fabro ; uas gaffant ad 
pompam , € decorem . Eis utruntur in fucis Gre- 
corum mulieres , in fucco pomi citrii diffolutis, 
& fublimato , vel adipe gallinaceo permiftis : fic 
enim facies fplendidiores , & candidiores effici 
putant. Verüm omnium amores fibi vindicant 
Margarite. Nec folum Columbus hoc agnovit 
in Infula , cui nomen Gratiz dedit, ubi poft diu- 
turnos in mari labores, & vitz difcrimina pri- 
müm appulit ; Americanas Regiones invifens , 
cum magnam vidit Margaritarum copiam à ni- 
gris foeminis pectore brachiifque nudatis often- 
tari. Foeminarum faflus, & vanitas cum ipfis 
nata , delicias Margaritarum huic fexui in Mun- 
do muliebri veluti precipuum Elementum re- 
cenfet , & mulieres fe non putarent, fi Marga- 
ritis carerent, Nonne , & Ifaias cap. 3. verí.23. 
in Mundo muliebri eas recenfet? Illis utuntur 
quamplurimg non pudicitiz tuendz , ut Puelle 
Bengalenfes , quz contra violentos fatis munit 
ubique incedunt , fi candidis margaritis ornen- 
tur; fed ut amatori potius fint incitamento , & 
venalem fuam pudicitiam hac edera produnt , 
dum pulchriores judicari ftudent , fi tamen pul- 
cha dicenda eft , ut cum Tertulliano loquar , de 
habitu Mulier. cap. 53. mulier, habitu meretri- 
cio velata,quo potius oftentantur corpora,quam 
veftiuntur inquit Solinus. Longis Margarita- 
rum lineis collo pluries circumductis vanitatis 
mancipia efficiuntur , quarum tamen licentia, ait 
Seneca lib. de benef. cap. 9. zn fatis viros fub- 
jecerat , niff bina . ac terna Patrimoutia auribus 
fingulis pependiffent à Fuit olim amentiz pom- 
pa, càm veriore luxuria, quàm triumpbo (Pli- 
nii verbis utorlib. 17. cap. 3.) Pompei imago 
Margaritis gemmifque teffellata Romanis Civi- 
bus fpe&anda exiftebat in foro, verüm longe 
majorem fceminarum ftultitiam dixerim cum 
eifdem onuftz incedunt , in quavis corporis par- 
te eas oftentantes, ut olim Lolia Paulina, Cleo. 
patra , & delicatuli Parthorum Oratores , quos 
Romz vidit Tertullianus de habit. Mulier. c. 5. 
babentes in Peronibus Untones . 

Heu monftrofa Vanitatis foeminez deliramen- 
ta! Quz concharum excrementis fuperbiunt , 
pulchriorefque fe credunt . At cedo Margaritas 
plurimi faciendas effeapud homines, eafque» 
adeó pretiofas exiftere , ut omnium amores fibi 
meritó vindicent, Numquid idceó foeminarum 


Mufzi Kircheriani 


ornamentis addendas quis dicet , magna num- 
morum vi ; qui Natorum alimento, Familiarum 
confervationi, & Populorum bono debentur, 
comparatas ? Jure Plinius lib.9. cap.54. in hanc 
Gulz , & Luxus libidinem invehitur, ubi fic ait; 
Jed quid bac parva commemoro ? cum populatio — 
morum , atque luxuria , non aliundé , quam as 
Concbarum genere proveniat? Iam quidem ex to E i 
ta rerum Natura damnoffffmum mare eff, tot »5B 
dis , tot menfés , tot pifcium Japoribus, quibus pre- 
tia capientium periculo funt . Sed quota bac por- 
tio eff reputantibus Parpuras , Conchilia , Mar- 
garitas? Parum fcilicet fuerat in gulas condi M a — 
ría ntf manibus , auribus , capite , totoque coy- i4 
pore à faminis juxtà viri/que geffarentur . Quid Y 
mari cum vveftibus? Quid undis flu&Hibu[que cum — 
vellere? Non recló vecipit bac nos verum Natura, | 


nifí nudos .. Effoff tanta V entri cum eo Societas y — 
quid tergori? Parum eff niff quo vefcimur y peri-. 
culis etiam "vefHamur. -Adeó per totum cerpus 
anima bominis qu&ffta maxime placent . 

Hujus tamen objurgationis aculei non mari 
debentur , ubi Teftacea nafcuntur, fed eis abu- 
tenti, quoniam (docente D. Ambrofiío) sibi] Na- 
tura deliquit , alimenta dedit, non vitia praftri- — 
p/ft. Hxc agnofcens Alexander Severus, quum 
quidam Legatus uniones duos uxori ejus per ip- 
fum obtuliffet magni ponderis , & inufitatz 
menfurz, vendi eos juffit;qui quum pretium non - 
invenirent, ne exemplum malum a Regina na- 
Ícerctur ; fi eo uteretur , quod emi non poffet , 
in auribus Veneris eos dicavit . ( Z/ius Lampri- — 
dius i2 ita Alexandri, ) E 

Quàm veró faniüs utuntur Margaritis Precla: | 
re ill mulieres ; à quibus in templis Altaria, 4 — 
facrzque Imagines eifdem decorantur. Egit. 
hoc inter ceteras Diva Elifabet Hungarie Re- 
gis Filia, & Langravii Uxor, cum in Templo 
Margaritis , & gemmis onufta patibulati Numi«^ 
nis effigiem plagis cruentam infpiciens , vanita- 
tis pertaefa , pietatemque edocta in teftimonium 
peenitentiz, quz fuerant Mundi, & carnisarmas 
malitizque inftrumenta , pro tabernaculi-orna-|- 
mentis Deo Optimo Maximo dedicavit. (San- 
deus l. 4. pag. 304. E 

Non igitur humano Generi tam varie, ac - 
multiplices Conchyliorum fpecies ad inutilem | | 
pompam Natura produxit ; fed ad laudabiles. 
ufus, inter quos, vel unicus illam maxime com- | 
mendaret , quo ejus in producendo prodigiofa; 
fertilitas  fivé , ut verius loquar , Divini Condi- 
toris Bonitas , & magnitudo ctiam in Rebus mi- 
nimis oftentatur , 


| 


PARS . 


434 


PARSSECUND A. 


Deferibuntur Teflacea in Parte quarta 
delineata . 


Rduum profedó opus aggre- 
dior , & quafi in fpatiofo 
Pelago vela folvens , nau- 
fragium potiüs mentis ti- 
mendum effe , quàm animi 
relaxationem | fperandamo 
agnofco. Ea enim eft Te- 
| flaceorum copia fub undis , 
ut deficientibus verbis, fingulis vel folum no- 
men imponere Eloquentia defperet. 44e faci- 
lias ef Nature facere , quam bomini recenfere » 
ut cum Philofopho loquar. Ad eorum Claffes , 
fivé Genera folümrefereada, velamplo volu- 
mini deficerent paginz , & quivis calamus, licet 
inífcribendo velox, à labore deterreretur. Ut 
igitur Gruis, & Vulpis coenam non inftituamus,; 
inepté loquendo , cüm ad animi relaxationeq 
loquendum eft ; fele&as Cochlearum Teftas in 
przfentia oculis fubjiciam, ne ia cognofcendo 
animus defatigetur. Oculorum enim proprias 
eft cognitio Rerum , que Turbam faciunt, ut 
funt Flores , Plumz , Lapides ; ac Teftacea. Di- 
vidam itaque omnia in tres Cla(fes,Univalvium 
videlicet , Bivalvium , & Turbinatorum , & in 
qualibet eorum ea in confpeétum dabo, qua di- 
-verfitate Formarum , aut Accidentium notabi- 
liter  conftanterque variata in omnibus , vifa, 
mihi funt omninó fpecie differre. 

Privantur quidem przcipua venuftate, cüm 
in paginis delineantur , cm enim unicam par- 
tem femper. oftendant , alie celantur , quibus 
fpectabiles adeó funt , ut non facilé , que nam 
earum fit pulchrior poffit oculus definire. Imó 
cadaver potiüs oftenditur à calamo , dum hic 
negando colores , eo privat decore , qui etiaims 
Anim: pulchritudinem in Hominum vultu de- 
pingit ; amoremque allicit oculorum. 

Oble&abunt nihilominüs quoquomodo ex- 

| preff , ut Lifippum monetz , celeberrimum il- 
lum ftatuari* Artis peritum , folitum ex mani- 
pretio cujufque ftatuz denarios deponere au- 
reos fingulos ; illum quidem , ciim fexcenta , & 
' decem opera ab ipfo facta memorix in monctis 
revocabat , nos veró , dum à fingulis ingens fi- 
miliem Teftarum numerus à fummo Opifice in» 
| amplo Oceano difperfus publicabitur , de qui- 
| -bus meliüs, quàm de Lifippi fignis Plinius di- 
ceret Zauta omnia effe Artis , ut claritatem po[- 


"E di» 


fent dare , vel/fugula . Sunt enim , ut facies Ho- 

minum de quibus loquens in O&avio Minutius 
Felix: Eadem , ait , ffgura omnibus , fed quedam 
unicuique lineamenta deflexa ffc , & /fmiles uni- 
verff videmur , C inter fe /£nguli diffimiles imve- 
aimur . In omnibus Turbinatis , ut de reliquis 
taceam , linez fpiralis circumvolutiones vide- 
mus, nontamen in omnibus eft totidem Orbi- 
bus produ&a , nec in omnibus zqualiter appa 
rens, fed in aliquibus partim celata, partim» 
manifefta, inaliis fupra firmam bafim , quafi 
circa columnam convolura, in aliis veró fin& ul- 
lo fulcro Cochleata , in his depreffa , ac planas , 
in aliis intumefcens , & finuofa, in omnibus de- 
nique fimilis , & difcriminatim apparens. 

Defcribam igitur breviter in hac parte Co- 
chleas in parte quarta calamo delineatas ; ut co- 
lores przcipué , locus ubi generantur , & aliqua 
earum proprietas indicentur, relinquendo quid- 
quid pro comperto non eft. Erraret profedtó , 
qui alieno vultu calamo , vel penuicillo reprz- 
fentaret Heroem, Si pulcher eft fucis deturpa- 
tur, Nec Ars, fed fatuitas ad libidinem depiu- 
git, cüm loco Cyclopis deformis exprimit vc- 
nuftum Achillem. 

Ad eas autem fignificandas vocibus neceffa- 
rió utar fepius à Graecis mutuatis , nec culpabi- 
liter à puritate Latini idiomatis receditur , cüm 
aliter loqui non poffumus . Aliquibus enim 
proprium nomen non fuit ab antiquis Au&ori- 
bus impofitum , vel fi tribuerunt ; recognofci 
haud facilé poffunt , quia figuris non expreffz . 
Figure enim defcriptionibus magno adjumento 
funt; fiquidem hac ratione ipfz res velut in con- 
fpec&tum adducta memoriz, & intelligentiz ma- 
gnopere fübveniunt; Quapropter Marcellus Vir- 
gilius Latine lingue pariter, ac Greca peritif- 
fimus in eruditis Commentariis ab ipfo editis 
fupra Libros Diofcoridis , à tali laberinto recef- 
fit dicens, zibi] diffcilior. effe intota. bujufmodi 
rerum Commeutatioue quàm 12 appellatienibus bis 
concordem Veterum biflariam offendere . Subjicio 
igitur breves Cochlearum defcriptiones , quz 
Iconibus earumdem additz refpicentium oculis 
non minus oble&amentum afferent illo, quo 
Enea ab armis fibi à Venere donatis afficicba- 
tur , dum 


Qo :5 AM «a- 


435 


Maravigliando al ffn fopra lo feudo 
Si ferma y e l'indicibil artiffcio 
Ozd'era inteffay e l'argomento efplova , 


CLABSTSE 


Continens Univalvia non 
J urbinata, 


Nivalvium non Turbinatorum agmen dus 
à J cat Nautilus. Talis dicitur àverbo Gra- 
co Nautilos quo Pifcis , & Nauta fignificantnr . 
Ab hujus tefta navicula reprefeptarur eminenti 
puppe in fe ipfa aliquantulum reflexa. E fundo 
Maris per aqua fuperficiem velificat , membra- 
nulam mirg tenuitatis tanquam yelum exten- 
dens , vefpertilionum alis fimilem ; quam duo- 
bus primis brachiis fuftinet,& quatuor aliis fub- 
remigans media cauda uti gubernaculo fefe re- 
git. Triplicem Nautilorum fpeciem aliqui af- 
ferunt , una tamen earum à Cochleis , que Um- 
bilicatz dicuntur non differt, ideó duas tan- 
tüm fpecies diverfas agnofcimus . Qui nunc 
defcribitur ad fecundam pertinere dicitur ab 
Ariftotele , fed quia é voluntate pendet hic or- 
do, illum , qui dicitur ad primam fpectare n.1 3, 
deícribemus . Uterque eorum cüm per mare ve- 
lificat folet aqua teftam implere , fi quid pavo- 
ris interveniat, ut facilius demergatur , ad vi- 
tanda hoc modo pericula, afcenditque rurfus 
teftam convertens ; quam humore exonerat in- 
duftria admirabiliori ea , qua Navium fentinze 
fordidis aquis evacuantur. Quapropter Arefius 
Epifcopus Dertonenfis eleganter illum defcri- 
bens ait . | 
Non bà ferro à bitume 0 tela , ó trae 
Ne mai del navigar apprtfe l'arte 
Un Pefce in Mar ; e pur Noccbiero, e Nave 
E di fe ffeffo , e in qual/fuoglia parte , 
Che il vento foffi , egli di nulla pavue 
Né fuar di sé brama timeue , 0 farte. 
Ab eodem Navium fabricam , navigandique» 
artem defumptam Oppianus affirmat, Pompi- 
lium illum effe ajunt Euftatii fabulz, converfum 
ab Apolline in Pifcem ; ideó Pompilum à Lati- 
nis vocatum. Porcellanam eum dixere Galli, 
co quód illam , ut diximus Capite XI. ex ejur te- 
fta aliarumque Cochlearum ab Indis confici ex- 
iftimaverinr. Alii veró concham margaritife- 
ram appellarunt , non ex fcecunditate qua Mar- 
garitas producat , ut falsó putavit Auctor Mu- 
fxi Septaliani, & Bellonius, ideó à Rondeletio 
redargutus , fed ex colore ; quo Margaritis affi- 
milatur , Videtur enim maffa quedam é Marga- 
ritis compatta ; habens in exteriori facie operi- 


hibet, quam cum egregio Poeta Taffo obfer- 


Mufzi Kircheriani 


mentum, aut caftaneo colore circumtectum, aut 
albo, qui primüm ametifthinum induens, ino - 
janthinum fubnigrum degenerat in ea parte,que 
teft aperturam verfus refle&itur. Apud ]aba- 
dium Infulam , & in Mari Sinenfi generatur, ubi 

Ars pretium illi addit egregiis Florum , & 
Avium czlaturis , foliataque pictura. 

, Subbhoc numero in altero latere ejufdemo — 
2 aperto interior fabrica patet, quz in tri- 
ginta , ac plures concamerationes dividitur , Ex 
unainaliam pro libito Animal tranfmeare pu- 
tarunt aliqui ; per fiphunculum quemdam , quo 
in omnibus adirus patet ur in inguftiorem fem- 
per, & magis intimam flationem fecedens pe- 
ricula tutius evitet, Hoc fuayiter ad Arni ripas 
cecinit S$trozza dicens , 

Gode egli folo un gran palagio altero 
Di gemmata ,e mirabile firuttura 
Ed bà quaff à noffr'onta , ove dimori: 
E fale ; efanze ,e ritirate ,e fori . 

Verüm quia foramen illud vix fubulz exili adi» 
tum concedit , & Animal in latiori parte Teftg, 
ut offibus caro, conjungitur, credendum hoc 
minimé eft, Ad alium porró ufum Natura eas 
confiruxit, ignotum tamen, nec unquam ab Au- 
&oribus Nautilum defícribentibus ad trutinam 
revocatum, Ego quidem , ut meam fententiam 
feram, ad motum infervire mihi füuadeo, ut Ani- 
mal facilius poffit in aqua fupernatare,& fub un- 
dis prolibito circumvolui cum . *... 

Egli fol nae , &v eglifo) Noccbiero 
Iperigli del Mar fcanza pii volte ..— 

Sed de his valdé dubiis fortaffe alibi .. Certa, 
nunc perfpiciamus Pars igitur externa induitur 

tunica quafi offea caftaneo colore maculata . In- 

terior veró unionum apparentiam fivé gemma | 

Opali variam ad varias luminis reflexiones ex- 


yaáns. i 
——- bor azzurra , Cv boc vermiglia 
Direffi , ef colora 12 guife milley 
Sic buom fempre drver[a d fela vede : 
Qualuuque volta à ríguardar la viede , 
Cosi piuma tal bor , che di geutile 
Amorofa Colomba 1l collo cinge 
Mai non ff [corge à fe ffelTa /fmile , 
Ma in diverff color 4l Sol f£ tinge . 
Hor d'acceff vubin fembra un monile 
Hor di verdi Smeraldi il lume finge 
Hor inffeme gli mefte ,€ varia, e vaga 
In cento modii riguardanti appaga . | 
^, Concha, Patella dicta à Latinis, Lepasà 
3 - Grazcis, quafi fquama faxorum , quibus 
femper adhaeret. Multiplex illa eft , fed omnes 
duabus claffibus comprehendit Scaliger. Alte- 
ra earum illascontinet quarum in medio vide- | 
tur prominens centrum , ut in Clypeis Umbo; | 
- ficuti | 


Clafsis Duodecima . 


ficuti apparet num. 4. inaltera veró numeran- 
tur magis depreffe, ut num. 5. 6. & 7. Diffc- 
runt aliqua notabiliter à czteris foramine quo- 
dam , quod patet in fummitate ad reiiciendas 
partes. inutiles nutritioni ; ut in Echinis. Ca- 
rent motu progreffivo, moventur tamen attol- 
Jendo aliquantulum teftam ad humorem facilius 
attrahendum , & fi àfaxo divellantur vitaar 
'amittunt. Expreffam fub hoc numero dicitur 
Cypria quia in Cyprio mari, ut plurimüm gene- 
ratur , habet rimas equaliter divifas, & à cen- 
tro ad Circumferentiam re&é extenfas . Colore 
eft luteo in externa facie , in exteriori albo, Ip- 
fa veró apertura fivé bafis non ad amuffim ro- 
tundatur , fed panlo longius ex altera parte fere 
rocedit. 
.Patella indica major, colore Margaritz fub- 
4 lucidz in parte gibbofa , in cava livido, 
fanguineis maculis bellé diftinto . 
Patella candida ubique ftriis valde eminen- 
» tibus dictincta certo numero , & ordine» , 
at in multis exdem ftriz funt minus notabiles. 
6 Patella reticulata,quafi retis foramina often- 
?  densconítauti proportione à circumferen- 
tia ad centum diminuta , luteo colore, aut ci- 
nereo. 
Pulcherrima hzc eft colorum varietate;qui- 
T bus depingitur. Circa centrum aliquz li- 
bez fubnigrg in girum duáz , album , quo tota 
tegitur exornant , ubique à pundis nigris , rü- 
beis , lavifque diftintum . 
Plures qua delineari poffent omittuntur,quia 
folüm propter colores interíe diverfe. Ia ali- 
quibus pars concava videtur cruore imbuta , ia 
aliis purpureo, aut flavo,aliqua faciem nigram, 
vel cineream , aut ad pullam accedentem often- 
dunt,in cujus fummitate nota eft violacea,quam 
multi vocant Oculum Hyrci . 
9 Tubuli , aut Siphunculi maris, Dividuntur 
ab Aldrovando in quinquefpecies, inter 
quas duz funt przcipuz. Hi mole majores no- 
men trahunt à forma aliquantulum curva , ut 
dentes canis , vocanturque Dentales ; funt ro- 
tundi , & ftriati ; albo colore aliquando labecu- 
lis pallidé rufefcentibus maculato , 
Anrales dicuntur alii ejufdem formz , fed 
9 parviores , Falsó putant nonnulli é maxil- 
lis Pifcis Dentalis cecidiffe; in eorum vacuitati- 
bus vivit Vermis cum ipfis generatus : funt ro- 
tundi, & expoliti. À Dentalibusdiftinguuntur 
parvitate molis ; & colore ; quem ut plurimum 
rofeum habent; aliquando lineis pullis in bafi 
commiftum . 
1 o Auris marina , fic dida à fpecie auris 
| humang , quam haber. Dicitur à Bel- 
lonio Patella major; quia Patelle inftar faxis ad- 
haret. Oftendit in parte extrema. principium. 


436 
linez fpiralis , in qua patent foramina aliqua, , 
quó magis ab origine diftantia , có majora, & 
magis eminentia, per quz Animal humorem, 
exugit; Lurea eft , ut plurimum externa facies 
rubiginofis notis maculata, fivé ut fex fordidé 
rufefcens , colore pallidé viridi afperfa. Afpera 
eft, & inzqualis ob quafdam ftrias, quarum» 
etiam maximz profundius fulcantur, 
Ejufdem auricula pars concava, in om- 
I1 nibus femper fpectabilis , aliquando 
enim videtur Margarita orientalis decor , ali- 
quando ZEneus color argento miftus , aliqui 
veró diverfas Opalitin&uras juxta varias lumi- 
nis irradiationes indicant , | 
Pacella optimé levigata ; Uberis papil- 
17? jm exhibet,nunquam hujus figurz mo- 
lem excedens. Invenitur apud Canarias Infue 
las , quas Fortunatas appellamus , in qualibet 
parte lactis albedinem induit , perípicuo fuco 
circumtectam , 
Nautilus fivé Nauplius num,r .indicatus; 
1 3 vocatur etiam Italicé Po/po M ofcardinos 
aut Mofcarolo . Nafcitur in Adriatico Italiz ad- 
jacenti ; illumque inter Sepias Pifcatores depre- 
hendunt propé litorales fcopulos , ubi trequen- 
rer pafcitur, & prafertim maris ficuli, Tcftao 
illi et valdé fubtilis folioque papyraceo fimilis, 
pellucida , & fragilis, lacteo colore imbuta. Na- 
viculam exprimit tribus partibus compacta, ; 
nempé lateribusbinis, & carina, inqua ftriz 
canaliculatim ubique du&z terminantur , illame 
que dentibus afperam reddunt , colore luteo ; 
aut pullo diftinctis, : 1 
Exprimuntur fub hoc numero nomine» 
14 generico Balanorum teílz , (ivé calices; 
qui feré nunquam foli , fed multi conjunctimo 
generantur fupra faxa , ligna , aliorumque» 
Oftreorum teftas , ut plurimum cinereo colore ; 
aut carneo , vel vinofo , 
Hzc Balanorum tefta à fuperiore in his 
15 differt;primó quód huic anguftior aper- 
tura , fecundó Peponum inftar incifionibus qui- 
bufdam fatis profundis feré equaliter in multas 
partes dividitur. Color illi eft ignaviter Rubi- 
dus. Invenitur in fcopulis , | i 
, 6 Echinus marinus , fic dictus à Gracis, eà 
quód vas quoddam ad hauriendam a- 
quam adhibitum exprimat . Cordi vald fimilis 
eft aculeis admodum raris parvifque contecto , 
Vocatur etiam Echinus Spatagus, colore ter- 
reo. In profundo mari pafcitur , undé difficili- 
ter obtinetur, 
I Echinus alio nomine dictus Carduus ma- 
I] risfive Calyx Echynatus caítanez ma- 
ring é colore caftaneo;quo tegitur. Multi etiam 
colore flavo , multi íubnigro , & rubeo inficiun- 
tur, ideó Aurantia marisdi&is. Eosin juin- 


que 


437 
que fpecies divifit Rondeletius. Tres tantum» 
exprimuntur à nobis. Hic differt à caeteris mo- 
le, &aculei* quibus armatur longiffimis om- 
nium. Quif j:e eorum eglobulo , fivé mamille 
adne/titur , ut patet in À B, & facilé in partem 
omnem eriguntur , ut Animal, ipfis utens tan- 
qüam ve&e, moveatur. 

38 Idem Echynus colore luteo ; aculeorum 
veftigia demonflrans , 
Echynus aculeis digitalem craffitiem. 
19 equantibus orbatus . Dicitur ab Arifto- 
tele Echyzo:netra Pelagia, eó quód cxteris mo- 
le aniece!lat, vivatque in abditiffimis Pelagi ca- 
vernis, Colorilli eft Tophaceus , aut Oleaci- 
nus. 
Tubuli vermiculares , fic dii à Vermi- 
É10 bus quos continent. Adhzrent faxis , 
ceterorumque Oftreorum teftis ad nafcuntur , ut 
ferpentes finé regula circumfectuntur ,. ideó 
"Turbinati dicendi non funt. Innumeros quos 
vidiad quatuor fpecies referendos duxi ABCD, 


indicantur illi, qui ut plurimum foli, & innu-- 


meris pené modis circumflexi generantur figura 
rotunda , & levigata, In E, oftenditur maffa, 
quzdam formata ab aliis , qui nunquam à cte- 
ris feparati nafcuntur , fuifque orbibus non qui- 
dem perfecté rotundis fimul conveniunt, Pars 
interior rotunda eft , externa veró feré triangu- 
laris. Colore funt albo , cinereo , vel offeo , fub 
F funt alii in longum non re&té produ&i. Figu- 
ra pariter trium laterum, quorum angulos crifta 
quadam dentata veluti ferra mirifice exornat : 
colorc badio , aut vinofo. Aliquando inveniun- 
tur rotundi , & quadam lanugine circumtecti . 
G illos indicat , qui femper quafi vifcerum maf- 
fam conftituunt, quare multi pifcium vifcera, 
crediderunt humore aliquo lapidefcente indu- 
rata. Magnitudinem à figura cxpreffam non ex- 
cedunt , ut plurimum colore fufco, terreo , & li- 
vido, fub luto fcopulis immobiliter adhzrefcen- 
tes vivunt , teftamque habent minutiífimis ftriis 
afperam, Quifub litera M , indicantur os ha- 
bent fere rotundum , & quo magis ab eo Tubus 
recedit anguftior evadit;donec in turbinem acu- 
tiffimum definat , ut plurimum carinis navium» 
adharet. 
| Patellis; fuperius expreffis alias addimus 
Al quarum prima eft Patella magna fulva 
lateribus paulatim. compreffis denfa , & leviter 
ftriata, mucrone albefcente, & nigro, 
Patella fubfufca exiguis tuberculis fecun- 
TUN dum fitiasexafperata. — 


2, 3 Patella alba ftriata vertice intorto. 


24. 


to. 


Patella nivea flriis raris profundis , & 
inequalibus donata vertice fere acu- 


."Mufzi Kircheriani 


25 Patella nigra magna tenuiter admodum» 
ftriata. 

2.6 Patella oblonga denfe ftriata. Hanc mi- 
"iátam vocant ZMartinus , Lifter forfan 

ob maculas, quibus fine ullo ordine difpofitis 

condecoratur , | 


2'] ) Lepas ampla ftriata colore fübalbo ma- 
$8 culis furvis notata . 


Patella levis fufca in acutum mucronem» 
veluti conus définens . 

O Patella fere quinque ftrigibus radiata , in 

3 parte concava levis, & pellucida cum» 

macula nigra in centro . 

Patella ingens nigris latifque maculis in- 


3 I fignita. 
Patella mucronata ; Habet enim mucro- . 
5 nes acutos in girum ita difpofitos, ut to- 


tidem breviores fint , quot funt longiores alter- 
natim porre&i. Umbonem effingit in centro. 
Pars concava ex albo plumbea illi eft. Gibbo- 
fa cum fanguineis , & fervis maculis deturpata 
Echynus complanatus,tertiam digiti par- 
33 temvix equans in craffitie . In ejus par- 
te fuperiori forámen patet , circa quod ftellulam 
efformant quinque radiorum pene innümera fo- 
raminula adeo angufta , ut nec equina feta per- 
meare poffit. Aculeis orbatus albus apparet. 
Hoc teftaceum in genere patellarum vi- 
3t (umet comprehendi poffe. Adhazrebat 
enim tenaciffime cortici Teftudinis, quam é ma- 
ri Adriatico Bononiam tranftulerunt Pifcatores. 
Teftacco giro in ovalem figuram extenfo, non 
plano fed gibbofo ita formatur , ut fex levibus 
conchis videatur compactum; totidem etiam ha- 
betradios , quinque incifuris feu crenis diftin- 
étos, à quibus concha illa indicatur ; in centro 
ejus quatuor alie conchule fubtilioresaffurgunt, 
ita fimul compadtz , ut indicent os in crucis fi- 
guram efformatum . Has Animal fub tefta la- 
tens modó aperit , modó claudit ; ad aquam feu 
attrahendam, feu emittendam. Spatiolum in- 
ter duas cochleolas, & girum folida membranu- | 
la obtesitur. Color eft illi ubique fubalbus. 
Portionem delineavi arundinis in litore 
35 Ani reperta ; cujus fuperficiei tenacif- 
fime adharent Balani fine ullo ordine difpofiti 
quorum unus fub numero. : 
6 Apparet microfcopio au&us.. Etiam hic 
39 videtur compofitus fex conchis ftriatis 
fed inzqualibus , fpatiolis interjectis planis ; & 
levigatis . In cjus apertura quatuor veluti fqua- 
m3 teretes, & acuminata ita proruberant ut os 
animalis inclufi , cui adhzrent , in modum cru- 
cis efformant. Color illis eft fübalbus in amethi- 
ftinum propendens, 
35 Àp- 


- E». 


ims 


- 


| fes partes dividatur minores femper, & mino- 


Clafsis Duodecima . 


Apparet intima bafis ejufdem Balani . Vi 
3T deu: illa quafi placenta alba ex dura» 
tefta formata. at tota canaliculis perforata , qui 
àcentro originem trahunt, & quo magis à cen- 
tro recedunt , ampliores funt ; ubi autem perve- 
rint ad circumferentiam , inflexi affurgunt intra 
reliquas teft partes ; in quibus quó magis aí- 
cendunt , eó anguftiores evadunt. 

9 Teftaceum Anonimum nifi ad Tubulo- 
3 rum genus illud pertinere velimus exi- 
ftimare. Nomen illi impofuit Author eruditus , 
fed non exprimendo in noftris paginis. Radici 
affimilatur rotundz , & inflexz ubique fere le- 
vigatum totum albefcit. In inferiori parte fi- 


. phunculi inftar foramen habet. Superior veró 


- jta intumefcit ut Tholum afperum illi fuper im- 
- pofitum effe videatur ; quod angufta foraminula 


. veluticribrum reddunt. Illud à nullo Authore 


expreffum inveni, antequam e meo ftylo pro- 
diiffet. In nullo mufeo affervatum vidi przter- 
quam in prediviti, & pteclariffimo Sereniffimi 
Magni Ducis ZEtrurie ex Amboino infula re- 
ceptum. | 

.4 Aliud oftreum parvum quidem , at non. 
39 parum elegans Teítaceorum Agmen 


claudat Oftreum curiofiffimum nuper ex Hol- 


landia habitum , nontamen apud Hollandiamo 


. natum. Illud eft ut in lamina apparet ( mole 


gas 


quidem non parum auctum , ut cjus partes di- 


ftin&ius exprimerentur) cornu fimile Árietis , 
at magis circumvolutum . Ab ore ad mucronem 


| ita extenditur, ut quamplurimis incifuris inplu- 


res, decrementi proportione perfe&té fervata , 
qualis in helice apparet ; prout magis in mucto- 
nem anguftatur. Teftam habet candidam fra- 
gilem,& aliquantulum propter tenuitatem tran- 
fparentem . Curiofus ejus intima luftrandi (vi- 
debam enim in parte fuprema A B, cavitatem fi- 
milis concha perfecte rotundata , & inftar globi 
bifariam divifi,ubi foramen erat auguftum in À) 


bina diffecui ; & ; mirum dictu ; in toto ejus am-: 


bitu triginta numeravi hujufmodi conchas , feu 
femifphericos globulos , ita in tubi cavitate di- 
fpofitos , ut alter alteri füperimpofitus effet de- 
bito fpatio inter utrumque relicto, poft foramen 
omnibus anguftus canalis inerat , qui é fuperfi- 
cie convexa fuperioris propendens ad conca- 
vam fubje&i fere perveniebat. Tres hujufmodi 
conchas delineavi fub numer. 39. expreffas fub 
chara&eribus C D , quorum canaliculi feu fi- 
phunculi in E . Color interior eft argenteus feu 
margaritarum ut in Nautilo indico. An hac 
feries fornicum feu concamerationum , fpheri- 
carum hujus Teftacei illud munus exerceant , 
quod in Nautilo ejus fepta ; feu Diaphragmata , 
Quis affirmabit? rationem enim hucufque non 


439 


inveni,qua ad dubitationes meas evincendas fa- 
tis effet . 

Ha&enus de Teftaceis Univalvibus, qua ex 
variis Maris littoribus curiofa obtinuit Indu- 
ftrià , nec ab omnibus rerum naturalium Hifto- 
ricistelata. Explicanda nunc eft fecunda Bi- 
valvium Claffis copiofior proculdubio , & pul- 
chrior. 


Ci, A05 ST S. IL 


Continens Teffacea Bivalvia.. 


I Oncha, Mater unionum dicta,aut Mar- 

! garitifera , à Margaritis , qua. gignit . 
Binis valvis componitur parum , & «qualiter 
excavatis, extrinfecus rugofa, & afpera, at non 
ftriata. Intus autem levis, & albefcens ex ar- 
genteocolore. Tcíta valida eft ; & ponderofa , 
pe&tinibus fimilis unicam auriculam habet. Ma- 
gnitudinem à figura expreffam , ut plurimum» 
non fuperat ; at in quibufdam Indiarum locis: 
diametro palmi longitudinem zquat , talis 


.etiam confpicitur in noftro Mufzo. Aliquando 


vifam adeó capacem , ut Pifcis inclufus feptem 
fupra quadraginta librarum ponderaret , Petrus 
Martir refert. De generatione autem Margari- 
tarum inter Problemata aliquid przlibabimus. 
Hic tefta tantüm iafpicienda, in qua nafcitur 
Margaritum , quod falsó dicitur Unio à Latinis 
ab hoc, quó2 ab una nafcitur Uzus, ut Marbo- 
deus , & Albertus cum Solinoopinati funt: Ex 
qua licet falía opinione , verum intulit ingenio- 
fus Auctor ; cum in Concha unionem pinxit , ut: 
dicaret Sereniffimam MariamToannam Bapti- 
ftam Sabaudiz Ducem , Matrem effe , ac Tutri- 
cem Victorii Amedei Secundi , appofita Epigra- 
phe. 44 Coronas educat Unum . Unionem dici , 
quafi Unicum, quia zuzquaem due totaliter f£mi- 
les imveniuntur, verius dixit Plinius . Satis enim 
comprobatum eft plures,& quidem magnos ali- 
quando fimul generari , ut videntur in preclara 
Concha confervata in Mufzo in qua plures 
Marearite Teítz adnate videntur, Centum , 
& viginti Gafpar Morales coram fuis militibus 
numeravit in alia. Americus Vefpuccius in epi- 
ftola ex Indico litore ad Hifpaniarum Regem» 
miffa , Q/freolas ( inquit) zoznullas , in quibus 
nafcuntur , Mercati fuimus , ubi in quibu[dara 
centum , Qv triginta uniones , 1n aliquibus «veró 
non totidem reperiebuntur . In Infula , quz voca- 
tur delle Perle in Mari S. Michaelis dicto , adeó 
pro comperto hoc habent Incolz , ut foecundi- 
tatem. Concharum hujufmodi, & Gallinarum 
omnino fimilem dicant , qua ficuti ab iftis Ova; 
fic ab illis Margarita fucceffivé ; & quafi ftatuto 
tcm- 


439 
tempore mature emittantut. Qua nam autem» 
magnitudo illis à Natura perfcripta fit ; affirma- 
ri non poteft. In diverfis Maris finubus diverfe 
generantur, ut in variis Mundiplagis variz funt 
Arbores , Flores , Fructus , & Animalia : Inter 
ea alterum alteri antecellit , & quod in aliqua, 
Regione minimum apparet , alibi comparatum ; 
videbitur ficut inter Viburna cupreffus , Petrus 
Martyr multasrefert Turturum ovis omninó fi- 
miles, Celeberrima omnino funt illa quarum 
altera Cleopatra aceto diffolutam propinavit 
Antonio, ut experiretur in gloria palati quid 
faperent Margaritxz, in qua unico hauftu opu- 
lentiffimum Regnum deglutiebat , alteram veró 
in binas partes diffectam nefcio Quis Veneri fa- 
cravit, quarum fingulz centum fextertiis ; vi- 
delicet bis centum , & quinquaginta mille au- 
reis fcutis, ut Budzus affirmat, pendebantur. 
Gonzales de Oviedo. unam obtinuit rotundam ; 
& pondus viginti fex ceratiorum habentem, 
Aliam emit Petrus Arias de Avila in continenti 
Occidentali Indica Gubernator, anno 1 525. pi- 
riformam exprimentem , ac pondus triginta ce- 
ratiorum fuperantem ducentis aureis nummis , 
Romz quadraginta quatuor mille fcutorum pre- 
tio alia nuci avellanz fimilis vendita fuit, & Ma- 
ximilianus Tranfilvanus cum per Terrarum Or- 
bem peragraret in epiftola quadam retulit binas 
Margaritas ovi anferini molem equantes  qui- 
bus cujufdam barbari Regis corona ditabatur. 

In variis autem maris partibus generantur 
Margarite . Sunt in Britannico , in Scotico , & 
Americano, verüm quia colorem lacteum often- 
dunt , nec nitidz funt , ut Orientales , parvi ha- 
bentur. In Provincia Caindü cui Tartarorum 
Rex dominatur , candide naícuntur, licet pa- 
rum rotundz , in quodam lacu cum falfedineo 
maris mifto . Apud Infulam Zipangu dicam ru- 
bicundas , magnas, farifque rotundas expifcan- 
turIncole. Pratiofiffimz veró funt, quz apud 
Indicas plagas obtinentur. Tres autem funt fi- 
nus maris ceteris foecundiores parvarum Mar- 
garitarum , qu& dicuntur 4j/giefre . Primus 
nempé Sinarum Regno propinquus .4/z40 di- 
&us, fecundus propé Armuzie Regnum in Ara- 
bico mari, nbi Giz/faz vocatur. Tertius inter 

caput Comoriti ; & Infulam Taprobanam , ubi 
Pifcaria à Margaritarum pifcatione dicitur tota 
illa terrz plaga ; quz caput Comorini dividit à 
firtibus proximis Urbi , cui nomen 427r , ubi 
Incolz dicti Paravi indociles , & inermes Con- 
chas Margaritiferas ad vitai alendam continuó 
expifcantur, Nec impari periculo, aclabore» 
eas hoc modo fub aquis quaritant. E navicu- 
lis,quas ponderofis faxis veluti anchora firmant, 
ad ima maris ducentis feré palmis profundi de- 
Ícendunt , alligato lapide pedibus ; ne ob unda- 


Mufzi Kircheriani 


rum impetum huc illuc divagentar , ibi Oftreas 
Unionum in facculo, quié collo pendet repo- 
nunt, deindé éíaxo pedesliberant, ut facilà 
Naviculam repetanr funis ductu, quo eadem fir- 


matur faxorum beneficio , novumque aerem at- 
trahant ad refpirationem perneceffarium .. Pi- . 


Ícantur autem in tranquillo mari Sole nitente» 


menfibus Aprilis , Maii , & Septembris, & quia ; 
Concharum carnibus Polipi, edacefque Piíces. 


avidé pafcuntur , folent Sacerdotes Idolorum, 
veneficis incantationibus eos colliare , ne of- 
fendantur Urinatores , folvuntque fub vefpe- 


ram , ut Pradones Margaritarum avidi , perter- 
rcfacti ab earum pifcatione arceantur. Dividi- |. 


tur deindé preda, cnjus decima pars Regi of- 


fertur, vigefima autem donatur Sacerdotibus . 
4, lelline quz dicuntur Pedatz à pedunculo 
"* quodam, quo étruncis putrefactis, tan- 
quam fructus ex arbore, pendent. Color illis 
eft albidus, aut cinereus, ex binis valvis, & 


quatuor aliis teftz partibus conftant ; Eadem fi- 


gura reprzfentat Conchas, que Anatiferz vo» 
cantur ab Avibus, quas generant juxta variorum 
opinionem. Ejuídem fpeciei ( fi quidem funt ) 
eas effe judico , licet non omnes fint hujufmodi 
avium foecunda ; neque enim inauditum eft in» 


Creta Infula tantüm bacchiferam germinare fal-. 
viam, & Chienfi folo Lentifcum refinam gisne-.—— 


re , quz Maftiche cognominatur. 


Prodigiofas hafce Conchas Petrus Pena, &- 
Matthaus Lobelius in Plantarum obfervationi- 
bus deícribentes , ajunt generari apud Orcades, | 
& Hebridas Infulas, in Tamefi celeberrimo An- 
gliz flumine , & in mulispe Scotie. Mi- 


chael Megerus agens de Volucri arborea afferit 


à fe pluries vifas pullis foetas, Hector Boe- | 
tius 1n Hiftoria rerum Scoticarum curiose fuper | 


hujufmodi Conchis inquirens , adhzret relatio- 
ni Alexandri Galli;qua affirmat veré ineis Aves 
gigni , Berzacles di&as ab Anglis , €lacbis 
àScotis. In eadem íententia eft Bodinus in» 


Theatro Nature , Aliquando hujufmodi Con- | 
cham cum ave inclufa oblatam Francifco Regi | 
refert Scaliger. Fabius Columna in Hiftoria, | 
Plantarum , Corradus Munflerus, in Scotiz de- 


Ícriptione , Olaus Magnus , Aldrovandus , fex- 


centiquealii negare non audent. Quamobrem | 


dubitandum non effe videtur, ubi veritastot in- 


fienium Virorum teftimonio roboratur. Cum - 


tamen Przclarum hoc Nature prodigium pro- 
priis oculis intuendi vehemens cupido meum» 
animum extimularet , à nobili Viro Londini 
commorante mihi amiciffimo aliquam ex iis ob- 
tinere curavi, fed Concharum loco hujufmodi 
epiftolam dedit, Mitterem libentiffimé Con- 
chas à te expetitas, in quibus Aves generantur, 
ut ais , füb mari , quod Angliz , & Scoti nir 
ra al- 


* 
L 


Clafsis Duodecima . 


ra alluit; Ac, ut verum fatear ; hujufmodi pro- 
digium nunquam audivi. Naícuntur quidem» 
vermes aliqui fub aqua non in Conchis , fed in 
putrefcentibus ligais , illifque immobiliter ad- 
herefcunt , donec ad certam molem aucti papi- 
lionum formam acquirant, qui aqua fuperna- 
tartes paulatim in Áves abeunt. Difficillimum 
tamen eft hujufmodi ligna invenire;ave(que ta- 
lesraró, & mitioribus anni menfibus obtinen- 
tur. Falfum eft , mihi crede , quod pro com- 
pertotenes, verum autem quod admiratione» 
rifuque tuam epiftolam exceperint omnes quot- 
quot à me lectam auribus perceperunt ; vale. 
Videat igitur , qui arcana Naturz perícruta- 
tur, quàm firmiter poflit alienis narrationibus 
adherere , dum adeó difcordes funt , longéque 
inter fe divagantur . Omnes quidem Aves Bri- 
tannicas ; quz Bernecles dicuntur, referunt, ne- 


| que vix Hiftoricus , aut Phificus eft ; qui earum - 


mentionem non faciat , multi tamen é truncis , 
multi é foliis arborum putrefactis , ex mucore» 
carins , velex vifcofo fcopulorum marinorum 
humore , alii nonnulli in Conchis Bivalvibus 
progenitas credunt. Eas foliis fragmentiíque 
lignorum putrefcentibus gigni poffe putat Fabri, 
có quód certum fit é foliis herbe , Ícabiofz di- 
&z , papiliones multicolores generari , ficuti é 
Bovinis excrementis , differentes Apum fpecies 
excludi experientia comprobatum effe affirmat 
Kircherus, Mund, Subter.lib. 12. fect. 2. cap. 2. 
quare Ovidiuscecinit Metam, 15. 


Delecdos ;matdatos obrue T auros 
( Cognita res ufa ) de putri vifcere paffim 
Florigera nafcuutur Apes . 


Sicuti pariter é foliis fraxini formantur Cantari- 
des, cüm enim, inquitidem Fabri, Natura, , 
Jemper tendat ad perfetiiora , Cx puriora, feparat 
purum ab impuro, €» putredinem vefpuens, ad for- 
maudum Animal meliores partes confervat . Hu- 
jufmodi generationem fortuitam effe docet Kir- 
cherus Mund. Subr. lib. 12. cap.9. eamque fieri 
beneficio feminis apri ; loci , & materiz rité di- 
fpofite . Seminis quidem non Concharum fivé 
lignorum proprii, fed aliundé. mutuati. Cüm 
itaque , inquit ille; Anates Anferefque in mari 
glaciali ftabulantes eam ovorum in glacie co- 
piam deponant, ut univerfz Europz alenda fuf- 
ficere poffent, & Sole Arictem Taurumque füb- 
cunte , difrupta glacie fimul univerfa illa ovo- 
rum congeries una rupta, fluctibufque maris in- 
voluta , hinc inde qua maris impetus patet. ad 
obvias Infulas depellatur , accidit , ut ubicum- 
que fpermaticus humor convenientem matri- 
cem invenerit , ibi vel difpofitione acris, aut 
terreni, marifve conditione ambientis ex perfe- 
&z volucrisfemine perfectam volucrem exclu- 


440 


dat. Cüm veró mari glaciali viciniores Infule 
non fint , quàm Orcades , & Hebrides Scotiz , 
uti & Hiberniz,hinc patet quomodo ia illarum 
litoribus iftiufmodi Anferes ex tam differenti- 
bus fubjectis nafci dicantur , in quibus , vel mi- 
nima particula feminis recepta plaftica virtute» 
ejufdem fermentata panlatim in perfectiffimam 
volucrem transformetur , & hujufmodi Con- 
chas fibi donatas dicit à doctiffimo P. Barilerio 
Ordinis Predicatorum, & rerum naturalium in- 
dagatore ftudiofiffimo . 

Concha Pecten dicta ob Strias, quibus Pe- 
3 inis formam exhibet. Italicé dicitur Cap- 
p4 Sandia, vé di S. Giacomo. Multiplex eft 
hujufmodi fpecies . Hzc maximam reprzfentat, 
qua à fummo cardine ad imam oram palmi lon- 
gitudinem aliquando implet, latitudo veró ad 
uacias feré decem porrigitur . E teftis altera, 
modicé cava , altera planaeft, qua folo adhz- 
rct. Utreque tefte qua parte auricz ftrictiores 
funt ; & fimiliter flriatie; ipfz autem ftriz admo- 
dum craffe , & eminentes à cardine incipiunt, 
& ad imam oram recte procedunt. Exdem ma- 
jores ftri aliis quoque ftriis minutis exornan- 
tur , quas etiam minutas in Ipíis auriculis , & in 
canaliculis obfervamus . In. utraque tefta ad 
medium cardinem fimilis finus amplus pyrifor- 
mis eft, ibi niger quidam nervus finum occu- 
pat » ipfumque cardinem maximé obfirmat. In- 
tus albet , extra ex albido , vel rufefcit , vel hel- 
vaceum colorem oftentat maculis rubiginofis , 
aut cruentatis , & in girum difpofitis in ftriarum 
partibus eminentioribus. In illis veró, qux in 
Oceano generantur , tefta hec plana multis co- 
loribus varié exornantur ; albo videlicet ; ru- 
bro , carneolo , rutilo, igneo, flavo , citrino, 
ruffeo , fübminio , iifque omnibus miro ludentis 
Nature artificio diverfimodeé difpofitis . 
4. Pars ejufdem gibbofa in longum ftriata co- 

lore alba , aliquando nigra , perfeáe ubi- 

que clauditur operculo, exceptisauriculis ; in» 
quibus patent rimulz , quarum altera Animal 
exugit humorem quo nutritur , altera reiicit 
excrementa. | 

Pectem ftriis valdé minutis fignatus. In» 
3 utraque tefta zqualiter gibbofus, aliquan- 
do in uno , aliquando in utroque latere auritus . 
Inlitore Aquitanico frequens; fub arena , ut 
tellina , pafcitur. Multicolor apparet ; omneí- 
que colores calamo pingere impoffibile eft .: 
Multos enim candidus color in externa facie» 
dealbat, multos vinofus tegit, inficiuntque alios 
colores diverfi aqua quafi diluti, & pulcherrime 
temperati , alii veró vefte pulla, & rubiginofa 
teguntur , quam lineolz, undulz , & puncta hel. 
vea, oleacina , vel furva miré difcriminant . 
Pars autem concava aliquando violaceum , ali- 

Pp quin- 


441 


quando mufteliaum , & burtum oftendunt, ve- 
luti faadracca pelucidos . | 
6 Peéten quafi planus , auriculas habens à c- 
7 teris differentes,ut plurimum luteo colore; 
invenitur etiam albus , thalaffinus , nigricans , 
& fanguineus . 
Peden planoconvexus parum diffimilis ab 
T €o , quem num. 3. defcrip(imus : differt fo- 
Ium ftriarum difpofitione. Majores enim à car- 
dine ad 1mam oram duct; aliis minutiffimis ftriis 
interfecantur , undarum feriem crifpati maris 
referentibus : albus ut plurimum, at circa cardi- 
nem ubi linee flriarum concurrunt cerafinum , 
aut malacum colorem oftentat , paulatim oram 
versüs dilutum , 
9 Pecten in una tantüm parte auritus, habení- 
que ftrias valdé inter fe diftantes ; colore 
affimilatur citro maturo , & raró invenitur. 
Pecten quinque tantüm ftriis excavatus,am- 
9 plior ceteris, cum auriculis binis xquali- 
' bus , colore albido alium terreum tegente , qui 
circa oram minutiffimis, & frequentibus rimulis 
fignatus apparet, 
o Singularis, & praeclarus Pe&en hic eft. 
Ic Videtur ex tribus valvis conftare , alte- 
ra alteri fuperimpofita, Unicam tamen habet 
teftam, operculo conjunctam , fed tribus inlocis 
gibbofam .. Color illi eft encus cum nitore. 
Peden cum fafciis, fubalbum colorem, 
Yl psber circacardinem cum flavo confu- 
fum in medio punctis nigris frequenter nota- 


tum. 
Pe&unculus, in quo fupra flavum colo- 
I2 ,émmacule candide , & cruentatz fer- 
punt fine regula . 
| Pe&unculus minutiffimis ftriis à centro 
13 adoram fignatus; fupra colorem onichi- 
num , quo tegitur , faíciis nigricantibus cingi- 
tur , vel punctis plumbeis rofeifque afperfis . 
Striz hujus Pe&inis rugofx fant in parti- 
I Es bus depreffioribus , in eminentioribus 
veró levigate . Colore livido , notulifque fla- 
vis , ac rofeis fignato . ] 
, 4, Pecen omnium longiffimus , levibus ru- 
15 gis flriatus, colore ut plurimüm mu- 
ftellino , aut fubnigro , flavis notis maculato, in 
cardine autem balauftinum , aut igneum often- 
tat. Invenitur etiam unicolor , nempé croceus ; 
fulphureus , fanguineus , igneus , ruber , puni- 
ceus , cinereus ; & aurantio fimilis , t 
16 Pe&ten rofeo colore , quem quinque ftri 
albide, & inzquali diítantia difpofitze 
dividunt , Hujus fpeciei alter depingi hoc in lo- 
co poffet cum ftriis lividis ; afperíus colore viri- 
di , fubflavo , lurido ; & porraceo. 
Concha Períica é mari Perfico, ubi nafci- 
I'f tur, dita. Corticem habet afperum ; 


20 


Mufzi Kircheriani 


& rugofum , luteo colore, intus veró albefcit , 


& lacteum nitorem Margaritarum Occidenta- 
lium repraíentat . 

18 Concha Corallina, aliter Pictorum diéta, 
non quia ad ufüm Artis picoriz colo- 
rum pigmenta in ea reponantur , veri quia in 
minutitlimum pulverém redacta, purpureum co- 
lorem , quo videtur imbuta pars anterior , olim 
Picture fubminiftrabat. In /Egeo Mari prop& 
Cariam vivit , referente Ariftotele. Levis, & 
nitida intrinfecus , extrinfecus veró tuberculis 
inzqualibus afpera. 

: Concha feré plana ; & perfe&é circinata, 

9 c&terarum ejufdem figure ampliffima, , 

albo colore intrinfecus, extrinfecus caftaneo , 
&furvo mito. Dentatz non funt valvx , quas 
ligamentum à czteris valdé diverfum unit . 


citur hzc Concha, quafi Afini pes , quia 
ab ea reprafentetur . Tarentini eam dicunt Sca- 
taponzolo . E. fcopulis nafcitur, imó pars eorun- 


dem propter faxeam fubftantiam videtur , nec. 


nifi ferreis farculis, & labore avelli poteft. In 
medio cardine vinculum neryeum predurum in- 
feritur . Tefta admodum inzqualis eft , & finuo- 


Spondylus , fivé Oftrea. Gaideropode di- 


fa , inferior valdé fcabra, & velutifaxeis fqua- 
mis tecta fuperiorem cavitate fuperat , Superior ^ 


veró bronchis canaliculatis ; & fpiífis arma- 


tut. 

2.I Gaideropoda valvas unitas ; & apertas 
oftendens, funt ambz intus, ut lapis pa- 

rius candide , foris pars inferior concolor eft fa- 


xis é quibus formatur;in füperiori veró bronchi, 


& tubercula finé ullo ordine difpofita teguntur 
quafi laneo operimento pingui ; & untuofo rufo 
colore. - 

Alia eodem nomine donata , fed colori- 


z z bus diverfa. Candida enim invenitur ,. 


coloribus rofeis ; & minio aqua diluto , diftin- 
guitur etiam à ceteris propter roftrum é cardine 
producum pedunculo fimile, quo fructus arbo- 


ri conne&untur . 
Balanus, de quo abundé actum eft c.v r x. 


Mg 


dicitur etiam Pholades à Grecis, quo . 
nomine res abdita fignificatur. Frequens eft in 


M eo 9v. 


litore Anconitano , & Narbonenfi: latitudo di- ' 


gitum cum femiffe zquat, longitudo feré ad 
ad medium palmum extenditar. Componitut 
duabus teftis non perfeáé in omni parte claufis; 
Albidus eft in parte concava cinereus in gibbo- 
fa , qug reticulata quafi vefte circumtecta valdé 
corrugata eft , & quidem afperior ea parte, qua 
penetrat faxum , in quo vivit. Sapore palatum 
allicit, humoremque tamquam falivam emittit; 
qui no&u adeó refulget , ut caracteres admoti 
commodeé diftinguantur, fed de hoc fufiüs inter 
Problemata agendum. 
24 Ejuf- 


Clafsis Duodecima. 


"4, Ejuídem Balani teft: diverfimodé collo- 
24 cata , & apparentes. 
: Concha naícens in Arena , aut in luto , 
$5  muliplici nomine ab Auctoribus fignifi- 
cata. Pinnam vocarunt Latini à figura quàni 
habet fimilem Pinnis murorum, ut docet Aldro- 
vandus. Alii autem ànomine Graco Pi/zos, 
quo fordes fignificantur, derivatum credunt, có 
quód feré fordet luto in quo pafcitur. Ab Olao 
Magno dicitur Nacberone , Nacre à Gallis, Par- 
ricella à Tarentinis, Aftura ab Anconitaais , 
Concha /Egyptia ab Ermolao, abaliis Lana» 
Pinna , fivé Pinna Lana propter laneum capilla- 
mentum , quod producit ; exhibitum in figura , 
quz hic indicatur. Dicitur etiam Perza à par- 
te Animalis hoc nomine expreffa, aut Pinna, 
Magna , quia cxteras mole fuperat aliquando 
tribus palmis longitudine correfpondens. Ex- 
teriorem faciem terree gleba fimilem habet, 
1hultoque luto maculatam , fi ia luto ortum ha- 
buerit, interiorem rubidam fivé helvam cum ni. 
tore, pars veró acuminata , ubi Animal adha- 
ret margaritarum vulgarium , aut xris colorem 
oftentat . Si autem in arena radicem figat , foris 
eft miaus fcabrofa, intus argento fimilis, glafteo 
colore velato. Quafi plane in parte ampliori 
funt tefte , é quibus conftat ; aut ubi acuminan- 
tur quafi conum quadrilaterum effiagunt. 
» 6 Pinnam hanc Aculeatam vocat Aldro- 
vandus , at propter íÍquamas , non qui- 
dem perfe&é complanatas;fed aliquantum emi- 
nentes , & canaliculatas, fquamofa videtur po- 
tius dicenda. In parte concava fubflavo pellu- 
cido nitentique argenteum colorem indicat, in 
gibbofa veró terrco, vel tophaceo deturpatur . 
In utraque Concha cancellum femper commo- 
rari referunt /Elianus , ac Plinius, qui é fumma 
 orateftz , quafi é fpecula vigilans, fi ferrum, 
quo Piícatores folent & fundo Maris pinnam 
adimere , aut aliquid fimile admoveri animad- 
vertat, pifcem pungendo conífcium periculi fa- 
cit, à quo mox binas valvas claudendo , & fibi , 
| & comiti contra offenfas tutamen paratur. Alii 
veró opinantur eundem aucupari pifciculos , & 
vermes, quos veluti pretium pro locata domo 
in alimentum pinnz folvat , fed falsó ; cüm enim 
Pinna more Plantarum nutriatur , aqua, & luto; 
in eadem tefta, ficut in multisaliis Conchis , 
cancellos fortuito commorari dicendum eft . 
Producitur àcarne Animalis nervofus quidam 
ramus in majoribus pinnis palmi fere longitudi- 
ne extenfus , veluti oloferico capillamento con- 
cinnatus , quz lana à multis dicitur, ab aliis Bif- 
ifüs marinus , ut diftinguant à terreftri lineo , & 
goffipino. Contra hyemis humiditatem valet., 
& in auribus pofitus furdos juvat . Sunt qui pu- 
tant ejufdem beneficio fcopulis firmius adhgre- 


442 


re , cum mare ventis validius agitatur, multique 
fibi perfuadent rete quoddam effe ad piíces ca- 
piendos aptiffimum ; at probabilius credendum 
exiftimo deftinatum à Natura, veluti radicem 
in Plantis ad fugendum humorem , quo Animal 
tefta inclufum nutriatur. 

» Da&tilus , dictus à fruc&u Palmz, cui affi- 
2'[ milatur, tunica fübrili circumtegitur 
colore caftaneo. Pholades etiam vocatur à la- 
tendo quia, ut Balanus intra faxi vifcera naíci- 
tur , fed non adeó duri. Frequens eft in multis 
Italix litoribus, binis teftis fubtilibus una alte- 
ri coaptata conítat , intus levis colore albido , 


. vel cinereo. 


2.8 Dadáilus non diffimilis colore , fed ali- 
quantulum figura , nafcens in locis are- 
nofis . E 

Mufculus dicitur hzc Concha à Latinis , 
29 i figura, qua muris ri&us exprimitur. 
Tarenti ubi copiose fupra ligna generatur , di- 
citur Cozza , Stabulatur etiam in cavernulis la- 
pidum , fedemque non mutat , fiquidem villis 
fivé fetis quafi fcopulis Ligatus adnafcitur . Hu- 
jus Conchz utraque tefta admodum tenuis, par- 
te vceró acutiore paulocraffior , & fpiffior eft. 
Reliquo ambitu rotundo , multo tenujor , & fra- 
gilis. Feré ita meníuratur , longitudine duos 
digitos ; & dimidium explet, latitudine paulo 
fupra unum. At inaliquibus locis ad miram 
magnitudinem pervenit . Huic unicum liga- 
mentum ex adverío cardini, ad oram fcilicet ro- 
tundiorem , collocatum. Caro intus pallefcit 
cruda , co&a vitellis ovorum fimilis eft, in am- 
bitu fimbriata. Tefta foris ex czruleo nigricat, 
intus ex cvruleo albefcit, utrinque veró levis 
admodum. E litore tamen Drepanitano , & Lu- 
fitanico multi ad me delati funt , quorum aliqui 
partim vivido cinabaro , & fandichyno colore» 
tecti , alii veró argenteo ; thalafino , venetoque 
miré pigmentati . 

Concha fivé Conchites inItalia frequens 
39 rugofus roftro fubtereti, & infigniter 
adunco donatus, deícribitur à Martino Lifter 
tract. de lapidibus Bivalvibus cap.2. Huic color 
feré albidus interdum fublividus, 

Concha naviculam exprimens , Romboi- 
3 *. desà nonnullis di&a , Mufculus ftriatus 
à Mattiolo , ab aliis Mitulus : In profundo mari 
fub ceno ftabulatur, in parte inferiori, navis 
caring fimili , aditus patet quo Ánimal veluti 
Planta faxis adhaeret ; quamobrem pifcem illum 
diceres quem Diodorus Siculus refert reperi- 
ri, cüm in ZEgypto Nili aque à campis rece- 
dunt, vel ranas illas ab ZEliano vifas Neapolim 
inter , & Puteolos sedia anteriori parte forma- 
tas 5 media pofferiori luteas ,, Ov imforzses ,, Caro 
enim in tefta incluía paulatim in caliofam fub- 
D.p's2 ftan- 


443 


f'antiam degenerat , eó duriorem , quó magis 
faxo propinquam. Luto tartaroque circumte- 
&us terreo eft colore, atubi explicatur fubal- 
bus apparet caftaneis notis maculatus, habet la- 
tera fulcis ftriata , & minus profundis , quo ma- 
eis ad punctum concurfus fivé centrum acce- 
dunt, Plana eft pars fuperior , ubi binz valvz 
minutatim denticulate uniuntur , Jineifque fi- 
gnatur ita difpofitis , ut lancearum acumina al- 
terum alteri fuperpofitum effingant . 
2 Concha quafi perfe&té rotundata in om- 
37 nibus partibus levis, & nitida ; extre- 
ma ejus orz ambitus minutiffimis dentibus cft 
afper , colore pullo ; affem mole zquat , in Ibe- 
ricolitore copioía , ubi tefte conjunguntur ful- 
vus color , nigro paulatim dilutus interdum vi- 
detur. 
Conchula figurz magnitudinem non ex- 
3 3 cedens , fed pulcherrima vifu , eburnea 
in parte convexa , in concava Margaritis, vel 
argento obrizo fimilis , in oris fpiffis denticulis 
crifpa , frequens eft in Adriatici litoris arena, 
Tellina finé dentibus longitudine ceteris 
3 ^  antecellens , parum lata eft; & adeó ex- 
polita , ut arte fuperadditus 'nicor videatur . 
Igneo colore fulget, aut ex lavo in Balauftinum 
rubefcit , interdum rofea eft , & aliquibus zonis 
candidis circa cardinem difpofitis decoratur . 
Tellina coloribus diverfimodé tempera- 
35 tis, & cvanidis , undafque referentibus 
fignata: formantur autem undula colorc baliolo 
chrifolitico ; indoque aqua diluto fupra fundum 
vinofo tinctum , in ambitu eft ferrata  & cuma 
fuperiori pafcitur in mari Lufitanico, 
6 Tellinz maris Italici extrinfecus colore» 
3 fulvo cum terreo porraceoque mifto , 
intrinfecus veró , ut plurimüm cianco , inter- 
dum cum la&eo confufo , 
Tellina umbone omnium acutiffima ; te- 
3 7 fta , qua coloribus diverfis quafi teffel- 
Jato opere decoratur , admodum tenui . 
9 Concha di&a ab Incolis maris Jonii , ubi 
$ 9 | abundat , Nux maris, cortice rugofo , 
colore terreo. 
Solenis , hoceft Concha longa, à Tellinis 
39  (olalongitudine diverfa; intus Margari- 
tarum nitore pellucida , foris veró fub cortice» 
furvo oleacinoque latet . 
Concha Pi&orum dicta , non é colore» , 
40 quem Prifcis fuppeditabat alia num.18. 
defcripta; fed ab ufu Pi&orum , qui colores , 
argenti, aurique pigmenta » ut plurimum in ea 
reponunt. Hzc ad pictoriam artem cateris eft 
praftantior; generata enim ; ut plurimum fub 
aquis fluviatilibus caret fpiritibus , & particulis 
falis, quibus multi colores inficiuntur, & detur- 
rantur. fürvo porraceoque tegumento indui- 


. Mufai Kircheriani 


tur jn parte veró Concava-argento , vel Marga- 
ritis fimilis ; aliquando ex argento rubceícit, ali- 
quando aqua cum glaftino mifta quafi velatur. 


In hujufmodi Conchis , quas Albule aque Ro- 


mam ferunt ; parvulos uniones inveni . 

41 Tellina femper. in eodem fitu. diftinéta, 
fafciola candida , quam color caftaneus 

in vinofüm abjens hinc inde terminat ; E litore 

Germanico , & Britannico Romam miffa.. 

42 Tellina, qua mare Neapolitanum fatis 
abundat, longé cateris fubtilior, & fra- 

gilis ; fubalba colore punctatim fub viridi afper- 

fo , & lineolis oftrinis dilutis, glaftinis cinereis; 

& helvaceis notato. 

43 Tellina rofeo colore zona candida divifo, 

r2 interdum invenitur in Latino litore la- 

&ca, balauftinam noram habens in umbone, fed 

nitidior , & pulchrior apud Maderam Lufitanici 

maris Infulam', 

Tcllina in eodem mari generata , in am- 
^^ bitu ferrata, diverfa à ceteris propter 
figuram quam vides , minutiffimis flrigis rugo- 
fa , & lacteo colore , 

Tellina alba lineis caftaneis huc illuc finé 
4 b ulla regula difcurrentibus fignata ; & 
pun&is fubflavis afperfa, in mari Drepanitano 
frcqueüs . 

6 Tellina frequentiffima in litore Antii , 
4 flavo diluto tincta fimul, & furuo , Vel 
cianeo , terreoque , Innumeras , quz hic de- 
fcribi poffent , ommittimus eó difficiliores , ut. 
calamo defcribantur, quó pulchriores coloribus 
apparent. Alique enim ex Oceàno Occidentali 


delatz, ita pellucida funt , ut non é Teftaceas - 


fubftantia videantur compofita , fed ex velo al- 
bo duplicato quidem in margine propter ali- 
quam majorem denfitatem , qua magis albe- 


ícunt. Nonnulle melino; vel citreo colore cir-. 
cumte&z , innumerz nivis albedinem puriffi- 


mam referunt, 


47 


ficabimus hoc nomine generico eas omnes,;qua-: 


rum tefta admodum funt expolitz, & uniformi-. | 
ter ftriate . Sicuti Oftreum Conchas omnes aí-. 


peras ; & corrugatas indicat ; Cochlea autem» 


cztera Teffacea turbinata, Abaliquibus dici- | 


tur Camalevis, quod nomen aptiüs aliis apta-. 
tur , ut inferiüs patebit , Huic color eft cinereus 


circa oram rufeícens , extra rugis afperatur ; fi- 


eura quodammodo rhomboide . Ipfe umbo exi- 
guus acutufque eft , proximé veró fub umbone 
cardo conftat ex duobus exiguis finubus, & to- 
tidem , aut trinis denticulis . | 
9 Concha relata à Martino Lifter: cordis 
4 figuram aliquantulum depreffi refert co- 
lore eipfeo flavcícente . 
| 49 Con- 


Ww 
Concha, Levis à Rondelcetio appellata. 
cüm levitate à cxteris differat. Signi-. - 


Clafsis Duodecima . 


4 9 ConchaTellina etiam di&a , fed non , nt 
caterz in longum producta. Extrinfe- 
cus albeícit cum quodam rubore , intrinfecus 
colore albo, 
o Conchz quafi fimiles forma exteriori ; 
j ) interiori veró diffimiles propter den- 
tes, & commiffüras. Color ambarum 
T ) fubalbus, & in parte gibbofo vinofus 
zonis helvis fafciatus . 
Concha à Rondelctio rugata dicta à ru- 
52 gis, quibus facies externa crifpatur. 
Colore terreo . 
: Alia Concha rugata, intus levis ; ex par- 
b 3 teveró gibba: aliqua ruga tranfverfim 
ducuntur , fed minus crifpate : ex altera parte 
ab umbone ad rectam lineam procedit ,ex altc- 
ra advería rotundior eft quam fuperior . 
i Concha à colore coralii, quo externa 
j 4 facies afperfa illuftratur coralina dicta ; 
interna autem alba eft , & levis. 
Cama vocatur Concha hzc. Nomine au- 
j ) tem Cama aliqui fignificari putant eas, 
omnes , quarum tefte valde fubtiles , adeoque 
minus quàm caeterae ponderant . Aldrovandus 
verà eas intelligit, quarum ore non perfecte 
ubique conjunguntur , fed alicubi patent , ut in 
Baiano fatis obfervavimus , Hujufmodi eft prz- 
fens , in cujus valvis patet aditus in À. ad attra- 
hendum humorem à Natura fabricatus. Varic- 
tatem habet in figura. Nam ex his alia admo- 
dum concava , alia minim profunda , alia di- 
ver(íimodé finuofa , alia ad amuffim feré rotun- 
datur , extrinfecus etiam in multis tuberculo- 
rum quorumdam non levia veftigia cam bene 
difpería , ut quandoque brafficam cucullatam , 
vel crifpum Intubum diceres, [ntus cum argen- 
teo quodam íplendore aliquando virefcit , ali- 
quando rubet , velflavefcit ; nonnulla auripig- 
mento cum nitore illuftrantur , multe Margari- 
tarum albedinem purpuriffa velatam oftendunt, 
multe «rts rubiginem,flavedinem vitream mul- 
tx? , & cupream rubedinem fub fandracca pellu- 
cida latitátem. Pulchriores inveniuntur in Dal- 
matico litore faxis adharefcentes, & alibi à ma- 
rinis]zftibus eru&atz , 5 
6 Multiplici nomine - exprimitur Concha 
j haec. Solez dicitur à Gracis hoc eft fiftu- 
la fivé canalis , cui affimilatur , cum tefte amba 
quibus conftat , conjunguntur ; à latinis Uzguis 
quem fubftantia, & colore imitatur , Concbam 
longam eam dicunt Veneti , & alibi Italico 
verbo Caznolicchbio. ,. fivé Pefce cannella. Vi 
vit, ut Tellina fub arena. Hzc tefta feptem 
digitos longa vix unum lata eft. Huic fumma 
cuticula fivé membrana ,. qua regitur fübfu- 
Íca eft, vel cellinarum vulgarium coloribus pin- 
gitur ; inter quos linea albidior inlongum ex- 


444 


tenditur ut plurimum , interdum aqueo cianeo 
undulata. Utraque pars extrema retuía, & quafi 
praerupta, utraque femper aperta , & naturalitér 
hians. Copiose in litore Veneto, & alibi colli- 


gitur, 
Binis valuis valdé tenuibus compoaitur 
3 7 Concha hzc,& quidem funt fere planz, 
ut pifcis fqQu&mz , Concha tenuis teft videtur 
appellanda , extra fcabra , & lutea , intra ex ar- 
genteo colore glaftino velata, paulatim ad ru- 
fum cum nitore pellucidum tranfit. Abbundat 
in Drepanitano litore ; ubi ab Incolis dicitur 
Sartautello , 
Concha denticulata marmorea fubftan- 
3. 8 tia , intus candida , foris maculis fulvis 
ferpentibus mirificé exornata. 
Cama , alio nomine Clycimerydes ma- 
» 9 gna, hoc eft Cama magna dulcis : falíe- 
do enim minor, quàm caeteris illi ineft; In Iberi- 
co mari adeó crefcit ; ut pedis longitudine com- 
menfuretur. Ponderofa eft, & denía , figulino 
colore , maculis pullis deturpato, in parte exter- 
nà , quz multiplices tunicas alias aliis fuperim- 
pofitas oftendit, 
60 Concha pariter dentata ; colore candido, 
" ^ quemlinez fübflavz undas maris rcfe- 
rentes bellé diftinguunt . 
6 1 Aureus color eft huic multis praftantio- 
ri. Circa cardinem candida nota ita di- 
fponuntur ; ut fi bine valuz conjungantur , for- 
metur quafi ftella fex radios habens. Hxc Con- 
cha cü duabus prioribus defcriptis ex Ulyffipo- 
nenfi litore fuit delata, nüquam aliundé habita. 
6 2, Concha é mari Gaditano habita, minu- 
' tisdentibus in circuitu afperfa, Specta- 
bilis illa eft colorum caufa , quibus veluti opere 
phrygio videtur ornata , eque calamo , ac pen- 
nicillo difficilibus , ut exprimantur. Sabflavum 
enim colorem , quo tota tegitur , albus , rufus , 
viridis , fulvus zlaftinus diverfimodé confufi , & 
temperati diftinguunt. Forma ejufdem exprimi- 
turàfigura, — — 
6 ) Concha fafciatz , non minüs pulchrz, . 
3 quàm czterz. Tales dicuntur à fafciis, 
64.) 


quibus exornantur . Hz enim caftaneo 

colore in rubrum propendente, ac pel- 
lucido, ità difponuntur à cardine imam oram. 
verfus, & ex uno latere in alterum , ut multis in 
locis interfe&tz, aliifque aliis fuperimpofitis ma- 
jori coloris denfitate dupplicatum velum vi- 
deantur. Notantur infuper maculis rubicundio- 
ribus veluti mufice notis,aut mufivi operis frag- 
mentis pellucida fandracca nitentibus. In parte 
concava leves, & candidz, ut parius lapis ; Pul- 
chriores : Tarentino in mari generantur ; quas 
Incola à czteris inferioris note diftinguunt:vo- 
cantes patria voce Cazadie , 

65 Con- 


445. 


óz Concha levis , & fafciata , fubtili tereti- 
J que tefta , in concava parte cianea, in 
convexa veró livida ; zonis caftaneis ; & fubfla- 
vis cincta , | 
66 Concha levis albida , in parte gibbofa li- 
006 nez furue , & fanguinez , ità ferpunt ; 
ut angulos acutos fzpiffime efforment .- 
6 Alia ex levibus Conchis flavedine qua- 
"T dam aqua diluta colorata ; maculas in- 
fuper habet fubvolrurinas , & fanguineo colore 
pundatim , & diverfimodé notatur , His tribus 
Conchis Neapolitanum litus abundat , : 
6 2 Concha fatis nota in cenis, eftrea Latiné 
9 . dicta non Oftrreum . Significantur enim 
hac voce , ut bellonius notat , omnium Con- 
charum Teftz, quas fcabrofz funt, & immobili- 
tér terrz adhzrefcunt . Huic. admodum craffa , 
valida ; & ponderofa tefta eft , figura fubrotun- 
da, & inzqualis . Item valuz inzquales, & dif- 
fimiles , fcilicet altera plana ,. altera cava , utra- 
que veró extrinfecus rugofa, & afpera admo- 
dum , at non ftriata , Intus autem levis, & albe- 
fcens cum argenteo quodam nitore , foris color 
feré fufcus : ad femipalmarem longitudinem 
Concha diameter aliquando excreícit ; at in In-. 
dico mari ,. Vaíco Gama referente ; he Conché 
quafi umbellz magnitudinem implent. 
6 Concha Canaliculata, & fquamis afpera, 
9 ad Drepanitanum litus maris zftuantis 


Aer c 


violentia ex. Arcipelago delata Drepanitani | 


marmoris albedinem zquat. Artificiofa qua- 
dam difpofitione fquamz quadam in ftriis ele- 
vantur , fed aliquantulüm plicatz , ut fcobina 
fcalpro elaborata videatur ; nec facilé à calamo 
exprimenda . , 


"| O | &é circino rotundata ;- in utraque parte 
albeícit , in externa minutiffimz ftriga à centro 
ad marginem producücur, aliis lineolis in tranf- 


Concha parum excavata , & quafi perfe- - 


verfum incifis corrugat . Ab Oceano Occiden- . 
taliin lucem edita ; mirum Natura artificium 


oftendit . 


crifta eminet. minutatim ferrata.,. colore pu- 
niceo. ts 1 
4 Conchatrugata albo colore te&a , quam 
"| ?  (ubminius, citreus , puniceus , & palea- 
ris color diftinguunt . Pulchriores deferuntur à 
Lufitanico mati . 05; 9181255 : 
Concha frequentiffimó vifa in litore 
Ji 3 Centumcellarum , & aliis adjacentibus 
Ethruriz. Pars convexa ftriis excavata; ex albo 


fulphureum colorem induit in uno latere  & ex 


codem aliquantulum nigricat. Ubi teftz conjun- 


guntur denticuli frequentes in linea recta difpo- : 


fiti. (s 


Concha longis ftrigis canaliculata , in. 
j/ I. quarum fiagulis é cardine ad oram veluti ' 


Concha Indica non diffimilis à fuperiori , 
7 46 nifi folo labro in altera parte magis ex- 
tenfo , ut plurimum alba , interdum ex albo ni- 
ereícit. i 

Alia fulcis magis profundé excavata , lu- 
T ) teo colore in mari Italie Mediterraneo 
abundé generata . Nils 
7 6 Concha à Rondeletio Longa dicta; ve- 


dem diverfas equat , nomine ; quod Plinius ei- 
dem impofuiràcateris illam diftinguemus 'vo- 
cando Camam Peloridem , Camam quidem 
quia Camis affimilatur,quarum teftz non perfc- 
&é clauduntur , ut num. 5 6. notavimus , Pelori- 
dem , quia prope Pelorum Sicilie montem fre- 


quentiffimé invenitur , aut quia , ut Athe-. 


neus afferit, Peloron rem magnam , & miram fi- 
gnificat, Magnitudo tamen fimilis illi ef ; quam 
figura hic exibet . Valdé pulchra eft vifu, colore 
albo circa cardinem diftin&o fafciis rofeis , qui- 
bus bing note candidz radiorum inftar ab co- 
dem cardine extenfz fuperimponuntur j IUSdS ; 
quibus in girum crifpatur , ali minutiores ità 
tranífversé difcindpnt ;. ut dupplicitér. corticofa 
videatur , " | 


gie 
78 ) 


fermone dicuntur Cezze. Ainbz ftriis 
leviter yugofz.4 colore caftaneo , & al- 
bo , fimiliter notat... Diffimiles tamen 


fpecie fünr.Indicata enim à num. 78. femper: 


rum quia longitudine alias multas , qui-, 


Concha oblongz., & anguftz. Italico: 


hifpida , & pilofa cute fuperinduitur, frequens . 
eft in oris Siculis poft maris fpumeas procellas . - 


y". 


Cancha tefta admodum craffa , & firma , 

in margiae dentata. Prodigiofa eft cute, : 
qua tegitur oloferico villofo fimili;, adeà mirifi- ; 
cé à Natura texto, ut eidem aptari poffit quod, . 


- 


S. Hieronymus . de Floribus dixit ;. nempé , ; 


revera quod fericum , que. Piciura textricum 


Càt at circa cardinem rubet ;.in concavá: parte 
ex albo nigrefcit oram verfus ,. in qua.colorém 


, poteff Floribus:camparari ? Colore é rufo. nigri- ; 


E 


lienarem etiam oftendit .. In màri Tarentino'Pi- ; 
Ícatores deprehendunt ,.. vocantque communi ; 


SIT 


voce Nucem Pilofam. 
2o ) Concha Indica in.diverfo profpectu 


8I 


'* (6 ng 
sed 


reprefentata , 4& quidem. pulchérrima. 
-. vifu: .. Pondetofa; ptopter. fubftanttam. 
.J- inarmoream y; qua formatur , nec à pa- | 


"— 


rio marmore differt..colore 4 fupra quem note , 
punicez, & rofe:x finóullo ordine variis'in locis | 
flexuosé excurrunt , ;à:centro ad oram ftri, ad- . 


modum craffze , & profunde diriguntur . 


Qt: 1a XV 


9 4, Concha Imibricata ;- in ftriis enim :veluti: 


tedorum imbrices. corio lapideo..;ali- 


quantulum; elevato effiingity adeó mirificé-die: 


V 


fpofitos , ut difficilis eos fermone exprimas 
oculis veró ufürpes jucundiüs.E rubro mari-de- 


fertur, 


Clafsis Duodecima. 


fertur , interdum quindecim librarum pendera 
habens , colore autem eft puniceo fivé marmo- 
ris Tiburtini. 
9 Concha alia imbricatim undata non im- 
3 pari Naturz artificio , Venuftatem illi 
addunt canaliculi in flriarum depreffionibus re- 
&à é cardine excurrentes.. Ex Orientalibus In- 
dici maris finubus in Europam delata mirum lu- 
dentis Naturz opus in Principum Pinacothecis, 
& Fontibus regiis fumptibus exornatis , fua for- 
ma oftentat . 
9 ^ Concha fere perfe&té rotundata » à cardi- 
ne ad oram ftriata fulcis veluti ab ara- 
tro fa&is , nempe duo latera in angulo acuto de- 
finentia habentibus, Planum eft intervallum 
quod unum ab altero feparat ; at aliquantulum 
rugofum : fulcos eorumque (inus lineolz cafta- 
nei , vel crocei coloris finuosé ita contexunt , ut 
opus fegmentatum, & phrygium videatur, raro 
invenitur in litore Siracufano, 
$ Concha Faíciata inter. caeteras praftan- 
) tior , & non ubique obvia . Tefta levif- 
fima , argentea vette füperinduta , fafciolis olo- 
ferici nigri fegmentata , in gaditano litore ac- 


cepta ! 
26 Concha cltera parte profunde quidem 
excavata, alteraferé plana, ut Pedten 
maximus. Strie parum profunde quo magis à 
mareine recedunt cardinem verfus, eó minüs 
apparent, & in planam teítam vbeunt . Intus co- 
lore candido, foris caftaneo. In Mari Indico 
nafcitur. ! 
I9 Concha propter formam Piriformis di- 
| "I enda canaliculis. roundis minutatim 
fulcata. Albo colore , & circa centrum citreo , 
& fubviridi , tribus infuper undis fulvis notata . 
Nafcitur in Mari Indico , 
28 Concha ftrigis femicircularibus fulcata , 
ftriis veró perfecte planis, fupra quas 
veluti veprium acumina rité difpofita eminent 
alba colore , frequens in litore Adriatici finus . 
$ Concha Indica vifu prodigiofa, finuofis 
9 rugis afpera maris undas favonio crifpa- 
tas reprzfentat , inter cxteras hoc fingulare ha- 
bet in crifpis , quód ita difponuntur , ut in me- 
dia teítz facie à cardine ad oram , in altera veró 
| parte ex uno latere ad aliud excurrant , & fi tu- 
| nice quibus componitur dctegantur; tranfverío, 
| & miro opere contexte videantur : maculis fu- 
| rui,vel caftanei coloris Infularum iü(lar, in mari 
| fine ordine difpofitis notatur . 
Concha fimilis defcriptz num. 87. colo- 
9O .;ibus mirifico opilicio depicta . Sulci pa- 
rum extant, tefta veró admodum excavata , di- 
| verfis coloribus fimul miftis, ita aípergitur, & 
| fucatur , ut opus acu pictum an lapide expreffum 
| videatur . 


446 


I Concha ftriata umbone roftrata vinoío 
9 1 c.olore terreis maculis diftin&o. 

Bucardia dicitur hxc Concha à forma, 
7 qua Bovis cor exprimit, In profundiffi- 
mis Adriatici maris partibus propé Dalmatiam 
ftabulatur . Tefta tenuis , & friabilis eft , in par- 
te concava eburnea, in convexa cutem habet 
firmé adharefcentem colore fubrufo , qui à car- 
dine magis recedens, magis luteus, & rubigino- 
fus evadit. 

Concha, quz à Latinis dici poteft Echi- 
9 3 nata (triata; fulcatur enim rotundatis ca- 
nalicu!is, fupra quas fpiffe íquamz eminent al- 
tera alteri perfecte coaptata , ac fuperimpofita. 
In mari Rubro, fivé in finu Perfico generatur. 
Plurimi ab omnibus habetur non formz folüm 
cl. gantia , fed colore exuberanti rofarum ) quo 
in pàrce concava videtur imbuta, 

E litore maris Atlantici delata Concha 
9 4- hzc fulcos dupplicatos , & veluti capil- 
lorum trices contextos oftendit, colore , ut plu- 
rimum fubflavo , in ftriis veró aliquantulum ru- 
feícenti. Cingitur infuper pulcherrimis zonis 
fulvis , helvaceis , & rubeícentibus in limbo 
evanidis , multiplicique in loco paulatim deco- 
loratis . 

Etiam hzc alia in Maffiliano litore inven- 
9 » ta, Echinata ftriata dicenda merito eft. 
Strias enim magis inter fe diftantes armatas ha - 
bet aculeis rotundis, & robuftisad vulnerandum 
aptiffimis. Color illi eft ex fulvo, & citreo, 
pun&ifque rubidis afpergitur. 

Nux maris dicitur Concha hic pofita, 
9 Tarentino in mari, & alibi frequens. 
Striz valdé fpiffe, & rotundatz colore albo ful- 
vis , vel rufis maculis notato . ) 

Concna ftriata Echinata fubrotunda, 
9 ) à fuperiori diverfa ob diftantiam ftria- 
g rum majorem , aculeis non hifpidé fpi- 

9 nofis , fed pinnarum inftar leviter criíf- 
patis, colore offeo, vel puniceo. Nafcitur in 
Adriatico, 

Concha fafciata dicta à Tarentinis Cazza- 
9.9: d de Luna, quia in plenilunio impingua- 
tur. Tefta craffa, colore albo , furvis zonis 


cincta. 

IOO Nuccs marisabaliis diverfe in parte 

^ concava candide, in convexa ex albo 
flaveícunt : ftrias habent zonis diverfimodé da- 
veícentibus , caftaneis fafciatas. Abbundant his 
litora Italie , fed pulchriores mare Affricanum 
producit, 

o Concha in parte externa afpera ob cri- 
IOI pg, quz in fingulis fulcis quibus fi- 
gnatur , eminens , plumbeo colore, & brafilia- 
nO in litore reperta, 


102 Tel- 


447 
Tellina ia littore Brafiliz frequens fere 
IO - rotunda , & lineis quibus leviter cor- 
rugatur valde fpectabilis , in binis partibus late- 
rum oppofitis totidem complanatas depreffio- 
nes oftendit , quarum angufítior cordis formam 
exprimit. Diveríimode pingitur à violaceo co- 
lore , reliqu& autem partes fulvotinguntur circa 
centrum paulatim albefcente . 
Tellina in litoribus Europz vel nun- 
105 quam velraró vifa, in Brafilienfibus 
veró frequens. reticulato opere illam dices cir- 
cumtectam , colore autem plumbea eft , fed ut 
plurimum fulvo maculata . 
Tellina quam pariter Brafiliz litus pro- 
IOZ auci antecedente levior, & fubtilior, 
Jacteo candore albicans multiplici tunica vide- 
tur compofita , ob lineolas , quibus fignatur, fu- 
pra quas aliz linez tranfverfim ducuntur eo mo- 
do quo hic expreffas vides. 
Concha Brafilienfis niveam albedinem 
I O5 oftendens é centro circumferentiam 
verfus ita dilatatur utelipticam figuram potius 
imitetur ; non circularem . Sulcis profundis fi- 
gnatur, quorum partes eminentes imbricum di- 
Ípofitionem fimulant , cortice levi ac fragili, 
ide^que raró integra obtinetur . 
6 Tellina é mari Brafili habita ; magni- 
IO tudine aliquando fere femipalmarem 
longitudinem aquans . ejus color ad czruleum 
inclinat, fupra quem fafcia vinofa, & carnea ex- 
tenditur , ubique autem valde pellucida eft , & 
nitida. 
Telltnaaliain eodem mari frequens, 
IO ij digitalem craffitiem ; & longitudinem 
aquans , ubique candida . ; 
2 Concha quam fübjicimus nunquam vi- 
1o fa inter tot diverfas fpecies, quasé 
multiplici maris finu induflrius labor obtinuit. 
In pe&inum genere videtur enumeranda , qui- 
bus atfimilatur. Binis conftat valvis fere omni- 
no complanatis, ubique nitida eft. Utraque pars 
intima lactea eft;inferior externam faciem habet 
candidam fuperior zizifino colore rubefcit. In 
hac linez apparent rubre in nigrum vergentes ; 
quz à centro ad curcumferentiam ducz illam in 
pàrtes fere equales dividunt, ficuti circa cen- 
trum aliz linez funt inzquali intervallo pofita. 
Utraque autem facies interna lineas babet à 
circumferentia in centro coeuntes, & in fuper- 
ficie eminentes , ac fi fila glutine aliquo illi ad- 
dita effent; qua nota peculiaris diftin&tionis eft, 
cun in cxteris pectinibus interne facies perfecte 
levigatz appareant , externz veró ftriatz . 
Concha imbricata qua inter Teftacea 
1O9 .bpivalvia non infimo in loco ponenda 
eft. Color illi eft candidus ; quem tubercula 
cruenta diftinguunt . 


Mufzi Kircheriani ' 


IIO Concha duobus valvis conftans levitet 

imbricatis . Dicitur cor Veneris eó 

quod cordis figuram habeat, quando claufze, & 

fimul connexa videntur. Summo pretio habetur 
quia , raró invenitur . Ubique candida eft. 

Tell:na indica , & rara ficut funt alie 

YII qq proxime hic defcribenda . Vide- 

tur ex ebure formata ob albedinem, & levorem. - 

Supra dorfum binarum valvarum lineola ex ful- 

vo ad nigrum inclinans fine inflesionum ordine 


ferpit . | 
Pellem Cameli afperam fua cute imi- 
IIZ tatur, quam hic vides , inter omnes 
fortaffe hujus generis protiofiffimam . Ampliori 
circumferentia , quam c&terz quafi perfe&te ro- 
tundatur magifque explanatas habet valvas. 
Color illi eft fubalbus , quem circa centrum di- 
fpofitz terna.fafciolz flavidz dividunt in partes 
zquales, maculeque aurea fignant fine ordine 
difpofitz . 
Convenit hujus forma cum aliis, fed 
d ub gibbofitate aliquantulum magis tu- 
mefcente diverfa. Eodem colore albo tegitur, 
quem macula flammularum formam exprimen- 
tes inxquali intervallo inter fe diftantes difcri- 
minant redduntque illam in genere Bivalvium 
eque pretio habendam , ac vifu fpeciofam. 
I Concha brafiliano in litore generata . 
I4 Tiburtinum lapidem colore imitatur , 
levigata eft in parte interna; in externa veró ful- 
cis parum profundis corrugatur . 
IIZz Cama leviter rugata, colore carneo, 
J qui circa centrum ad rofeum , feu 
purpureum inclinat , & ab eodem oram verfus 
tres radii fparguntur . 
116 Tellina brafiliano in litore frequens, 
minutiffimis crenulis fignata; Intus 
purpureo colore faturatur , foris ex carneoalbe- 
Ícit prope circumferentiam . | 
Concha binis valvis compacta , in ora 
II'f Bifli frequens. nunquam in lito- 
ribus Enropz adjacentibus vifa , licet in illis 
multa figura fimiles copiofe pro ducantur . Ejus 
pracipua nota diftin&tionis eft fummitas fulco- 
rum non femirotunda , ut cxterz ejufdem gene- 
tis , fed plana, &traníverfim minutiffime cre- 


nata. 
IIS8 Concha bivalvis, cujus teft conjun- 
&z optime levigatz funt ; & pelluci- 
dz . Maculantur iu externis , & oppofitis facie- 
bus infectis auro diluto , aliquibus maculis ful- 
vis ad fanguineum inclinantibus. Alterum ex 
duobus lateribus aliquantulum explanatum cor- 
dis figuram fimulat , in quo lineole coloris ex 
viridi, & rubro fimul confufis ferpunt . reperi- 
tur in oris Brafiliz . | 


i19 Non 


Clafsis Duodecima . 


^ Non'abfimilis forma eft hzc alia inter 
1109 n ctiam brafilienfes generata ; 
fed mole antecedenti preftat * Ex binis valvis ; 
quibus conftat, una hic fubjicitur ; in qua repre- 
fentantur macula undas maris fimulantes fine 
certa diftributione inflexionum. Colore aureo 
ill formantur; qui fupra offeum feu album ; quo 
tota concha inficitur , optime nitent , ncc equali 
coloris intenfione formantur , fed varía ; paula- 
tim circa extrema ita evanefcente,ut olofericum 
opus perfecte imitetur, quod vulgo dicitur Puz- 
£o francefe. Ejus circumferentiam fafcia non pa- 
rum lata comitatur coloris fllavidi,in qué lineo- 
lx fulva tranfverfim ductz in partes inzquales 
diftinguunt. intus candida eft , & ubique pellu- 
cida gummi velata . 
1 Tellinam feu potius concham levem 
2O dicam, qua fub hoc numero apparet . 
Indicum mare illam produxit figura oblonga; & 
minutis crenis circa centrum corrugata . In pat- 
te interiori nitida apparet , colore helvaceo in 
album propendente faturata; in exteriori veró 
tophaceo , fupra quem lineolz nigerrimz ita di- 
Ícurrunt fine ullo ordine, ut plurimis in locis in- 
flexi angulos modó acutos modó obtufos reti- 
culati operis inftar efforment . 
Concha Brafiliana cufpidata. Sic eam 
ILI appello ob cufpides , quas in lateri- 
bus teftz craíffe , & ponderofíz emittit. Tota 
crifpis circa centrum du&is corrugatur. Co- 
lor illi eft albicans cum amethyítino con- 
fufus in parte gibbofa , in concava veró albe- 


fcit. 

Oftreum Papuanum fic di&um à lito- 
ITE re indico,ubi generatur. Duplici con- 
ftat tefta, Ambz inter fe ita concurrunt ut ab 
A ad E lineam rectam efforment , minutiffimis 
crenis afperam quibus connectuntur . In B. cen- 
trum eft , ibiqueligamentum valvarum inhz- 
ret. Ex hoc ftriga valde exiles, & fpifl origi- 
nem habent , & quo magis ad extremitatem ac- 
cedunt , eó ampliores fiunt . Non tamen in utra- 
que parte ftrigis hujufmodi afpera eft , nam ea 
facies quz litt. B. C. indicatur fit afpera rugis, 
quz circa centrum D. difponuntur , nulla fpatii 
zqualitate fervata, fed lamellas feu fquamas: 
efformant alteram alteri neglectu quodam natu- 
rg fuppofitam. 

Deíignat numerus hic Oftreum idem 
IZ 3 ex altera fucie vifum , intus ex albo 
flavum apparet, cutis veró externa tophacea cít 
& lurida. 

Concha é Bajano litore Drafiliz traní- 
L2.4. miffa,magnitudine, que dclineata ap- 
paret : binis componitur valvis fragilibus, & 
levigatis. Appendices illis prominent fubrilifi- 
mis plicaturis corrugate . Colorem habet al- 


449 


bum in flavum propendentem, & fepe in fubni- 
gro confufum . 
Eadem concha duplici tefta compofita 
I2 ) in ea facie repraíentata , ubi cen- 
trum , & appendices ambz confpiciuntur. 
126 Concha indica valde nitida tum in có- 
vexatum in concava facie. In hac al- 
ba eft, illam veró plures fimul confufi colores 
eleganter exornant ; quippe carneus cum albo , 
albus cum fulvo undas maris imitantur . 
Concha duplicibus valvis compofita ; 
o quz à centro ad circumferentiam ro- 
tundis fulcis dividitur, Hos maculz caftanei co- 
loris fine ordine difpofite exornant. 
128 Concha ex infula Amboino in Italiam 
translata . Illam concharum omnium 
pulcherrimam dicam ob elegantiam , qua in ea 
fabricanda ufa eft Natura. Duplici ferie ftria- 
ram corrugatur ; altera earum, quz de centro ad 
circumferentiam extenduntur , altera earum, 
quz circa centrum ducuntur. Inter has incifuras 
oftendit adeo minutas , pulchro ordine difpofi- 
tas , ut fubtili fcalpro additz videantur. Undi- 
que candididima effet , nifi in concava parte fla- 
vedinem quamdam oftenderet : propter rarita- 
tem conchas cxteras pretio fuperat. 
129 Concha indica in litore Amboini re- 
perta fere perfecte rotunda, firigis 
valde tumentihus dividitur. In utraque parte 
candido la&e faturata , quod fine ordine macu- 
le fubaigra non deturpant , fed exornant. 
Oitreum ex Infula Amboino allatum. 
I 3 oO Illud ia fuo Catalogo etiam exhibuit 
Martinus Lifter , vocavitque Pec&tinem aneu- 
ftum margine, & auribus produ&iffimum. Ml- 
leum manubrio infertum poffet appellari. feu 
potius notam ZEgyptiam T. vidctur imitari cjus 
forma. Dnabus valvis componitur, in exter- 
na parte undique inzqualibus ob frequentes 
fquamas ; colore tophaceo , terreo , & fubviridi 
maculatas , quibus fine ullo ordine videntur 
compactz. Intus plumbeum nitorem referunt ; 
Longitudiue fua fere palmum attingunt. 
2I Tellina fere rotunda , & craffa , ali- 
13 quantulum in utraque parte gibbofa , 
Partes exteriores coloris fubalbidi frequentifü- | 
mis crenis circa centrum ducis corrugantur , 
fupra quaslineole fübnigre in angulos acutos 
inflexz tranfverfim fine ordinefuntaddite .— ' 
Pe&en cum duplici auricula firiatus 
132 minutifimis fulcis , Íeptem infuper 
veluti plicaturis majoribus crifpatur , fupra fin- 
gulas earum quatuor pulvilli intumefcunt; colo- 
re purpureo ut plurimum faturatus apparct , ali- 
quando igneo , & aurantio fimili. E Brafiliz li- 
tore obtinetur raró, & ideó magno pretio habi- 
tus . Bini hujus geaeris non vulgaris magnitudi- 


Q q nis 


449 
nis integri , & pulcherrimi fervantur in Mufzo 
Sereniffimi Magni Ducis Etrurig, Unum mole 
minorem ia claffe Teftaceorum collocavi . 

Ejus fragmentum hic appofitum cerni- 

155 cur , in litore Pernambuci inventum , 
vel undarum fzvientium impetu , vel cafu alio 
hoc acciderit, utrumque fane deplorandum, 
quód integrum Nature opus inter catera Bi- 
valvia fpectare non liceat. Pretiofum illud me- 
rito dices, nonfolüm quia in remotiffimis ab 
Europa litoribusobtinetur. fed quia partium 
compofitione , & coloris przftantia jn Teftaceis 
rarifsimis elegantifsimum eft, E particula hic 
fubje&ta totius integre concha ftru&ura argui- 
tur , canquam ab ungue Leo, velab ingenti co- 
lofsi membro ejus magnitudo, ficuti ingentem 
molem fimulacri folis prope Rhodum à terre- 
motu proftrati deducebant , qui pollicem ejus 
manus amplecti non poterant, Ineo pars illa, 
quz in cxteris fere plana eft, vel in radios à cen- 
tro ductos divifa, fuicis habet profunde exca- 
vatam, quorum fummitates rotundata & in plu- 
res pulvillos efformate ; minutifsimis infuper 
ftrigis fignantur , itaut. nonéteflacea. materia 
fed lineo velo molliter complicato efformatz vi- 
deantur, Balauftino vel Sandychino faturatuc 
colore , pars veró interna candida fandracca te- 
gitur M 
Tellina indica ovali fere figura abfolu- 

15 7. ta minutis crenis crifpata, colore fere 
candido, fupra quem linez furu fine ordine de- 
truncate ferpunt . | 

, Oftreum Amboinicum duabus valvis 

I 3 J) conftans,qua parum craílz fere com- 
planatz apparent Earum fubftantia foliofa eft, 
& fragilis. In parte externa parum extantibus 
rugis veluti fquamis corrugatur , colore terreo, 
fubüavo, cum porraceo miítis maculatur. In 
parte interna plumbeus, & rofeus cum flavedine 
quadam confufus nitet. 

" Ha&enus de Conchis bivalvibus . Impofsibi- 
le enim eft omnes recenfere, quas non folüm 
Mufzum, fed totius Pelagi fecunditas calamo 
defcribendas fuppeditaret. Triginta quiaque fu- 
pra centenas fpecies propofui, ut aliquas indi- 
caremseas ducens fore Naturge perícrutatoribus 
non injucundas.Claffem modó fubjiciamus Ter- 
tiam,qua non folii numero plures, fed vifu de- 
lec&tabiliorcs complectuntur , 


Mufzi Kircheriani 


CLASSIS IIL 


Comprebendens 'Teffacea 
Turbinata. 


1€ Oncha potius quàm Cochlea exprimis 
" WA turin figura przfenti , in qua ostefte 
valdé anguftum videtur more Concharum.Tur- 
binata tamen eft in parte, qualabrum inflecti- 
tur ; abíconditque fub fe fpiras ; quibus circum- 
ducitur. Cardo, circa quem rerbinatur , ali- 
quantulum eminet, illamque tubera quzdam 
aculeata coronant. Colore exprimit candidum : 
marmor; macule quzdam caftaneo,vel violaceo 
colore certo ordine , ac intervallo in girum dif- 
pofite inftar operis fegmentati duabus Zonis 
eam cingunt in medio, Pars concava nitet, ut 
Porcellana Sinenfis : ab aliquibus velum nauti- 
cum vocatur propter figuram , in qua navium 
carbafus exprimitur , Laziza vulgo dicta. In 
Perfico mari coiligitur. | 
Cochlea eodem nomine fignificata , at à ce- 
^ teris valdé difcrepans, in centro hujus emi- 
net quoddam tuberculum Balarno fimile . Colo- 
re , quem habet carneum, fquilliticam cepam 


refert in parte gibbofa , in concava veró écar- 


neo albicat perfecté levis, & nitida, In Indiis 
Orientalibus frequens; & apud iníulas, quas di- 
cunt Philippinas invenitur trecenis libris pon- 
derans , eaque in arte coquinaria ad carnes celi- 
xandas , & in Templis pro aqua luftrali fervan- 
da Incole utuntur , ! 

Cochlea quafi omninó in Concham vulga- 
3 rem explanata , intus livida extra caltea : é 
litore Hollandico habui , binas veró alias huic 
additas ex Siracufano mari, Patet in earum cen- 
tro foramen valdé profundum, circa quod orbes 
occulti producuntur ; Mirificé pinguptur à Na- 
tura ; ut plurimum colore leucophao , aut viola- 
ceo diluto : tefta coloribus luteis, ravis , cáfta- 
neis, luridis, & rofeis punctatim notantur ; In 
parte interiori livide , velcinerez, |; 
4, Rotundiores fuperioribus funt ifte Cochlee; 
4 quarum labrum in medio ore fatis aperto 
infle&itur ; multz ex his colore vinato ; aliqua 
badio ; multz fanguineo , vel violaceo afperfz. 
In parte externa albe ; tefta admodum fuübtili . . 

A terrenis Cochleis hzc non differt, nifi co- 
j lore, quo preclara redditur . Binas e litore 
Oftienfi propé Romam Amicus ad me tulit poft 
maris procellofi alluvionem , quarum altera ful- 
phureo flavefcit, & linea oftrina fubnigra pet 
medias fpiras circumvoluta circumdatur ; altera 
veró rofeo dilucido pulchré purpurafcit..— 

6 Expri- 


Clafsis Duodecima. 


6 Exprimit tefta hzc Cochleam num. 2. pofi- 
tam , at aliquanto magisabbreviatam , & 
rotundam , magis etiam in cardine prominente 
inftar glandis , exprimuntur orbium circumvo- 
lutiones. Hujufmodi aliquas habuimus é litore 
Iberico , colore varias : alia enim albido pingi- 
tur , alia livido ; carneo ; velfigulino ; maculis 
nigris notato . : 
Cochlea 1n Rubro mari generata, gravis 
yi pondere, colore eburnea, circa labrum 
quo finitur, plicas minutas indicat veluti in tela 
Ollandica crifpa : Ex oris apertura magis longa 
quàm lata dente quodam exerto quafi in duas 
partes dividitur. 
9 Levem teftam habet hec Cochlea tribus 
orbium anfractibus finita : colore flavo five 
citreo , in majori orbe nigricant lineolz flexuo- 
fie , in altero veró ftrig parum excavatz finuose 
ferpunt. 
Oleariam dixerunt hanc Cochleam Veteres, 
9 có quód lucernz loco , vel pro menfura 
olei eadem uterentur. Pepouis magnitudinem 
zquantem Indiarum Incolae expifcantur . Corti- 
ce veluti marmoreo, & crafífo tegitur, quo fi de- 
nudetur pulcherrimum margaritarum nitorem 
oftendit, vel ut gemma , Eliotropium di&a , 
multicolor apparet. Inter pretiofa vafa aureof- 
que calices fupra Principum menfas ob ejus ve- 
nuftatem reponitur , 
; Conchylium Rondeletii fortaffe eft Co- 
1o chlea hzc, eo enim nomine , licet gene- 
rico , videtur indicata cüm dixit : Cozchby/iwmea 
parte latius qua in turbinem deffuit , /fne aculeis 
Q» tuberculis , foramen non rotundum , ut in Pur- 
pura, C» Buccitia , fed loengum . Ab eadem pur- 
pureum colorem produci Plinius afferit at quia 
eodem nomine generico, & univerfali , ideó de 
veritate hiftorig dubitandum profecto eft. Pro 
comperto tantüm habemus multiplices Tefta- 
ccorum fpecies ab ejus pulchritudine fuperari: 
colorem enim album offendit , maculis quibuf- 
dam ità notatum , ut veftem Attalicam auro, at- 
gento , & multicolori oloferico textam imitetur, 
Quare Galli in excogitandis Cochlearum aptis 
nominibus non minus ingeniofi , quàm in Flori- 
bus fignificandis Belge, eam Drap 4' argent ; 
Hoc eft argenteum textile , nominarint . 
Cochlea Calata antonomaftice di&a , eó 
e quód operculum habeat inter catera fin- 
guláre . Omnium enim Cochlearum calci adna- 
Ícitur operculum ; inquit Ariftoteles , 24od car- 
ni bayet ut unguis noffer , & ab Animali intra, 
teftam du&tum , illam perfe&té claudit ; quapro- 
pter idem Ariftoteles docuit omnia Teftacea di- 
ci poffe Bivalvia . Multis in locis frequenter re- 
peritur, fed non in omnibus :que pulchra. Om- 
nis quidem craffo fcabrofoque cortice coloris 


450 
lutei tegitur tanquam trilici ferreoque muni- 
mento loricata , in quo innumeri pené pulvilli, 
ftrigz , fquamule, & filamenta crifpata , adeó 
pulchro ordine difpofita apparent,ut opus phry- 
gium in rudi corio acu pictum diceres. At fi dc- 
corticetur margaritarum nitore decoratur, & 
tubercula fupra orbium circumvolutiones fpira- 
li difpofitione recurrentia, eó minora , quó ma- 
gis ad mucronem accedunt , margaritz bifariam 
divife videntur. Quamobrem Cochlea Perlata 
dicitur à nonnullis. 
12 Alia ejufdem fpeciei fine cortice codem 
"7  margaritarum nitore preclara , fed in. 
diverfo profpe&u oculis reprafentata . 
! Duplex operculum earum ; In alterius 
13 ) fuperficie plana fpiralis linea appa- 
1 ret , qua tota maffa lapidea videtur in» 
z ) orbes circumflexa . Pellicula hzc cegi- 
tur colore fulvo , oleacino , cum tophino mifto , 
czterum intus eburnea, Alterius veró facies illa 
eft, que Animali adhzret , aliquantulum labro- 
fa ; in margine depreffa circa centrum . Colore, 
ut plurimum igneo, vel arantiato , vel balaufti- 
no, aut carneolo , quem fubviridis cum terreo 
miftus circa centrum derurpat , Umbilicum ma- 
rinum propter fimilitudinem cum umbilico vo- 
catur à multis, à quibufdam Belliculum , à non- 
nullis Lapis S. Margarite , & oculus S. Luciz ; 
fortaffe propter vircutem afterfiyam humoris 
oculis noxii, aut quia contra venenatas oculo- 
rum fafcinationes infantes juvare creditur , id- 
circo collo eorum appendunt tanquam pretio- 
fum amuletum. Auguftinus Scilla agens de cor- 
poribus in lapides converfis in epiftola, quam 
fatis erudité fcripfit, ova potiàs Cochlearum 
effe fibi fuadet;five animalcula abbreviata, non- 
dum perfecta , & ab cifdem Cochleis generata , 
At alibi examinanda res eft , 
I Cochlea unó profpectu vifa non diffimilis 
[5 ab alia defcripta num. zr. ex altera veró 
Piriformis apparens. ExIndico mari defertur 
fragilem , & fubtilem teftam habens fub vefte 
admodum eleganti , reticulato quodam opere 
diftin&a , colore vinefo five carneo ; cum ma- 
culis muftelinis fine ordine difperfis , 
16 Nivis candorem imitatur hec Cochlea , 
quz Papiracea fubftantia videtur com- 
pacta » at non plicatili, Semicircularibus canali- 
culis diftinguitur , inter quos ftriz feré plane 
maculis flavis teffellate , — 
Cochlex eodem modo canaliculatz fimi- 
Jj. libufque notis diftin&:z. Teftam habent 
fuperiori craffiorem ; os valdé labrofum,; & val- 
vulis coronatum , in cujus extremitate foramen 
profundum patet ; ex eadem cuticula quxdam 
fupra orbium maximum diftenditur quafi gluti- 
ne aptata . In Siculo mari collectas habui , 


Q'q s 18 Co- 


A51 


9 Cochlea maris Medíterranei,dicta à Ron- 
I deletio Echbizopbora à tuberculis,quibus 
fpirz frequenter gibbofz tumefcunt ; & pro- 
portione fervata diminutis . Candida colorc fed 


TEM 
Echinophora frequentiffimé ad victum 
I9 collecta, figura alteri fimilis ; colore au- 
tem tophacco , vel murino. 
Cochlea à nemine obfervata , & Ulyfüp- 
e ponenfi in litore reperta , in parte con- 
cava colore candido , carneolo in gibbofa . Hec 
infuper tranfverfis lineis tanquam fcalpro inci- 
fis rugata , punctifque fulvis afperfa, Ex binis 
oris labris alterum inflexum prominet , alterum 
veró fupra maximum orbem expaníum crenulas 
abdit ; Eidem ligula quzdam adjacet , bifariam 
cingens tcftam , quatuor notis ex fulvo nigri- 
cantibus diftincta, 
| Proximé fuperiori in plerifque notis fimi- 
21 lief Cochlez hujustefta , at fine ligu- 
' hujus tefta , at fine ligu 
la & maculis ; Differt etiam labro turgefcenti , 
& triplici plicatura glomerato . 
Cochlea ex novo Hifpanix: Regno Ame- 
2.7, ticano ad preclarum Virum miffa, Mar- 
moream fubftantia fuo pondere refert ; rotundis 
firiis ubique crifpata, orbium anfractus, ita 
profequentibus ;, ut ubique veluti funiculis cin- 
&ta videatur , Os à cateris diverfum illi eft. Vi- 
detur enim , quà mucro orbibus finitur, ftricte 
ftrangulatum. Solet ab Indis Americanis foliata 
pictura argento,auroque mifta decorari ad men- 
fas , & Altaria exornanda. 
- Leviste(t» Turbo in tari Adriatico frc- 
2 3 quens, fubtiliffimis crenis crifpatus, co- 
lore lapidis Tiburtini , tribus fupra decem orbi- 
bus , licet mole parvus, extenditur. 
Major mole hicalter Turbo decem tan- 
24 tüm orbibus finitur , valdé autem illi tu- 
mefcunt omninó levigati , Color ineft illi mar- 
moreus fubalbidus, & aliquantulum vetuftate» 
flavefcéns «c. ; 
Cochlea quafi funiculis fpiffis cina , & 
2 b] in fpirarum ducibus diminutis , colore 
terreo , & violaceo diluto bicolor apparet . 
4, 6 Inter pulchriores recenfenda eft hec Co- 
chlea extero in mari Indiarum progeni- 
ta, & partium fabrica elegantiffima. Cochleam 
depreffam vocarunt Nonnulli ob figuram quafi 
planam ; mirum Naturz artificium in ea non di- 
ftinguentes, Figura hic expreffa ejus faciem pla- 
nam oftendit, in qua Cocblidii gradus , eó mi- 
nores, & anguftiores , quó magis ad anfradtuum 
centrum defcendunt . Nituntur autem lateri ve- 
luti muro , ab ore ufque ad imum mucronem 
turbinato , atque Cochleatos anfra&us à Co- 
chlidio dividente, illumque dua linez candidis, 
& caftanceis maculis alternatim teffellate it 


. Mufzi Kircheriani 


utroque limbo comitantur in parte externa, ubi 
teffellati lineares orbes recurrunt , Fimbria cjus 
eft eodem colore finuosé difpofito , alteramque 


 teftz faciem exornante , maculata . 


27 Ea eft , que fub hoc numero ponitur pa- 
^: sxum elevata quamvis gibba ; lacteo co- 
lore imbuta ; lineis partim furvis partim colore 
caftaneo teffellatis exornatur. 
»" 9 Convenit hzc Cochlea cü altera num.1 7. 
| defcripta , in ftrigis , & maculis. Bafim 
autem planiorem habet: ubi ftriarum orbes de- 
ficit; Umbylici forma apparet, quamobrem di- 
ci poteft umbylicata. In fummitate oris plicatu- 
rx omnes fimul glomerate quafi galericuli cir- 
rum eleganter efformant, Colore ubique eft 
candida , & adeó pellucida , ut note externe ex 
rubigine rufefcentes etiam in parte interna di- 
ftinguantur .Ex Indiis Orientalibus habetur . 
2.9 Hujus characteriftica eft quidam finus 
ei cavus velut Umbylicus,unde Cochlea 

e umbylicata dicitur , ab aliquibus veró 
3 j Tigris nominatur, fupra colorem ebur- 
neum, quo pars extima tegitur, atre macule 
miro quodam ordine funt difpofitz , fi veró la- 
pideo quafi cortice denudetur argenteum mar- 
oaritarum candorem oftentat. In Malabarico fi- 
nu 1D yen1tür , 

1 Argenteam fubftantiam Conchx marga- 
3 ritiferz habet hzc alia Cochléa ex lito- 
re Ollandico habita , horrida eque, ac venufta, 
inter C&teras non minoris pretii eft. Corticem 
enim habet loricatum , afperum , & tuberofum: 
frequenter racemofa cornicula quzdam: glome- 
rata , & canaliculata ex eodem ita eminent, ut 
licet ex lapidea fubftantia formata,ex molli cera 
videantur brafficam cucullatam ad vivum expri- 
mere . Multicolor dici poteft, cum puniceo;ter- 
rco , viridi , violaceo , atro , fexcentifque aliis 
dilutis coloribus fit afpería , | 

j Ad aliud Cochlearum genus tranfeun- 
3 *dum nobis eft , quas Turbinis/ noinine 


fignificabimus . Turbo autem ille diciturj qui ex. 


ore lato paulatim productus in acutiffimum mu- 
cronem definit , quare magis longus eft , quàm 
Jatus, Cochlez veró orbibus minus extenfis ma- 
gis latz funt quàm longz . Pluriràz inyeniuntur 
Turbinum fpecies, & omnes admodum pulchrz., 
Turbo indicatus ab hac figura non folüm exten- 
ditur orbium circumvolutionibus , fed ipfo ore, 
quod ori Purpurarum valdé fimile eft , beneficio 
canaliculi, quem adfinem utilem, licet nobis 
ignotum, Natura fabricavit. Colore carneo, aut 
fubflavo , multis in locis frequenter reperitur, 
Turbo nivea albedine candidus , & levi- 
3 3 gatus. Intribus Orbibus quibus finitur, 
ex albo nigricat ; atro colore mucro induitur, 
Poffent hoc loco depingi alii figura fimiles colo- 
ribus 


! 


Clafsis Duodecima . 


ribus lavis, rubeis, fanguineis, leonatis ,to- 
phaceis diverfimodé miftis diverfi . Juxta Syra- 
cuías , & Catacenfe litus copiosà habetur. 
Turbo ftrigis femilunaribus , ftriis autem 
34 planis rugofus , frequenter invenitur al- 
bus, vel plumbeus, aliquando flavefcens, & 
violaceo colore in aqua diluto tinctus,raró pun- 
&is fulvis, & rufefcentibus afperfus. | 
4Bque fpectabilis eft hic alius , ubique fi- 
3 j nuofis lineis tam bené fulcatus , ac fi ef- 
fent fcalpro iacife . Offeum colorem habet ; & 
«um binis aliis fuperioribus in Adriatico genc- 
ratur, Parva molis illi eff. Hujus ramen,;ficuti & 
aliorum ejus generis magnitudinem Microfcopii 
ope amplificatam exhibebimus;ut clarius abdita 
partium ftructura in rebus licet minimis oculis 
| patefiat, 
6 Turbo inter Cochleas potius numeran- 
3 dus , ore longo anguíto , & denticulato ; 
ut ia Concha Venerea , colore albo , cum notis 
fulvis, vel rufis cum albo paulatim confufis. Sul- 
cis , equali fpatio divifis , diftinguitur , & opere 
quafi teffellato ; propter maculas nigricantes; 
decoratis Ir I 
Turbo, orizz magnitudinem non fupe- 
AN rans; at fi mole parvus, maximé quidem 
venuftus , tribus coloribus ; àquibus eleganter 
diftinguitur ; lavo enim tegitur , fupra quem fa- 
Íciola candida piceis maculis teffellata lineam 
fpiralem format ; orbefque tefte inclufos indl- 
cat ;. & pellucida veluti fandracca fuperinduc&a 
undique nitet , 
9 Turbo cinereus finvosé productus cum 
3 firiis nigricantibus. 
Turboalbus, & levis, in quo orbes viden- 
3 9 tur turgefcere beneficio ligulz. aftri&o- 
riz , [qua fupra eofdem ab ore ufque ad mucre- 
nem circumducitur , 
^ lurbo in Syracufano litore frequens , al- 
4 S Bo colore, fafciolis ex flavo nigricanti- 
bus fegmentatus , & nitens. Interdum violacco 
colore tin&um mucronem habet . 
T Turbo Levis , pullus, cujus orbes dex- 
4 I terain finiftram convoluuntur,ore com- 
preffo , deais fpiris faftigiatus , tenuis, ad ma- 
gnitudinem avena grani factus unciam dimi- 
diam longitudine implet. Ejus bafis pauló angu- 
ftior eft velut alter mucro , mediaque pars intu- 
meícit . Apertura angufta , & ad imam cjus par- 
temíinuofa, item ejus org leviter reflectuntur , 
Orbium anfradus linea nigricans comitatur, 
quam veluti filum tenue , & album teftz infer- 
.tum punctatim fignat. 
wA A, Turbo tredecim fpiris convolutus , quas 
4 puncta é colore caftanco , in duplici li- 
nea difpofita pulchré exornant . 


452 


Tntbo,qui cum proxim&fequenti propter 
4 3 figuram fimilem inter Buccinas numera- 
ri poteft, de quibus fuo loco inferius agemus; at 
quia molis parvitate ineptus eft ad fonum ; Buc- 
cina non dicitur . Frequens eft in Adriatico ma- 
ri; &leviffimustefta, ovi corticem referente , 
colore figulino , vel vinofo. 

Turbo cujus maximus orbis ventricofus , 
44 ore prodisiofo quatuor dentibus muni- 
to , quibus ferrei veluti clauftri apertura effin- 
gitur ; Intus albicat, foris caftaneo colore tin- 


cus. 

Turbo aliquando oftrino diluto tin&us , 
a ) aliquando vinofo colore, interdum offi- 
bus fimilie. In fingulis orbibus inftar aurantii 
decorticati videtur in plures equales partes 
diffe&us , quas faíciola plana eleganter diftin- 


guit. 
4 6 Turbo colore flavus, tefta admodum fub- 
| tili ornatur à quibufdam tuberculis fu- 
pra orbes eminentibus , quos veluti filum fpira- 
liter du&us arctiffimé ftringit. In Adriatico rc- 
peritur,& in Lufitanico mari frequenter, & pul- 
chrior, 
Turbo furvo colore tráfverfis lineis pro- 
4 j funde canaliculatus,quatuor orbium an- 
fra&ibus finitur , teftam habet valdé craffam , & 
robuftam , 
9 Turbo vcluti malleo frequenter compreí- 
4 fus, Pars interior al]bicat , circa oris 
aperturam inter labra reflexa alteram partem 
dentatam oftendit. Ex ipía ligula quxdam na- 
Ícitur ; orbemque ad mucronem ufque conne&it 
modo teft inferta , modó apparens , fed alio in 
loco collocata . i 
Turbo ex oleacino colore albicans ; pun- 
49 &ifque atris afperfus, & quafi fandracca 
pellucidus | 
Turbo figuram nuclei olivarum referens , 
b o duabus faíciis altera candida , altera pi- 
cea cinctus, 
Turbo Pyriformis fquamis plenus, colore 
j cinereus, Hunc cum quatuor przceden- 
tibus ex Indico mari habui. 
Quatuor fubfequentibus figuris Turbines 
) exprimuntur Buccinis fimiles, at quia 
mole parvos inter Turbines retulimus. Malleo- 
lo negligenter collifus videtur, hic primus, quia 
inzqualiter compreffus . In ora aperture labrum 
eleganter refleditur , & animalis collo locum 
prabet cum ad motum exerit caput é tefta . 
. Turbo feptem fpirarum anfra&ibus fini- 
j 3 tus ; ore valdé longo , levis ubique, co- 
lore lapidis Tiburtini ; interdum ex helvo fub- 
niger. 
Supra modum tenuis , ac tenera eft hujus 
b, 4 turbinisteíta, adeóque admodum pcl- 
lucida, 


453 
lucida, & leviseft. Eiingensapertura ovalis; 
color eft ex flavo albefcens , interdum vinofus. 
Intrá tres fpiras finitur, quarum duz inferiores 
admodum exigua , 

Longior antecedenti Turbo , leviffimus , 
3 j colore atro cum nitore , 
6 Turbo levis fafciola tenui in orbium com- 
j miffuris arcté ligatus,caret mucrone acu- 
to , fed veluti bafirotunda finitur ; colore ebur- 
ico , Vivit in fpongiis . 
Turbo Indicus. Vocari poteft ÀAvena ma- 
j "T rina propter figuram;qua exprimit arun- 
dinem paluftrem , aut arboris folium glomera- 
tum. Colorem habet vinofum , notulis, pun- 
étifque flavis , fulvis , caftaneis ; & violaceis di- 
lutis , ob nitorem venuftis, 
9 Turbo colorem Margaritarum fub mar- 
9 morea veíte czlans , videtur compofitus 
duobus tefte fegmentis, ita Cochleatis, ut giros 
efficiant angulo obtufo mucronatos , in quibus 
paffim exeritur lingula quzdam , eleganter illos 
exornans, | 
' Turbo minutiffimis fulcis afper in omni- 
359 bs fpiris, maxima excepta. Hzc corona 
pinnulis plena circumdatur, in qua velut in di- 
Íco videntur alie minores fubfidere. Propé oris 
aperturam fi cernas ; illud quatuor quafi crifpis 
convolutum dices, hz autem pinnula albicant 
in vefte pulla ; qua totus Turbo tegitur . ' 
60 Alius fine corona ornatu, colore livido , 
" interdum albo . 
6 Turbo tuberculis ubique diftin&us , qux 
I fupra colorem aureum mirificó albc- 
fcunt . 
6 Turbo undofis anfra&ibus produétus, 
crenulifque tranfverfis afper ; undé é 
linteo levitcr crifpato videtur compofitus. Mul- 
ticolor plerumque ; interdum albus , .vel ebut- 
neus , vel nigricans , vel fubviridis. 
6: Hujus Turbinis precipua diftinctionis 
3 nota cít, macularum candidarum , & 
fanguinearum difpofitio . Modó enim colore fla- 
vo, & cianeo diluto , quo tefta pingitur confun- 
duntur, modo ab eo omninó diftinctz apparent. 
Ut plurimim in Neapolitano litore colligitur ; 
colore offeo te&us cumcandidis notis, 
6 Duo Turbines Indici Maris, qui inter 
4 à eos connumerandi cenfentur , Murices 
6 à Latinis dictos , Binis coloribus nem- 
3 ) pé albo, , & pullo, quibus teguntur ; 
pené innumeras colorum apparentias effingunt . 
Hic nivis fuperatur albedo, illic à nigredine pe- 
nitus czlatur , in quadam parte paulatim color 
pullus diluitur, & albus quodammodo detegitur, 
amboque femper ita mifcentur, ut tertius qui- 
dam color ex albo nigrefcens, velalbeícens ex 
nigro videatur. Quibuídam lineolis piceis, quafi 


4 


Mufzi Kircheriani 


calamo fads , & undofis tranfverse cinguntur ; 
ac fi fila effent acu teftz inferta: Sulcos inlon- 
gum ductos habent , & circa oris foramen valdé 
productum , & anguftum , tefta. frequentiffime 
crifpatur. Differunt aliquantulum inter fe difpo- 
Áitione partium, & colorum , qui tamen omninó 
fimiles funt in ambobus. 

6 Quinque fafciis cingitur hic alius caeteris 

- " .elegantior. Altera colore fübnigro eft , 
altera purpurea , vel ad minium accedens , ter- 
tia fulva ; viridis quarta , ultima oftrina ; omnes 
itaàfummo vertice mucronem ufque ita cir- 
cumvoluuntur , ut intervallo quodam diftin&ze 
inter fe ; in eo videatur veluti album indufium , 
quó turbo tegitur . Valdé nitidus eft ; & leviga- 
tus ; & ab Indico mari cum cateris octo füpcrio- 
ribus habetur. 

6 7 Turbo potiüs partium ftru&ura, quàm 

pictura coloris in pretio habendus. Col- 

lare lineum canaliculatum nunquam Artificis 
manus crifpavit , à quó exprimi poffet hujus oris 
apertura. Nunquam obfítetricis manus regium 
infantem fafciolis artificiofius cinxit, quàm Na- 
tura turbinato huic Animali marmoream maíf- 
fam miris circumvolutionum anfractibus Co- 
chleavit: fed hunc videre juvabit, nam ejus fpe- 
ciem verbis reprefentare haud ita expeditum. 
In mari Rubro nutritur,& non diffimilis in mon- 
te Etrufco , quem dicunt Peglia , füb glebis in- 
venitur. 1 

68 Turbo minutiffimis rugisà cardine ufque 

ad imum mucronem criífpatus miro Na- 

turz artificio. Prxcipuam diftin&ionis notam 
praftat os quafi perfecté circinatum , venuftum 
propter coronam quafi ex opere topiario com- 
pactam, czfariatam , laciniis plenam , & colori- 
bus galearum criftas referentem. ex Indico mari 


habui. 
E: 9 Turbo Tuberofus dicus à tuberculisquz 
7  uberum inftar exorbibus fpirarum ad 
tutamen pendent . Os habet cum labro admo- 
dum producto. In luto ftabulatur ; quo fi expo- 
lietur multicoloribus fuccis videtur fine ordine 
afperfus . In eó viridis , furvus ; & violaceus in- 
ter ceteros diftinguuntur. 
Duz parva Buccing,in quarum bafi fora- 
79 men ftis profundum patet : ut parius la-. 
pis perfe&e expolitus, funt candide , & nitide 
rubro , vel caftaneo colore teffellatz . In Indico 
mari inventas Purpurati Principis manus cate- 
ris hadenus defcriptis addidit . 
Turbo ex Indiarum litore habitus cum». 
aliis, qui in hac pagina defcribuntur 
Figura quafi pyriformis ; minutiffimis fulcis 
leviter rugofus. Colore figulino , vel pumi- 
ceo, 


732 Turbo 


Clafsis Duodecima . 


Turbo cianeo diluto tin&us, punctifque 
71? candidis, & pullis notatus, Aliquando 
invenitur albus cum maculis rufis. 
Turbo, ut vifu delectabilis , fic dictu non 
"3  &cile exprimendus. Hujus Cochleati 
orbes fimul conncé&unturlisula quadam, quz 
variis in locis modó contexta , modó foris edu- 
&a, vefte quodammodó reticulata cos induit. 
Ea autem colore eft furva , tefta Cochleata fer- 
ruginea, 
1 Color albus , & pullus diverfimodé con- 
J ^ fuf hujus Tucbinis cutem eleganter pin- 
" gunt. Pars, in qua eft oris apertura eque pro- 
ducitur , ac alia, quz plurimis orbibus finitur, 
" Ab hac conus exprimitur in equaliatubera di- 
ftindus . 
Turbo Muricatus , fic dictus à corniculis 
^j b] quibus Murices muniuntur, vefte alba 
tegitur , quam plurimz lineolz rubrz , & flavae 
finuosé inflexe reddunt indumento Perfico fi- 
milem. 
! 6 Turbo pariter Muricatus , quafi ex fumo 
7i nigricans, & lineolis magis fulvis cir- 
cumdatus , parvus licet mole tefta duritiem fili- 
cis equat , 
Oculus Czfius antonomafticé dici poteft 
7 hic Turbo. Exprimit enim colore cine- 
reo pellem felis melitenfis ; ejufdemque oculos 
quibufdam tuberculis in fpirarum ductibus pul- 
chra difpofitione aliquantulum emiaentibus , in 
quibus cefia veluti pupilla pellucet , colore ex 
leonato nigrefcenti coronata , Alia etiam mino- 
ra tubercula in fpiras difpofita oftentat colore 
- fufco; quo Cochlea venuftas augetur . Rara eft, 
& in Indico lttore inventa, & nunquam in ullo 
licet przdiviti Mufzo vifa . 
H3 . Turbo vulgo Garagoo dictus à verbo Hif- 
yo. panico Scaragol,multi$ in locis frequens 
multiplicique colorc tinctus , ftriis crifpatur in- 
. ftar retis difpofitis,& in fingulis nodis five inter- 
| fe&ionibus earundem veluti ferreo ftilo contu- 
| fus videtur. 
| Turbo Tuberofus quafi fubtili , & candi- 
719. datcla Ollandica indutus, qui inmul- 
tiplices plicaturas ,& pulvillos corrugatur, or- 
bium anfractus obfecundantes, quidam veluti 
funiculus colore vinofo , & rufo intermcdiat. 
(3$ 'Turbo in Siracufano mari frequens , ful- 
79 O . cis undofis afper , at praeclarus fabrica 
' colorumque varietate. Singuli enim orbes cx 
duobus tcfte fragmentis conftare videntur,quo- 
| rum unum candidum eft , alterum ex fulyo pur- 
| purafcit. - 
| $1 Niveus eft hic alius, notulis ex fangui- 
| neis nigricantibus veluti calami ducti- 
|| bus fignatus , atque in partes fere x quales di- 
|| fin&us, ut Peponcs. 


H 


454 


9 Innumeris pené coloribus fimul mi(tis 
hujus Turbinis cutis pingitur : in parte 
interna, ut plurimum albo, circa oris aperturam 
violaceo , & nitido , in exteraa afper eít, & luto 
deformis, fub quo ftabulatur. 
9 Turboalbus , in. cujus orbibus labrofz 
5 tefte particule paflim pendent mucro- 
nem verfus, tanquam pinnulz , & laciniz lapi- 
dez , quibus form elegantia augetur , & magis 
quidem à punctis rubiginofis , quibus fpirali li- 
nea difpofitis notatur, 
9 Rarus admodum hic Turbo eft. ex Indiis 
habitus, colore ziziphino . Aurcus, cro- 
ceus, & candidus etiaminvenitur , & admodum 
nitidus . Circa fpirarum commilffuram fotficulz 
equali intervallo interíe diftantes apparent, al- 
terum oris labrum falcatum prominet , & inílc- 
&itur , ut in cane venatico , 
9 Turbo, Pentidactilus , à verbo Graco di- 
j &us,hoc eft quinque digitos five appen- 
dices habens. Quatuor muniunt aperturam oris, 
quintum à fpiris in conum produ&is formatur. 
Intus colore albo pingitur , extra albo etiam fla- 
vefcente. In adjacentibus Europa littoribus fre- 
quenter colligitur . 
$6 Turbo albus, & levigatus. Marmorcam 
teftam gerit, praeter primum orbem pla- 
pum cateri funt gutturofi , & veluti tonfillis tu- 
mentibus pleni . 
9 Turbo Pentidactilus alteri non abfimilis 
9i circumvolutionum numero , & fabrica. 
Differt autem tefta fubtiliori & aculeos minus 
productos habet, veipertilionis, five draconis 
alam imitantes. Niveus habetur colore ex litore 
Ulyffipponenfi . 
PES Turbo, Magnus appellatus,quia omnium; 
quos hactenus obfervavimus ; eft maxi- 
mus , Colore pumiceo, vel figulino ; ore produ- 
éto , crenulis tranfverfis crifpatus fupra orbem 
cateris majorem cervicem veluti bovinam , & 
robuftam oftentat , In mari Rubro frequens ; X 
in monte Pelio Etruriz invenitur, 
$ 9 Piramidales Urnas, quibus cadaverum 
cineres Prifci fervabant , Turbines fe- 
quentes exprimunt , Bafim ampliorem, & pla- 
niorem, quam in fuperioribus hi habent, qua de 
caufa etiam affimilantur Turbini luforio , quià 
Gracis Trochus dicitur , à Virgilio eleganti 
Carmine indicatus,ciim narrans Reginam illam 
furiis agitatam , dixit . 
Ceu quondam torto volitans fub verbere Turbo, 
Quem pueri magno in gyro'vacua atria circum 
Intenti ludo exercent . 
Strombi nomine cum Plinio nos illos indicabi- 
mus, quitamentàm varios, & miros, veluon 
agnovit, vel neglexit, Sub hoe numero deícri- 
puis duriffimo fub cortice albo,& fubviridi Mar- 


cari- 
EA 


455 
garitarum nitorem , veluti criftallina pelle cir- 
curteétum cclat. Ex mari Brittanico miffus miré 
oculis fpectabilis . | 

o Strombus Tuberofus fpiffis valvulis intu- 
9 mefcens . ex argentea fubftantia videtur 
fabricatus, quam faxea cutis circumdat . In ora 
Pifcarie colligitur . 

Strombus minimus in arena litoris Ádria- 

91 iij frequentiffimus , (icut , & alibi . Co- 
lore vinofo five flavefceati , maculis rubricanti- 
bus ac terreis notatus , ubi fpicarum orbes con- 
junguntur fubacularis albidior una cum fpiris 
circumfleditur. 

, Strombus admodum profundus decorti- 
92 catus , colore margaritifero , traníveris| 
fulcis corrugatus . 


9 3 decorat, tegitur tamen à cuticula cro- 
cea, & nitida. Funiculo pariter cingitur ia Ípi- 
rarum commiffuris colore paleari , notulis vitel- 
linis , aut lienaribus teffellato , 
Strombus Auritus ; ex parte enim , qua, 
9 4- oris apertura eft;promincet veluti labrum 
auricule Leonis fimile . Iavenitur apud fcopulos 
Syracufarum . Tefta illi eft fabtiliffima, & afpe- 
ra , ex minutiffimis filis , quz fetis equinis con- 
. tortis fimilia difficilius fermone exprimi pof- 
funt, oculis veró ufurpantur jucundiüs . Colore 
tingicur terreo, aliquando puniceo . Pars autem 
interior argenteo cum glafleo mifto , ut in ma- 
rinis Auriculis. — 
. Eadem figura exprimitur à prafentiStró- 
95 bo. Vefte attalica crifpata eundem in- 
dutum dices, fi cingula , funiculos ;fila fimul in- 
torta , & eorum nodos mirabili quadam artificio 
difpofitos obferves. Vifu quidem effet delecta- 
bilior fi verbis exprimi poffent colores laéteus , 
fubalbidus, violaceus, ametiftinus , ac purpu- 
reus , quibus formz elegantia augetur. 
É Strombus Umbilicatus in Indico litore» 
9 cum antccedenti repertus . Hzc autem» 
eft hujus nota characteriftica habere in centro 
tefte finum cavum veluti umbylicum : margari- 
tarum, & coralliorum lineis videtur ornatus. 
Adriatico mari generantur hi bini 
97 ) ftrombi , ciceris molem non exceden- 
8 tes . Concurrunt ad corum ornatum 
g ) colores terreut , fubviridis , fufcus , & 
ravus diverfimodé fupra oleacinum difperfi. Ali- . 
quando in fummo mucrone purpurafcit. 
Strombus nitore maximé pellucidus, & 
9 9 vcluti fandracca illa tectus , qua Sinarum 
Artifices fcrinia, baculos, & vaía miré depin- 
gunt. Sanguineum colorem habet notulis lie- 
naribus maculatum , argenteumque oftentat ft 
cuticula exuatur , 


Margaritz nitor etiam hunc alium con-. 


E 


Mufzi Kircheriani 


Strombus pariter Umbylicatus , mar- 


IOO garitarum candorem celans fub corti-- 
te marmoreo, , , 


IOI plex appellandus. Superat enim ca- 
teros magnitudine, & ex duplici Turbine in bafi 
fimul eoeuntibus videtur compofitus. Pulchra 
ftriarum tranfverfarum difpofitione fulcatur. 


. Qua fpirarum turbines coaptantur , rotundz 


ftrix circumferuntur alterum ab altero difcrimi- 
nantes. y Ws | 

Trocus Magnus, & Auritus , fic dicen-. 
102 Gaisab ampla auricula , quam inbafi 
circa oris aperturam extendit . In parte interiori 


Trocus antonomafticé Magnus, & Du-- 


fulget Unionum nitor, in exteriori cutis lapi- 


dea, & alba , fafciolis terreis fegmentata. Uter- 
que hic Trocus in indico mari colligitur. 

Turbo inftar Muricis tuberculis arma- 

1O3 .us.Ex diverfis tunicis corticofus ap- 

paret , alterum oris labrum ita crifpatur , ut 

quamvis afperum , & rude elegantiffimam for- 


mam oftentet . | t 


Turbo Angulofus,& tranfverfim lineis 
leviter crifpatus , quafi collum in bafi 


104 


producitur , juxta quod oris apertura.valdé lon- | 


23, & in centro fpirarum foramen profundum 


patet. 

. Turbo lapideis coftis ita munitus , ut 
IO ) ipfi teftz fuperimpofitz videantur, ac 
firmatz claviculo , qui à bafi ad mucronem uf- 
que in omnibus fpiris apparer. Ex binis labris 
quz amplum os circumdant , alterum tefta in- 
cumbit , alterum leviter crifpatur . Colore , ut 
plurimum cinereo ; térreo 
vel calteo. 
106 Oc&o Turbines in hae lamina expri- 


midibus fimiles. F//caroli dicuntur à Tarenti- 
nis, cüm eo nomine alios non diffimiles fignifi- 


cent , quibus Pueri ad fibilum edendum utün- , 


tur, quem dicunt Italicé Fifchio. Omnes par- 
tium difpofitione elegantes in Oceano generan- 


tur, prztereos, qui à numcro 108. & 111. in- — 


dicantur, funt enim hi in Adriatico marj fres. 
quentes. Qui defcribitur fub hac figura ejus ma- | 


. . . » D . 
enitudinem non excedit. Magnum tamen arti- 


ficium parva mole comprehendit .. Spirarumo 
enim anfractus depreffi , & ftriz in acutum mu- 


cronem definentes opere attalico exornantu£, 


notulis croceis diftincto . T lm 
o Turbonitidus, & eburneus , in quo 
Log fpirarum commiffuürz vix dignofcun- 
tur , maculis rufis notatus. ' Ln 
Turbo molem grani hordeacei equans; 
LOS (olore figulino , vel toph ifsis 
colore figulino , vel tophaceo , fpifsis | 
contufionibus equaliter excavatus. — «d 


109 Turbo 


muntur Obelifcis potiüs quàm Pyra- 


; conchyliato diluto 34 


Clafsis Duodecima. 


IO ^ lurbolndicus niveus , & nitens , à bi- 
9 nis fafciolis Conchiliatis , quz tritici 
folia fuo acumine exprimunt, cingitur ; orbium- 
que commiffuras leviter ligatus vix demon- 
ftrat . Rarus, & pulcher. 
IIO Dupplicatis fpirarum anfractibus con- 
rae ftare videtur hic Turbo ; quarum fin- 
gule frequentibus fulcis à baíi ufque ad mu- 
cronem ducis crifpatur. Colore terreo , vel 


albo. 
III Turbo in fpongiarum cavitatibus vi- 
vens , frequens in mari Ádriatico . 
Orbes habet mira arte compofitos ex tefta , quz 
videtur primüm rotundata , deindé in fpiras cir- 
cumtorta ; & funiculis frequenter connexa, ut 


plurimum candido colore , funiculi autem lividi 


punctis rubicundis, flavidis , & conchyliatis di- 
ftin&i ; aliquando invenitur aureus ; vel rofeus 


albis filis ligatus . 


I Turbo albus , venulis rubris , aut rufis 
VIX GgQiiininatus. Spiras habet inftar he- 
licis ferre ; quz lignis inferitur . 
II Turbo eburneus fulco admodum pro- 
: 3 fundo excavatus, quem duo veluti 
cingula fimul unita comitantur, ut in bafi colum- 
n2 corinthiz ad ornatum componuntur ab Ar- 
chitectis . 
j Tuba dicitur ob longitudinem hic tur- 
1 I4 p, ; colore offeo . Diftinguuntur in 
tres veluti partes ejus orbes à duplici fubucula- 
ri, qui à bafi ufque ad mucronem fpirarum du- 
&us profequitur , In Perfico mari , fed raró iin- 
venitur, | | 
II Turbo eodem tubz nomine pariter fi- 
IIS. gnificatus, longitudine zqualis füpe- 
riori, nec minus elegans. fexdecim , & aliquan- 


o viginti fpiris finitur ;, mucronem habet mira 


proportione valdé acuminatum, colore eft ebur- 
neo , & Cochleatis crifpis corrugatus. ... 
116 Strombus laéteus , & levis , in quo ubi 
iunt: funt orbium commiffurze profundus 
canaliculus circumducitur . 
ov Iurboinftar helicis ferrez, notulis ru- 
IIT og fignatus ; duodecim fpiris produ- 
&us . Dicitur ob longitudinem Fiftula Mufica . 
2 Eodem nomine fignificare hunc alium 
A110 poffümus ; à nonnullis Cervinumb 
Cornu diétum . Ceteris praftat longitudine , & 
notulis conchyliatis, five ex purpureo colore 
nigricantibus , quz juxta fpirarum commiffuras 
in girum difpofitz eburneum colorem , quo tin- 
gitur ; pulcherrimé difcriminant . | 
. 4 Pulchrior antecedenti eft prefens Tur- 
119 bo, quemGallicum Ollandis Ponti- 
ficiam Thiaram dixerunt . Triplici enim corona 
decoratus videtur , quam fpira tuberculis emi- 
nentibus formant in cono. Minor cono , oris 


apertura eít; notulis arantiatis , vel fandichi- 
nis afpergitur , & ob raritatem magni zftima- 


tur. 
I20 Pluris tamen habetur alius ab hac fi- 
gura indicatus , quam Galli appella- 
runt Plumam à proportione quadam cum pluma 
ftrutiocameli . Ejus pulchritudinem augent ma- 
culz ignez , ac rutilz , fupra lacteu m coloremo 
quotingitur diffeminate. . 
IZ2I Turbo Ventricofus di&us à primo Or- 
-** "  be,quocateros amplitudine füperat. 
Przcipua nota illi eft labrum denticulatum in- 
ftar rotz in horologio, & roftrum veluti navale, 
quo viam tentat dum movetur, quare Turbo 
Roftratus dici etiam potefl,ut ab alio ventricofo 
diftinguatur . i 
122 Cochleas in hac lamina figuratas Tur- 
bines nonnulli dixere , Nos Cylin- 
dros appellabimus propter figuram , qua Cylin- 
dris affimilantur ; perfecté enim levigati ita ro- 
rundantur , ut nullum fpirarum fignum appa- 
reat , nifi in bafi, quz plerumque eft admodum 
plana, vel leviter orbium commiffuris intume- 
Ícic. A Cylindro tamen recedunt propter mu- 
cronem , quo coni potiüs fieuram induunt. In» 
ipfo orisapertura eadem feré longitudine pro- 
du&ta, & angufta. Cateris Cochleis preftant 
colorum varietate ; qua undz, linez, faícix , 
meandri, puncta , foliofum , & frygium opus iti» 
eorum teftis adeó pulchré formantur , ut maris 
portenta dicenda meritó fint , Pofitus fub hoc 
numero , in Indico mari repertus , niveo tegitur 
candore , quadratis notulis piceis ita teffellato , 
ut ex ebeno , & ebore compofitus videatur. 
1 Cylindrus Indicus , & raró repertus , 
2 3 colore conchyliato , qui candidis no- 
tis paffim celatur aurea lineola circumdatis, in. 
bafi perfeé complanatus . 
Turbo Cylindroides rufus, vel albus 
dicar pund&is fulvis ; vel rubefcentibus aí- 
perfus. : 
Cylindrus indicatus in A. Tam mira, 
I2,5 (colorum varietate pingitur ; ut quàm 
vifu delectabilis , fic dictu non facilé exprimen- 
dus . À viridi enim; à flavido, fanguineo , fufco, 
citreo , & oleacino videtur fine arte afperíus , 
alter autem pofitus in B. vinofo tingitur , circa, 
bafim glandulis prominentibus decoratur , & 
ubi in mucrone decrefcit eum cingunt quedam 


veluti fila frequenter nodis implicata., 


126 Opere acu picto condecoratum diceres 

| cylindrum hic pofitum à quatuor co- 
loribus , albo videlicet , livido , ex viridi flave- 
fÍcente, & molochitico, five albo , livido , furvo, 
& terreo , mirabili quadam diftributione fimul 
confufis, 


Rr 127 Ra- 


457 


I2 Ravida vefte tegitur hic alius, fafcia 
"D. alba cranfverüm cin&us, & binis aliis 
fafciolisin longum fegmentatus. 
1598 Cylindroides perfeété planus in bafi,in 
qua orbium anfrac&us linea fpiraliter 
contorta indicantur; colore fulvo, helvaceis no- 
tis nigricans. 
Cylindrus corona multiplici decora- 
I29 ju K lobul inea 
; quam format globulorum linea; 
in fpiris orbium fupra bafim eminentibus pofi- 
ta, Colore aurco , notis albis artificiose diftin- 
éto, 


130 


loratus. 
Venuftas hujus Cylindri augetur à no- 
I 3 I tis aureis, & rufis, ordine artificiofo 
diftributis, nitidus eft, ut cxteri , & perfecte le- 


vigatus . 
Tegitur hic alius vefte quafi biffina, in 
1352 qua quadrata notulz fanguinez,pun- 
ia crocea, & lineolz rufz , vel fulve opus quafi 
acu pi&um efformant . 
Jafpidis fragmentum in Siculis monti- 
I 3 3 ' bus erutum hunc Cylindroidem di- 
ceres ex multiplici colorum miftura , qua tingi- 
tur; nec cam fpeciem verbis reprzíentare eft ita 
expeditum , !y 
Jafpidem etiam hic reprzíentat, at co- 
Í 3 4 loribus diverfum; tingitur enim albo, 
rufo , rubro , muftelino ; terreo , modó exube- 
rantibus modó decoloratis, & quafi velo te- 


&is. 
Cylindrus turcicam vefté attalica. ma- 
12 9 m piétam oftentans ; quàm difficiliüs 
fermone exprimas , oculis veró ufurpes jucun- 
diüs finuofas picturas, & meandros , quos au- 
reus color cum albo, & fanguinco confufus cf- 
format . Interdum invenitur quafifquamis te- 
étus , quz iifdem coloribus effinguntur. 
Cylindroides colore fulvo dilucido 
136 


tinctus , & fquamis fanguincis dcco- 
ratus. 
Mucronem versüscylindri hujus furvo 
13'] c.olore imbuti giros efficiunt quidam 
veluti funiculi candidi, & circa bafim pinnula- 
yum corona eft redimitus. 
1298 Cylindrus candidus fafciolis piceis 
3« fegmentatus. 
Cylindrus viridi aquato imbutus;albis 
139 ütrioliscin&us » quas notula anthra- 
cine diftinguunt . Reperitur etiam albus , ro- 
feus , luteus , nigricans ; & Aurantio fimilis . 
T urbo levis minutiffimis fulcis corru- 
140 


catus , colore cinereo; in medio orc 
dente armatus , qui valdé prominet, 


Cylindrus fatis elegans colore albo, 
cianeo diluto , tyrio, & caftaneo co- 


- Mufízi Kircheriani 


IAI Cochlea hzc Cylindroides melius vo- 
[4 catur , quàm ceterz huc ufque ce- 
fcripta , equali enim craffitie , ut Cylindrus in» 
longum producitur . In bafi veró ovi mucronem 
refert , inquo tres, vel quatuor fpirz " quibus 
finitur lineolis indicantur . Invenitur aliquando 
brevior , olive Hifpanice fructum referens : 
optime levigatus , & quafi fandracca fineníi ve- 
latus nitet undofis meandris diverforum colo- 
rum pingitur , ut clarius in figura fequenti ap- 


paret. j idi 

Coloratur enim hic à candido ; aureo, 
I4 jvido,vinofo, fabviridi flavo, ci- 
trino , luteo ; violaceo , fexcentifque aliis colo- 
ribus , ita artificiose fimul confufis , & difperfis, 
ut acu pictus videatur, Invenitur in litore Bra- 
filiano mole longé minor ; quem Incolx vocant 
Zimbo , eumque in pulverem redactum ; cum» 
potu mifcent ad confringendos lapides in reni- 
bus, & veficageneratos , 

Turbo albus, & rarus , figuram expri- 
I 4 3 mens cochlearum , quas multi ex na- 
tione Hifpanico dicunt Garagoi . 

Turbo five Murex, fpecie eleganti fin- 
144 gularis , Orbium enim alter magis 
eminet fupra alterum , quam in cxteris, & fin- 
culi equali divifione funt ftriati , Conus; in quo 
oris eft apertuta , crifpis ita corrugatur , ac fi eí- 
fet violenter inflexus, pars exterior colore cat» 
neo pingitur , interior rofeo , Jabrum nigro , in» 
rofeum paulatim rubefcente , L& itp aii 

Turbo non minus pi&ura , quàm -fa- 
I4 j brica elegans , & dictu non facile ex- 
primendus , colore fubflavo cum tuberculis al- 
befcentibus , fafciolis infuper tranfverfi$ cingi- 
rur ex colore rubro nigricantibus, |... 
146 Turbines auriti,, Labrum enim ha- 
14 bent expaníum; & auriculz hominis 
fimilem , Conveniunt figura. diffe» - 
147 ) runt colore: alter enim offeo pin- 
gitur , alter filis aureis finuose indxut ir 
Urs 34 di 


e 


) 


r Buccina parva , & levis , os habens ori 
I49  Liudinum fimile, & dente valido ar- 
matum , Intus albicat ; foris colore burro flave- 


Ícit . x ! 
. 4 Buccina ficut ebur expolita , niveum 
I4 9 candorem habens , & baíim ex multis 
membranis , altera alteri fuperimpofita cortico- 


fam: o02 iiu ME six s 

. Murices bini parvi gibbofi ,. leviter 
I50 crifpati ; & rari, in parte orbis cateris 
amplioris, ita intumefcunt , ut columbz pectus 
ova foventis exprimant , Labrum circa os veluti 
alam expaníam habent , coloribus flavidis fupra 
album fine ordine afperfis notantur. 


15I Tur- | 


Clafsis Duodecima . 


Turbo,quem auritum nominat Aldro- 
I j I vandus , albus , & nitidus , ut parius 
lapis. Circa ejufdem os labra prodigiofo artifi- 
cio , ita refle&untur; ut admirationem pariter 
augeant , & venuftatem . 
Turbo pariter Áuritus cum labris du- 
152 plici dentium ordine munitis , & ni- 
gris notulis teffellatis, in reliquis partibus colo- 
ratas venas oftendit , ut gemma Gagates . 
^'^ Coloribus fimilibus pingitur hic alius 
1 j 3 circinatus, & craffiori labro, quod 
notule tyrie diftinguunt in plures partes; diver- 
fus ab antecedenti. Orbium maximus multis in 
locis fine ordine leviter intumefcit . 
Turbo ab hoc numerojindicatus ante- 
I j ^ cedentibus preeft macularum difpo- 
fitione, & oris artificio ; hoc enim à figura ex- 
primitur , illz autem quadruplicato ordine di- 
Ípofitz fervataque inter fe diftantia; aureo colo- 
re candidos orbes condecorant. 
Magnitudine omnibus antecellit Tur- 
I j j binis hujus tefta, pariter auriti ; & cu- 
berofi , labra eleganter ita refle&it ; ut animalis 
collo locum aptet. Poft maximum orbem valdé 
tumefcentem brevi, & lato angulo finitur , tu- 
berculos habet in girum difpotitos , aliquofque 
corum valdé étefta prominenres , ac falcatos , 
ut canis venatici dentes. Alterum é labris eft 
denciculatum, alterum crenulis rugofum . Quem 
hic figura exprimit album cerneres , (i oculis 
ufurpares , tribus fafciolis croceis, & fulvo un- 
datis cinótum . Interdum invenitur multicolor 
ex albo , vinofo , rufo , & ametifthyno confufis. 
In labro infuper prominente , & reflexo quin- 
que notas habens , quibus pulcherrimé deco- 


ratur. 
Iz6 Turbo forma non diffimilis , e duplici 
j M profpedu delineatus. Ex uno fulcis 
in longum ftriatus apparet ; & maculis croccis 
in forma crucis difpofitis, notatus , ut veftis At- 
talica aureis floribus intertexta ; ex altero veró 
os anguftum oftendit, & utrumque labrum:can- 
didum denticulatum ; quod à fufco colore par- 
tem internam deturpante miré diftinguitur: cin- 
. gitur infuper à mucrone ad bafim ligula alba, 
. rufis lineolis tranfverfim divifa , Ubique autem 
videtur vefte alba indutus cum filis aureis in- 
tertexta, quare ab aliquibus vocatur Drappo d 


argento . 

Pulchrior faícia cingitur hic Turbo , 
I ) "7 illa enim maximo orbi inftar circuli 
marmorei perfecté coaptata , ubi minorem con- 
nectit roftrum falcatum exerit; & pari modoé 
minori ad minimum producitur. BEjufdem conus 
parum elevatur; ex binislabris alterum crenis 
afperum , & nitidum , alterum veró reflexum , 
& inftar membranz pellucidz fupra orbem ita. 


| 4. 


459 


extenfum, utab eo non perfe&é abfcondatur re- 
ticulatum opus , quo tefta veluti fcalpro inci, 
rugatur. Colore , ut plurimiüm cingitur albo, 
plumbeo etiam infe&tum e Lufitanico litore ha- 


bui. 
Is8 Cochlea aurita ceteris rotundior tri- 
j bus fafciis equalibus fegmentata ; ul- 
tra ampliorem Orbem tribus aliis finitur , Colo- 
re caltulo, burris maculis difcriminato. Ali- 
quando videtur fanguineis maculis cruentata, 
Inlabrofo, & curvato ore pars dextera tran- 
fverfis fulcis corrugatur,finiftra admodum levis, 
& alba , ficuti altera violaceo liquore inliimbo 
videtur infecta . 
E Cochlea pariter aurita, & fafciata . Os 
3.9 habet orbium maximo zquale , & la- 
brum valde craffüm , ac validum , ita reflexum , 
ut caaaliculum fatis profundum efficiat . Colore 
tingitur ravo , ubique crifpatur fulcis tranfver- 
fis ; quos octo faíciz albefcentes comitantur , & 
bina binz in plures veluti claffes dividunt. 
160 Turbo Auritus Muricatus. Finitur mu- 
|j crone acuto , & brevi. A Gallis vo- 
catur Crumena, eo quod mucroni adnectatur 
Orbis inftar inflatz crumenaz maximé ventrico- 
fus cum ore longo , & angufto ; quorum alterum 
labrum denticulatum ) crenatum alterum. Ex 
uno profpe&tu vifus , partes aliquas aliquantu- 
]ürn turgefactas oftendit. Ubique tamen expoli- 
tus , & levis, excepta parte anguftiori , leviter 
rugofa, ac fi fubucularibus clauderetur . Colore 
eft carneus, rubro aurcoque vermiculatus,notu- 
]* autem , quibus labrum diftinguirur , é fubni- 
gro in anthracinum degenerant. 
161 Loco faíciarum motalis diftinguitur 
| quafi negligenter, & fortuitó à pen- 
nicillo fa&is hzc Cochlea . In brevicono , quo 
finitur orbes omnes indicat fulcis parum exca- 
vatis fecundüm longitudinem incquales , & or- 
bium maximo perfecté coaptatos. In parte ex- 
teriori colore pingitur ex carneo rubefcente , ab 
aliis coloribus diftin&o, utin Jafpide , eique» 
fuccedit la&eus ; quo pars interior albefcit . 
162 Strigis parum profundis fulcatur hec 
^ alia Cochlea aurita. Quinque orbium 
fpiris convoluitur, quorum quatuor in mucro- 
nem minuuntur , medietati amplioris orbis 
equalem. Colore pingitur terreo, in quotri- 
plex fulcorum difpofitio aliquantulum evanida 
appatet.. 
16 Ovi figuram exprinit Cochlea hic de- 
3  (cribenda , in longum minutiffimis 
ftriis corrugata, vefte Ártalica aurea videtur ia- 
duta à Natura, eaque colore purpureo vermi- 
culata, labrum ori adnectitur niveum , fafciis 
fabvolturinis fegmenrarum . 


K rs r64. Co- 


459 
ET Cochlea pramnio colore lydium lapi- 
4 dem fimulans, ultra majorem fpiram 
vix duabus aliis parum eminentibus | finitur. 
Hzc cum cxteris in príenti lamina. delineatis 
in mari Indico funt repertz. ! 
16 Cochlea in litore Drepanitano poft 
J maris procellas frequens, terreftribus 
Cochleis fimilis , quare in terra generari à non- 
nullis dicitur , fimplicem quidem , & levem te- 
ftam habet , fed colore amethiftino circa fpira- 
rum centrum albefcente elegantiffimam , 
166 Cochlea Depreffa ; quz dicitnr Perla- 
ta, nonex margaritis ab ipfa gene- 
ratis , fed à margaritarum nitore, quo fulget 
decorticata cute lapidea, & rudi. Faícia colore 
puniceo afpería cingitur,qua infignis pulchritu- 
dinis nota illi augetur. 

6 Perlata pariter ex eadem ratione di- 
YO'T (enda eft hzc alia cortice duro, & 
fcabro induta , Quatuor orbium fpiris clauditur, 
cum quibus funiculi, & veluti fila intorta cir- 
cumducuntur: eft in eis mirus Naturz lufus , 
Sulcis brevibus , & moderaté profundis crifpa- 
tur, & ad variam lucis reflexionem margarite 
nitorem cum multicolori fpecie confundir . 
168 Cochlea in mari Mediterraneo Italie 

non raró reperta . Perlata dicenda vi- 
detur àcolore unionis ; fub cortice veluti ovi 
Struthiocameli celato . 

16 Cochlea, cujus tefta craffa eft : & pon- 
9 derofa , colore carneo maculis rufis , 
& caftaneis invicem alternatis victata , 
Cochlea Umbylicata Perlata , Quin- 
ro que orbium anfractibus clauditur , 
quorum declivitas inftar propugnaculorum. 
Erifmatis pendet in fubjectam veluti femitam 
agere quodam marginatam , Albedine Marga- 
rirarum Occidentalium pellucet nudata cortice 
albo, quo tegitur, & vermiculato finuofis li- 
neis colore rubris , quem lacca exhibet. In li- 
tore maris Lufitanici reperitur . 
Cochlea Turbinis figuram habens , in 
I'TY mulo Europa litore vifa ; & fuperiori 
coloribus fimilis . 
'Cochlea in mari Mediterraneo frc- 
172 quens, colore albo , vel plumbeo mi- 
nutis fulcis corrugata, corticem habet maculis 
oftrinis lienaribus ; fubvolturinis diftin&um, 
fub quo margaritarum colorem celat. 
E marmorea fubftantia videtur forma- 
LL 7 3 ta Cochlea hac, parva , fed valida, 
labro extenditur ; ut Turbo Pentidaailus , fub 
quo oris apertura valdé angufta; In majori , & 
feré unico orbe ; quo intumefcit parvi pulvilli 
prominent, & teffellula quadrat difperfe ex 
colore anthracino notabiles. 


,"€:Mufzi Kircheriani 


174 Cochlea murici fimilis propter tefte 
validitatem , & tubercula , qüibusin 
maximo orbe intumefcit , os habet. valdé dila- 
tatum. Pracipuae notz illi funt bins cruftulz 
fubnigre propé os, quod crocea linea coronat. 
In parte interna albeícit, in externa aut alba cft, 
aut carnea. ) su. t 
175 Murex albus, & parvus tefta valdé du- 
ra cum labro extenío ;. fub quo prz 
cipu2 pars Coni occulratur . Quatuor orbibus 
finitur, quorum finguli in partes equales fre- 
quentibus contufionibus dividuntur. ! 
176 In figuris , quz fubjiciuntur , Buccinz 
indicantur mole quidem parva. , ut 
pomi citrini femina , at coloribus admodum fo- 
ride , & macularum varietate fpeciofitfim? . 
Quam primo loco vides alba veftis tegit; pun&tis 
purpureis afperfa , maculis amaracinis notata ; 
ac lineolis flammeis, & inflexis vermiculata. 
17 7 Color leonatus ,tofeus , & niveus in» 
| extremitate fimul confufi formant ve- 
luti lamellas fuperimpofitas teftz vinofo humo- 
re imbutz ad ornatum hujus Cochlez . Ex qua- 
tuor fafciis quibus bafis vittata jacet; binz albe- 
fcunt , a]i& purpureo colore faturantur , 
178 Undas maris finuosé inflexas exprimit 
fi color puniceus , quo pingitur hzc 
Cochlea lacteum candorem paffim oftendens, 
multis in locis purpura aliquantulum rubefcen- 


tem. 
179 Nhu quz à figura Galez , quam 
quo modo exprimit Galeiformis 
videtur appellanda, colore , ut plurimüm hel- 
vàceo , cjus fabricam oculis meliüs quàm cala- 
mo tantüm delineatam hoc loco fübjicio. 
180 Supra colorem vinofum pun&is. puni- 
: ^ .ceis afpera videtur hzc , vittata tri- 
plici ferie macularum albefcentium , quorum 
medietatem lienaris color circuit ; paulatim in» 
vinofum evanefcens . (cba 
181 Cochlea fub hoc numero pofita vix 
"C" ^  binisorbibus prater alium majorem; 
& ventricofum convoluitur . Eadem piceo colo- 
re deturpata punctis croceis frequenter afper- 
gitur. ; 


182 rextam huic Cochlez formant colores 
purpurei diverfimodé exuberantes , vel remiffi; 
partim enim in punarotundati , partim in li- 
neas rectas , & finuofas produ&ti , partim etiam 
undofos anfractus imitantes eleganti pi&ura mi- 
rum Naturz lufum oculis fubjiciunt , : 
18 Cochlea ; cui Turbinis nomen aptari 
3 poffe videtur, & quidem Tuberofi , 
propter frequentiffimas glar.dulas , quibus tefta 
leviter paffim intumefcit. À cateris przcipué 
dignofcitur propter orbes ex appofita parte ali- 
quan- 


- 


Veftem phrygiam , & meandris inter- 


Clafsis Duodecima. 


quantulum depreffos, ac figuram aliquorum Pi- 
Ícium exprimentes . Munitur etiam in utroque» 
latere crifta aliqua leviter ferrata inftar alarum 
Pifcis. Colore fübalbida, & quafi duobus filis 
fimul contortis , altero albo , rufo altero cinta , 
18 Cochlea albo , terreo, & fuíco, colore 
4 fimul miftis maculata, tefta pravali- 
da , confillis ; & pulvillis pa(fim turgeícente . 
19 Hanc Cochleam videre juvaret ; nam 
(iy b] verbis repreíentare, haud ita expedi- 
tum. Sic enim ejus pulchritudinem cerneres, fi- 
cuti imperitus ille mellis dulcedinem fibi fuafit 
folo palati experimento. Mira partium fabrica ; 
& pulcherrima colorum varietate eque redditur 
inter ceteras preclara, In ea orbium fpire adeo 
tefta conteguntur ; ut vix in brevi mucrone in- 
dicentur,adeóque concha potiüs quàm Cochlea 
videtur appellanda . In parte concava valdé le- 
vigata eft alba, vellivida, vel carnea maculis 
rubidis cruentata. In Gibbofía tegitur veluti olo- 
ferico filis albis, rubeis furvis, purpureis , aliif- 
que fexcentis multicolori , Coftz infuper fuper- 
injez in equales partes eam dividunt , multi- 
plici colore valde notabiles. Illam obtinent in 
alto Mari Indici Pifcatores. 
1 $6 Cochlea fafciata inter Purpuras nume- 
| randa, de quibus fuo loco agemus. 
Tefta conftat prevalida aculeis complicatis hor- 
 rida , quibus maximus orbis armatur in collum 
corrugatum denfinens. Conus, licet brevis , 
tribus fpiris convolutus , infignitur ovalibus 
glandulis excavato canaliculo citcumdatis. Co- 
lore pingitur flavido, notulis vinofis fanguineis, 
& terrcis intermifto . In duas partes etiam divi- 
ditur fafciis alba, & rubra , aut janthina. In» 
Oceano Orientali reperitur, 
-- Hincad aliud Cochlearum genus progredia- 
mur , quz vocantur Buccing. Catera Teftacea 
Hz fuperant magnitudine, Buccine autem ille 
funt, qux ore quidem lato, mucrone autem» 
acuto clau duntur juxta Ovidii carmen: 
.o——— Cava Buccina fumitur illi 
- Tortilis in latum , qua turbine crefcit ab imo. 
Quamobrem fonitum edunt fi voce inflentur, & 
"'Tritonum ori admotas Pi&ores, & Poetz repre- 
Áentant , inter quos Ovidius Neptunum dceícri- 
bens ait: | 
Caruleum T ritona vocat , Concbaque fonanti 
o JInfpirave jubet ,flucdu/que , &x flumina ffgno 
|damrevocare data —— —— | 
*Imó ab antiquis Romanis loco Tubarum fuiffe 
lhibitas affirmat Virgilius ; canens : 
v Buccina jam prifcos cogebat ad arma Quirites. 
Septem igitur Buccinarum formas hic tibi fubji- 
cio , quas inter omnes clegantiores duxi. 
19 7 Omnium agmen ducat Buccina levis , 
& nitida, & duplici faícia candida, 


460 


qua primus orbis cingitur , dicitur Fafciata . In 
mucronem dejadé acuminatur fenjs minoribus 
Ípiris, à quarta Cochlez parte commenfura- 
tum, Orislabrum parvulis veluti aciculz glo- 
bulis diftinguitur , in parte gibbofa notulz fur- 
và, &ravyez colorem vinofum frequenter deco- 


lorant. 

188 Buccina Magna antonomafticé didt 

"  - ex magnirudinis mole novem anífra- 
Cibus producitur proportione fervata diminu- 
tis, illique primi orbis longitudine commeníu- 
rantur , Circa orbium commiffuras veluti capil- 
lorum trices circumvoluuntur ; & fingulis co- 
rum labrum quoddam adneáitur, quo veluti 
diftinctus certex indicatur, [n parte interiori ex 
carneo colore albeícit, exteriorem veró femi- 
circulares maculz alba , ruf , & caftanez invi- 
cem alternate condecorant . Labrum; quod re- 
flexum orbi propinquo adjacet ; minutiffimis 
crenulis corrugatur , quod veró expanfum oris 
aperturam amplificat, undofis finubus crifpatur., 
Invenitur in mari Europz adjacente , fed colo- 
ribus dilutis picta , labrifque crenatis ; ac tube- 


rofis, 
19 9 Buccina quatuor fpirarum ducibus 
- — 4 mira Natura arte eleganter circum- 
voluta , intus livido colore fubalbida , foris re- 
ticulatis fafciolis fuperinduitur ; inter quas ro- 
feus color rubefcit , 
O Buccina inter quinas circiter fpiras 
I 9 mucronata, quarum prima admodum 
inflata; la&e videtur imbuta in parte interna , 
deindé velo janthino velata. In externa verà 
fanguinez macule partim fupra albam teftamo 
difperfz jacent, velutiInfule in mari /5geo , 
quibus convenire videtur quicquid dc Fortu- 


natis cecinit Taff. cant. 15. ftant. 41. 


T utte con ordin lungo eran dirette 

E che largo à frd lor quaff egualmente 

Quello Jpatio di mar , cbe /f framette . 
Invenitur etiam rofeo colore , rubefcens in par- 
te interna, in externa furva , ut mali perfici 


Cortex, 
IOI Bucciaa intrinfecus livida, extrinfe- 
9 cus terrea . Ex binis labris alterum» 
margine quodam rotundo prominet, alterum 
inftar Galearum crifte infle&itur. Septem mi- 
nimum fpiras in integra tefta numerare licet, 
Huiccrebre, & minutiffimz ftriz fecundüm, 
Ípiras circuminjiciuntur Item aliz ftriz craffz 
ductu undato , & tranfverío eminent. | 
2, Buccina fenis orbibus finita , minutif- 
I9 fimis filis tranfversé ductis afpera, 
colore tophaceo in parte externa interna veró 
albo. In mari Brittanico nafcitur , ficut & ante- 
cedens. 


193 Puc- 


461 
1 Bucceina foris rufa , intus candida . In- 
93 ter ceteras precipue diftinguitur pro- 
pter bina cingula rotunda , quibus finguli orbes 
intet fe colligantur. Ac fi effet malleo compref- 
fa , quadratz valvule in omnibusejus partibus, 
ita difponuntur , ut inter fingulas veluti filum 
quoddam emineat reticulato opere connexum , 
& in notis albefcens. Os feré perfecté circina- 
tum rotundo cingulocoronatur , & in roftrum 
canaliculatum definit . 
Turbo marmoreus dicus ob teftam al- 
I94 bam, & ponderofam . Ventricofus di- 
ci etiam poteft propter orbem nimis intume- 
Ícentem , undé Galli illum appellarunt Crume- 
nam. os habet longum , anguftum , & triplici 
dente munitum , mucronem infuper rugofum , 
& maximum orbem lamellis quadratis, & fub- 
nigris teffellatum . In mari Rubro pafcitur. 
Sequentibus laminis triginta parvul:e Co- 
chlez exprimuntur , ope Microfcopiiauctz, ut 
artificiofas carum partes prodigiofo ftudio à 
Natura elaboratas oculus armatus faciliüs de- 
prehenderet ; calamoque clarius indicaret. Om- 
nium autem teftz adeó eleganti fpecie decoran- 
tur, utquz nam cateris pulchritudine praftct 
haud facilé definias, Neritarum nomine omnes 
fienificabimus, non quia; ut docet Plinius lib.9. 
cap. 33. Sint ex Concbarum genere , que per ma- 
ria navigant , prabentes concavam fbi partem , 
alteram veró flanti aura inflar «veli opponentes , 
fed eo quód illi Cochlez tale nomen conveniat, 
qua , ut ait /Elianus, zaguitudine exigua; forma 
pulchritudine eximia fpetdatur , Ut autem ejuf- 
dem nominis originem indicent nonnulli , fabu- 
Jam Hefiodi , &Homeri ; in ícenam proferunt , 
qua decem fupra quadraginta filias ab Incolis 
maris Nereo, & Doride progenitas dicunt , & 
Nereidesappellatas. Alii veró à fabularum, 
commentis non recedentes , illud nomen dedu- 
cunt à filio eorundem parentum , cui nomen. 
fuit Nerites, Hominum fimul atque Dcorum 
formofiffimus , quem ciim Venus in Coelum ad- 
ducere vellet ; recufaffe ajunt ; quód inter pa- 
rentes , & forores vivere, quàm Coelo potiri 
mallet. Quamobrem Jndignata Jovis Filia , il- 
]um in Cochleam ejufdem nominis convertit , 
comitem veró ; & miniftrum illius loco Cupidi- 
nem , ipfum quoque juvenem , & formofüm fibi 
delegit, &alis, quas Nerites habuerat, eun- 
dem induit , remanente interim praftantis for- 
m2 elegantia , qua caeteris Cochleis tefta excel- 
leret. De Nerite Cochlea loquens Bellonius fic 
ait. Nerite quoque turbinati generis conchula , 
teftám in anfractum intortam habet , qua peni- 
tus inclufa nulla ex parte preterquam capite» 
confpicua cft . Rondeletius autem illam efle a£- 
firmat cujus tefta cft levis, ampla, & rotunda. 


l 


. Mufzi Kircheriani 


Verüm quia res tantummodo defcriptas fütó 
recognofcere non valemus;nifi illz lineis etiam 
cxprimantur, ne tempus , & operam daperda- 
mus , Auctorum fententias fruftra perquirendo, 
Neritz nomine eas Cochleas in prafentiarum 
fignificabimus qua inter omnes pulchriores ju- 
dicavimus. 
1 Omnium agmen ducat , quz in Sardi- 
9 3 niz litore reperitur fragv magnitudi- 
nem non excedens. Hujus tefta claviculatim in- 
torta innumeris globulis, fecundüm fpirarum 
proportionem diminutis , adeó pulchré exor» | 
natur , coloreque puniceo jfaturata purpura- 
fcit, ut é coraliorum fubftantia compacta vi- 


deatur, 
I96 Nerita depreffa;& Umbylicata, In par- 
9 te , qua oris eft apertura , feré plana ; 
in oppofita aliquantulum gibba. in utroqoe le- 
viter rugata , In teftz centro finus cavus ; qui di- - 
citur Umbylicus ; profündé patet , in cujus fun- 
do anguftum foramen acicule vix capax . Hac 
Cochlea, funiculo per foramen magis dilatatum 
inferto, multi uti folent orbicolorum loco, qui- 
bus veftes conneduntur. Dunchercano in lito- 
re frequens reperitur colore viridi diluto, la- - 
cteque mifto tincta, ac punctis inftar radiorum 
à centro fparfis purpurafcens. 
I Nerita binis tantummodo fpiris abfo- | 
9'T us, levi ac terctitefla, in parte» 
gibba coccinco humore videtur imbuta , quem 
lineolz nigrz , & ex nigno albefcentes decolo- 
rant,in plana veró idem color punctatim difper- 
fus purpureum ftiftinguit. | : 
19 9 Nerites colore olivarum nigro, & albo 
"7"  iadepicus , ut linguas animalium» 
extremas , alias aliis fuperinjectas effingant . 
Merites quem Turbinem meritó. ap- 
199 pellares propter mucronem acutum, 
Superatur partium ftructura , quibus conftat, ab 
opere , quo decoratur , Cingitur enim funiculis — 
multicoloribus ; albis fcilicet, & pullis , aut al- | 
bis, & rubris ; aut vinofis , & rufis. Inter funi- 
culos flexuofz funt macule ,. & colore rubicun- 
do , vel conchyliato, vel nigro , queabinters — 
je&o colore albo five argenteo clarius diftin- — 
guuntur. Cortice nudatus perlarum nitore ful». 
get , frequens reperitur in Adriatico , pulcher-. 
rimus in Jonio fub luto ftabulans. 
o Nerita habens teftam veluti corium — 
20 pifcis fiveferpentis fquamofum; non | 
tamen horridam , fed pellucidam , & nitidam 
Colore pingitur oleacino , qui in fingulisfqu 
mis , ut lac albefcit. Ternis fafciis pullis c 
tur, quas interruptz quam majores exor 
Invenicur in mati Indico. 
Nerita frequens in Adriatico , extrin- 
ZO. feusalba, lincis, & teffellulis faa- 
dicc 


*14 


25 


Clafsis Duodecima . 


dice Indica formatis notata  intrinfecus colore 
margaritarum argentea , 

Alia parum ditfimilis à fuperiori ; ma- 
202 culis finuofis teffellata . 
MNerita inter ceteras mole minima; 
20 3 ternis faíciis albis , & zonis aliis ru- 
beis vittata, quas puncta candida frequenter 


notant. 

Alia candido quidem colore imbuta, 
204 (q frequentiffimis pundris fubnigra, 
maculas habet ovales filo pullo circumfeptas. 
| Nerita fquamis lividis,& albidis diíco- 
20 » lor, quzà coloribus anthracino , & 
fubvolturino fubjectis miré diftinguuntur. Hx 
ultima tres in mari Índico reperiuntur ; & ve- 
luti Sinenfi gummi velate. 

o6 Ex Indiis etiam hac alia mittitur fulcis 

t canaliculata , qui acutum angulum 
efficiunt ; Ut ebenum nigra, praterquam in cen- 
tro ; quod ut ebur albefcit. Ex uno infuper la- 
tere funt candide , & falcate notulz , in quibus 
elegans Natura lufus . | 

Nerita cujus tefta veluti domorum te- 
L0 T &a videtur imbricata, Colore topha- 
ceo, & terreo vilis, at teffellulis quadratis juxta 
orbium commiffuras artificios& difpofitis prz- 


clara. 

208 Nerita depreffa nitore quafi vitrea, co- 
lore rofeo ; fupra quem notula femi- 
lunares albe ; & plumbez lineam fpiralem fe- 
cundüm orbium ductum efformant. 

209 Praíens alba eft; maculis pullis, & 

puniceis notabilis, in ceteris cum fu- 

periori convenit , 

| Ita etiam hecalia, colore carneo , & 
210 maculis albis plumbeis intermiftis 


| santummodoó diffimilis , 


Nerita depreffa umbylicata , colore» 

cinerea , puniceo pun&atim afperfa , 
Carneo colore tingitur hzc, quafi filis 
oloferici rufis , & conchyliatis fee- 


Z2II 
212z 
mentata ; 
Netita depreffa, fulcis cochleatis afpe- 
2133 i, quos fubuculares intorti comi- 
tantur. Elegantia redditur predita à corona , 
quz ovalibus tuberculis diftin&a eam reprefen- 
tat, quam in columnarum capitellis Architccti 
ad ornatum effiagunt , Color illi eft plumbeus 
lineis pullis fignatus . 
Nerita cinereo colore fübalbida, & ru- 
bris notulis flexuesé cruentata; os 
habet fingulare dentibus diverfis armatum . 
Ternis dentibus munitur hujus etiam 
os, & quidem acutis ut funt fcalpri. 
Ejus pars interior albefcit ; externa cinereo, vel 
vinofo velatur colore, & minutiffimis ftrigis 
crifpatur , 


462. 


216 MNerita cujus teftam albam bicolores 
| fafcig plumbea fcilicet , & picea cin- 
gunt. Ex duabus Cochleis conftare illam dice- 
res , quarum una alteracontinetur. Ex his mi- 
nor nigerrima pun&is vix apparentibus licet al- 
bis afperfa. Os falcatum habet, & cum czte- 
ris in hac lamina fignatis in Indico litore repe- 


ritur. 

I Neritz huic veftem formant frequen- 
2I'D ges ; & fpiffi funiculi fíavidi ex colore 
purpureo adje&o magis vilibiles, & maculis 
atris notabiles . 


2,18 Ebeni nigredinem fuperat hzc alia, 
mole minima , la&deo colore pun- 
Gata. 
Nerita cinerea , & vulgari cuté te&a , 
2109 mqdu margarita Orientalis ele fi 
argari gans ft 
expolietur. 
Nerita magis afpera , & lamellis femi- 
220 lunaribus albis, & nigris alternatim 
diftributis teífelata . 
Nerità ex quaruor coloribus albo, vi- 
^71 ridi,oleacino, & pullo multicolor . 
Neritam hic figuratam nunquam fatis 
L2LI . laudabis, Ad ejus ornatum color al- 
bus, piceus  & balau(tinus , five coralinus con- 
currunt. Videtur enim quafi Coraliorum lineis 
fupra orbium fpiras circumvolutis , & propor- 
tione fumma diminutis , ornata. Has albi line 
ex globulis candidis videlicet, & piceis alterna- 
tim variatis intermediant, Mare ubi generatur 
illud eft, quo Brafiljana litora alluuntur, ut 
mihi vir fumma fide dignus retulit. Au&or ta- 
men Mufzi Cofpiani illam in Rubro mari repe- 
ririait, ubi Cochleam Pharaoniam Pifícatores 
appellant. | 
Ejufdem Cochlez facies alia , oris 
2*3 aperturam oftendens , valdé angu- 
ftam , colore lacteam , & minutis crenulis rugo- 


fam. 

Cochlea limacis nomine communiter 
224. appellata à forma, qua terreftribus 
limacibus omnimodé affimilatur . Colorc tingi- 
tur rufo , & nitido, cereis punctis afperfa, & 
maculis notata , ex porraceo albefcentibus , 
Cochlea umbylicata , inftar globi per- 


2f ) Íe&té circinata , & levis , colore oni- 
chino. 
2526 Alia fimilis, figura levis , & nitida, 


afperfa coloribus fubviridi , rufo, & 
croceo veluti multa aqua dilutis. Inea orbium 
commiffurz indicantur àfafciola alba clavicu- 
latim intorta. In centro apparet quafi bafis capi, 
quo orbcs fulciuntur. 

Cochlea alba, propter colores rubrum, 
TED &ofrinam, phrygio veluti operc 
picta. 
228 Co- 


463 


4,58 Cochlea reperta in litore Siracufano 
aurea cute tecta , quam color fulvus 
pun&atim fignat , & veluti velo glaftino fuper- 
induta . 
Cochlea muricata , cujus forma ni- 
279 pium Ipecabilis. Ultra majorem or- 
bem quatuor aliis curbinatur mucro, quem vali- 
da, & acuminata cornicula inftar dentium in gi- 
rum difpofita coronant. Intus albeícit , foris 
carneo colore rubet, 
Cochlea, quz Sarmatica dicitur à ma- 
239 i ; in quo vifam aliqui narrant , Ejus 
teftam delineavi non ex prototypo acceptam 
( à nullo enim, ficuti nec à me inter cxteras pof- 
fidetur ) ut fabulofam Cochleam in fcenam ad- 
ducerem . Ex infueta enim corporis mole , ocu- 
lis, pedibufque ceteris Cochleis à Natura nega- 
tis Fictitiam omninó effe putavit Jonftonus Vir 
eruditiffimus , à quo ejufmodi Cochlez defcri- 
ptionem defumptam hic fübjicio. Sarmaticas 
( inquit ) dolium corporis mole equat, cornibus 
arboreis cervum. Extrema cornua in orbiculis 
rotundantur unionum inftar fplendentes. Cer- 
vice ejus craffa, oculis acceníz candele modó 
micantibus, naío obrotundo, & pilis fclium 
adinftar obveftito , rictu oris magno , fub quo 
pendet , prominetque carnea moles afpectu fub- 
horrida. Quatuor nititur cruribus, totidem la- 
tis , & aduncis palmis , In Dania fe vidiffe forte 
mentitur Thevetus lib. 20. Conímog. tom. 2. 
Cochleas hactenus vifas fequitur agmen ea- 
rum , qua licet turbinatz ; orbes fua met cefta , 
ita occludunt , ut Conchas potius dixcrint Au- 
&ores, quàm Cochleas. Quod , ut intelligas 
concipias animo concham íimplicem per pla- 
num extenfam , deindé utramque in partem re- 
duci, & complicari ad rotundam five oyatam 
concham efformandam duobus extremis , que 
prius in plano oppofita Jacebant , nunc inter fe» 
jundis, & coherentibus , dempta rima , que 
denticulis afperjufcula eft. Sed uc à ceteris con- 
chis diflinguamus nulla fpirarum circumvolu- 
tione reflexis, Venereas cum eifdem Auctoribus 
appellabimus. Undé autem hujus nominis ethy- 
mologia derivetur , non una , & eadem eit ipío- 
rum opinio , Tales dici, ait Plinius, có quód 
apud Gnidiorum Venerem colebantur. Illis 
enim narrat Mutianus inharentibus plenam» 
ventis ftetiffe navem , portantem Nuncios à Pe- 
riandro Corinthi Tiranno , ut caftrarentur no- 
biles pueri ; qua de caufa Remoras idem Mutia- 
nusappellat. Porcellanas veró Gefnerus , quia 
€x illis percellanica vafa confici fibi fuafit , pre- 
cipué in Provincia Sinarum Kiamfi. Aldrovan- 
dus autem tale nomen impofitum effe putat à 
pulebritudine ,fplendore ,. v lewore , quz dotes 
Veneris formofique corporis pracipue funt. Va- 


Mufzi Kircheriani 


riarum fpecierum Venereas Áu&ores in fuis 
paginis exprimunt . Nos multiplices afferimus , 
& quidem fingulas ex fuo prototypo acceptas, 
ficuti omnes coloribus adeó pulchris variega- 
tas, ut ín earum accurata deícriptione verba ca» - 
lamo deficiant. 
42I Quz primum locum obtinet, teftam 
3 habet levem , os quod per totam te- 
ftx longitudinem in omnibus extenditur,zqua- 
libus crenulis afperum. In partibus extremis fo- 
ramen eft ; alterum fumendi cibi gratia ; non., 
afperum non rotundum , fed parum prominens , 
non tamen in angulos procurrens : alterum ad 
excrementa rejicienda. Intus glaftino , fed dilu- 
to colore tingitur , in labris ut lac albefcit. 
Parte autcm in tumorem elata, paleari 
23 7 colore, fupr difperfa fulg 
» fupra quem difperfa fulgent 
maculz rotundz vitelline , feu cerexz cum mel- 
le miftz, circulis aureis circumfeptz. Hujufmo- |. 
di conchis abundat mare Rubrum, ex quo Mer- 
catores in ZEgyptum transferunt , ubi in char- 
tis, & pannis expoliendis illis incolz utuntur . 
» Venerea parvalevis , & nitida, intus - 
3 3 colore violaceo , foris ;ut ebur alba , 
labris diverfimodé crenatis, ejus dorfum in- 
zqualius quàm czteris , & eibbofum , itaut illi 
quoque tefta incumbere poffit, fed obliqué. 
Idem per medium pallidum eft , five fublüteum. 
Frequentiffima in litore Infula Loandz cui 
Cóngianus Rex dominatur , ibique loco mone- 
tarum habetur , ut Solinus narrat , inquiens . Iz 
Regno Congiano nullus altus preter Cocblearum 
marinarum loco pecunie ufus efl , quas mulieres 
ad boc condutda colligunt. Nam mare aliquan- | 
tulum ingreffz corbes arenis replent , quibus 
Cochleas , parvas , & utriufque fexus miftas re- 
periunt , abluunt , feparant , femellz enim ma- - 
ículis funt pretiofiores , quialucidiores ,. & vi- 
fui jucundiores, & ita in regium thefaurum con- 
dunt. Ettales Cochlez , quamvis in omnibus | 
hujus regni litoribus reperiantur, non tamem» | 
aliz prater has folas, qux colore, qui cineri- 
cius cft, faltem ab aliis differunt , funt in pretio, 
unde maximus Regis cenfus. Has mercatores 
Ollandi ad partes America deferunt, ibique» 
cum aliis mercibus commutant . Etenim nuntia- 
tum fuit publicis paginis per Europam difperfisy 
cum anno 1707.Clatfis Hollandica tredecim na- 
vium , quas onerarias vocant ; ex Batavia indi- 
ca in Europam rediret , deferri inter pretiofas 
merces hujus generis conchas, pondus 192951. 
librarum equantes , ut eas in ora nove Guinez 
cum aliis mercibus pecunie loco meret lE | 
commutarent . | 
» Hanc triplices fafcie xqualiter inter. 
3 ^ (e diftautes ; & teffellulis fulvis di- 
ftin&e cingunt , pars gibbofa ex janthino colo- 
re al- 


Clafsis Duodecima. 


lore albefcit , fupra quem ftellulz fulgent con- 
chyliatz . Pars concava candida eft . 
23 ; Venerca zizifino colore flavefcens, bi- 
nis faíciisalbis vittata, veluti labro 
excrefcente alboque coronatur cum rubiginofo 
interpuncto. 
23 6 Venerea lactea tribus fafciolis oftrinis 
Ífegmentata, quas aurez laciniz exor- 
. nant. 
231 Violaceo fucco imbuta videtur hzc 
alia ceteris longior, & maculis infu- 
per xerampelinis notatur, inter quas quatuor 
majores , magifque exuberantesapparent. Ex 
labris albis alterum minutis incifüris eft aípe- 
rum , alterum dentibus munitum. 
23 9 Venerca alba fafciculis tranfverfis au- 
reis vittata. 
239 Venerea ftrigis rugofa , intus alba, fo- 
ris ex violaceo carneum colorem in- 
duit , aliquando anthracinum. 
240 Livido, & rufo colore pingitur hxc 
concha , in dorfo binz linez flavent 
ia ovalem feré fpeciem conjun& , & in earum 
medio fubviridis tefta . 
,AI Venerea undequaque alba, fed in par- 
4 te gibbofa colore janthino przclara. 
Labra autem melle lavefcentia pun&a fangui- 
nea fpectabilem reddunt. 
Venerea cateris gibbofior, & ex utra- 
2 4 2 que parte magis producta , ex cera, 
cum melle mifta videtur formata, punctifque» 
helvaceis afpería . ^ 
Ex flavo albefcit hujus tefta , quam li- 
E 43 vide macule veluti albo velo fubfi- 
dentes diftinguunt. 
Venerea minima , & lactea , Calculus 
2 44 uteri dicta , five etiam Belliculus ma- 
rinus , circa litora maris invenitur. 
Venerea Pyriformis livida , notulis 
24 j tyriis ; & quafi velo albo tectis teffel- 
lata . 
2.46 Venerea ftellata inter omnes fpecio- 
4 fiffima. Loco pecunie habetur in» 
quadam ex Infulis Philippinis. Pars interior, 
qua compreffa eft , & plana , videtur rufa , & ex 
rufo caftanea. Ubi autem in dorfum elevatur , 
partim violaceo, partim livido tincta , intus ftel- 
lulis le&teis , & aureis decorata. 
Stellata dicenda etiam hec eft , à no- 
2 4. 7 tulis rotundis , & caftaneis notabilis, 


cxterum cinereo colore vulgaris. Omnes ex In- 
diarum litoribus habentur levitate mira pra- 


clara. 

2.49 Venercea teftudini fimilis. Ejus dor- 
e fum bifariam fecat fulcus fecundüm 

longitadinem tefte produ&us , à quo aliz rimu- 

le tranfverfe coftas fub cute animalis appa- 


464 


rentes fimulant. Colore terreo ; aut xerampe- 


lino . 

Eburneam diceres ex albedine hanc 
24-9  Cochleam ; ore angufto , & labris 
exacté expolitis, circa partem qua faxis adhz- 
ret veluti cingulum eminet , ex ejus. tefta for- 


matum . 
Venerea in mari Siculo, & Tarentino 
2530 frequens ; ubi vulgó vocatur Porcel- 
letta . Lapidem Bezaar dictum colore lurido re- 
prafentat ; interdum minüs aliquando magis 
exuberante, binas fafcias quibus traníversé cin- 
gitur, vix indicat. In partibus oppofitis ubi fo- 
ramina duo, colore carneo in fubminium pro- 
pendente rubefcit, in cujus medio binz maculz 
nigerrimz hinc inde difpolite . Circa oris aper- 
turam color dorfi paulatim evaneícens in al- 
bum mutatur, quo crenulz labrorum albefcunt,; 

intus veró violaceo pallefcit . 
2, Venerea quz ovi gallinacei figvram 
3 P referens ex mira albedine Lactca di- 
citur . Preter candoris elegantiam notz illi pre- 
cipue funt oris apertura non recta , fed circula- 
ris , extremitates magis produ&z , quàm 1u cx- 
teris , infuper ex labris alterum tantummodó 
minutis rimulis rugofum. Intus flavida , aut al- 


befcens. 

! Venerca labris niveis, & ubique inci- 
25 7, (uris frequenter crenata. Ejus color 
ex albo vinofus apparet cum carneo miftus, ftel- 
le five micule partis gibbz lenticularum feré 
magnitudine , quedam dimidia atre , in medio 
ambitu rufz , & Janthinz , dorfi latus fecundüm 
longitudinem teftz alba linea fecat partem in- 
ternam Jaathinus color tingit , in mari Mediter- 
raneo reperitur , at in Oceano fubviridi colore, 
& furvo afperfa . 

Venerea ore albo, & creaato vulgaris; 
255 a plurimi habita , & admodum rara 
propter colorem , eo entm pellem canis Britta- 
nici exprimit , cinereis notulis diftin&tam , & 
pellucido nitore preclaram . 

Pari pretio zítimantur quatuor alie 
254 Íequentes. Quam hic cernis, ia oppo- 
fita dorío facie plana feré eft , & alba, deindé 
ligneum five helveum colorem induit , füpta, 
quem dorfi fummitas amethiftino fulget . 
23s Huic fanguinez notulz ceruffatant cu- 


tem cruentant . 
2:6 Venereaovi gallinacei figuram expri- 
» mens colore rara, quo fulvam Leonis 
czfariem imitatur, cjus teftam rotundis lamellis 
cinereis teffellatam fafcia ejufdem coloris bifa- 
riam fignat . Oris margines denticulis rubigino- 
fis armantur . 
Venerea teftudinis inftar gibbofa , la- 
2,3] co colore tin&a in parte dorfo op- 
S pofita, 


465 
pofita, ejufdem Itera partim livida, partim. 
helvacea , dorfum autem rufum albis ftellulis ; 
notabile. 

2258 Venerea longitudine majori, quàm» 
2,9 9 ere extenfa. Dorfum in fummo 
varium €ft carneis , pallidis, fulvis, & glaucis 
maculis . Utrinque per latera fubminium appa- 
ret. Pars, ubi oris apertura , denticulis albis 
afpera. In mari Siculo reperitur interdum traní- 
verfis faíciolis fegmentata . 

Indica, & rara eft, qux fub hoc nume- 
2.5 9 o defcribitur: feré undequaque ex 
livido albefcit , & frequentibus lineis fulvis 
non in longum produ&is ; fed minutatim conci- 
fis fignatur , ita ut fpatiola feré rotunda cinerea 
interJaceant ,. & aliquando veluti caracteres 
Arabici, five note arbitrarie ^ffingantur . Late- 
ra ftellule janthine exornant, quas plumbeus 
color, aut flavus offufcat . Oris labra veluti car- 
nca dentibus rubiginofis corrugata. In una ex- 
tremitate tres , aut quatuor tefte circumvo- 
lutiones linea fpirali indicantur caterum perfc- 
Giffimé levigata. 
4,60 Venerea parvula mole at maculis prz- 
en clara , colore ad flavum inclinante te- 
gitur;fupra quem lineolz muftelinz Juxta longi- 
tudinem ferpentes , vel undatim difpofitz exor- 
nant. 


261 


copiosé colle&a , non vili pretio eft, propter 
levorem , & miram colorum varietatem. Ejus 
teftaad modum valida , & pondorofa , intus al- 
befcit ut porcellana , ore minimum patet , den- 
tibus rubiginofis hinc indé rugofo. Foris qua, 
parte faxis adharet , ut filex fubnigra ; qua veró 
elevatur in dorfum , innumeris coloribus ita va- 
riegata , ut Teftudinum marinarum cortices ex- 
politos referat, jucundiüs ufurpandos oculis , 
quàm verbisfaciléexprimendos. — — 

5 65. Venerea cujus longitudo latitudinem 
: fuperat, intus ametiftino colore, foris 
livida , & aureis fignis notabilis. 

6 Venerea ceterarum protiofiffima,& ad- 
2,05 modum rara . Figura, ut vides , à cx- 
teris omninó differt , colore ex paleari unde- 
quaque albefcit , rotundatis veluti annulis au- 
reis , aut croceis & inequalibus condecorata. 

6 Venerea in ore Mofambiquani maris 
264 frequens , tefta duriffima , & ponde- 
rofa. Antonomafticé Tigris appellada videtur 
propter maculas, quibus pingitur , Inexplicabi- 
lis autem eft Naturz , aut Jabor , aut lufus , quo 
cjus cortici venuftatem addidit. V inofo, ut plu- 
rimum humore imbuta, & fanguinea faícia vit- 
tata maculas habet fulvas , conchyliatas , atras. 
oftrinas alias aliis fuperimpofitas ; variaque ra- 


In hujus fuperficieorbium incluforum 


rudimentum apparet. E finu Perfico : 


Mufzi Kircheriani 


tione, & miftura multicolorem. In ore autem 
parte interna ladteum candorem oftentat . Sub 
eodem numero eft Concha eadem in duas par- 
tes diffe&a , internas orbium circumvolutiones 
demonftrans . : | 


2.6 J diciturà quatuor fafciis dorfum tran- 
Íversé fecantibus, quarum omnes colores fan- 
euineus , rufus ; & citrinus diverfimodé confufi 
pingunt. Caterum undequaque cinerea, prz- 
ter rubiginofos dentes , quibus ori labra ruga- 
tur: in extrema teftz parte lineola cochleata in- 
ternzg fpirz indicantur. 
266 Subtili fragilique tefta componitur 
hsc alia omnium longiffima , innume- 
ris pené coloribus paffim afperfa oculis fuübjici- 
tur ;atro przcipué , rubiginofo , fulvo , terreo, 
& helvaceo . Faíciis infuper violaceis in longum 
ductis, & aliis melleis tranfversé fuperimpofitis 
decoratur. Huicfrequentes oris incifurz ama- 
racinz colore badio diftinguuntur . 
16 7 Cochlea ex genere venereo, minutiffi- 
mis crenis in ore diftin&o . Ejus pars 
in qua aditus Animali patet , Ziziphino colore» 
inficitur ; ceterum reliquum tefte fpatium can- 
diffimo lade faturatum apparet, ubique autem 
eft nitida, & pellucida non fecus ac cxterz 
quz ob nitorem dicuntur Venerez. Illa eft egre- 
gium munus Magni Etrurie Ducis ; ejufque» 
numquam fatis laudatz Benignitatis monimen- 


tum. 
1,68 Ad idem genus Cochlearum refertur , 
qua hoc numero indicatur. A cate- 
ristamen ob multa diftinguitur. Habet enim 
fpirarum indicem fatis apparentem , cortice» 
valde levem ; & os minutiffimis crenis diftin- 
&um , & adeofrequentibus , ut quadragefimum 
numerum attingant. Ejus color.ex oleacino ad 
Tirium inclinat ; fupra quem undz helvacez ; 
circa os veró albefcit. 
Me 9 Cochlea, quam jure dicimus fafcia- 
tam : illam enim frequens Zonz circa 
centrum juxta fpirarum circumvolutiones cin- 
gunt modo anguftiores modo ampliores. Olea- 
cinz ille funt; ceterum ex ebure videtnr com- 
pacta; os tamen , in quo quinque dentes promi- 
nent;colore croceo afperíum oftentat, labroque 
fatis.craffo munitum . Indicum mare illam pro- 
duxit. 

Cochleas , quas diximus Venereas aliud Co- 
chlearum agmen comitatur , qu vocantur Pur- 
purze, apud Veteres propter purpureum fuccum 
magnopere expetite. Una quippe libra hujuf- 
modi coloris, five oloferici eodem infecti , zaz£í 
quidem pretii erat , ut equali argento penderetur, 
centum, videlicet aureis nummis , ur Cornelius 
Augufti nepos refert apud Plinium lib. 9. cap.9. 


Quam- 


Venerea levi, & fragili tefta : Fafciata, 


Clafsis Duodecima . 


Quamobrem Poetz , ut fignificarent fauciatze 
Palladis vulnus fafcia Deam decente alligatum, 
Purpuream dixere , hoc eft pretiofiffimam. Pur- 
; purea pariter vefteapud Romanos induebantur 
- Coníules , purpuream milites , Reges , ac Fce- 
mina ad luxum oftentabant . Quamobrem apud 
Martialem Lib. 13. epig. 87. conquerentes de» 
purpurario Urinatore ajunt Purpura. 
Sanguine de noffro tincfas ingrate lacernas . 
Induis , €» non ef boc fatis , efca fumus . 
De Zenone itidem referunt Hiftorie , antequam 
in Zenophontis gymnafio Philofophie morali 
operam daret, Purpurarum mercaturam exer- 
cuiffe , quas ingenti quidem lucro Athenis ven- 
ditaffet, nifi cüm navi , Purpuris onufta Tyro 
Athenas redeunte ; & à repentina Ventorum 
procella ia firtes collifa, fpem fuam , & patri- 
monium mifero in naufragio perdidiffet . Zeno- 
ne autem feliciores alii multi , qui Romz vedti- 
galium oneribus non gravabantur , dummodó 
effent Purpurarii Mercatores. Tyrii pariter in» 
celeberrima Phenicix Infula Tyro , ubi Purpu- 
rarum flos pretiofiffimus, poftquam Alexander 
Macedo continenti addidit , ( Magnam vim fa- 
xorum T yro vetere prebente ) libertate donati 
fuerunt ; uc Namiotz Purpuras expifcarentur. 
At fi olim exaquis pretiofiffimus earum co- 
lor , etiam vitz difcrimine expetebatur , nunc à 
tellure copiose obtinetur. In America nafcitur 
in Crocei fruticis fructu breve animaculum , 
quod ftatim , ac in aerem fru&u jam maturo eft 
emiffüum.volat , ita ut culici fimile videatur , 
priufquam autem perficiatur , animalculum , 
fructum cocci colligunt , & fanguine infecti la- 
nas tingunt . In Gallia Narbonenfi Anthyllon , 
vel Antycellion herba duorum generum eft, 
una foliis, & ramis lenticulz fimilis , palmi alti- 
tudinefabulofis apricis nafcens , fubfalía gu- 
Ítanti ; altera Chamazpitui fimilis , brevis, & 
hirfutior purpurei floris , odore gravis, in fa- 
xofis nafcens, inquit Plinius , ex qua defcriptio- 
ne putat Volateranus hoc forté intelligi à Pli- 
nio , quod noftri Fullones cremifinum vocant. 
Chermes veró ex radicibus herbarum fumitur , 
ait Brafavolus , cum granula circa radices colli- 
guntur, quz brevi tempore in vermiculum, 
tranfeunt , aperiuntur enim granula , & parva, 
quadam formica alata exit; In multis etiam» 
Germaniz partibus colligitur , excellentior ve- 
ró in Polonia circa Cracoviam , à quo Vermicu- 
late vefles nominantur, five Chermiy/na à Cher- 
mi veteri Sardinie Urbi, ubi tali colore fue- 
runt lanz , & oloferica flamina primüm infe- 
a. 
Verüm ne à Maridiícedamus ,— Aquarum eff, 
cum D. Ambrofio loquar ; de Purpuris differen- 
te , quod in Regibus adoratur , aquarum eff fpe- 


466 


cies illa, que fulget . Purpurea clamide ante om- 
nes primüm indutum incefísiffe in Afia Phenicem 
in regia dignitate conftitutum , ex Cedreni ; & 
Suida hiftoria accepimus ; dono fibi impertita, 
ab Hercule Tyrio philofopho tunc temporis ce- 
leberrimo , poftquam Vertagus cjus canis Pur- 
puram ex undis extrahens purpureo rictu igno- 
tum florem Domino indicavit, unde Herculeam 
nominavit Politianus. Át nec Afie Affrica, nec 
Affrice invidet Europa. In multis enim maris 
Sinubus Purpurz producuntur , in Cyprio , ito 
Sardico , in Tarentino , & antiquitus celebran- 
tur in Ádriatico mari generate quare Salius 
Poeta. 

Nec Sydone «vilior Aucon , murice , nec Lybico , 
Fert Laconicum mare Conchilia , ex quibus ad 
infecturam veftium Purpura comparatur , nobi- 
licate folis iis, quz in Rubro mari capiuntur in- 
feriora . Ab omnibus autem color omninó fimi- 
milis haud exprimitur; Pro Solis enim propin- 
quitate colorem habet , & puniceum quidem 
procreat Affrica, ideft quali violaceum colorem, 
Tyrus autem rubrum. Partes item Aquilonares 
nigrum ; AÁuftrinz rubrum magna ex parte fe- 
runt ; Orientales veró violaceum , quo etiam» 
Purpura Tarentina commendatur, Nec ab uno 
Conchyliorum genere producitur , fertur enim 
à Muricibus , & Buccinis. E Cochlea Echino- 
phora fub num. 18. & 19. pofita janthynus pul- 
cher effluxit, cüm vivam Antio ad me miffan in 
partes diffecui, & violaceum accepit Fabius Co- 
lumna ab alia propé litora Vefluvii reperta . 
Hinc Muricate , & Conchyliate veftes dicun- 
tur. 

Qua nam autem indu(tria é Purpurarum tc- 
ftis pretiofus ejus liquor eruatur , multiplicem 
illam etfe ex hiftoriis accepimus. Ab eis cvomi, 
fi feriantur , affirmat Imperatus : fponte emitti 
ait Columna: alii veró in mortuis inveniri vo- 
lunt. Phenices, ut narrat Gillius ex onomaftico 
Pollucis quarto, Purpurarum captarum teftas 
confringunt  & carnes ad tincturam condiunr , 
& aqua dilutas, & fordibus expurgaras fuccenfis 
ignibus in lebete coquunt. earum fanguis ; ut ab 
igne incalefcit, fluit & efilorefcit, partimque» 
flavefcit , partim cyaneo colore nitet , partim in 
alium colorem convertitur, ac Jam quicquid 
impofueris in illius colorem commutatur. Qui 
plura defiderat adeat Plinium ; Rondeletium, & 
Aldrovandum. Ego interim, ne fufas aliorum 
narrationes repetendo , quo nihil facilius , ab- 
furdius nihil, meas paginas verbis impleam, 
Purpurarum teftás, earumque fabricam à nullo 
fortafsis adcó luculenter , & accurate expreffas, 
recognofcam . 

Primo loco pofita oculis fubjicitur, 
24.9 quam in mari Rubro generatam ac- 
Suv2 cepi, 


467 


cepi, Alba illa eft , five potiüs offeo colore ali- 
quaatulum flavefcit ; in parte interna nitida j.& 
levigata. Inexternatuberofía, notulifque ro- 
fcis, flavis , & furvis , & rubicundis fparíim de- 
picta. In ea diftinctionis nota praecipua eft cana- 
liculus admodum longus , rectus ; & paulatim 
ab ore ex quo nafcitur , diminutus , cujus extre- 
 mitas fcalprum canaliculatum efflggit. Purpu- 
ram pafci perforando reliqua Concbylia putavit 
Plinius exerta videlicet lingua fub operculo , que 
digito longior eff ( ait Ariftoteles) qua tum Con- 
cbulas, tum fui generis tefam perforare poteft 
unde Purpura voracior ad helluonem fignifican- 
dum inter adagia dicitur . Hanc autem linguam 
offeram fpinam potiüs dicendam affirmac. Kir- 
cherus. 

Attamen quam longé à veritate aberrarint 
hi Auctores Kondeletio; & mihi exprimentis 
fatis eft comprobatum. Diligenti enim anatome 
inter incifa Purpurarum membra nulla pars oí- 
Íea inveniri unquam potui, fed ad fummum cal- 
lofa, quz in canaliculum inferta duriffimas te- 
ftas ctiam calybi obnitentes terebrare haud po- 
teft , fed folüm Cochlearum humorem , quemo 
appetunt avidiffime , exugere. 

Purpura aculeata , quam melius Iítri- 
E ji : cem marinum dices, Sconcig lio fpinofo 
vocatur Neapoli ob aculeos quibus munitur ; 
roftro longior , quam antecedens , mole autem 
minor, fupra quatuor fpirarum circumvolutio- 
nes , quibus finitur , eminent fpirz , quibus 
ctiam in formam crucis difpoáitir roftrum arma- 
tur . Color extra terreus , intus albeícens. 
Purpura ob fubftantiam folidam , & 
272 ponderofam Marmorca dicta: colore, 
à marmore non differt. Osilli anguftum, & lon- 
gum, ut in murice. E fuperficie externa fulcis 
rugata , cornicula aliqua exeruntur ; crifpa  & 
circumflexa munimento pariter, & decori. Fer- 
tur ex Indiis. 
Purpura in Neapolitano litore fre- 
: 7 5 quens, ibique vulgó dicta Carofa , 
'hoc eft fpinis detonía , fufco , ut plurimum co- 
lore , five livido ; aliquando, fed raró albeícens, 
cum maculis rufis , faíciifque Conchiliatis , aut 
croceis cincta . 
Purpura ex Tarentino finu accepta. 
2 i 4 Pars ejus extrinfeca coloribus atris, 
& oleaginis inficirur , intrinfeca violaceo , five 
janthino cum albo mifto faturatur. Aculeis ca- 
ret, fed tuberculis afpera inftar corona diftribu- 
tis, tunicis pluribus inlongum fuperpofitis vi- 
detur corticoía , & fulcis minutiffimis fecundüm 
fpirarum du&um circumvolutis rugatur . 
,» Purpurain eodem mari frequens,intus 
275 albo, onychino foris , ut à czteris di- 
ftinguatur Crifpatam dicimus; cutem enim ha- 


Mufzi Kircheriani 


bet inftar pomi paffi fpiffis rugis afpéram . 
276 Purpura Echinopbora fivé Echinata, 
jJ " fic dicta à validis aculeis in prima cit- 
cumvolutione eminentibus. Appellatur etiam 
marmorea é tefta ponderofa , & dura . Ut pluri- 
mum albefcit in parte exteriori , quz partim vi- 
detur malleo contufa, partim in pulvillos tu- 
met , oris autem labrum fpiffis firiis afperumo 
miré multis in locis circumplicatur. In Adriati- 
co frequens . 
2717 Adriatici maris Purpura , quatuor fpi- 
^ [. Fl nis intorta, quas faxea, & fübrotunda 
vincula ne&unt . Hac alba funt, alix , aut vino- 
Íz , aut fubflavz , utraque veró fafciis Conchy- 
liatis , vel coracinis vi&tata. 
27 9 Purpura Gibbofa à Gibbis, quz in fin- 
gulorum orbium latere intumefcunt. 
Gibbza infuper , (icut, & cxter& orbium partes 
tüberculis ; & tonfillis plenz funt, fed fine ordi- 
ne difpofitis; Quapropter. loagé omnium ele- 
gantiffina habetur, & nulla quamvis folertia; 
videatur à Natura elaborata , oculostamen de- 
formitas ipfa dele&tat. Oris apertüra valdé an- 
gufta , à ceteris divería , anfractibus finuofa, 
undequaquz videtur lacte equaliter faturata, 
praterquam in dorfo , quod crocea pictura ap- 
paret variegatum. Illam mare Indicum pro- 
duxit, 
Ejufdem purpurz facies, in qua oris 
279 patet foramen. 
380 Trangularem hanc Purpuram diceres, 
fi oculis ufurpares ; triplex enim in. 
fpatium dividitur à triplici ferie veluti folio- 
rum , quibus eft laciniata , ut crifpatz laQucze 
ciftus , five braísica cucullata , ac fi lapidea ma- 
teria non conftaret. Ex perfico finu habita inter 
alias magis fpectabilis, & rara. Colore flave- 
Ícit , lineifque traníverfis ferrugineis diftin- 
guuntur crifpe ; quibus undequaque rugatur , 
excepto ore admodum levi, & rofeo ad amethy- 
ftinum propendenre ; colorato. 
481 Purpura pariter triangularis, fed colo- 
re terreo ab antecedente diverfa, non 
tamen pretio vilior ; cjufdem laciniarum extre- 
ma Anthracina nigrdeine faturata . Osferé ro- 
tundum , labrum cartilagineum fupra majorem 
Orbem aliquantum extenditur . 

Hic non injucundum fore arbitror,quod Ari- 
ftoteles, & Plinius de Purpuris narraverunt ; 
carum videlicet vitam feptem annorum fpatio 
protrahi , eamque patere per orbes guibus toti- 
dem , quot anuos babent , teffa intorta cunicula- 
tim in crepidinem deffnit .. At Aviftotelis fenten- 
tie Fabius Columna averfatur. Hic enim ino 
brevi de Purpura Tra&atu notavit ; Purpurz vi- 
tam pluribus annis finiri quàm orbium fpiris te- 
ftam. Alii non ex orbibus arguendam putant , 


fed 


Clafsis Duodecima. 


fed cx corticibus , cum fingulis annis eas novo 
fuperindui credant . Verüm meo quidem judi- 
cio utrorumque opinionem magiftra omnium 
experientia refellit, Ego enim inter innumeras 
pené Purpurarum teítas in diverfis maris finu- 
bus diveríoque in litore repertas, nulJam obfer- 
vare uaquam potui ; quz ultra quinque orbium 
circumvolutiones excrefceret, unica excepta , 
quam num. 276. delineatam poíuimus. Illa, 
enim prototipo omninó equalis feptem orbibus 
finitur, feptemque pariter comprehenditur alte- 
. rà, quam apud me habco omninó fimilem , licet 
mole triplo minorem , utraque veró triplici co- 
rio in lacinias excrefcente corticofa ; Quam hic 
deícribimus , fiinquiras, five parvulam , five» 
magnam , ultra quatuor fpiras femper convolu- 
tam videbis. Ejuídem color eft furvus, aliquan- 
tum albefcens in orbium commiffuris . Inter c- 
teras unam fervo coloribus xque przclaram, at 
calamo non facilé exprimendam. Rubro enim , 
fubviridi , citrino , fülphureo , vitreoque in ex- 
terna facie decoratur * in interna autem ex can- 
dido purpurafcit , 
282 Affricano in litore inventam hanc Pur- 
puram Ventricofam appellavi. Orbe 
enim primo maximé tumet, at quatuor aliis 
quibus finitur, vix ad femidigitalem latitudi- 
nem extenditur : validis brevibufque mucroni- 
bus armatur, qui tranfverfis crifpis corrugantur, 
Offeus color illi eft , interdum in mari Hifpani- 
co Occidentali pulla invenitur, & raró ex glafti- 
no nigrefcens. | 
^8 3 Purpura Echinata five Clavata ; acu- 
leis enim clavorum inftar acuminatis 
redditur notabilis . Labrofa infuper eft , labrif- 
que longum , & canaliculatum mucronem effin- 
git. Colore externo candida, interno flavida , 
& 1n mari Sardico ftabulatur , quz veró in Ta- 
rentino , fubviridis ; & lutea, 
48 a Quam hic ultimo loco vides ex Affri- 
cano mare delatam , ventricofior cz- 
teris eft , & mucronibus aduncis munita. Illos 
diverfi orbium cortices , quibus videntur com- 
pa&i , efformant , cum fineuli à cxteris fubjectis 
elati complicantur , & refiectuntur , idcirco non 
clavorum inftar, fed veluti Bovis cornua , mi- 
nus tamen acuminati . Pars interna rofeo fulget, 
externa veró , velalbo eft unicolor, vel flavo, 
tyrio , ac luteo multicolor. | 
48 Poft Purpurarum teftas Murices funt 
) defcribendi, quorum pariter.purpu- 
reo fucco lanz , & oloíerica faturantur, Signi- 
ficantur autem voce 7Murex , quo Latini faxo- 
rum afpera intelligunt. Unde Poetarum Prin- 
ceps Maro: 3ioq 21 : 
Concuf[e cautes , C acuto in Murice remi . 
Obuixi crepuere . j| 


Eadem pariter voce exprimitur Bellica Clava , 
ferreis aculeis horrida , cujus erat apud Barba- 
ros przcipué frequentifsimus ufüs, truculento 
marte cum hoftibus dimicantes. Muricem ergo, 
quem primo loco pofuimus Marmorcum dici- 
mus. Ejusenim Tefta craffa admodum cft, & 
gravis , talique ftru&tura efformata , ut fi e1 ma- 
nubrium addatur , clavam dices tuberculis af- 
peram, non Cochleam , in qua angu(tifsimi oris 
detegitur rimula , Ex imo Oceani fundo accipi- 
tur candido colore, fed rubris maculis cruen- 


tatus. 
4,86 Murex figura preclarus.. Ventricofüs 

dici pote(tà majori orbe , quo folüm 
tumet, czteris in brevi rantüm mucrone indica- 
tis. Ubique longi aculei eminent . Os quafi per- 
fede circinatum labra refle&it , ex quorum al- 
tcro binz tunica propendent , & licet marmo- 
rea , tele inftar plicatilis refleétuntur . Intus al- 
bo foris paniceo colore imbuitur. : 
28 7 Murex cinereus , & lividus ; cujus te- 

ftam in pyramidem efformant decem 
Ífpirarum circumvolutiones ; fupra quas aculei 
proportione artificiofa difponuntur , acutiores 
tamen , qui bafim coronant. Ex ea oris apertu- 
ra nafcitur , eque longa, ac omnium orbium 
ftructura ; eadem la&teo nitore ficuti pars exter- 
na albefcit veluti fandracca velato, 
488 Murex duplici fifciola infpiram con- 

torta , à bafi ad mucronem vittatus, 
Veftem Perfarum propriam hujus tefta effingit , 
cujus color flavidus, fafciole veró caftancz, aut 
ex rubronigricantes. Fructus e(t maris Perfici , 
& non vili pretio ductus . 
48 Pluris autem habetur , qui ab hoc nu- 
| 9  meroindicatur. Coronatus dici po- 
teft ob coronam vclutiregiam , quz fingulis or. 
bibus adnectitur. Colorem habet fimilem palez, 
fupra quem aure? , & undatim ductz lineolx 
maris undas leviter crifpatas effingunt, apud In- 
dos fuit inventus . 

Murex in Orientali Indiarum mari na- 

DES rus; qui Fafciatus dici poteft e fafciis 
in xqualia fpatia diftriburtis. Hz Concolores 
funt tefta ex caftanco rufeícenti , fed ab ipfa tc- 
fta adeó celevantur , ut potiüs circuli ipfi fuper- 
additi videantur . Quinque orbium fpiris com- 
prehenditur; ex duobus orislabris alterum le- 
viter crifpatur , alterum valvulis ; & ftrigis ele- 
ganter exornatur, qui in avería facie inftar 
tuberculorum tumelcunt ; indicantque mirum 
Naturz opificium . 
| Murex Trianeularis , coftis marmo- 
291 


reis etiam cindus. Hx antem in orbi- 

bus aptantur , ut plurimis tuberculis, & nodis 

inzquales ex pluribus teft partibus formatz 

videantur. Inlabro definunt, ut fiugura reprae- 
Íentat, 


469 
fentat, jucundiüs infpicienda ; quàm defcriben- 
da .Pars ejus interna , utlac albefcit, externa 
veró tophacea eft , vel flavida, 

Murex ; qui Cochlea Hebrea à non- 
297 ;qullisvocatur. Infignis eft ex macu- 
lis ; vel fanguincis ; vel terreis , quz tanquam» 
arbitrarie notz fupra colorem album aureo mi- 
ftum difperfe, velut Hebreorum characteres 
exprimunt. Hz autem non abfimili modó ; quo 
crefcunt incifurz incorticibus arborum faé&z 
paulatim cum tefta augentur , nec formam mu- 
tant. Muricem ctiam mucronatum diccre quis 
poffet ex mucronibus in primo , & majori orbe» 
exuberantibus, quibus mira ejus venuftas au- 
getur. In oris apertura pars finuofa alba eft ; & 
nitens labrumque crenatum detegitur . 

Murex levis , ac fragilis teftz . ob ton- 
293 f£ ; quibus orbes decorantur eft 
fpectabilis , licet colore albo vulgaris , aliquan- 
dó terreo etiam colore afperfus . 

Pulchritudo hujus defumitur à cute» 
2,04 isfar Oloferici undati, & bicoloris 
depi&a . hac aliquando fquamofam ferpentumo 
pellem miris coloribus fimulat , interdum pa- 
leari colore flavido notulis furvis fignatur , vel 
ex oleacino fubviridis luridas maculas often- 
tat . Ex Eccani litoribus habetur. 

, MurexRoflratus meritó appellandus. 
2,905  Mucroncs enim ,quibus munitur , ut 
CorviRoftrum curvantur. Coloribus antece- 
denti omninó fimilis . 

2.6 Murex mucronibus brevibus, & fine 
9 ordine difpofitis , aculeatus , fafciis 
infuper albis cinctus, cxterum colore tyrio in» 
nierum propendente , 
Murex nifi fallor , cxteris przftantior, 
2.9'T aut faltem nulli pulchritudine fecun- 
dus. Cochleas hujufmodi Muficas Galli meritó 
appellarunt. Illas enim muficis notis lineifque 
Natura fignavit, né forté marinz nimphz figu- 
ratis defraudarentur cantilenis , Neptunufque 
Jovis non invideret deliciis ,, aut fi commento 
non affentiris , ut fpectantium faltem oculis fuis 
numeris abfolutam harmoniam efficerent. Hz 
quidem non fortuitu colorum combinatione» 
pingitur ; ut gemma Acates in annulo Pirri Re- 
gis ,in qua Apollo cum Mufiscernebatur , ita, 
difcurrentibus maculis , ut Mufis quoque fingu- 
lis fua redderentur infignia ; fed conftanti Na- 
turz opificio , accuratoque ftudio In omnibus 
hujus fpeciei Cochleis notule muficz lineis , 
(licet non certo femper loco) fuperaddite vi- 
deantur . Colores jucundiüs oculis ufurpantur , 
quàm calamo referuntur; funt enim line: aureo 
fulgore notabiles , notulx fanguinez , puncta ex 
flavo rubefcentia , tefta autem fubje&a , vel vi- 
nofa, velonichyna, ; 


Mufzi Kircheriani 


29 9 Altera ejusdem fpeciei pulchritudine 
ctiam eximia . 

Murex pariter ex muficis notis confpi- 
2,99  cuus; ab antecedenti aliquantulum 
differt . Habet enim teftam magis aequalem par- 
vulis tantüm tonfillis in roftro eminentibus. 
Omninó autem variat colores ; quorum albus , 
aureus , fubniger , flavidus , oleacinus ; & cro- 
ceus diverfimodé mifti tibi referunt papyrum, 
quam turcicam vocamus. Intus veró niveo ni- 
tore pellucet. 


3 €O cortice tuberofo, & afpero, in quo 
oris labrum admodum tumeícens undofis finu- 
bus arcuatur , & fub eo mucronis circumvolu- 
tiones feré tote delitefcunt. In parte externa» 
fanguinez , & rubiginofz macula marmoreum 
colorem contegunt. 
OI Murex elegantibus mucronibus tube- 
3 rofus . Hi enim,/ac fi deton(i fuiffent , 
aculeo carent, & foraminula eftendens , arundi- 
nea potis fragmenta teíte fuperaddita viden- 
tur. color illi aureus , vel albus in externa fa- 
cie ; interna veró niveus, cum rofeo , vel flam- 
meo rutilans. 
302 Murex auritus , quem colores albus 
rubeus , conchyliatus,; viridis, & fur- 
vus diverfimodé confu(i elegantiffimé fignant . 


393 utin figura exprimitur internam par- 
tem recludit lacteo candore nitentem ; cui circa 
labrum flammeus color copulatur. 
304 Murex , quem aliqui nominant Auri- 
tum ob labrum inftar auriculz exer- 
tum . Ejus mucro turbinatus feré dimidiam par- 
tem primi orbis adzquat ; & corniculis , & pul- 
villis frequentibus eft inzqualis, foris, velal- 
bus , vel fubflavus , intus rofeus , & fandraccao 
velatus. In mari Hifpaniz Ámericanz genera- 
tur , & ad bipalmarem longitudinem augetur ..- 
Murex pyramidalis figurz,quam fimu- 
39 j lant feptem orbium fpirz , minutis 
incifuris ftriate , & lentiginofis notulis fignatz, 
ut plurimum colore lacteo ; interdum undequa- 
que vinofo. 
o6 Quz hadenus defcriptz funt Purpura- 
3 rum , & Muricum Teftz , omnes qui- 
dem aculeis , & mucronibus armavit Natura , 
vel ad pretiofi fucci munimen , vel potiüs ea fi- 
cut floribus fpinas addit, ut dixit D. Ambrofius, 
quaff quadam amatoria illeclamenta , ut ffimulis 
ilis egre contatfum admittentibus , ad majus de- 
ffderium colligentes provotaret . Verüm abditas 
rerum caufas é profundis ignorantiz latebris 
eruere quis poteft ? Unum pro certo habendum 
eft, Cochleas nempé omnes , informes licet ha- 
beantur, & horrida , fuam Yeu prefe- 
erre» 


Eodem colore intus rubefcit hic alius ,. 


Hujus oris apertura à cateris diverfa; | 


$ 
31-7 


Clafísis Duodecima . 


ferre , qua eruditos oculos capiant oble&amen- 
to. Hujufmodi etiam cenfendz,quas infra fubji- 
ciemus , licet coloribus non zqué infignes, par- 
tium tamen fabrica praeclaras ; qua fub hoc nu- 
mero ponitur clarius ex figura patebit, quàm 
deícriptione ,livido eft colore , fupra quem lu- 
tez , vel oleaginz linez ferpunt . 

o Murex alter auritus; cujus tefta ponde- 
JUR rofa . In parte externa colorem ful- 
phureum;aut vinofum rufz macula diftinguunt, 
at juxta orbium commiffuras rofeus eft rubor. 
interna autem ex albo purpuraícit , & circa oris 
aperturam aureo pingitur. In mari Americano 
reperitur. 

o8 Murex magis auritus ; quàm prace- 
3 dens , labroque magis craffo , ejus 


. dorfum traníverfis fulcis rugatum duobus acu- 


leis munitur , pars veró dorío oppofita , ubi oris 
foramen nitida eft , ut in conchis Venereis , ex 
albo , oleagino , lividoque colore multicolor 
apparet, cruentis infuper guttis , & pundaulis 
pulchré notatur . 

o Altera ejufdem Muricis facies, quz 
9929 o. aperturam exhibet aureo colore 
donatam , qui paulatim in fübflavum evanefcit . 
Ejufdem oris cavitas adeó anguíta , ut carcer 
potis , quam domus Animalis videatur . 

Hic proximé fuperiori forma par eft, 
319 undequaque candidus, notulis fan- 
guineis fignatus, & tranfversé fulcatus: at paulo 
fubtilior tefta, & cum aculeis brevioribus . Ejus 
precipua diftin&tionis nota eft labrum , quod in 
figura exhibetur , vel ad tutamen , vel ad deco- 
rem valdé productum. 
2II Eadem Cochlea , cujus labrum ca- 
3 naliculatum , & oris rimula detegi- 
tur. 


Cochlea, cujus tefta turbinatum Bovis 
cornu colore reprzfentat. Umbilicus 


marinus vocari poteft ex figura. Ita autem tur- 


| 
| 


|315 


binatur, ut utrinque cava fit incentro anfra- 
&uum , quod tamen minus cft in parte fuperio- 
re quàm in inferiore; & orbes in finiftram par- 
tem convoluuntur . 

I Turbo , & quidem elegantiffimus , 
213 Duplicatis orbium fpiris videtur Co- 
chleatus , in quarum altera teffellulis conchylia- 
tis pulchre difcriminatur color albus ; quo un- 
dequaque tegitur. 

3 I 4. Cochlea, quam Galli Tulipam vocant; 
T ^ pulchritudinis fingularis , vulgo Paz- 


| tu Madama . Ejus macule , qua album difcri- 


minant aureo colore fulgent . 

Murex à Grzcis Pentidactylus appel- 
latus ex appendicibus circa labrum 

additis. Ut plurimum quinarium numerum non 


excedunt , & przclaro artificio concinnati , in- 


470 


ftar branchiarum extenduntur. Qui hoc loco 
ponitur ultra quinque fex aliis decoratur , ideó 
rarus . Strigis crifpatur, colore eft rufo, & fulvo 
exuberanti notatus , vel fanguinco, intus autem 
ex flavo albeícit maxime expolitus. 

16 Licet mole fuperioribus minor, cle- 
3 gantia quidem noa inferior eft hic 
Murex. Appendicibus folidis , & curvis , quos 
figura exhibet , fcorpionem fere fimulat , foris 
fubalbidus eft, intus croceus , & orisaperturam 
minutiífimis incifuris ragatam habet. Illum ino 
mariIndico furtuitó repertum in meo Cochlea- 
rio tanquam Nature portentum affervari vo- 
luit Eminentifs. Cardinalis Urfinus., 

E Murex fenis appendicibus canali- 
3 9 culatis decorus , colore albus , ore 
2:58 ) 


anguftiffimo , fulcis fignatus , quos 
tubercula caftanea condecorant. In- 
terdum rufo colore undequaque imbutus repe- 
ritur. 
Geographicam Tabulam reprzíentat 
319  nsc Cochlea inter omnes ultima lo- 
co non venuftate. In ejus enim tefta alba, ita 
difponuntur macule, &lineolz furvz , ut Pro- 
vinciz , & Regiones in Tabula geographica in- 
dicantur. 
Videtur hec Cochlea , qui in mari 
3 *O orientali Indiarum nafcitur , e lapide 
pario compacta, alba in parte exteriori , fed vi- 
ridi pellucido obvelata, non zqualiter diftribu- 
to. Quam hoc numero indicamus ceteris addi- 
dit fua , qua pollebat fingulari liberalitate Eini- 
nentifs. Cardinalis Ghifius , ut viridis Cochlea 
inter Teftacea Animalia difficilis inventu non. 
deeffet . Supra talem veró colorem macula ter- 


rei coloris tranfveríim diícriminant lineolas , 
quibus fpiraliter ductis , orbes omnes fignan- 


tur. 

Murex , quem Piífcatores in tranquillo 
3?1 mri przdantur. defcendentes ad ima 
in portu Cartagineníi Americano . Ejus magni- 
tudo aliquando palmi longitudinem excedit ; In 
parte interna apparet  velalbus, vel rofeus é 
fandracca valde pellucidus , in externa veró fla- 
vidus, &inzqualiter rugofus. Inftar quercus 
ramorum contorquentur murices , quibus primi 
orbis bafis armatur in co os valdé longum pa- 
tet; fed anguftum . 

Cochlea Indica ventricofa, & adeó le- 
3 2I viter turbinata, ut ex unico orbe» 
conftare videatur . Ex ore, quod firmis dentibus 
armatur , labrum leviter rugofum exeritur , pli- 
caturque fupra maximum orbem tali modo, ut à 
bafi ad mucronem totam circumplectatur . Dor- 
fum illi eft lineolis parum fignatum, Color veró 
multiplex . Carneus enim , flavus , albus, & li- 
vidus fimul confui undatim illud figaant. Quod 

inter 


471 


inter czteras fpe&tabilem eam reddit , eft feries 
Ícx macularum e colore violaceo ad nigrum, 
vergente , quz in craffiori oris labro fubfident. 

Turbo iconis magnitudinem non ex- 
373 cedens, undequaque nitidus, &]e- 
vis , extra colore carneus , & fufcus , intus veró 
in albedinem propendet. Ejus nota diftinctionis 
cít quatuor dentium feries inore apparentium , 
& fpirarum ductum in parte interna comitan- 


tium. 

Venerea mole parva, at magai facien- 
3 ^4 daoblevem teftam qua componitur; 
& ditfimilatur àcateris , uc plurimum craffa , & 
ponderofa fubftantia compactis: Ab eis differt 
precipue ob lineam fpiralem , quz in una ex- 
tremitate dilucidé apparens , internorum or- 
bium circumvolutiones indicat. Color illi eft 
offeus , quem fafcia albidior in dorío cingit ; 
apud Brafiliam naícitur . 

» Turbo nitidus ; & pellucidus carnco 
3*5  füfcotin&us. Singulas orbium fpiras 
feries alborum pun&orum pulchro ordine di- 
ftributorum comitatur, & ubique undatim fi- 
gnat cruentus rubor. 

22 6 Murex egregius, quem binis aliis jam 
defcriptis,nec omnino fimilibus, mu- 

nere addidic Illuftriffimus Przxful Leo Strozza 
Excell. Ducis Strozzz filius. Galeiformis hic 
dicitur ex forma , qua galeam exprimit non fo- 
]üm craffo labro circumíeptam ; fed brevibus, 
& robuftis muricibus, quibus armatur contra, 
Clavarum idus. Valde ponderofus eft propter 
craffam fubftantiam , qua componitur , & mole 
palmarem globum aliquando fuperat . Fulvo co- 
lore in parte externa pingitur . 

In altera autem facie ; quam hic deli- 
3 T'[  neatam vides, os patet anguftum, fed 
longum , per quod color idem in aureum , aut 
rubrum propendens fpectatur;labrumque habet 
craffis Dentibus munitum , 
22 9 Turbo &que longus, ac figura , qua 

indicatur. Tophino, vel ligneo colo- 

re induitur , fed ob partium ftructuram mirificé 
Ipectabilis redditur . Eum fubuculis ; & monili- 
bus ornatum diceres , inter quz binz ftriarumo 
foffe fecundum fpirarum du&um circumvolu- 
tz. ExIndia in Italiam Hollandicus mercator 
illum detulit . 

Caftaneo tegitur colore hic alius Tur- 
3 2.9 bo, é Brafilia habitus , tefta valde le- 
vis , & non parvi eftimandus ob colorem. 

Turbo é litore Brafilienfi acceptus, fine 
3 3 O L.(ircumvolutionum apparentia. Os 
valdé patens illi eft, & fubftantia ponderofa 
conftat, in dorfo levigatus ; & pellucidus , at ubi 
circa os circumflectitur binos canaliculos habet, 
qui in parte interna abduntur, hzc lacteo colore 


Mufzi Kircheriani 


faturatur, externa veró cinereo cum tyrio mifto 
propé bafim . 
331 Hujus Cochlez ftru&ura preclara eft , . 


tulum. tumefcente globi fegmentum fimulat, 
quod perfe&é levigatum abditorum orbiunp 
circumvolutiones indicat fafcia quedam e colo- 
re calteo , quz fupra album in fpiram circumdu-- 
citur. In altera veró os patet mediocriter aper- 
tum , quod labrum molliter infexum , & qua- | 
tuor craffis dentibus munitum coronat. 
332 In oppofita autem facie , ut in figura 
exprimitur , inteftini fragmentum in 
fe convolutum fimulat fine fpirarum ductibus. 
Colore cinerea eft , quem macula fine ordine 
diftribute ex aureo condecorant. 


3335 iis, fed aliquantulum magis compla- 
nata. In binis partibus fpiralem Zonam oftri- 
nam habet, qua in interiori oris meatu etiamo 
apparet quafi fub velo jacens ; ceterüm ubique - 
lacteam albedinem oftentat. 

Ridiculam perfonam , quam vocabulo 
3 3 4 Zanm exprimunt Itali , inter Co- 
chleas imitatur, quz hic fubjicitur. Veftemo 
enim illius fimulat tribus coloribus, quibus pin- 
gitur ; nempé igneo five fandichino , conchylia- 
to , &flavefcente jucundioribus vifui, quàm» 
calamo faciliter defcribendis. 

Preclara etiam habenda eft hzc alia. 
3395 inter Cochleas non vulgaris ; ejus 
maximum orbem fubucularis albus , & levis bi- 
fariam dividit, & cum ipfo circumvolutus ins | 
fecundi orbis commiffura deperditur. Caetera 


tefta partes leviter fulcantur, coloreque bico- 


lori, cinereo nempé , ac plumbeo cingitur, quo- 
rum poftremus circa os in oftrrinum vertitur . 


3 3 6 Quem hic vides Turbo cilindricus.& ^ 
D 


. Zanonis mufxo habui, non qui- 


dem figura miré fpedabilem , fed macularums - 


diftributione . Supra colorem plumbeum multi- 
plices fafcie apparent candidis, & conchiliatis 
notulis equaliter diftributis teffellatz , & tali 
ordine , ut poft anguftam latior , € poft lalatio- 
rem angufta collocetur . | 
Purpura é mari Brafilienfi habita. Si 
337  ibedinemobferves é pulchro lapide 


pario , five alabaftrite formatam putabis;fuper- | 


ficier illi el afpera ; & rugofa , ut in caeteris Pur- 
puris, fed valdé levigata, & pellucica, licet 
non zqualiter ubique complanata , fed fulcata 
femirotundis canalibus ; oris apertura rotundo 
labro cingitur , quod tonfillz leviter tumentes 
exornant. 


3 3 o molem hujus iconis non excedens, 
videtur craffo fubuculari circumdata , ore lon- 
go, & 


Venerea in litore Brafilienfifrequens» | 


& rara, in altera enim parte aliquan- ; 


Cochlea à terreftribus parum diffimi- e 


l 


Clafsis Duodecima . 


go, & snguíto. ubique levigata, offco colore 
flayefcens. 
Ejufdem cochlex facies averfa qma 
339 oi aperturam valde anguítam often- 
dit. 
340 Buccina quinque fpiris abfoluta » qua- 
rum maxima oris aperturam , & qui- 
dem complanatam oftendit. Ex duobus labris 
alterum crenatum eft , alterum dente unico mu- 
nitum . Colorem habet cinereum , & molem ; 
quz in hac pagina exprimitur. 
Nerita in litoribus Brafilie abundans ; 
34! : globulis albis , & fandichinis vide- 
2) 
tur compofita , tali artificio; ut in linea fpirali 
diftributi, dum orbes conficiunt fimul conne- 
&antur , & quafi in duas Claffes alteram rubro- 
rum, alborumalteram viciffim variatas dividan- 
tur miro Naturelufu, magnum artificium in 
parva mole oftentantis . 
Murex valde labrofus , ex diverfis di- 
3 47  iscoloribus variegatus, nempé au- 
reo , badio, & fanguineo. Intus veró lacteus. 
Ejus nota infignis eft ceffellula quedam quadra- 
ta ex conchyliata nigricans, qu& propé os fubfi- 
dens, otiofus videretur Naturz lufus , nifi in 
totà fpecie conftanter formaretur . 
Purpura, quam quinque orbium an- 
3453  &a&us ciccum(cribunt: crifpis ita ra- 
gatur, ut equaliter inter fe diftantes recur- 
rant. Has binz fafciz fuluz circumdant , qua- 
rum fingulas alie bine linee aurez interme- 
diant, omnefque fupra lacteum colorem confpi- 
cus reduntur. 
, Lurboad digitalem longitudinem ex- 
3 4.4 tenfus mucrone valdé acuto, cujus 
linea fpiralis indicatur à laciniarum , feu pinau- 
larum feriesbafim verfus propendentium, in qua 
os feré rotundum labrum delicatum oftendit. 
| Turbo mucronibus afper, qui binos 
3 45. circulos in maximo orbe effingunt. 
Ceteri fpirarum du&us brevem conum for- 
mant , circa os valdé producitur labro zque 
craffo , & aperto. Carneo colore facies interna 
pingitur , helvaceo externa . 
6 Turbo quorundam avium cor expri- 
34 mens aliquantulum complanatuan. 
Bina ejus latera duobus labris exornantur , quo- 
rum alterum oris aperturam coronat , Parvuli; 
ac dimidiati globuli frequenter in ejus fuperfi- 
cie eminent , quam fuccus carneus , vel terreus 


colorat. 

Purpura ex Lufitano litore habita , la- 
3 TT &eum candorem emulaps. Orbiumo 
fpiras cingula rotunda comitantur ; ubique le- 
vigata fuperficies apparet , ut in ftatuis marmo- 
rcis perfc&é expolitis . 


472 


34 9 Nerita , patva licet mole , magno a:ti- 
ficio depicta à Natura colore purpu- 
rco, qui undofis meatibus candidam cutem ope- 
re veluti phrigio exornat. Valdé nitida eft, ac 
fi gummi Sinenfi obvclata effet . 
349 Antecedenti fimilis hxc alia Nerita 
eft , colore tantüm difcrepans vinofo, 
quo tegitur. Binas undarum feries habet é colo- 
re purpureo , & candido alternatim recurrenti- 
bus propé orbium commiffuras . 
350 Furuam ZEtiopis pellem colorc fimulat 
hec Cochlea, binis fafciis cintas , 
quarum altera duplo latior eft , ambzque fecun- 
düm orbium fpiras circumducuntur fpatio fem- 
per coarctatz , prout feptem orbes , quibus ab- 
folvitur , decrefcentes , in longum mucronem 
definunt. Turbinum genere comprehenditur , 
ofque habet valdé anguftum , quamvis in lon- 
gum productum , à Bafi ad cacumen in longum. 
crifpatur , & tranfuerfim minutiffimé fülcatur. 
I Cochlea valdé nitida,& levigata. Prc- 
3 j clara illa eft € maculis badiis fupra la- 
&eum candorem pofitis ; quibus in plures veluti 
partes dividitur . : 
Venerea mole parva, fed omnibus hu- 
3 5 2 jus generis antecellens pretioque ha- 
benda . Aurco fulgore tegitur , notulis rotundis 
helvaceis fignato ; quarum centra pun&is niger- 
rimis indicantur. 
2, 4 lurbo ubique crifpatus , ore longiffi- 
353 mo,& anguftiffimo ; Candor , quo 
tegitur aureo colore in externa facie leviter no- 


tatur. 

Cylindrus livido colore , binis fafciis 
3 j 4 albiis ciactus,notulis cruentatis, & in 
girum difpolitis teffellatus, ejus bafis alba eft, & 
fanguineis maculis qualiter difltributis notata . 

Cylindrus , qui é maculis Gagates di- 
3 b » citur, huic enim lapidi affimilatur. 
Ejus nota precipualinea fpiralis in bafiapparens 
pinnullis ornata , quz à maculis cruentis frc- 
quenter notantur . 

6 Laécteus color circumtegit hunc alium 

35 Cilindrum. At propé bafim in pin- 
nulas definentem candida fuperficies apparet;in- 
tus autem violacea. 

Pardus vocatur antonomafticé Cilin- 
3 P '[ | der hic ob maculas magno in pretio 
habitus.Ille enim quafiteffellulz fanguine ejuf. 
dem feré magnitudinis omnes fpatio equali in- 
ter fe diftantes difponuntur fupra la&eum colo- 
rem , quem praterea tres aurez Zonz circumíe- 
piunt. In bali omninó complanata linea [pirali : 
veluti canalis profunda circumfledtitur, 

9 Cylindrus candidus, ut nix , tranfvcz 

3 b) fas ftrigalashabens , notafque aure ; 
finé ullo ordine difpotita oftentans. 


Tt $59 Co- 


473 
X. Cochlea depreffa in mariIndico ge- 
3 3 9 ) aerata, ruftico veluti amictu inda- 
3 60 ) ta, & terreo colore, quo argenteus 
b ax nitor celatur,. Illi non mediocre 
addit precium feries quzdam pinnularum , qui- 
bus linea fpiralis bellé laciniatur , i; 
261 Cochlea colore cinereo , in dorfo ton- 
3 - - fillas nigricantes geftiens, Os habet 
valdé expanfum , & apertum , labra carnea ap- 
patent, pars intima cinerea , fafciis violaceis 
fignata, - 

- ó Cochlea alba , & levisata , ut Porcel- 
3 uu lana. Ubi orbes fpirarum connectun- 
tur , profunditas apparet ; quz illos fimul intex- 
gos demonftrat. E maculis helvaceis , quibus 
notatur , magni ducitur, 

6 Turbo ex litore Brafilienfi acceptus 
393 levi, & nitida fuperficie. Decorem 
Mli augent binz Zonz muftellinz , tranveríim 
duc&z fupra colorem cinereum cum albo mi- 


ftum, 
6 Cochlealevi, & fubtili materie con- 
| 3 4 ftans; ob formam Buccina appellan- 
da videtur , Ejus infignis nota eft candida Zona; 
qua cingitur maximus Ípirarum orbis . Os habet 
feré rotundum , ex quo patet candor interna fu- 
perficiei . Externa aptem eft anrea. id 
^6 Cochlea umbylicata rotunda , & niti- 
3 5 da; Quatuor cingitur fafciis albis, 
que notulis fanguineis, & helvaceis undatim 
fignarur . Czterz partes indicam arundinem co- 
lore fimulant ; ore albicante, 
6 6 'T urbo nitidus , & levigatus , cujus Or- 
3 ^ bes vixin facie externa indicantur , 
A vertice ufque ad cardinem imum ternz fa- 
fciolz in fpiram contortz pluries cingunt ; qua- 
rum prima fulua eft ; violacea fecunda , tertia 


aurea. 
67 Turbo non diffimilisaliquibus Purpu- 
3 "T. ris ; feré albus , cum notulis difperfis 
finé ordine caftaneis ; & cruentis. In fpiris tur- 
bercula habet molliter circumflexa , ac f1& cera 
conftarent . 
269 Echinophoram juré dices Cochleam 
399  nicpofitamobronfillas,feü puluillos, 
quibus intumefcit. Carerum globi afperi imi- 
tatur figuram : Colore terro cum offeo mifto pin- 
gitur , quiin partibus depreffioribus magis al- 


beícit. 
6 Cochlea quatuor orbium fpiris com- 
3 9 pofita, quorum maximus valdé tume- 
fcit in dorfo , caterz autem labro quodam craf- 
fo oris cxteroqui anguftilfimi quafi omninó ab- 
duntur . Color ori ineft carneus , intus albefcit , 
foris plumbea eft , & flavida. 
Cochlea in mari Indico generata, & 
3 7 o leviffima . Orbes habet inflar Turbi- 


Mufzi Kircheriani 


nis at Concham duarum partium fimul coeun- 


' tibus diceres , quibus amygdali fru&us feré ex- 


primitur. Colore fulva eft. Interna autem facies 
videtur alba ea in parte , in qua oris eft apertu- 
ra valdé prodigiofa propter dentium aliquorum 
difpofitionem, quibus munitur , 

Cum fuperiori certat de pulchritudine 
3 "i H hac alia pariter dentata in utraque 
oris parte, alba, & ponderofa eft zqué ac parius 
lapis. Ubi oris patet foramen , aliquantulum 


complanatur; caeterum quafi omninó rotunda; 


utglobus, veluti fubucularibus albis compa- 


cus. 

Quam hoc inloco pofitam cernis, ig 
3 7 * litore Pernambuci repertam , parvi- 
tatem molis artificiofa partium compofitio fupe- 
rat minor eft nuce avellana : cali autem arte ter- 
nos in turbines excreícit , ut turcicum & elegan- 
rem cidarim exprimat , Singuli orbes in plures 
veluti ronfillas turgefcunt , & diftribuuntur , 


proportione diminntionis fervara in fpirali cir- — 


cumyolutione ; omneíque videntur quafi cin- 


gulo obítricti,quod comitatur aliud velnti filum 
globulorum , alborum & rubefcentium alterna- 
tim difpofitorum . Reliquas veró partes carneus 
rubor albo afperfus circumtegit, - 

Buccinula quatuor fpiris contorta , ia 
3 "7 3 omni parte perfecte levigata, lauri 
baccam equat magnitudine , Ubi orbium coms 


miffürz funt, alba notu]: jacent, quas intermes | 


die terre. ad viridem propendentes diftin- 
guunt: eodem colore tota fere tefta faturatur ; 
maculis farvis etiam teffellata . 


3 7 4 tis, ex Neritarum genere funt, in finu 
Pernambuci generate. Nuciavellang paryulze 
fua mole omninó fimiles quafi perfe&érotundz, 
undique nitida ; & leves , ita ut vix unius orbis 


interni veftigium appareat , At fi forma vulga- | 


res , elegantilfimz funt proprer colorum difpofi- 


tionem , & varietatem , qua à Natura pinguns - 


rur faciliüs oculis infpiciendam , quam expri- 
mendam calamo, Quam hic vides primo loco. 
pofitam malaco colore faturatam , quinque fa» 


fciis albis à centro ad circumferentiam: ductis | 


Quinque , quz fübjiciuntur fupra pofi- 


qae 


ors Snnt AWO 


dividitur ; quarum lateri lineola anthracina j 


adiacet. 

, Ex ebure compacta videtur hsc alia 
3 7 2 aliquantulum flavefcenti, fupra quam 
lineolz nigerrimz finé ullo ordine flexuosé di- 
fcurrunt. | 

/ Dividitur hzc alia colore alba in par- 
3 7 tes equales , fafciis ; feü radiis cora» 
cinis, à centro ortum habentibus , magis am- 
plificatis , quà magis oram verfus extendun- 
tur, 


377 Ne- 


- AU Ir ERSETE menat - 


— 


Clafsis Duodecima ; 


A Nerita paritet in plures partes divifa 
37 7 radiis , non re&té , fed finvosé fparfis; 
& numero paucioribus, quàm in fuperiori , ut in 
Icone apparet. Livido colore hi funt , lineolis 
piceis conjun&i fupra colorem offeum , quo to- 
«a Nerita induitur. 
8 Radii , quibus hzc alia in plures partes 
.3'19 dividitur , &qualia inter fe fpatia fer- 
- vant , colore autem funt albi , reliqua tefte fa- 
1 cies cerafino vel puniceo colore faturatur coí- 
jue lineolz nigerrime intermediant . 
|, & Globi figura feré exprimitur ab hac 
: Ey.9 Cochlea ternis orbibus rotunda, & 
uti pluribus fubucularibus compacta . Colo- 
befcit , porraceis, & luridis maculis teffel- 
Linea veró, qui orbium commiffüras indi- 
à notulis luridis in partes equales diftribu- 


oui . Cochlea zqué ob colorum , & partium 
J venuftatem pretio non a ducenda ; 
pingitur enim albo, rofeo, & viridi cum flave- 
dine mifto , & (iné ulla regula diftributis. Qua- 
fuor in orbes. pyramidis inftar excrefcit fupra 


2s 


bafim valdé amplam , quorum finguli binis fu- 
 bucularibus , veluti é filis pluribus compadis , 
- cinguntur. Circa bafis crepidinem veluti coro- 
- na adiacet frequentiffimis pinnullis laciniata. 
ipra orbium teftam undequaque rugofam , & 
am , intervalli proportione fervata ; imbri- 
imenta quzdam eminent, quibus Animali mu- 
imento funt , & decori . 
$1 Quatuor,quas hic fubjicimus ex eo ge- 
nere Neritarum funt , é mari Perna- 
uci allata . Que primum locum obtinet dividi- 
t tribus radiis à centro emanantibus eó ma- 
itis ; quó magis ab eo recedunt. At ubi me- 
m Cochleam cinxerint, tranfverfim quafi di- 
ati non progrediuntur , Eandem infuper 
chleam bifariam fecat fafcia quzdam mean- 
contexta , colore ; quem lacca exhibet , ni- 
dilfimo, ficut etiam eodem radii pinguntur : 
neola infuper picea omnium latera comitante , 
uz fupra albam Cochlez teftam optimé diftin- 


ur. 
$ 2 Malaco fucco videtur imbuta hzc alia, 
feu vinofo, afperfa deinde liquore la- 
in guttas divifo , quarum medietatem cir- 
sater circumdat. Dividitur etiam bifariam 
cia alba ,' cujus lateri lineola anthracina ad- 
: 8 Nerita, ut Ebenus xqué nigra, ejus 
9 3. inedietatem lacte afperfam diceres, & 
Tasa Zona in xquales partes divifam , ficuti 
circa os eadem lactis albedine faturatur., 
3 8 " Alia parüm diffimilis labello quodam, 


| quo circa os rumefcit, candida ut nix, 
| duabus Zonis cinereis ; & atris vittata , qua pi- 


4'1 A. 
fcis cutem fquamofam fimulat ; inter eas alia in- 
teriacet ejufdem coloris , minutiffimis linearum 
particulis compofita , przbetque illi fingularenm 
diftin&ionis notam . 

9 Murex , quem Pifcatores in mari tran- 
3 j quillo Americano prope Utbem Car- 
thaginem expifcantur inter teftacea Animalia 
fortafsé maximus mole ; & pondere. Duos pe- 
des aliquando zquat longitudine. Itali patria 
voce illum vocante Gaza2goo Cornuto ,Íed aptius 
alii Muricem Alatum ; labro enim ori appofito 
adeo extenditur, ut ilio veluti ala formetur,feu, 
ut verius loquar ; marmorens Thorax ad defen- 
fionem pugnantis aptiffimus . Poft maximum or- 
bem ubique crifparum tüberculifque tumefcen- 
tem,veluti coronam robuftorum muricum often- . 
tat, quorum finguli trium digitorum craffitiem 
&quant longitudine , crifpati, € & in fe ipfos con- 
voluti ramorum inftar quercus , diuturna aeris 
inclementia obdurate . Quó autem magis mu- 
cronis cacumini proximi funt , eó magis brevio- 
res protuberant. Subftantia valdé ponderofa , 
dura , & craffa formatur; quamobrem difficile 
creditu eft, Animal fua mole longe minus tefta, 
qua tegitur,adeó ponderofam domum valeatcir- 
cumferre. Colore faturatur fimili marmori Ti- 
burtino, quem cutis craffa, aurea , & terrea in 
parte externa circumtegit , 

3 26 Pars veró interna, qu& hic exprimitur 
nitida veluti fandracca velatur finenft 
porcellana non abíimili. Ei color fübeft rofeus , 
raró in teftis Cochlearum generatus, quó decor 
illi additur , & pretium , 

E Cochlea quiaque circumvolutionibus 
TcoT complicata , ore, fatis patulo , qua- 
tuor dentibus diftin&o Alba illa eft , & nitida 
utin fpira majori triplicem feriem macularum 
caftaneus color efformat , 

3 88 Cochlea terreftribus vulgaribus forma 
^ A non diffimilis , at fi os refpiciatur , ad 
genus umbylicatarum pertinet . Ejus fingularis 
proprietas eft difpo(itio linearum , qux a centro 
ad umbylicum ductz totam circumvolutionum 
foriem comitantur . Fulvz ille quidem fu nt, fu- 
pra colorem fubalbum du&z; interiori veró par- 
te colore violaceo inficitur . 
29 Turbo parvitate fab: molem non ex- 
399 den; , fpirarum indicem in parte» 
externa nullum habet, afper tamen eft undequa- 
que , & lurido humore faturatus. Illum di(tin- 
guunt aliqua tubercula fubalbida, fine ullo or- 
dine difpofita . Os illi eft valde anguftum. 
Cochlea valde levisundique leviga- 
399 t2, ore patulo in longum porre&o,co- 
lore ebur imitatur. Fructus eft Maris Americani. 
Cylindrus in parte interiori condidus 
39 in extciori vero tophina vefte te- 
E cus , 


475 


&us , quam not la&ez in triplicem girum dif- 
pofita exornant. His adduntur frequentes cir- 
culie colore fubvolturino , non quidem conti- 
nuis lineis , fed interruptis virgulis efformatis . 
In genere Cylindrorum maximi zftimatur non 
adco frequenter repertus ut cateri . 

^ ., Puccinulaleviffima , cujus tefta exilis , 
39? & pellucida feptem fpiris abfolvitur , 
quorum prima valde ampla eft;ultima veró acu- 
tilfimum mucronem efformat, Color illius eft 


offeus . 

Cochlea umbylicata, in qua meatus 
395  onbium femirotundus ineft , Tota 
candido la&e imbutaatin utraque parte undis 
caftaneis & tulvis mira quadam difpofitione col- 
locatis condecoratur ; ut numeri illi appofiti in- 


dicant. 

Buccina maximo pretio habita ob co- 
3 9 4. lorem. Carneus enim ille eft aureis 
maculis intermiftus , lineolis fulvis infuper adie- 
cis, quz fpatio fere equali inter fe fervato, 
quinque orbium quibus conftat , ductum fe- 

quuntur , 
| Cochlea cujus forma an fit potius com- 
395 mendanda;vel ftru&ura valde dubium 
eít . In utraque enim eft przclara , In ea orbium 
fpirz ita tefta conteguntur , ut vix in brevi mu- 
crone indicentur , quamobrem concha potius 
quàm cochlea videtur appellanda, Cofte illi fu- 
peraditz in partes zquales eam dividunt. Alibi 
cam indicavimus, at non adco elegantem & 
pretio equali habitam . Quippe ea , quam hic 
dclineavimus propter colorem fingularis eft & 
rara, Maculis enim condecoratur rofeis , pluri- 
bus aliis admiftis qux in cxteris hujus generis 
apparent. Illam obtinent in mari indico Pifca- 


tores. 
6 Nerita , cujus magnitudo eft ut hic ex- 
59 primitur:colore tota albicat. In tribus 
orbibus ; quibus componitur , major fere totam 
componit. Multiplicibus globulorum lineis tota 
cingitur , fpatio debito inter illa fervato ; quod 
tamen afperum eft, & minutiffimis incifuris cor- 
rugatum. 
Trochus fubftantia admodum craffa 
3 gr ponderofus corrugatur ita, ut funicu- 
lis fimul jun&is videatur compactus. Totus can- 
didus eft , maculis piceis adjectis . 
9 Cochlea ventricofa. Tribus orbibus 
39 ita componitur ut eorum major tumi- 
dum ventrem exprimat medio in ore, quod la- 
bris craffis munitur, hyatusfere rotundus pa- 
tet: valde ponderat, & colore fubcinerico eft 


infe&a . 

Buccinain quatuor orbes convoluta , 
399. te patulo binis & craffis labris mu- 
nito,ex altera corum ferie aliquot fupra primum 


Mufzi Kircheriani 


orbem ita producuntur ; ut paulatim diminutz 
cvanefcant . Color exterior in flavum inclinat , 
interior autem albus eft & nitidus . 
400 Buccinula alia quinque fpiris contorta, 
". &valde in longitudinem extenía. Os. 
illi eft oblongum ; & in mucronem productum, ' 
Color albus undique apparet,fupra quem in pa 
te externa maculz caftanez fine ullo ordine fer- 
punt. E 
401 Buccinafex circumvolutionibus abfo- 
lutas, quarum maxima yentricofa eft, 
illi os labrofüm patet. in femicirculum efforma- 
tum . Candidum colorem , quo tegitur , line 
ex fpiris edu&z diftinguunt , que veluti ei 
paulatim in acumen gracilefcunt sd | 
402 Cochlea , cujus majorem. partem 
longum productum occupat. Lineo- 
la , quz in bafi fere plana in quatuor fpiras cdi 
volvitur , totidem orbes internos indicat. Ce 
terum albó colore in flavum inclinant 1 
quem macule fere rubre equali fpatio 
t$ condecorant. His quatuor cochleis, q 
Ícripfimus , os ineft in parie finiftra collocat 
non in dextera , ut in ceteris VtEAL 
Cochlea bina ex parte vifa , tela 
495 qe (bili componitur, at pulchris Zo- 
nis fulvis, flavis , fubrubris; inter quas tres fi 
precipue & majores in girum Tides ij cite- 
rum fubalba intus forifque apparet. - 
o Qaz hoc numero indicatur "hy coc 
4-O 4- dicenda fit an potius concha, dubiu| 
parit ejus forma. In fpiras enim brevi circumvo 
lutione glomeratur; at majore fui part 
latum » extenditur concham HR fire 


carneus colori in flavum pr Wi ejus cut 
circumtexit , aliquibus venis fübfufcis. uan 
fim notatam. n 
Cochlea ex genere venereo vald ni 
495 d& levigata colorelivido. — 
o6 Cochlea, cujus minima pars inh: 
4. cem infleditur . Os adeo ampl 
oftentat, ut animali inclufo munimentum 
videatur. Illam diceres ob exilitatem tefta z 
boris folium leviter convolutum ; levis idcirco 
eft , & nitida ; precipue in parte interiori ; lj 
focis fubalba apparet. Exterior veró lin 
fubfülvis & frequentibusfignatur. — ^. 
Cylindrus indicus decem fpiris. 
4-O'T  (umdu&us. Candidus ubique & £ 
cies exterior maculis fulvis decoratur, lineolis 
helvaceis füperadiedtis. 
o8 Cylindrus pariter indicus , albedinem 
4 "^5 lactis emulans ; pun&is nigricantibus 
, frequen- 


Clafsis Duodecima. 


frequenter notatus , Rarus ille cft & maguo pre- 
tio apud curiofos Nature Infpe&ores . 
Cochleaumbylicata.Sic dicitur ob fpe- 
O29. .im umbylici , qui in centro orbium 
exprimitur . Os Tubz illam vocavi , feu Tubam 
- retortam . Tubam enim rotundam imitatur , & 
. orbibus fere quinque circumdu&tam , qui mu- 
- cronem habet anguftum , bafim veró oris inftar, 
: quod in Tubis videtur. In parte cava fub hoc 
x numero indicata albeícit . 
Ejufdem Cochlez pars gibbofa expri- 
mitur. Quae tophacea. eft, maculis 
Ineuíhcis fine ullo ordine afpeiua os autem. 
— flavefcit : 
Cylindrus levis & pitilus , colore ra- 
; PETI as Rofeo enim & albo ita depictus a 
—Natura cf, ut fere Tabulas fimulet, in quibus 
— Regiones Maria & Infulz à Geographo expri- 
 snuntur. hacde caufa. Cochleam geographi- 
cam ahqui eam vocarunt. 
"Turbo, quem labrofum dico ab ore» 
4 12 valde loago & craffis labris munito. 
Binos infuper habet dentes, ut poft primum 
orbem , quo conftat tribus aliis adeo brevibus 
terminatur , ut quartam ejus partem vix omnes 
fimul adzquent. Totus eft albus & valde pon- 
derofus.- 
—— Hec delibaffe fufficiat, dum finem hic Con- 
| hyliorum Defcriptioni facimus non Admira- 
—tioni. Hzc enim continua debetur miris Natu- 
: ax operibus ; in quibus etiam minimis Archite- 
. &onicam artis Tux excellentiam depingit. Dc- 
— betur inquam Naturz , ut Plinius ait ; /a/civiez- 


b tam "varié ludenti . In quingentis , & quinqua- 
—einta feré Cochlearum Iconibus deícriptis fatis 
illa comprobabitur , qua luteam maffam tan- 
| tummodó circumvoluendo , ita femper in fpi- 
'ras aptavit ; ut eadem licet, divería camen in» 
- fingulis appareat. Quod fi pari diftin&ione ab- 
* diui mos maris theíauros altis undis confepul- 
. tos in fcenam dare fas effet ; tuac certé mirare- 
| mur magis  & inopem nos copia faceret, & in- 
numeris feré admirabilioribus portentis v eum 
- dia ipfa obruta remaneret. 
| Jis igitur ex omnibus delibatis , aliorum 
— Narrationes equé diffufas , & obícuras propter 
- Yconum inopiam slücidandas ÍperoIcones enim 
- defcriptionibus magno adjumento funt , ut eas 
perluftrando fummi Conditoris manus recogno- 
Ícamus , ac laudemus , ut fecit Auguftinus, ocu- 
lisfubjiciens ftatuam argillaceam;q uam fculptor 
| effingit, intus ligna, paleas , foris membro- 
rum proportionem ; & elegantiam , ita concin- 
nando. 
ut nefcias , utrum in ea condenda major fft 
UTILIT ATIS babitaratio , quam DECORIS. 


| di prafertim  Ó» i» maguo gaudio fernilitatis 


476 


Quarendum denique eft , an Icones exhi- 
bitz , perfecte corefpondeant Cochleis , ut vere 
[untà Natuta produce. Ratioob quam inter- 
rogationem hanc fubjicio, ex co dedu&a eft , 
quód pofteaquam Toftaceorum Tractatum in 
publicam lucem expofucram , Incuriz me dam- 
navit D. Martinus Lifter e Regia Socictate An- 
glicana ; qui in appendice ad hiftoriam Anima- 
lium Angliz Londini edita an. 1685. tract. 2. 
quiefít de Cochleis marinis dixit aliqua emen- 

danda effe in tabulis zneis ita fcribens . Qui pi- 
Guras ere incidit in eo maxime erravit , quàd 
omnium T urbinatornm «volutas iwvertit , adeoque 
quorum apertura in dexteram fpettant , /i 5; intel- 
jtg1 debeut ac J£ levam reJpicerent Q» contra de 
aliis , que contrarium pofftum in tabulis ferant, 
exiflimandum eff. Eumdem errorem in altis rerum 
naturalium Autboribus oliyy notavit Fabius Co- 
lumna Aquat.C Terreff. lib. y. pag. 61. Illius 
inquit ideff Rondeletii pictor iguorawt artem T3- 
pographicam , i1 qua omnia aruerfa depiuguntur 
ut impre[Ja deinde vef? a reddantur , quare omnia 
illius & aliorum Icones /fajffro afpetdu fuut cum 
dextro effe debeant tantim illic , ut qua in Gefuc- 
ri voluminibus exarata funt ,veéfe coufpiciuntur, 
Jed non induffria picdoris illius , cum reliqua non 
exarata ab imprejfis /£nifira fat depicia . De Bo- 
nanni figuris nuper editis idem dici potefl , nam 
univerfa falfa fuut, uff quas paucas a me aliif/gue 
mutuatus fuerit . Hactenus Martinus Lifter. 

Poft ejus editionem faffus fum ego in opufcu- 
lo quod fcripfi de Viventibus , quz in non Vi- 
ventibus reperiuatur,hunc errorem,irrepíüiffe,fed 
voluntarie , illumque iterum fateor. Typogra- 
phicam enim arcem callebam , falfitatem in im- 
preffione previdi , at neo]e xi. non unica ratione 
du&us.Et primó exemplo aliorum, quorum cer- 
te typographica aitis ignorantia prafumenda, 
non eft;attamen pictoris manum non coegerant, 
ut ineo fitu cochleas delinearet, in quo nou» 
avería apparerent. Profecto cognoverunt pro ni- 
hilo habendum effe errorem illum , cujus caufa 
Animalia Turbinata contemplareatur averfa: 
non enim infpicientes ea. diffonantia offendit , 
quie maxime lederet, fi homines ex. gr. vel Ar- 
bores; Pifces, aliaque multa eo modo viderentur 
depicta, ut ubi capur, flores , & folia videnda eí- 
fent , ibi pedes & radices apparerent. Coachi- 
liotiità enim venuítas , circumvolutiones, & 
mira partium ftru&ura equali delectatione ocu- 
lorum ufurpantur , quocumque in fitu collocen- 
tur , nec ulla phantafiz vis infertur, ut diverfum 
aliquid imaginetur ab eo , quod fenfum com- 
prehendit. Fortaffe ex eo , quialicet ut pluri- 
mum Natura os efformet in parte dextera Tur- 
binatorum , in parte tamen finiftra multorum» 
illud collocat neca tali partium difpofitioneo 

abhot- 


A77 
abhorret ; recufat veró eaput efformare vel flo- 
rem , ubi pes vel radix femper apparet . 

In hac tamen Mufzi defcriptione ; utoften; 
derein eam correctioné non parvi à me fieri;ftu- 
dui talem erroremcorrigere , delineando Con; 
chylia in eo fitu , in quo vere oculo apparent ; 
At deindecum in volumine , ab ipfo Martino 
Lifer evulgato eundem errorem commiffum 
in multis recognoverim , ficuti etiam in Mufzo 


PART 


Continens varia Problemata , Menti propofita — 
In Obféroatione 'Teflaceorum. —— 


fiv Riftoteles o&o fupra triginta 
» Sectionibus,Problemata pluf- 
quam mille comprahenden- 
do;nihil aliud przftitit, quàm 
totidem Quzftiones propone- 
re; circares tam certas-apud 
xd /? omnes, quoad effe fuum co- 
gnitas , quàm incognitas humanis mentibus , & 
incertas, Quamobrem rationi curam demanda- 
vit earum caufas perícrutandi. Vis intelligendi 
in homine, qux Brutorum phantafiam longé 
excellit , non folüm immoratur oblectamenta 
percipiendo ex ipfa rerum cognitione, qua ocu- 
lis obverfantur ; fed rei cognitae caufam inqui- 
rit, Neque opinandi libertatem intelligenti re- 
linquens, onusilli imponit , intimas rei caufas 
in medium afferendi, quadam quafi Anatome , 
ipías rei fibras ; & vifcera perfcrutando. 

Jam veró quod per varia rerum gnera excur- 
rendo praíftitit Ariftoteles; Nos uni inherendo, 
Teftaceorum contemplationi przftabimus. Ne- 
que illornm irrifionem timemus , qui apud anti- 
quos irridentes nonnullis minus aptis ad magna 

Reipublice negocia adminiftranda , dixerunt 
ex vulgato adagio: Omnemrerum agendarum 
peritiam in eis circa illud verfari,ut fcirent Cog- 
zbam dividere ; Quandoquidem earum partesri- 
mari , fabricam examinare , originem , & caufas 
indagare Opus eft intelligentiz affociatz fenfui 
illas perfpicienti , fed ita in earum indagine oc- 
cupatz, ut finé labore Opus expedire non poffit, 
dum interim fenus facili negorio,aliquas carum 
in partes difcindit. Hinc eft quod magnus Te- 
ftaccorum acervus datus aliquando in confpe- 
&um hominum , ingenio , & philofophandi arte 
peritiffimorum , qui per imaginaria fpatia vola- 
tum Moliti facrant facillime explicare abftrufis 


Mufzi Kircheriani 


Amboinico vulgato a Georgio Everardo Rum- 
phio;Plinio Indico di&o, aliqua, licet pauca, ne- 
glexi , & ita delineavi, ficut apparent in prima 
editione , ne novum laborem , & quidem non 
levem , fufciperem iterum delineando . Itaque» 
meo genio indulfi bene cognitum errorem pro-. 
fequens, cum ejus correctio aque rationabilis 


fit ; acfupervacanea. 


RM gm m oT i Rar mr t E a 967a Api qo uo 


ERTIA 


ita perftrinxit , ut Orbem novum ingreffos dixe- 
ris, & Agelaftos omnes ex improviso evafiffe - 
credideris , cum eorum canfueta vocabula ma- 
gnificis phaleris bracteata, iis rebus aptari nullo | 
pacto potuerint ; obtendentes interim ignavi - 
fuz affuetum illud velamen, quod falva contem- 
platricis Philofophie majeftate, non debeant | 
fefe ad tam infima Naturz demitterescum tamen 
Natura in Minimis totafit. Qui veró veritatis | 
fulgore afflatus perfpecia rei alicujus, vel caufa; 
velorigine , exiftimat fe, quicquid admirarione 
dignum vafto Naturz finu complectitur, depre- 
hendiffe ; eamdem ipíe cateaam.meretur, quz - 
vaniffimo illi Xerfi debebatur ; qui conftru&to ^ 
fuper Hellefpontum Navali Ponte , ut ex Afia. 
in Europa trajiceret ; aureos in illum compe- 
des injecit , quafi in tam axiguo freto totum fibi 
Oceanum fubegiffet , pede 

Igitur quemadmodum nullus omninó intelle- | 
Qus contemplando intimé res profpicere , ita | 
nec omni refponfione indagando poteft acquie- 
fcere , neque exigui luminis fplendor fatis eft, 


n 


Ek 


dades qu rude 


ur claré oftendatur Quid , Cui, Quantüm , Quo-- 
modo, & Quicquid aliud rei cuilibet minimz , 
quafi velande , & obtegendzx fuperfanditur .- 
Quamvis tam Illuftris in toto Mundi Theatro fit — 
Solis fax , quid ultra'in rebus, quàm illarum fu- 
perficiem oftendit? Occultatis interim earum 1 
fodiais ; earumque vifceribus. Et quamvis hz , 
exhumatis quafiterrz vifceribus, efferantur ia I 
& 


lucem , nil aliud , quàm nova rerum fuperficies 
explicatur, quz rebus intime latentibus vela-- 
men obtendit. Non ergo mirum, fi tam exi- 
guumlumen intelligentiz in difquirendis caufis 
in ipfa interminabili Mentis formatricis abyffo 
tenebrefcat. Nullus unquam veras gc 
ecre- 


1 


Clafsis Duodecima. 


fecretorum miraculorii. Naturz peenitus depre- 
hendet , fortunato magis eventu , quàm Niffe- 
nus ille ingeniorum Eminentiffimus,qui ad hxc 
Nature miracula fe caligare fatetur . Hic una 
cum Bafilio Magno Fratre ; & Sorore Macrina ; 
'do&rina non minus , quàm fandtitate illuftri ; 
propofitis ad admirandum potius , quàm ad di- 
Ícutiendum , hujufmodi Quaftionibus , quafi 
nodis inextricabilibus ; pronunciavit : Orat. 3. 
de Refurrect. E; bec quidem omnia admirabilia 
fuat s fed quo pacto fant , nobis ignetum eff .. Ni- 
hilominus ficuti temeritatis noram non effugit , 
qui fibi omnia fcire adblanditur , ita indignita- 
tis incurrit; quifibi de omnibus dubitandum 
adícifcit : Quamobrem Petrarca ; cap. 3. utriuf- 
que vitium praftringendo , dixit. 
Vid' Ippia V Veecchiarel , che già f2 ofo 
Dir : ifo tutto; e poi di nulla certo . 
4Ma d'ogni cofa Arcbeflao dubiofo . 
Hinc eft , quod Congtuentiam aliquam afferen- 
do in ipfius caufe perícrutatione , cui fi Artifex 
opus fuum conformaret , non fortuitó ipfi quafi 
& manibus opus cxcideret; eft exiguam quidem, 
Íed tamen yeram rei caufam afferre: quandoqui- 
dem Dei fapientia , nomine Operatricis Nature 
indigitata, ad Normam exactiffimz prudenti 
omne opus examinat , omnes illos fines attente 
infj iciens , qui rationem omnem poffunt ; in 
ipfum opus refundere . Etcum opera omnia in 
eum omninó finem collimare dignofcuatur , 
quem fibi prefcriberet Artifex fapientiffimus , 
infertur: Mundum , & creata omnia, non ex 
Athomis fortuitó combinatis compacta , ut vo- 
lebar Democritus , fed omnia , & &ingula unum 
effe Opus intelligenti , ut Anaxagoras enun- 
€iavit . Quemadmodum ergó non potero pro 
merito derideris ita neque pro equitate damna- 
ri. Si in hac evagatione fimul, ac ftudio, varia 
Problemata proponendo circa Teftacea , non 
omnia penitus ; penitufque explanabo . Mihi fat 
erit ; eas pro ratione caufas dare, qux menti oc- 
current ; aliis melius ponderandas, Ariftorelem 
imitatus ; qui divinz quafi intelligentiz admi- 
rationem fibi conciliat , dum ia libris de Ani- 
mantibus fines inveftigavit; propter quos mem- 
bra fingula hujus ; vel alterius ftru&urz fuerint 
| à Natura efformata in hoc , vel illo Animali, 
| quamvis ipfius difcurfus non femper é ratione , 
| & veritate procedar, qua de canfa in multis re- 
Jicitur à Galeno ; precipue in opere illo excel- 
lentiffimé elaborato ad eundem Ariftotelis fi- 
nem, quod inícribitur de U/z partium. Imó non 
minüs celebre nomen obtigit Ariftoteli ex libro 
| Problematum , in quo tamen negligens refpon- 
| fiones datas obfirmare, tales folüm adnotavit , 
| quales fibi contemplanti occurrerunt, ut eas po- 
| flea ad lancem accuratius exigeret ; quod morte 
| 


479 


preventus przítare non potuit , quapropter uni 
cidemque Problemati, non femel propofito ; fo- 
lutiones diverfa contradicunt. 

Neque debet unquam fibi alíquis fuadere in- 
tet ea , quz , vel menti fe objiciunt , vellingua 
excidunt tantam confonantiam proportionis in- 
tercedere , quanta in Muficis numeris. Confo- 
nantiam hanc fibi depofcit ftudium ad lucernam 
Cleantis ad]aborans in fecreto cubiculi fui filen- 
tio, non animi Relaxatio juxta Maris littora 
evagantis . Effet hoc , mentem fatigare , non re- 
creare, fado tantifper à gravioribus curis divor- 
tio. Proponendo igitur , & (cribendo , Coronas 
quafi intexam ex floribus collectitiis , quibus 
pulchritudo major , ex ipfa majori varietate ac- 
cedit ; totumque earum ftru&urz artificium in 
co fitum eft,ut negligenter collocati non ex arte 
intertexti flores appareant , & omne artificium 
emeatiantur , Erit hoc: Illa ipía Teftacea imita- 
ri macularum varietatibus pi&urata , ut mat- 
mora, Áffricanum antiquum referencia . His 
incondité fparía macularum varietas majorem» 
pulchritudinem adfert , quàm fifuiffenc ille ex 
ordine diftributz: 7 a/e boc prafens opus volo , i- 
cuti de opere fuo Vetus ille Scriptor pronuncia- 
vit; qui feptem libris collecta retulit ; quecum- 
que nullo prorfus ordiae eaunciata , effunderat 
Amicorum Turba, quz ad animum recreandum 
convenerat ; nempé fuis in Saturnalibus Macro- 
bius , Przfar. 1.1. ralcfque recenfentur Athenzi 
Coenz , & Plutarci Sympofia , 

Delectatur animus , nunc loquendo, nunc au- 
diendo; & de fuo promens , & de alieno reci- 
tans , quod ab intermiftis colloquiis non aber- 
rat; & quemadmodum in Mulicis numeris , in- 
quit Macrobius, fj? concentus ex diffonis ; ita 
ex diveríis, hinc indé jaGis, & exceptis fuper 
Quzftione propofita refponfis , mira oritur oble- 
&atio , imo propter hoc ;'refponfum aliquod pre 
omnibus oble&at;non fecus ac palato gratior ac- 
cidit unus prz alisfapor. Hec igitur problemata 
in medium afferre , eyit non vana animum oble 
&arione afficere;exponendo, qua ex paucis tem- 
poris intervallis ; mens potuit negotiofa invefti- 
gare , & quicquid ei arridet magis , in Quzftione 
propofita: exhibita fic aliis tacentibus opportuni- 
tate loquendi, ea proferendo , qua ia melius ex- 
cogitata eorum intelligentia depromet « 


PRO. 


479 


PROBLEMA I. 


De Generatione uniontm qu&ritur 
1n qua Goncha fiat . 


Nio , quamvis à Tertulliano dictus fuerit 
Maris ejectamentum , Vitium non orna- 
mentum Concharum , totius tamen Orbis terra- 
rum amorem vendicat fibi , atque , ut Joannes 
Rhó in Examerone fuo adnotavit: Orat.3. n.58. 
quantunque col ariar/t li Secoli , fan cangiati in 
e[fa i Cofflumi , non ó mancata peró della Perla la 
Jflima , á tutte le genti comune s imperoche bá non 
10 qual gratia , che con parole Jpiegar non /f puó , 
e con tatita eloquenza à gl occbi d'ogn'uno per- 
uade : effer un bellifftmo parto della Natura e de- 
gno ornamento dell! Autore di efJa.Propter incom- 
parabilem Venuftatem eligi meruit, ad Cali 
Valvas , pulchritudine fua adumbrandas , quod 
heroica plané Gratiani Comitis Mufa infimu- 
lans , cum de conchis Genetricibus unionum lo- 
queretur ait : Colof. fac. fect. 14. 
Hor 'voi del Ricco M ar Conche pregiate , 
CPe à i tefori del Ciel crefceze 1l Vanto. 
Imó electus unio in Symbolum illius Civitatis , 
quz in fecollizit quicquid bonitatis, & pul- 
chritudinis poteft appetere cor, inexplebilis ca- 
pacitatis, poteft nobislongiorum fermonum» 
argumentum fuppeditare. Alienum tamen eft 
ab inflitute meo, hicrecenfere, quam multa 
multi de Unionibus fcripferint, vel per ingenio- 
fa emblemata illorum prarogativas exprimen- 
do , vel virtutes medicas detegendo , vel valo- 
rem ponderando, exactis fimul ad trutinam,aliis 
gemmis , que Regum Coronis infertz praful- 
gent. Contentus ego , ad litus Maris , una cum 
aliis Teftaccis confusé colle&is unionem excer- 
pere ; dubium illud in examen voco , quod fibi 
propofuit Ambrofius , à fe ipfo exquirens:Efam. 
€. 11. Und? nam Offreis pretie/fffmam Margari- 
tam Naturainfixerit? Quomedo illam maris aqua 
in tam molli carne folidaverit ? Et curiofus no- 
Ícendi refponfum , quod ipíe noluit indagare 
contentus admiratione , profundo, devotoque 
filentio Divine Sapientiz opera venerante ; mi- 
rabile illud Magifterium inquiram, quo tam ve- 
nufti partus pulchritudinem effingit Natura. At- 
que , ut id melius exequar. Notandum eft id , 
quod omnibus pro comperto eít ; atque id à quo 
multi difcordes abfcendunt , dum Originem» 
unionum perquirunt. Unanimi omnes confenfio- 
nc confpirant : illos effe Maris partus , quapro- 
pter Ifidorus notat Apud Maiol. Coll. 18. à La- 
tinis Margaritam dici , hoc eft Maris genitam. 
'"Verüm non omnes concordat in affigaanda Con- 
cha, àqua producitur. Olaus Magnus Vol. 3. 


Mufzi Kircheriani 


p. 203. Audor cft in Freto Orotingano multas 
Conchas gigni ; quibus nomen inditum : Nac- 
cberoti . Hifque Incolas uti ad terram evoluen- 
dam , tanquam inftrumentis Agriculturz; atque 
in iis Conchis rotundos uniones reperirijquam- 
vis colore fubfufco olivam referente . Hujufmo-: 
di Conchz figura confimiles funt Pinnis inter 
Dalmatiz fcopulos propé Corficam Infulam , & 
alibi folitis procreari ; & fortaffe pon diffimiles 
fpecie ; quandoquidem in hís etiam Uniones vi- 
funtur.Propé Roefchildiam in Noruegia nafcun- 
tur intra illa Bivalvia Teftacea ex duabus Teftis.- 
fivé Conchis compofita ; qme Mituli à Latinis 
dicuntur: quemadmodum etiam in Teftaceis | 


unica tefta te&is Maris Auribus nuncupatis, | 


quód Aurium figuram referant , aptante iis Na--— 
tura quafi per jocum ingeniofum ornamentum 
illud ; cujus pompam facere in auribus fcemina- 
rum luxus confuevit . Verüm , hi fimilesque | 
uniones, minimo funt in pretio , cum eas in fe 
dotes non referant, que in omnium exiftimatio- - 
ne , pretiofam reddunt Margaritam . 

Dicuntur Margaritiferz ille Crnche , que | 
generant unionem , & quamvis nomen Conche 
Margaritiferz iis folüm Teftaceis accommode- 
tur ; quz ex colore, ut magnus adnotavit Alber-. 
tus , aliquid babet. de Natura Margarita ; ex. 
his tamen aliqua tantüm funt Genitrices unio-- 
num, non omnes. Colorem habet pulcherri- 
mum Margaritifere Concha illa , qua Olezria. 
dicitur ex antiqua confnetudine, utente iis pro. 
lucerna , & in Indiarum Orientalium Maribus. 
nafcitur numero nono Claff. 3. defcripta. Habet | 
etiam unionis colorem ea Cochlea extima fui. 
parte, nigro, &albo colore veftita num. 29. 
& 30. exprefía. Habent, & alix multz, habet. 
Nautilus fpeciei fecunda , fed nulla ex his foe- 
cunda eft Margaritis ; qua propter fallitur Pao-- 


js 


lus Maria Terfagus c.11. Auctor Septaliani Mu» 
fxi; cum Nautilum defcribens ex multis , qui in 


eo affervabantur : Vi // mira , inquit , uaa Perla. 


viuondayche in atto di ufcirfene dalla propria Ma- 
trice , ove f generamo , curiofamente f raffigura «| 
Debuiffet potiüsillum , quem unionem dixit; | 
exiftimare callum,ac tuberculum, ex abbundan-. 
tia humoris genitum in interna fuperficie Tefta, 


atque hoc ex eo infertur ; preter rationem , quz 
fe oftendet quando Nautilus deícribetur ex 
variis unionum pifcatibus in Maribus utriüfque 
Emifpherii fieri confuetis ; ubi ex oculatis tefti- 
bus, nunquam in gratiam unionum Incolz Nau- 
tilos expifcantur ; imó propé Infulam; quam la- 
badium appellant, é Regione profpicientemn 


magnam Bornzilnfulam , vixnotum eft Unio- | 


nis nomen; quamvis Mare illud , foecunda fit 

Nautilorum fodina . Pifcatu quidem omnes in- 

hiant cuidam Bivalvium fpeciei; quam Au&o- 
ICs 


E 


od: 


1 Clagudiboduiáa ; 


res non pauci Oflteam appellant , aptato illi ge- 
nerali- nomine Oftreorum ; per quod totum id 
nomen accipit, quod intra afperam ex homo te- 
ftam vivere coníuevit; proprié tamen funt quz- 
dain leviores Coachz , figuram quafi planam, & 
circularem imitantes , ut videntur num. t. Claf- 
Íe 2. & à Brafilianis exprimuntur proprio nomi- 
ne illis impo(ito. Erizipebas,quod fonat Qffreum 
planum . à Perfis , & à Pifcariz Incolis. Ceripo 
dicuntur , Tefte Boctio , & fidem vocabuli mihi 
aftruit ex iis unus, qui apud Iapones Apoftoli- 
carum Miffionum munus exercent, quo vocabu- 
Jo diftinguuntur Oftrez ab alia fpecic non abfi- 
mili figura, & colore, fed Uniones nunquam 
generante , quam C^az40 apellant . Atquc hoc 
abundé fit de Matre, Unionesgenerantc. De 
loco , & quafi folo eorundem nacali fatis dictum 
ubj eorum lineamenta delineavimus. 


PROBLEMA II, 


An Materia, ex qua Uniomes formantur , 
/ft Res. 


p Er omnium fermé ora decurrit, & multipli- 
ci Emblemate cxpreffa cernitur , antiqua 
opinio , qui putat , Unionem nihil alud effe nifi 
puritfima defecati Roris ftillam , fereno Coelo , 
in Sinu Concha Matris exceptam tunc tempo- 
ris ; quando extremam aquam vix lambens, imó 
fuper litus egreffa neglecto mari vaftiffimo , fibi 
potum prabente , ore aperto inhiat , roris guttis 
forbendis ; quibus pretium facit, cum in Unio- 
nem efformat, Hiacin Emblematum ftemmate 
dicitur : Apud Philip. Piccinell. in mund. fimb. 
lib. 6. c. 16. Lib. 9. c. 25. Caleffis fália Roris 
quemadmodum Concha margaritiferz reputan- 
tur Rore puro fecunda . 

Contendunt. hoc inter Recentiores non pau- 
ci, & ante omnes Plinius vulgi opinionem fe- 
quutus ; de illis fcripfit: Has ubi genitalis anni 
Jlimuiauit hora , pandentes fefe quadam ofcitatto- 
ne impleri rofcido conceptu tradunt : gravvidas po- 

Jiea eniti , partumque Concbarum effe Margari- 
124 pro qualitate Roris accepti ; ff purus influxe- 
yit ; candorem confpici, £ uer turbidus, cx fatum 
fordefcere , eumdem pallere, Celo minante , conce- 
pium ex eo quippe conffare , Calique eis majorem 
Secietatem effe , quàm Maris: inde nubilum trabi 
colorem , aut pro claritate matutina farenum , f 
tempe[fi-oà fatientur , grandefcere , dw partus , 6 
fulguret comprimi Conchas,ac pro jejunii modo mi- 
2ui . Verüm ex tam multis , qux in Curiofa hac 
narratione effundit , nihil nobis certi innotefcc- 
ret , nifi eam e& majore fui parte, mendacio fuf- 
fultam experientia oftendiffet. À veritate primó 
alienum eft:Conchas extimam unquam lambere 


490 
Maris fuperficiem , & e maris: egreffas in litus 
confiftere. Norunt hoc Pifcatorestot maris finu- 
bus fcfe immergétes,quà depreffius quà eminen- 
tius profundum maris fcruantes ; equali tamen 
femper vitz difcrimine , undarum flagellis ex- 
pofite , anhelitu non eructante in augüftias re- 
dactz , voraciffimoram pifcium in(idiis eje&z ; 
& aquarum frigore penéconftri&z. Norunt ii 
precipue , qui propé Infulam , quam dicunt 
Taraquil ; In Occidentalibus Indiis tranquillo 
Íe mari prorfus infundunt , imminente illorum 
capiti Oceano ; ufque ad hominis ftaturam. de- 
cies exactam , exiguis Sarcinis é collo penden- 
tibus ad eas fervandas,funiculis duobus lumbos 
pracinéti totidem faxis pendentibus ad violen- 
tiam undarum , immoto corpore retundendam , 
ne illos loco moveat, dum vehementiore nifü 
debent incumbere evellendis iis à fcopulis ,. 
quibus non femel altius infiguntur . ( Ifid. Cha- 
racen. de reb. Perfic.1.3. c. 2. apud Atheazum?) 
Concha Margaritiferz non difcriminantur ab 
Oftreis , aliifque fimilibus Bivalvibus , quibus 
Natura, quamvis motum partium indulferit , 
motum tàmen totius corporis progreffivum in- 
terdixit, ut advertit Scaliger de fubtil. exer- 
cit. 259. à Cardano diffentiens. n 
Ex Solino, c. $6. pag. 200. in Mufxo Mo- 
fcardo citato , optime novi Conchas Margariti- 
feras turmatim natare , previo Duce , ut Apes, 
quo à Pifcatoribus capto , reliqux omnes facili 
negotio capiuntur. Hoc ipfum ab ZEliano tra- 
ditur dicente : lib. 14. c..8. Gregatiz natant , C» 
quemadmodum examina Duces ,/fc be Regem ba- 
bent ,tum forma tum pulcritudine praflantem. 
Summa autem contentione Urinatores certant ad 
capiendum gregts Ducem s quód, eo capto cuaci um 
gregem , Reclore orbatum , uon loco fe moven- 
rem a[fequuntur . Verüm qua id ratione poteft 
fulciri , fi Conch:z oculis capta , femper degunt 
in tenebris? Tradunt alii prope Iafulam Coro- 
mandel,;ac Taprobanicam annuo duorum mea- 
fium pifcatu , nempé Aprili , & Majo men- 
fibus, capi Conchas, quo tempore expleto, nul- 
1z ampliüs in co Maris fundo deprehenduntur , 
fed in alio plufquam trecentis milliaribus ditfi- 
to, Áutumnante Septembri, inde arguenres 
ex uno in aliud mare Conchas adnavigare . Lal- 
lax omninó argumentum ; nam , ficri poffet pi- 
fcatus; toto eo Maris tractu, infequendo R etium 
infidiis turmas illas nacantes , dum , Regionem 
illam yerfus moveatut quafi in aciem difpotitz, 
cum tamen illarum captura omnem cludat in- 
duftriam . Ruríus fi centum dierum intercapedi- 
ne unum àb altero pifcatum abrumpente, trans- 
fretantes Conchz trecentorum milliariorum itec 
conficerent , tria fingulis diebus affienanda fo- 
rent milliaria ; quz io paffus diftributa fex fupra 
Vu cen- 


481 


centum viginti horis fingulis attribuerunt , qui- 
busjabfolvendis piger ille Cochlee raptus im- 
par omninó eft , quamvis neque faxis abrumpe- 
retur , neque luto, ia Maris jmo fubfidente; tar- 
daretur. Poffentfortaffe tam longum iter eme- 
tiri natando, Verümubi neceffaria ad hoc in- 
firumenta? Viventia omnia in hoc Elemento 
natantia, vel Pennas habent à Natura apraras ut 
piíces,vel brachia adrepentia,ut Polipi;yel Cru- 
rà,ut Cruftati , vel corpore toto funt in longum 
produ&a , ur Anguille, & Murena fe contor- 
quentes , & arcuatis partium motibus fe fuften- 
tantes ; fimulque iter emetientes . Adnotavit 
hoc Scaliger cum contradixit Cardano in uni- 
verfum afferenri, Exer, 116. degere in mari 
viventia motus expertia. J7ac £2 erudjtione fu- 
btilis nomen in mari adeptus. effes , inquit ille , 
Jf. Cardane sotajfes feri totius corporis motum, 
ingre[[Ju Canchris , reptione Conchis y natat ma- 
ximé parti, idque multis modis, Pinms mugili , 
pedibus Polypo ; curvatione Gammaris , flexu fer- 
pentibus »etiam volatu Milvo , quaff volatu Lo- 
Jigini , faltu Pedlini . At Margaritiferz manibus 
pedibus ; & pinnis mutilarz femper inrer fua fc- 
pta teffacea inclufz ; nunquam extra illa mem- 
brum nullum extendunt aptum ne quidem le- 
vandz,multominus promovendz corporis moli; 
& quemadmodum in profundo Oceani degunt , 
ita alveis aqua plenis immerí? nunquam fitum 
variant , cumque folüm motum efficiunt ; quo 
ore hiantes poffunt , ut alia omnia Bivalvia hu- 
morem ad nutrimentum atrrahere . Quód ergó 
fe fubtrahant , eo feré pacto , qüo (tatis tempo- 
ribus in aliis maribus Oftrex , non exinde fit ; 
quod ad alios finus fe transterant, fed quia, 
luto ; & arena profundius immeríe , inde po- 
ftea , vel naturali inctinctu , & exiguo illo mo- 
tu, eas proveheate paulatim Natura , vel apta 
maris agitatjone , fundum ufque maris convo- 
luente , ex illo quafi terre ruiulo humeris fub- 
du&o emergunt quodammodo redivivz. Hoc 
totum Maris periti diuque in illo verfati Ucina- 
tores mihi enuciarunt , qui ex obfervationibus 
praecedentium tempeftatum , ab imo ad fum- 
mum , mare torum evoluentium , artem didice- 
runt augurandi , ac divinandi majorem, vel mi- 
norem in Pifcacu fertilitatem . Abíonum igirur 
eft poffe Maraaritiferas ex mari profilire , vel 
obreperc in litus, ut ofcitantes Ros bibaat é 
Colo, ex quo prolem jllam concipiant , que 
tanto fingulis ia. pretio eft , Optavit quidem 
illas cernere Fabri, quafi fabfolantes in Scoti 
litoribus Mirgaritiferas in fuo mari abaadé fe- 
rentibus, íed neque propriis , neque alienis 
oculis datuai eft intueri. Ec quamvis ego dili- 
genti examine totum excuferim ; non unum e 
Provincta Malabarica venientem , poft luftratas 


- Mufa Kircheriani 


à multis annis Oras Pifcarie , cui à feliciffimo 
Unionum pifcatu nomen eft inditum ,' nun- 
quam audivi vifam ab eo Concham in litore 
ferjantem , quz (itiret rorem veluti Maritum 
cujus de/fderio biant , ut cum Solino cap. 66, in 
eumdem errorem prolapfo loquar , Sed pro ra- 
tione meo judicio evidentilfima eft obfervatio 
Boetii de Boot Viri eruditifimi , Gemmar. hift, 
l.2. c. 37. & apud Rodulphum fecundum in 
arte Medica peririffimi, Hic cum Uuniones non 
paucos in minuta fruftula difcidiffet, quorum, 
fingula multis fcoriis , feu membranis tenuiffi- 
mis compacta erant , altera fuper alteram , 
coacervatis ; non fecus , ac calcidicus .La- 
pis; & Acates, imó , & ipfi interiores Con- 
che finus , quibus geniti Uniones excipiun- 
tur , concludit manifeftum effe unionum forma- 
rionem , haud abfimilem à formatione Tefta- 
rum, & quemadmodum his novum fit incre» 
mentum , & nova accretio per noyam jncrufta- 
tionem humoris coagulati, antequam novus 


fuccedat humor, ita, & Uniones ipfi genera- 


tione veluti incoati ex particula humoris incon- 
cocti , Conchz genitrici fuperfluo , illo tandem 
deníato , & exiccato , atque altero alteri fuper- 
induco augentur. Hinc varie Unionibus fo 
re fphericam non femper explentes quando- 
quidem novus humor ; qui alia fuperindumenta 
efformat , aptatur corpori jam compaé&to ; .quod 


fiin formam regularem aberret eamdem feme - 


per figuram induit Unio dum crefcit , Hinc tan- 
rain magnitudine Unioni varietas pro menfura 
plurium paucarumue runicarum eum veftien- 
rium, Quódfiuna Roris gurta ad formandum 
Unionem concurreret,nec yicali calore Concha 
Matris concoqueretur , & ia alimentum miniz 

mé transformaretur , üt acuté advertit Rondcle. 
tius , camdem femper fere figuram iaduereut , 
& in magnitudinem eamdem excrefcerentinem. 
pé uidi humoris ;gutta femper corpori aptatur 
ea parte , qua rangitur , altera ia globum perfe- 
&idimum affurgente; eumdem etiam. Uniones 
omnes colorem imbuerenrt ,. cum Ros humorie 
bus ilium adulterio coloris inficientibus mifceri 
non coanfueyerit, Multis veró humoribus iofectg 
funt maris aqu& ; quibus aluntur Margaritiferz, 
& Unionibus ipfis materia fuppeditatur, Inde 
fit ; ut illorum nonnulli majori mole commenfu- 
rati , € colore aliquo iimnpurati, qug macularum 
contagia pretium illis imminuunt,in grande pre. 
tium a(furgant , fi actis peritia ; adhibitis pulye- 
re alabaflrino fpiritibus vitrioli , ac tartari im 
milto , nonnullis exterioribus tuaicis exvantur, 

& maculis deterfis, corpus reliquum Unionis 

colore optimo induatur , Atque ex hac vera ra» 


tiocinatione oritur varietas colorum jn unione» | 


non ex fympatia , quam Plinius. cenfuit intet- 
cedere 


| 
| 
| 


l 
| 


Clafsis Duodecima. 


cedere cum Coelo tonante,vel nubilo.Occiden- 
tales uniones , quia magis referunt colorem la- 
&is , quam argenti , minoris femper habiti funt, 
quam Orientales , & minimi ; aut nullius pretii 
illi ; qui in aliis Conchis nafcuntur , livido , & 
cinereo colore maculofi , aut ii quos nigrore fu- 
Ícatos vidiffe fe narrat Gonfaluus de Oviedo 
Hift. indic. 1. 19. c. 8. Et tamen fuper omnia» 
Maria fulgurat Coelum , ac tonat , & in omni 


angulo ipfius extat officina , ubi fulmina excu- 


dantur, quz inunivería omnia terra marique 
degentia jaculentur. Nonergó ex Rore gene- 
rantur Uniones . | 


PROBLEMA. III 


4n "Uniones nafcanttr ex Concbarum Valvis , 
an in vifceribus Offreerum. generen- 
Iur , Ó- an /At Morbus , an 
Partusillarum? 
U Niones femper gemmafcere exteftis Con- 
: chyliorum , quo pa&o callum ex multis 
partibus Animalium protuberat, exiftimavit 
"Cardanus , eique fübfcribit Caffendus , cui ar- 
-gumento eft : Similitudo fubftantiz cum Teftis, 
& quod iis multi fimul infixi gemmafcunt. En 
verba ipfius : Gezerari Margaritas in tefla , non 
1n carne fubflantia primüm /fmilitudo offendit . 
Vifa eff etiam Margarita tefle fue junta , ev ob 
Ad tefífe earumintus inequales funt , & paulo in- 
fra , de aliis , quas viderat loquens , ozzze: ( in- 


quit) veluri iz cinere Caffauea , ita in Matrice. 


Jepulte erant . 

Ifidorus Caracenus, ab Athzneo relatus , 
lib. 3. de Margaritis loquens , quz in pinnarum 
Conchis generantur , dixit : Orzes foticare fui 
parte, qua carni adbarer , v prope carnem: Unio 
genitus in folida Conche parte augefcit, c alitur, 
quandiz adnexus fuerit : Cum verà abfciffuram 
gemmam caro fubnafcens molliter prafetiam à 
Concha feparaverit , ampletdi quidem , &v retine- 
se fejuniTam , verum nibil alere preterea ,fed le- 
"Viorem y nitiditrem , puriorem efficere . Ita de» 


|, Margaritiferis fentiunt nonnulli , Uniones , 


Oftrea lambente , paulatim à Concha fejungi , 
eorumque fe partu exonerare , non fecus, ac 
ovis multiplicandz fpeciei opportunis. Opinio- 
nes omnes nullo quidem funt fundamento inni- 
x& quandoquidem neque ex Margaritis oriun- 
tur Conche, neque Animal haud abíimile» 
Oftrez , quam in maribus Italie adiacentibus 
videmus, linguam habet formandz Margarite 
opportunam , quod fi contigeret , nunquam re- 
perirentur perfecte quafi maturitatis Margari- 
t£, majores nifi à Conchis refecte : Et tamen 
Ícimus artifices lima, &fícalpro non paucos 


482 


haud exigui valoris à Concha matre refcinde- 
re, eaíque przfertim , qui exalterafui parte 
plane ex altera convexz Tympana dicuntur à 
Plinio ; quód bellici Tympani figuram prafefe- 
rant. 

Relatis mox Auctoribus é regione oppofitus 
fuit Androftenes , quem fequitur Rondeletius ; 
apud Athenzum lib. 5. nempé in O(trez viíce- 
ribus genitas credidit Margaritas , cum fcripfit. 
In carne Offree gigni unionem , quemadmodum 
in fuum carne grandinem . Et ab hac opinionzo 
non alienum oftendit fe Gregorius Pifidias, 
quamvis falsó in fua Cofmopzja enunciaverit. 
Margaritas effe lactis coagulati guttas . Pro va- 
lidiffima ratione videtur Siihieil: modus Urina- 
toribus confuetus ; ad eas ex Conchis geuitri- 
cibus facilé fübducendas. Refertur à Mattiolo 
modus confirmatus mihi ob oculato fzpius te(tc 
in litoribus Americanis : Capta , inquit ille , 
AMargaritifer& obruuntur fale 1n vaffs ficlilibus . 
Namque erofa carne , Untones , ffcut Margari- 
1e pure , Cv expurgate , decidunt in ima vafís 
1unc , quando infufa f/epius aqua Margarite fem- 
per in ima decidunt , & colliguntur minutiffime , 
ac rotunda , ut millii grana, x ferro poffea ab- 
Januduntur ille , qua teflis infixa in pauciffimis 
Concbis reperiuntar . | 

Oriuntur ergó ex vifceribus Oftrez uniones , 
neque fimilitudo cumteftis, quam referunt, 
contrarium probat ; nempé , ut videbimus , ad 
utrorumque formationem eadem Artifex mate. 
ria, & Íubíftantia poteft concurrere, quem- 
admodum in aliis animantibus videmus ; ex ea- 
dem fubftantia elaborata offium quamplurima, 
& tamen unum ex altero non enaícitur , neque 
immediaté inter fefe copulantur. Dum hac fcri- 
bo , magiítra mihi eft experientia ad hanc veri- 
tatem fortuitó elacidandam quandoquidem cx- 
Íceptis ab Ániene flumine , propé Urbem Ro- 
mam in Tiberim influente , nonaullis Conchis 
Bivalvibus num. 4o. fecundz Claffis in 4. parte 
expofitis dum gladioli acumine Oftrez carnem 
é teíta conabar divellere , animadverti exiftere 
in ea duritiem quamdam , diligenterque fcruca- 
tus , undé nam illa durities ? Inveni fepultum iu 
carne unionem ea parte planum , qux Canchz 
incumbebat , rotundum in altera ; argenteoque 
colore pulcherrimum ; omninó fimili illi qui 
in interna füperficie Concha fe oftentabat . 

Neque id manifeftat fundamentum cui Car- 
danus innixus eft ; videns uniones multos Con- 
chis adharentes : Nempé , ut plurimum, & qui- 
dem magaitudinis cujufcumque, reperiuntur ab 
iis fejun&ti , & poffunt, ut lapides geniti in mul- 
tis finubus Animalium modó libere vagari intra 
corpus fluvidum , quo finus illi expleatur ; mo- 
do, fixa veluti ftatione , in interna finus coati- 

Mes nenti 


483 


nenti füperficie confiftere. Videatur Bartolinus, 
cent. 4. obfer. 28. qui eruditione fua ad expe- 
rientiam magiflram exactam idífusé oftendit. 
Mihi abundé fat erit infinuaffe, ut appareat: 
Non ex quacumque obfervatione obfirman- 
dum ftatim ut infallibile id , quod fola probabi- 
litatis apparentia verum reputabatur , utinam» 
tam facilis effet negotii oftendere; Num vnio 
fit legitima proles Conchz à Natura fempr in- 
reta , an veró concepta fortuitó , ex prava ali- 
qua affe&ione in Animali quafi egrotante , non 
fecus, ac in multorum vifceribus ex defeétu non 
abfimili lapides generantur , 

Negavit Plinius docens : Partes inteftinorum 
effe Margaritas; Verim ex hac do&rina fem- 
per» & in omnibus Conchis reperirentur Unio- 
nes . Fabri panchimici]. 4. c.1 6. in eam fenten- 
tiam abiit , ut crederet effe quamdam lepra fpe- 
ciem , Margaritiferas conchas inficientem , vi- 
denfque eas ex Conchis affurgere , quafi lepra 
grana: E; ver? ( provinciavit ) Jeprof/z funt , € 
qui femper bas comedunt, C bis pro cibo ordinario 
utuntur ,"veré leproff fiunt addens : haud effe in 
controverfíam vocandum , quandoquidem ef- 
formantur excremento quodam , melancolia in- 
infeQo, ac terreo fale pleno; gue funt veré /fgna 
lepre . Ad hanc opinionem roborandam liceat 
Vormii, & Aníelmi Boetii rationem in medium 
afferre : Si partus effet Margaritifere Unio, di- 
cit Anfelmus, haud equidem generaretur in tam 
diverfis fpecie Conchis , & omnes Margaritife- 
rz , emenfis ftatis temporibus illos eniterentur, 
inquit Vormius; cum autem certó certius fit , 
nequé in omnibus Conchis , neque poft certa, 
tempora emenía reperiri, quemadmodum ex 
aliis quamplurimis ; diverfo tempore excerpun- 
tur ; confequens eft: Uniones effe Morbos Con- 
charum , non Partus. Ita lapis Bezaar , quiut 
plurimum generatur in vifceribus Caprearum» 
Peruanarum , reperitur etiam in filveftri anima- 
li Bovi non abfimili ; quod Peruani ; /7£a7 vo- 
cant, imó , & in Cervis Orientalibus Indiarum, 
& in plerifque Animantium generantur lapides 
Bezaar, & Unionibus fimiles, neque in unas 
tantüm eorum parte, ut Bezaar , fed in diverfis, 
ita ex Olao Borricchio novimus apud Bartolin. 
cent. 4. obfer, 18. In corde Comitiffe de Love- 
ftain anno 1666. fzculo functz , fcimus inven- 
tos fuiffe nonnullos . Joannes Georgius Greffe]- 
lius refert : ex aperta brachii vena in fene quo- 
dam plufquam feptuagenario , effluxiffe fimul 
cum Lngüthe lapides quatuor, & in extrahendo 
ex foemina mortua partu reperiffe fe epati alli- 
gatam burfam quamdam duriffimam viícofo hu- 
morc plenam , atque intra illam lapidem nitrofze 
fubftantiz , fed nullum faporem redolentis , 
ita in Bovis felle aliorumque Animantium veffi- 


"Mufzi Kircheriani 


cis , multi lapides generantur , & quidem inftar 
uniogum qui pluribus tunicis ut cepe funt com- 
paci. ( nd 

Iam veró formatur unio ex eo philofophandi 
modo , quem tenet Vormis in Muíxo pag. 109. 
inter fui Szculi medicos fatis celebris, nempé 
ex humore illo a Natura deftinato ad formatio- 
nem Teítz ejufque augmentationem, humore 
inquam terreo , vifcofo  feparato ab humore» 


altero , magis aqueo , qui viventi pro alimento. 
eft , coque propter facilem ad Coagulum duri- 


tiemque propenfionem tunc; vel maximé quan- 
do humor ille , ab azizmali morbofo erutdari , e» 
expelli non potefl , ac in corpore beret , ac detine- 
zur y quarc ff ibidera ex/ffccetur , rUdimmentuti» , 
atque initium fit Margarita ; que adjieé]o fapius 
10'Vo bumore , eoque ex/fccato , eutà fubinde nova 
augetur , ac in 'Ünionem abit , non fecus, ac in fel- 
lis vefficula , Ó in urine veffica lapides generan- 
fur. quorum materia, que per urinam excernitur 
dum in corpere vefice detinetur , ibidem exfícca- 
Iur y C 1n lapidem abit , Hinc apparet: cur va- 
riis tunicis induantur non uniones folüm , fed 
etiam Valvz Teftaceg , quibus includitur , alii- 
que lapides, qui in viventibus generantur. Ob- 
durationes ifte etiam in. ipfis corporibus fluidis 
coalefcunt , ut apparet in conftructione vitri, 
ac tartari in vini doliis , concurrente ad illas in- 
firmitate expultricis potentie , & concoctricis ; 
quz in Margatitiferis ; utpoté exanguibus; nul. 
lius pené roboris eft. Hinc in fenibus; fi renium 
calor elanguefcat , facilis generantur lapides; 
fi veró intenditur vehementior , humores ; qui 
lapidefcerent foluit, quod in omnibus falibus 
eliquatis accidit ; 
fcunt . : 


PROBLEMA 1V. 


Cur Teflacea oriantur potizs in Mari , quàm in 
Lacubus , & in Flumibus . 


Auca generantur in terra Teftacea; paucif- 

E — fima, quz ex alicujus lacus finu ; vel &ü- 

minis alveo collisuntur; Ingens eorum Turba 
Matrem , & Nutricem agnofcit aquam Maris ; 
qua ficuti fquamofis Exercitibus victuaria fup- 


peditat, & innumerabiles Species Cruftatorum | | 


alit, ita feraciffima eft cujufcumque. generis 
Gonchyliorum ; neque hoc ex eo folüm accidit; 
quód Elemento illi generativam Virtutem Deus 
infuderit , ut ftatutis temporibus Teftacea eni- 
teretur,quandoquidem corum partus etiam ede- 
re potuiffet in lucem , ubicumque fuiffer effufz 
vis illa generativa , quam fupremus conditor in- 
didit Mari , cum dixi? , & fala funt ; voluit ille 
eam vim Mari infererc , ingeniofiffima quadam 
pro- 


qui fi calidi fint non lapide-- 


ue 


Clafsis Duodecima. 


proportione qualitatum , habitudinis , virtutif- 
que , ut foecundiffimz forent aqua, eofque par- 
tus , adnitente etiam Natura conciperent , con- 
ceptofque alerent, gaudentibus iis in eo finu vi- 
vere , & non inalio , qui fuit illis maternus pro- 
nubus , & Maritus , Undé fit; ut fi à mari nativo 
abítracta, in pifcinam Aquz dulcioris transfe- 
rantur quantumyis criftallinz,quantumvis pre- 
tiofa qualitate imbutz ex auri, velargenti fo- 
dinis , pauló poft emoriantur . Fatendum igitur 
eft : Conchas inter, ac mare fummam proportio- 
nem, & qualitatum harmoniam intercedere,no- 
bis tamen ignotam ; quemadmodum ex majori 
parte ignote nobis funt caufz, ac fines rerum , 
qua in ampliffimo Theatro Natura noftris ocu- 
lis obfervantur, 

- Ad quafiti elucidationem tres afferri poffunt 
rationes , ex quibus poterit Lector eam fibi fe- 
cernere , qua arridebit magis, minuíque à veri- 
tate recedet , vel fuffragio (uo omnes fingulafve 
damnare , ut veriorem tandem ipfe depromat , 
atque hunc animi mei fenfum infronte cuju- 
fcumque Problematis affixura velim , ad eam 
ícilicet notam efugiendam , qua jure inuritur 
cuicumque excogitatam aliquam rationem affe- 
rentiquam exiguum lumen limitate intelligen- 
tie detexit , fibi interim fuadens quód per eam 
ratiocinationem intimas rei fibras fuerit perícru- 
tatus , & à rebus ipfis inquaftionem vocatis ; 
appofitum à Natura fiparium fubduxerit . 

Prime viam aperit Ariftorelis Problema in- 
quirentis ; fedt. 24. prob. r1. Cur in calidis po- 

| tiis aquis quàm in frigidis lapides generentur; 
fibique inquirenti duplici ratione facit fatis , al- 
tera deducta ex. principiis Empedoclis, quia» 
nempe lapides concrefcunt defeu humoris ; & 
quia hunc abfumit calor potiiis , quam frigus 
coníequens eft , ex calore potiüs gigni quàm» 
ex frigore , quare dixit Empedocles ; Lapides , 
e faxa feruentium aquarum opera confici , ut 
manifeftum fit in mincralibus aquis , & calore» 
tepentibus, Alteraeft ejufdem Ariftotelis di- 
centis ; ut crefcant lapides , humidum prius ca- 

- loreliquandum effe , mox fuperveniente frigo- 
re coagulandum , Calor igitur, qui in mifto , & 
impurato aquz Elemento refidet, humidum fol- 
'vit,quod fuccedente frigore conftri&um;abit in 
lapidem : Quare jun&tis hifce rationibus evinci- 

- tur, Lapides gigni à frigore aliquando,aliquan- 
do à calore ; exíugente ifto, coagulante illo hu- 
morem fuperfluum , ad confiftentiam lapidis ne- 
ceffarium. 

Iam veró cum Toftacea ob duritiem tefta- 
rum , proximó lapides affinitate contingant , ut 
vidimus , neceffarium eft in corum coagulatio- 
ne , & formatione ; par quafi opificium interve- 
nire; nempe vel calore materiam prepáraate ad 


corum formationem , videlicet fegregata mate- 
I4, qu& partim abjir in fubftantiam viventis , 


. partim teftam ipfam componit, fupremo operi 


manum frigore poítea imponente ; vel vi caloris 
obdureícere humorem illum ejufdem tefte fa- 
bric: accomodatum , fegregato humore ad eaim 
componendam inepto. Quando hoc totum ex 
adductis principiis illatum veritati confentaneü 
fit, probandum fupereft . In mari aquarum ca- 
lorem intendi magis , quàm in Lacubus Fluuiií- 
que, & in eo refidere caufam , generationi Te- 
ftaccorum magis opurtunam , 

Hoc duplici ratione revinciturab ipfo Arifto- 
tele allata in expof(ita , & inftituta hac fuper re 
quazftione , Seá. 24. prob. 7, Calidior eft , in- 
quit ille , aquis Fluyiorum Maris aqua; primó 
quia cum fit denfior, majorem concipit calo- 
rem , ac feryat : fecundó , quia pinguior eft, ex 
quo fit minus apta ad flammam reftinguendam, 
eaque propterea Miftis omnibus fimilis ; quz ; 
quó pinguiora , eó calidiora experimur. 

Ex hoc fundamento refilit ratio fecunda , cur 
crefcant potiiis, ac vivant in mari Teftacea; Vi- 
demus Animalia fingula provido Naturg inítia- 
&u ftimulata , pergere quzritatum e3 , qux ad 
confervationem individui conducunt , & é con- 
tra fe ab iis avertere , qua poffunt ipforummet 
deftructionem accerfere , fic noxio frigore per- 
ftringente, ignem appetimus;calore nos folven- 
tc , refrigerium quzriramus ; exanguia fuat Te- 
ftacea, adeóque frigore fummo perftridz,quam 
ob caufam alimentum fibi quxruat , & calorem 
folventem , Cum ergo humido precipue , & ca- 
Jido conítet mare , multo magis viventibus ali- 
mentum przftare poteft ; quàm aqua fluvialis , 
potulenta quidem magis , alimento ramen op- 
portuna minus ; minufque apta vitz fervandz , 
& generationi faciendi ; nempe nimio frigore 
yitalem calorem deftruente, 

Tertiaratio eft,quia humore ad formationem 
Teítaceorum opportuno abundat mare, quem 
humorem vidimus nihilalliud cffe quàm mi(tum 
quoddam , cujus pars aliqua apta fit ad lapidc- 
Ícendum , atque obdurefcendum in formatioae 
teftarum;pars veró ad abeundum in fubftaatiam 
viventis , in ipfis ceftis inclufi , & quamvis noa 
ica obvium fit (tatuere ; Num vis 1(t4 coagula- 
trix magna ex parte proveniat, vel ex nitro,vel 
ex fále , vel ex particulis lapidotis, cam humido 
Elementi miftis; pro comperto tameu elt, etiain 
judice , ac tefte Experientia, his omnibus Mare 
affluere , non veró Flumina . Atque ex hac ani- 
madverfione originem forté traxit Problem. , 
quo Ariftoteles indagavit,cur arenis lapillifque 
abundet Mare magis, quam Lacus? Rationem 
affert quia mare ventis agitatum continuo illo 
motu inquietum ingentia taxa in fe fepulta cor- 

rodit , 


485 


rodit , quz fi non femper in frufta comminuit , 
lambendo tamen fingula , aliquam ex iis parti- 
culam quotidié fibi decerpit,quamobrem ex iis 
plurimz fubfidunt in litorealie minores,aquam 
femper inficientes , humorem lapidificum red- 
dunt , fatis aptum generationi plurimorum , la- 
pidofam fübftantiam induentium. 


PROBLEMA V. 


Cur nafcantur in Mari potius , quam , 
in Terra. 


Strea, quz ex Terra genita, in eadegunt, 

vel fpeciem non variant;cum notabili fo- 
lum diverfitate accidentium impreffa appareant, 
velfiin plures fpecies dividuntur , hz fingula- 
res omninó funt ? omnefque nomine Conchlez 
comprehenduntur , una vel altera excepta Tur- 
binum Generi fubordinata , Reliquz, quarum» 
folasteftas videmus Oftreis vacuas, vel in ea, 
non generantur , ut opinantur non pauci cap. 7. 
prim: partis relati ; velfioriginem trahunt ex 
terra, numero funt longé impares multitudini 
fub undis maris degenti, & habitanti. Sentien- 
dum igitur eft precipua quadem ratione in mari 
potiüs , quàm in terra generari . Apparebit hoc 
fi tertia. ratio Porblematis antecedentis in me- 
moriam revocabitur , & examinata utriufque» 
Elementi diverfitate perfpicuum fiet in terra» ; 
nempé Elemento ex fe aduíto , non dari humi» 
dum in ea menfura , qua fit Oftrearum genera- 
tioni accommodata . 

Secunda ratio inferri poteft ex pulcherrima» 
coníonantia in rebus omnibus ex oppofitis par- 
bus refultante, & quemadmodum ad impertien- 
dum fuis opcribus pulchritudinem, Piétura non 
folüm perfpicuis coloribus talem illuftrat , fed 
umbris etiam inficit , & obfcurat , & Statuaria; 
nonomnia membra zqualiter prominentia ef- 
fingit ; nec depreffa equaliter ; fic enim planam 
potius tabulam raferrent , quàm fimulacrum ar- 
tificis idea conceptum , ita in hoc Mundi thea- 
tro , fi ubique flos omnis vernaret , autumnaret 
omnis fructus , omnis vivens erumperet , omnia 
ubique inculto horrore fylvecíerent, atque ; ut 
melius dicam, informe Chaos omnia confunde- 
ret. Voluit fupremus Artifex Chaos mundo con- 
genitum é mundo excludere , Lucem proptera, 
divi(it à Tenebris ; Aquas à Terra, germinanti- 
bus hincinde, partito quodam ordine, terra 
partubus , ex quo admirabilis illa pulchritudinis 
confonantia refiliret , quz nonnifià mente res 
omnes capaci (inu complectente potuerit exco- 
gitari. 

Hac obiter infinuata fint in gratiam Ariftotelis 
harmoniam quamdam ; & confonatiam obfer- 


Mufzi Kircheriani 


vantis , inter genera Teftaceorum ; atque Plan- 
tarum , nempé quemadmodum iftz fe babent ad 
terram » ita Teffarea, inquit lib. 3. de Anim. 
c. 1 I,Je babent ad bumorem : quaff planta Offrea 
terrena , Offrrea Planta Aquatiles fnt . Ut ergó 
ex plantis vix aliqua generantur in mari com- 
paratione inita , inter infinitas ptopemodum 
germinantes in terra;ita ex Teftaceis vix aliqua 
debuerant gigni in terra, omnia veró in mari. 


PROBLEMA VL 


Cur multa nafcantur in terra , munquam 
veró in. Metallis. 


D Ubium hoc promovet Au&or Mufzi, ex 
.J nobili genere Calceolariorum ; pag.4o6. 
curatque dubium refponfione hac enodare. Ele- 
mentum aqua, inquit ille; videtur ex equo cum 
terra contendere , generando Animata quam- 
plurima fimilia Terreftribus, tantaque operis 
elegantia , & felicitate ; ut aliquando , hominis 
lineamenta effingat; atque ut eft apud. Bello- 
nium , unum femel edidit , Monacho haud abfi- 
mile . Quamobrem Terra ingeniofa ,, quadam» 
concertatione provocata; debuit formas tam va- 
rias, & aquarum viventia reprefentare, qua ta» 
men longé minorem imbibunt perfectionem. ; 
quàm maris viventia,utpote minus apta minuf- 
que foecunda , terre materie compaéta , cumo 
adverfo feraciffimum mare , grandioris molis 
Animalia producat, ut Plinius advertit, Iam ve- 
ró in Metallis, Auctor fic profequitur,terra ope- 
rari non poteft, quia in illorum conftru&tione» 
dominatur aqua , non terra, qua de caufa eorum 
coagulatio habetur ex frigore, ac propterea, 
contrario calore foluuntur , ut docuit Ariftote- 
les. Hinc eft non poffe in Metallis Oftrea gene- 
rari. 

Refponfione hac , in medium produ&a , Pro- 
blema ille diffolvit, cui fi deberem é regione me 
opponere , illud folüm adverterem ; Teftacea vi 
rationis exhibitz , in Metallis potius quàm in» 
Terra generari potuiffe ; nempé, dominante in» 
iis aquz Elemento, imbibitur magis in illis ma- 
teria , ex qua compinguntur Teftacea. Verüm 
Le&ori relinquo ut difpiciat fingulare certamen 
rationum hujufmodi , atque interim illud unum 
advertam : Elementa dici à Philofophis , & effe 
neceffarias caufas, nulla alia previa confultatio- 
ne,ratiocinatione, atque intuitu in operum fuo- 
rum molimen , & fabricam defundantes, nifi ea, 
qua ab Auctore Natura , in iis operante , diri- 
guntur in opus , effundente fe ipfam formatrice 
virtute , indita Elementis , quandocumque ap- 
pofito impedimento non removeatur ; quamo- 
brem cum in uno loco non contingit generatio , 

quae 


n ——— tl Óá— Pr —— 


Clafsis Duodecima . 


quz in alio fe prodit ; imputandum hoc eft defi- 
cienti , vel difpofitioni , vel necetfarke y Irtuti ; 
Ita prorfus in formatione Metallorum, quamvis 
ade(Ict humidum fufficiens generationi Oftrea- 
rum ,cum adit exceffus frigoris coagulationem 
Metallorum efficientis , abeft temperies ad illo- 
rum£ormarionem neceffaria, Atque hoc abun- 
dé ad refponfionem Quafiti , 


PROBLEMA VII 


Cur in Orientalis , vel Auffralis Indiarum 
" maribus generentue in majore 
copia ,. C euloribus magis 
Pilurata ? 


Uamvis ex Mari originem trahant Teíta- 
cea , non tamen , ut Horatius lib.2. fat.4. 
"we loquitur. Omne mare eft generofc fer- 

tile Tete ; quemadmodum non omnis ubique» 
Terra vernat in flloribus , neque autumnar in. 
fructibus, | 

Non omnis fert omnía T ellus 

Hie fegetes y ilitc veniunt felicius Uua , 

Vix aliqua gignuntur in nonnullis fiaubus Me- 
diterranei,alluentis Italiam;in Adriatico quam- 
plura; quamplurima variaque in Tarenrino finu 
excipiuntur ; S longé diverfas induunt formas 
colores , & magnitudinem in Rubro mari, inter 
Infulas Philippinas, & in aliis Orientalibus pla- 
gis, in Americanis novi Regni litoribus, in Bra. 
filie Oceano, & in co mari; quod prope Lyciam 
Cochliufam interfecat , Infulam , qua à magna 
copia Conchiliorum nomen fortita eft ut Re- 
giones nonnulle gemmis metallifque funt aliis 
fcecundiores . 

Copiofz hujus generationis Conchyliorum, 
Solem nonnulli faciunt Au&orem , quandoqui- 
dem , ut juré merito à Sapientibus famofx Hie- 
rapolis exprimebarur Solis (imulacrum multis 
brachiis ; manibuíque exporrectis ; qua(i omnia 
comple&ens , utpoté, quiomnium generatio- 
num pronubuseft, & Maritus, ita in Orientis 
maribus vim illius exiftimarunt magis activam , 
nempé ex vicinore Solis radio citius incalefcen- 
tibus ; verüm falfitatis notatur hzc ratio , nulla 
enim ora dici poteít Orientalis , ni(i ad alteram 
comparata , unde eadem Regio alteri compara- 
ta eft Orientalis , Occidentalis veró refpeau al- 
terius . Sic Hifpani Qriencalis Italia eft , Grae- 
cie veró Occidentalis, Gracie Orientalis eft 
Perfis, Indiarum autem regioni Occidentalis ; 
itaque Regionem aliquam effe Orientalem, vel 
Occidentalem nihil eft aliud , quàm mera rela- 
tio,variabilis pro varietate terminorum;ad quos 
refertur, ac propterea feracitas illa Teftaceorum 


4936 
H 
provenire non poteft ex fitu maris Orientem , 
vel Occidearem refpicientis . 

Sed nequé ex Sole ; viciniore radio efficacius 
operante,namque Sol eadem propiaquitate om- 
nes Maris partes refpicit füb eodem latitudinis 
graducollocatas,& tamen non in omaibusoriun- 
tur Teítacea, & a verirate abfonum eft Orienta- 
lem Indiam citius Sole illuftrari,qnàm Occidea- 
talem , quandoquidem Sole , toram Terre glo- 
bum circumeuate, dici non pote(t ex illius radio 
incalefcere prius unam partem , quàm alteram , 
nifi comparatione inita cum partibus calefa&is. 
Sol in eadem latitudine eadem efficacitate domi- 
natur omnibus Terrz partibus in latitudine ca- 
dem Jacenribus. Quamobrem ex hoc capite noa 
poteft Sol tribuere aliquid vni potiüs parti , 
quàm alteri . 

Alii altiori iadagine caufas perfcrutati,in me- 
dium afferunt fixas ftellas in ipfo Zenirh quafi 
capiti imminentes. Verüm fi hoc ftelle przíta- 
rent;diurna illis vertigine ferotantibus contimi- 
lis generatio fieret in toro illo Climate , cui im- 
minent , quod tamen contingere non videmus , 
imó accidit mihi in Adriatico litore obfervaff:» 
ex aliqua parte ad lapidis ja&um quafi fodinam 
cxurgere feracifimam Conchyliorum, eamdem 
fpeciem referentium , exindeque ctiam polt 
emenfa milliariaeidem afpe&ui Solisobje&ta,ne 
unum quidem inveniri,ni(i furtoforté fublatum, 
exaliquo maris (inu , & in litore à tempeftatco 
Ccyomirtum , 

Dicendum igitur fupereft:Terrz, quam alluit 
Mare ubi ea generantur inditam imbibitamque 
efe difpofitionem ad illorum generationem op- 
portunam, Hac in eo precipue fita eft quód 
materiam formatricem , & nutritioni accomo- 
dam gerat , quam fupra infinuavimus ratiocina- 
tione probabili e(fe fuccum quemdam , humido 
miftum , ac terreo , attemperante fale , & nitro. 
Cum ergo Indiarum Oceanus illarumque przci- 
pue » quas vulgó Oriensales , & Auftrales dici- 
mus fale nitroque longé copiofiore inficiatur , 
quid mirum fi ditior Teftaceorum , atquefera- 
cior aliis Sinubus deprehendatur? Cur mare» 
autem illud falfedine magisabundet, ac nitro, 
perquirit in fuis Problematibus fect.23.probl.25 
Ariftoteles, refpondetque, quia cum vaítidimus 
ille aquarum tractus Auftralibus ventis omnium 
maxime concitetur,admifcetur magis terre par- 
ticulis aduftis , & falnitrofis ; ac proinde falfus 
magis efficitur magifque aptior, ut nos dicimus, 
ad Oftreorum generationem. 

Eadem de cau(a generantur ibi Teftacea va- 
rietate majori coloribus picturata , nempé iis ia 
maribus admiícentur magis , tum fales, tum mi- 
ncralia divería paulatim abrafa in terra viíceri- 
bus tanta illa undarum agitatione commoris;tu:n 

etiim 


487 


etiam exhalationes, iifdem qualitatibus obno- 
xiz, ac proinde 1n 1s Regionibus magis macu- 
lofamarmora infeé&a coloribus confimilibus , 
quibus mult Oftrcorum teftz videntur adfper- 
fe . Itainlitoribus Drepanitanis ubi candidif- 
fimum marmer é nativa vena exciditur,& arena 
ipf: Alabaffri candorem induunt, oriuntur caa- 
didiffima Teftacea nu.71.Claffis fecunda adum- 
brata. Prope Siracuías extrahuntur é mari mino- 
ra illa Teftacea num.36.Claf. s. delineata variis 
confperfa maculis,ut in Jafpidc, qui in illius ter- 
re vilceribus generatur, 

Adde: frigidiffimitemperamenti Teftacea, 
amare aquas calidiores pinguiorefque , ut me- 
hus nutriantur. In maribus autem tum Indicis, 
tum Meridionalibus,qu: plerumque funt mem- 
bra finufque Oceani, minori dulcore à fluviis 
conditi, qui ig ea aquarum immenfitate, nonien 

fimol cum aquis deperduat, deófiores unt aque, 
adcóque nutritivz magis magifque calidx . 


PORGOQSBOLOESMOAS VATI, 


Cur aliqua T'offacea fuper Lingna faciliur 
nafcaulur y quam fupra Lapides ? 


Nter fqecies quamplurimas Teftaceorum. , 

locis atixas, und? oriuntur, numerandi funt 
Tubuli vermiculares, quibus referti vifuatur , 
non lapides tantüm, ac lingna, fed multa; etiam 
Oftrearum teftz fcoriaque Cruftatorum , oriun- 
tur Oftrearum fpecies ; fübrilioribus valuis in- 
cluf,& mole minores, quàm quz confucto vo- 
cabulo Oftrez appellantar : Suat , & mufculi;& 
alia hujufmodi, quz ut plurimum funt Bivalvia, 
Univalvia autem iis adnaícentia nunquam fuat 
turbinata , exccptis Tubulis iam 1adicatis, qui 
tamen in girum confueverunt fe (ine lege con- 
torquere , detigaata nunquam exa&é fpirali li- 
nca ,quz , fpiris à bafi ad mucronem cum pro- 
portione decreícentibus , fein feipfam retor- 
queat. Quid autem in caufa fit; quód Turbinata 
Teftacea non fint loco affixa, ut multa Bivalvia, 


fed liberé vagantia alterius fortaffe loci erit ino — 


examen vocare. Satis hic fit indagare : cur non- 
nulla , przcipué Mufculi, libentius ut plurimum 
fuper lignum excrefcant?Quamobrem inTaren- 
tino mari pifcantes in magna copia convchunt, 
palis ab iifdem infixis enafcentes , ut cap. 4. di- 
&um eft. 

Nonnulli exiftimant:e Coelo pluere hzc ani- 
mantia; Rore quafi obftetrice , qui in ei folum 
aeris parte virtutem eorum formatricem infua- 
dat. Verüm quia nunquam potuit mihi ratio 
exincens innotefcere;propterea nunquam potui 
in hanc fententiam abire, ut reputem ex univer- 
fali caufa effectum hunc provenire . Si Teítacea 


Mufzi Kirchertiani 


vivunt in aqua maris ,.& ibi crefcunt, ergó funt 
Partus máris,cum indübitatum omnibus princí- 
pium ferat. Ex his quibus aliquid conftat,ex his - 
inquam , nütriri'; & quemadmodum per totum» 
mare difufa,vagacur Virtus formativa! Teftaceo- 
rum;ica opinandum ef:Vim horum generativari 
cidem mari congenitam;quapropter hoc ptasnif- 
fo, ulterius ratiocinatione (ic pergo: Et quia-na- 
ruralis Philofophia debet manum cum natura, 
conferere , adverto : Antiquum effe in Natura , 
cx liquore aliquo, nonnullas particulas poffe fe- 
cerni quz concrefcunt , quando in vafe ligneo 
continetur , non veró ex alia materia conflato , 
Saccarum candidum cum liquefcit, nunquam 
gemmafícit circa vas vitreum ; cum tamen facilé 
concrefcat in ligneo. In Calentibus aquis cele- 
bris Balnei Aponitani » propé Patavium , exce- 
ptis ligneo canali;illas ad molendinum defer 
te , cernuntur lapides creícete Ve: dh 
humore illo lapidifico geniti, quem fecunreve- 
hunt,atque illuc convellumi non tamen cernun- 
tur unquam excrefcere circa lapides collis qui 
cidem aquis medefit. Neque hoc alundé meo 
judicio petendum eft , nifi ex eo quod cum li- 
gaum multis poris fit pervium , aptis ad humo- 
rem excipiendum;qui i in iis fübifteris concrelce- 
re incipit hifque , partibus fic concretis; alius 
humor fuperinduitur » qui ob ingenitam homo- 
gcnitatem facilé adhzret,& per additionem par- 
tis ad partem illud corpus effiugitur ;. quamvis 
fluido, & excurrenti inclufum , & quoniam in 
voitr , ac lapidibus non reperiuntur ea pororum 
receptaddias apta ad humorem fiftendum;hujuf- 
modi effe&us non gignitur ; qui tamen continge- 
ret fi lapides effent poris pervii; quemadmodum 
ccrauntur excrefcere in mari Tarrarum , & Mu- 
Íícus lapidofus , aliaque Alcyonia non fuper fili- 
ces , lapillofque maximé expoliatos, fed Nbcs 
petras valde fcabras , & cave rnofas . 

Qua propter videor mihi poffe affirmare adi 
formationem mufculorum;aliorumque fimilium 
cum neceffarius fit humor ille fubfidens in mari 
difperfus , fubfidere illum facilé intra porros li- 
ghi quibus retentus, aliifque qualitatibus fer- 
mentatus partum illum cfformat , co fan? pacto; 
quo intra cavernofas aliquorum lapidum cavi- 
tates generantur , ubi noa finé animi oblecta- — 
mento, iis apertis, potui aliquos. deprahen- 
dere , obtutum pené omnem cflugientes , 


Á 


e 


pRO- 


Clafsis Duodecima. 488 


P:RO.O B.L.E M A. IX. 


Cur ita T'eff e obdurefcant , cum ex molli 
aqua generentur ? 


N produ&ionibus caufarum , que dicuntur 
univoce intercedere. femper dignofcitur 
— magna inter illas , & effectus , ex iis emanantes, 
Brilitedo. Et monftra dicuntur illa, qua ex po- 
— tiffima fui parte cum Genitrice caufa non conío- 
. mant : Fortes creantur fortibus , nec imbelles pro- 
i generant Aquila columbas , inquit Horatius : Ác 
jnaliis caufis non univocis , quanta alteram ab 
T altera difcriminat diffimilitudo ! Quid unquam 
- majorem induere pulchritudinem poteft , quam 
flos ? Hic tamen ex rudi, & informi terra matre» 
excluditur . Ex truncis , non fecus , ac offa ipfa 
— abdurefcentibus , enafcuntur tenerrima foliis ; 
- ex afperimis fpinetis Rofa tam fuavi odore prz- 
dita: atque ex fterquilinio alimentum attrahens 
"Cedrus , mira fuavitate torpentes fpiritus exci- 
tante ; & recreante , lorem gignit , & fructum. 
. Hujufmodi funt Teftacea,i in liquido genita Ele- 
. mento , fed ita valvis , ac idis lapidefcentibus, 
. ut videantur intra Bicis vifcera omninó conce- 
| pta ; & quidem in illo aqua , qui exiguo tem- 
poris intervallo;ob inditam fibi vim tam acrem, 
-mon folüm putridas reddit ingentium navium 
rabes , antennafque , fed Calybes, & xra com- 
- minuit;obdureícit adeó domus Teftaceorum, ut 
- Calybem ipfum duritie aliquando fuperet, fi 
. magifterio Natura addere quis velit artis orna- 
mentum. 

Exiftimarunt nonnulli , Teftaceorum corti- 
cem in mari tenerefcere quemadmodum de» 
Ovis , inquit Plinius, mollia effe in utero fed 
aeri expofita , obdurefcere ; calore externo eva- 

orante bumorem , atque hoc cautum fuiffe à 
Natura, ne matrem enitenté dolore torquerent. 
Experientia tamen hoc effe falfüm oftendit , fi- 
cut falfum eft Valvas Teftaceorum molles effc» 
fub aquis . Equidem non negarem educa ex 
aquis , & multo magis ab Animali fejuncta , du- 
ritiem aliquanto majorem induere , non fecus , 
ac duriora funt viventis cujufcumque offa ; cum 
fit ex vivente cadaver , quàm cum vivit; fcili- 
cet offa in viventi compofita quamdiu debitum 
fibi augmentum non expleverint per apertos 
poros, ut obíervavit. Boyles ; humore illo nu- 
tritivo imbuuntur , qui quamvis ingreffu fui- 
dus , nativo tamen temperamento dilponitur ad 
abeundum 1n fübftantiam offis magis, vel mi- 
nus folidi, pro varietate debita partibus orga- 
nicis ejufdem compofiti, velquia in humidita- 
te carnis offa veftientis , fepulta , nequeunt ex- 
trinfeco ealore penitus exficcari, ut fit cum, 


omni carne nudantur. Átque hoc verum effz» 
fatis oftendit experimentuui offis recenter. nu- 
dati, & in ferventi aqua per aliquod fpatium 
fubfidentis , aqua enim poftquam ebulliveric 
aliquantum condenfatur in gelu, extra&o vi- 
delicet humore illo quo referti erant offis pori à 
vi penetrativa caloris in aqua effervefcentis , 
qui humorem illum raritate diftenderat. Duri- 
tiem hanc contrahunt multi lapides , qui in ter- 
re vifceribus tenerefcentes, ctiam ad fecuris 
ictum facilé fcinduntur in partes , Coelo autem 
aperto expofiti ; adeó obdureícunt ut omne» 
temporis tormentum facile perferant , quamvis 
aliam ob caufam ; cum hoc provenire poffit ex 
temperie aliqua aeris fuperinducta lapidibus , 
ut ferro molli , atque candenti communicat 
aqua. 

Iam veró fi Teftaceorum cruftz , ut pro com- 
perto e(t , ab ipfa prima formatione ingenitam» 
habet duritisus fub aquis , exiftimavit Scaliget 
Contra Card. exer. 222. praeclarum fuiffe hoc 
inventum Natura y quia parandum eis fuerat 

munimentum , atque hoc dico ingerit noftris 
mentibus infinita Providentix opus fuiffe;exan- 
guibus exoffibus , & inermibus Teftaceis con- 
tra Pifcium voracitatem domum conftruere , ia 
qua abderent fefe , tam valido temperamento 
obfirmata , ut omnem dentis acutiffimi morfum 
eluderent. ac deglutientis funem indigefto cibo 
non pafcerent. Quamobrem animadverfione di- 
gnum eft ; duriora effe illa , qaz in fundo maris 
nafcuntur , velinfixa funt Ícopulis , quàm quz 
fub arenis concipiuntur , utpoté minus expofita 
caeterorum animantium incur(íionibus . 

Leges autem. Nature duritiem hujufmodi 
praícribentes ezdem funt; quz aliis corporibus 
cam impertiunt. Ex admiftione perfecta, & coa- 
gulatione partium folidum corpus componen- 
tium , refulcat durities ; tuac contingit coagula- 
tio , inquit , Geber lib. 1. c. 57. cum fit, Rei li- 
quoroft ad folidam fubflantiam per bumidi pri- 
vatiosem reduciio: atque hzc, duobus modis, 
nempé, vel calore humidum perfecté exiccante, 
eo tantum reli&o , quod partibus interfe com- 
pingendis aptum fic , ut evenit in Porcellanis , 
aliifque fi&ilibus , in Avellanis, in Cocho , ac 
ac fimilibus exficcationibus, quas efficit Natu- 
ra , vel frigore humidum condenfante , ad(tri- 
é&tis vifcofis partibus , ut evenit in Metallis, & 
gummis , cum fudantes e cortice minori calore 
comprimuntur , vel humidum fcparante fuper- 
fluo humore penitus expreffo , ut evenit in cie- 
ta humida , quz frigore obdurefcit , fuperindu- 
&o ipfi non femel velo humoris Soudan gelu 
conftricti , & extra partes terreas , & confiften- 
tes expreffi . Dixi gelu conftricti , quandoqui- 
dem aqua cüm non poffit humiditate omnimo- 

Xx da 


499 
da fpoliari, poteft quidem gelu concrefcere» , 
non tamen ptoprié coagulari. Eodem feré pacto 
poteft contingere durities in Teftaceis , fcilicet 
inita tali fejunctione ab illo fucco , quem fecer- 
nit Natura ob eorum formationem, atque au- 
gumentum , ut Oftreum humidum fibi neceffa- 
rium attrahat,abjectis partibus magis terreis ad 
Teftam elaborandam , ita ut , vel magis magif- 
que calore concocto, velextrinfeco Elementi 
trigore condeníato, opere magisabfoluto perfi- 
ciatur durities ; quamvis inter aquas poffit om- 
ninó confiftere ; quo pacto plurimi lapides con- 
fiftunt , & obdureícunt in aquis. 

Exiccationi hujufmodi addi poteft : Oftrea, 
ipfa paulatim fibi ipfis duritiem illam compin- 
gere, concoquendo non tam innato calore fatis 
exangui, quam virtute quadam humiditatem. 
fuperfluam , attrahente, opportunam tamen fuz 
nutritioni,ex qua feparatione tefte obdurefcunt 
magis; atque hoc opus tunc forté effingitur 
quando intra illa fzpimenta Animalia per men- 
fes plures conclufa vivunt non alio humore. , 
quam S4cco fuo , fuumque dici poteft id quod 
totis vifceribus Animal imbibit , quodque Te- 
fte fuze communicavit in ca tamdiii depofitum , 
quamdiü illud fibi refumere cogeretur . Ad 
quam rationem roborandam , accomodata fatis 
videtur mihi Hiftoria ; & ejufdem ratio, quam 
affert inter Chimicos celebris Fábri Pallad. 
Íparg. c. 47. 

Refert hic , nonnullas aquas , vix à fonte di- 
ftra&as coagulari in lapidem , aliquanto. Dia- 
phanum , & quafi alabaftrinum ; & ratio eft, in- 
quit ipfe; quia his admiícentur plures fpiritus 
falis apti folvendis iis partibus, quae ad coagu- 
lum funt per fe ipfas difpofite ; quibus nativo e 
fonte abreptis,iidem fpiritus evaporantes facilé 
evanefcurt, neque aliis fubminiftrantur,ut eve- 
nitin fonte, in quo perenne cft illorum efüu- 
vium. Hinc oritur perfecta aquarum concretioin 
lapidem. Igitur fi in mari ex illa portione ali- 
menti infervientis coagulo Teftz fejungatur 
Oàrex humor ille falinus,magis obdurefcere fa- 
cilé poterit reliquus humor Hcterogeneus , Te- 
ftzque confiftentiam acquirere . Atque hoc 
extra controveríiam videor mihi poffe de iis Te- 
ftaceis enunciare;quibus foliofz funt Teftz plu- 
ribus tunicis conveftite ; quarum altera tractu 
temporis alteri fuperinduitur;ut exadté animad- 
vertit Dominus Steno In Prod. de folido intra 
folid. atque ita pluribus qua(i moenibus obval- 
latum , &obfirmatüm crefcit animatum illud 
Teftaceorum munimentum , quod in aliquibus 
mole minoribus,adeóque recenter genitis Smi- 
crofcopio exploratore didici , effe paucioribus 
Ícpimentis contextum , in majoribus vero aliis 
ex pluribus tunicis corticofum , imó inter mini 


Mufzi Kircheriani 


ma vix embrionem egreffa obfervavi nonnullas 
tum materiz tenuitate ; tum humiditatis exceffu 
trafparentia, quafi omninó tenera , & humori.— 
muccofo fimillima)quo veluti velo ex omni pat-. | 
te diftento viventia operiuntur, & quo caufa, | 
conftruitur tam bené in interiori fui parte , toti — 
corum corpori accomodata. | D 
Advertendum etiam eft, inditam effe fali vir- — 
tutem impediendi perfe&am. concretionem y ut 
apparet in experientia celebri , cujus meminit | 
Regnerus , de Graaf. de fucco Pancreatico c. 8. 
ubi fzpiffimé inquit  /a/ez volatilem cum Jan- - 
guine peymifcuimus,qui propterea fluvidus rematt-. 
fft , quod à nullis rebus ipff p ermifcendis , certius. 
quàm à falibus «olatilibus expetlaveris . Atque. 
1n hac fuppofitione iis , qua fuperius indicavi-. 
mus , addi poteft , fa&a falis feparatione ab hu-- 
more in teftam abituro, & minorem femper. 
confiftentiam induturo , poteft humor hujufmo- 
di confiflentiam lapidis fibi acquirere; dummo- 
dó miftus fit particulis acidis aptis ad eam com- - 
pingendum , fejun&is partibus fpiritofis ; falfif- 
que, per quas in fluviditate perfiftunt. Quando- | 
quidem , ut docet David Becheus exper. circa 
nat. pric. euzc£a acida rodunt , Qv coagulant; coa- 
gulando verà , €» tpfa coagulantur . Quod mani- - 
fefté fe prodit in multorum liquorum concre- 
tionibus , facilius obtentis , fi iis mifceatur ace- — 
tum . Atque hzc funt folida coagula, de quibus 
Villis de ferment, c.r2. docuit fieri concretio-- 
nem cum corpuftula falima in fubjecfo quopiam» 
late difperfa congregari , Cv invicem-conjungi 1n 
cipiunt s» Indéque , aut ffhimetipfis, aut cum feyya — 
unita ex fluida , & molli fulflantia duram, Gr - 
compatta; producunt , adferente fecum ea cor- | 
pufcula materia , ia coagulum concreícente» D 1 
Totum hoc evidenter obfervavit idem Villis | 
in ftamine bombycis, quod vix ore egreffüm ita 
obdurefcit , ut nullo neque humido , neque ca- | 
lido , neque ficco , poffit emolliri, quod tamen. 
intra ipfa vifcera glomeratum,maffam humidam — 
referebat , nulla fui parte confiftentem . 


PR ODBLE.M X 


Cur vivant Plurima immobiliter , 
faxis infixa? 


Uzcumque Animalia , in tribus Elemen- | 
tis , Aeris , Terrz ; & Aqua degentias 5 
poffünt pro arbitratu fingula Elementa: 
percurrere , & de prato in pratum , de fylva in» 
fylvam , de Climate in aliud, de uno maris Sinu 
in alium commigrare. Regionem variant Hirun- 
dines,& Coturnices.Ex Scythia Grues in ZEgy-- 
ptum convolant , atque ex gelido Thracia Stri- 
mone Pellicani in Danubium TRHSAR Ita ab 
üxi- 


Clafsis Duodecima. 


Euxino Thynni in Mediterraneum tepentius 
enavigant, nequé ullum eft animal , quod in» 
libertate. natura non pofuerit folique abdo- 
mini natum , cum omnibus di&um illud poffit 
aptari. , : 

Nos numerus , Cv fruges confumere Nati . 
-—*Poffunt enim ventri indulgere , quo magis 
voluptas allicit, aut Soli ubertas ; aut tempe- 
sies Aeris invitat. In folo mari Viventia repe- 


m 


Huntur , Vite fenfitivi non expertia , ftatis lo- 
«is iafixa , ut notavit Ariftoteles , lib. 1. Anim. 
- €. r2. atque hujufmodi eft non una fpecies Te- 
ftaceorum , quz infelicia videntur, ut fabulofus 
ille Prometheus , quia indi&a ipfis à Natura, , 
quafi catena , funt fcopulis alligata . Difcrepant 
- à Turbinatis , quz utpoté libertate donata,qua- 
» cumque verfantur intra fuas Teftas, & Te(ítx 
- apfze nulli funt loco affixa; quia funt ipfis Teftis, 
"unita, quemadmodum Teftz ipfe arctiffima, 
unione , earum fubíftantiam continuante , funt 
fcopulis atfixa , qua de caufa argumentum prz- 
bent Ovidio, de generatione Animalium poft 
aquas diluvii afferenti ( fabulofo commento ex 
falía Epicuri doctrina deprompto)homines quo- 
que ex Terra genitos, nempé Ruftici dum ful- 
cis aratrum intodiunt: ut ipfe cecinit 1. Metam. 
Verffs Animalia glebis . 
o qmveniunt , Q in bis quadam modo capta. per 
moo dpfum 
— Nafcendi fpatium, quedam imperfecia fuifque 
— Trunca vident bumeris, Gv codem Corpore ape 
Altera pars vivit, rudis eff pars altera T ellus. 
: Illam proindé proportionem referunt ; quam 
Ariftoteles adnotavit ineffe iis , & plantis , quz 
funt femper in motu augmentationis,& finé mo- 
tu progreffionis genitalibus locis infixa. Irroga- 
bitur fortaffe crudelitatis nora Natura?quafi ve- 
ró perpetuo illa vinculo obftringens ; ad men- 
dicitatem damnaverit, ex eo tantüm victitantia, 
quod iis cafus offert ; & ad fuftinendos lu&tuum 
Íevientium ictus , negato iis cavernofo aliquo 
receffu in fÍcopulis, quo fe recipiant. Haud equi- 
dem ; Nulli enim Noverca Natura , fed Mater , 
nullos foetus fuos ad omnem omnino miferiam 
proftituit;& providentiz argumentum eft quod 
Ípeciem praefert crudelitatis, quandoquidem» 
quicumque in mari degunt, fcopulis infixa pof- 
funt fe intra fua feptarecipere , velin circulus 
turbiuata,ut vermiculares Tubi, numero vigefi- 
mo expreffi , vel in geminas valvas complana- 
ta ,in quibus tanquam in tecto , & cubili tran- 
quilla ftatione quiefcunt . 

Cüm autem eo folum humori nutriri debeant, 
ex quo generantur , attrahentia illum przcipué 
per poros corporis, prompté illum exugunt, 
quoties innatus appetitus ad illum attrahendum 
excitat phantafiam ;, quamobrem potius Natura 


A90 


prz cateris confuluit , dum in expedito femper 
iis voluit humorem ad extinguendam fitim uni- 
ce fa&um , & poffunt cum felici illo Paftore» , 
apud taff. cont. 67. ftan. 10. jam in auum inve- 
&o;poft maculas à paupertate deterías,quas illi 
immeritó inurunt nonnulli , canere. 

Spegno la fete mta nell'onda chiara 

Che non tem'to , cbe di Venen , S'afperga . 
Et cum eodem. 

E queffa gregia , e l'Orticel difpenfa 

Cibi non compri alla mia parca Menfa . 

Ita Maris unde Tefítaceis conviviü inftruunt 
apparatiffimum ex iis,qux appetunt finé tormen- 
to follicitudinis de cibo cogitantis, & fine labo- 
re menfam infternendi . In hoc pari forte felicia 
cum iis pauperibus , de quibus Seneca Bpift.8o. 
Nulla follicitudo in alto illius ef, quandoquidem 
contenti explere non Cupiditatem , fed Natu- 
Iam;cui fa1is eff etiam parum,quemadmodum illi, 
ubil fatis eff. 

Cum autem fcopulis affiguntur ex hoc ipfo 
componunt Mundi pulchritudinem , iu tam va- 
fto Naturz Theatro , ubi in tanta varietate cor- 
porum viventium.fenfu carentium, & mobilium 
ficut nonnulla funt vivaciffima , quorum quies 
cft , nunquam quiefcere , ita hzc ordinem con- 
ftituunt, cujus vita eft : fentire quideni, fed non 
loco moveri natali folo infixa: quod fiderum» 
Czlo affixorum prarogativa eft , nempé his in» 
ordine fuo fempre manentibus , illis nunquam» 
variantibus fitum.atque ita rebus fingulis in or- 
dinem recurrentibus , & ad nutum formatricis 
ldez fele invicem attemperantibus chorzam il- 
lam ducant, & mundi harmoniam intexunt ex 
diverfis , & adverfis (onis confurgentem , cum» 
tota hujus Z4uzdi CO NCORDIAex DISCRDI- 
B'US conffet . Marc. victor pref. in Genef. 


DR OBL MUA DE 


Cur nonnulla/fat certo ordine flriata 
altis non flriatis. 


Uàm facile eft hoc Problema exponere» , 

tam arduum eft illad vera ratione hüma- 
naintelligeatia fulcire ,, nunquam oc- 

cultas eorum, qua obvia fant caufas pertingen- 
tequamvis ad eas fcrutandas omni fubtilitate fe 
provehat. Qua enim unquam rationum conge- 
ries in illud poterit collimare , uz pro tam variis 
Maculis, Coloribus , ia pellibus Animalium, 
in Avium peanis, in foliis lorum, in Oftreorum 
teftis , finguli rationes aptentur , fingulis pecu- 
liarem rationem fibi vindicantibus? Cum fingu- 
lz fint opus intelligentix formatricis , fingulas 
maculas diftinguentis , non fortuita cafus com- 
binatio, Etfi cafu fpumas effinxit fpongia in rica 

X x52 rabi- 


491 


rabidi Moloffi, cum defperato ab arte illius Ma- 
gifterio , totam pingendi fuppelle&ilem , colo- 
res , & Pennicillos in illum projecit , fibi ipfi in- 
dignatus Appelles ; Adverrendum tamen eft 
eventum hujufmodi fuiffe quidem fortuitum re- 
fpe&u hominis de illo nihil cogitantis neque» 
illum praordinantis, non tamen refpectu Dei, à 
quo ita pendent omnia, ut fingula fint ab eo, vel 
volita , vel permiffa . 

Animum adiecit ad rationem propofiti Pro- 
blematis indagandam Cardanus , cumque eam 
afferre intenderet inquit, fft autem varietas ffrig 
certo ordige, quoniam ves parva, variata, ac mi- 

fla etiam obiter , dum equaliter crefcunt Jpatia , 
certo ordine laborata videntur . Sed meritó deri- 
det illum Scaliger Cont, Card. exerc. 220. qui 
enim hzc dicit , nihil dicit. Siecize Caydaue: at- 
guit Scaliger.Quare manus duas babeamycaufam 
reddis, dicendo. Quia manus duas infans. cum 
haberem, fmul cum corpore ereverunt ? Qui dicit 
adulto homini ineffe manus , quia incrant ctiam 
infanti , non rationem Hodd. 3 icd quzftionem 
eludit, Aliquali modo fatisfacit, qui prudentem 
finem defignat,ad quem in homine manibus do- 

tando refpexit Natura, afferendo cum Ariftote- 
le, & S, Auguítino: dotatum hominem manibus 
ut iis tanquam univerfali inftrumento ad om- 
nium artium opera uteretur, Nec debet erube- 
fcere ingorantiam fatendo, qui plurium efte- 
é&tuum caufam nequit indagare.Fateri hanc Sca- 
liger non erubuit ità cum Cardano concludens : 
Hoc non eff oflendere caufam , cum dieitur , ffrias 
babent Buccini , quia eis ablata non funt . Imà 
ftultos omnes illos exiftimavit,qui illarum cau- 
fam inquirunt, utpoté qua nequeat inveniri. 
En ipfius ratiocinatio : Ego ver/£ me caufas ba- 

Jte , quàd nefciam irrideatis , non iratus dicam . 
Vos omues Pbilofopbos fubttliores infantre . Nam- 
que partium caufas cum ex utilitatibus eliciamus, 
quarum partium nullus ufus percipi queat,ba par. 
tes fai quoque caufas nobis ignotas babent . Ejuf- 
smodi eff colar , levitas y ffria ,Jplendor . Natura 
verà plus lufft in noffrarum mentium agitationi- 
bus , quàm in firiarum macularumque tum oydi- 
"ne » um varietate , Hucufque Scaliger , cui nec 
totum do , neque ex toto contradico, cum enim 
in multis Teflaceis, atque iis przacipué , qu& 
Pectines dicuntur uniformis appareat,& ordina- 
ta ftriarum deductio, qu ex uno puncto ad cir- 
cumferentiam diftenta , majorem identidem in- 
duunt craffitiem , proportionato inter fe diffitze 
intervallo, poflumus profecto hinc arguere, in- 
ditam iis virtutem productivam form tam or- 
dinate difpofite , non fecus , ac in radice , & in 
arbore agnofcimus virtutem ramificam ad eam- 
dein femper prolificationem ramorum tenden- 
tem , quamvis virtutem hujufmodi magna ex 
parte nobis natura fubduxerit , 


: tem ad illa tuenda, quàm ad oculorum, obleéta- | L. 


Mufzi Kircheriani 


Verüm fiex propinquo dignofci-rion poffunt 
individue rerum effe&trices Virtutes,non tamen 
impoffibile nobis eft : prudentem aliquem finem 
inveftigare Naturz: earum firucturam hoc yel 
illo modo architectantis. An non ita reddita; 
funt Oftrea , pifcium palato magis afpera jut fa- 
cilius ab corum invafione fübriperentur? elabo- 
rante illis quaficlypeum Natura non minüs for-— 


mentum ,tam eleganti opcre intertextum 2 Sic — 
in tradito fibi à Venere clypeo Eneas .& robur. 
fufpiciebat , &- admirabile textum. An nontan- — | 
ta colorum ; macularum, ftriarumque varietates 
argumentum nobis fupeditavit , illarum-magi- 
fterium fufpiciendi ; camque ex illa obledtatio- 
nem percipiendi, quam ex tanta irerum etiaro» 
neglectarum diverfitate poteft oculus, mira vo- 
luptate delibutus experiri, atque ex minimis 
maxima inferendo,ad maximam omnium ratio- 
cinationem tandem pertingere , nempé vaftiffi- 
mam, & infinitam Dei intelligentiam,in qua res 
omnes primó in exemplari concepta ; mox iti» 
lucem , & in abfolutum opus proditur ; ut in- 
finitam ejus Sapientiam enunciarent ; qu& ma- 
xima femper etiam in minimis tota eft, ipfius 
mente quafi obftetricante ; dum incrementum.» 
exci piunt;ut confonantiam illam, & harmoniam 
partium effingant , quz tanta voluptate patur EL. 
dit , contemplatores Naturz ! 1 
Hanc fibi quifque dicendi normam. flatuat , m 
quando vel nimia cariofitate fciendi evectus,vel — 
temeritate interrogandi prolapfus;labia filentio 
obfignabit, cum non poterit mens in occurrente 
fibi ratione conquiefcere . Neque videatur hoc 
velum ignavia obtendere ; quandoquidem hzc 
eloquens fit magiftra,cum Creaturarum affequi 
rationem impotens , ad ipfum Creatorem pro- 
vehitur,atque in eo uno poft errores varios con- 
templatrix confiftit ; non fidelis minus in affen- 
fu preftando quàm in philofophando ingeniofa . 


PAORSO.DL EM A XLL 


Cur ut plurimüm in extima fuperficie 
fait coloribus pic£urata . 


U xfitum hoc non ita propri inftituitur de 

coloribus Teftaceorum, ut inftitui etiam 

non poffit de pennis Avium , de pelli- 

bus Animalium, de corticulis Fru&uum;& que- 
madmodum vagatur per varia rerum genera ita. 

communis cum reliquis eft inftitutio de iis phi- 

lofophandi . Primó igitur notandum cft colores 

varios plerumque per extimam fuperficiem ex- 

currere , hoc eft per convexitatem Teftarumn . 
Cum appareant aliqua , ordine teffellato inter- 
ftinéta, aliqua undulata, afpería nonnulla ; tan- 
taque 


Clafsis Duodecima. 


taque varietate diftin&ta , ut tanram co.umbae 
collum non induat, quando; zuil/e trabiz varios 
adverfa Sole colores . Craffities veró , ut pluri- 


mum candidi marmoris;aut liventis colorem re- 


fert equabili tra&u imbibitum , interna fuperfi- 


. cies ; cii concamerata teftudo, vel colorem non 


variat ,' vel uniformi ductu colore eodem vefti- 
tur. Hac animadverfione pramiffayrevocandum 
eft in memoriam quod alibi adnotavimus ; duo- 


bus modis poffe colore imbui cruftas Teítacco- 


rum , nempe , vel ex indita illis virtute ; vel ex 
magifterio Natura,atque hoc pacto multa arbo- 
rum poma Sol pingit coloribus ad majorem, vel 
minorem caloris activitatem attemperatis ; & 
quia inditi non funtcolores hujufmodi exti- 
mumcorticem folüm inficiunt. Idem prorfus 
poteft in mari contingere , ubi faporibus acidis 


 commifta Alumina , vim habent , tranímutan- 


di obícurum in perípicuum , ut videri poteft in 
rubris purp ureifque coloribus . Ita fal ex calce» 
fübfidens , violaceum mutat in cxruleum , & fal 
ammoniacus nitrumque eumdem variant colo- 
rem ; expertus fum , ab acido aqu, ad feparan- 
da metalla arte facte, corroía prima membrana, 
quafi ex Tartaro , quam fuperinduunt Concha, 
quas auriculas dicunt , viridem colorem fuiffe» 
expreffum . Poffunt ergo Teftacea, virtute qua- 
litatum ambienti humido immiftarum alterari ; 
ac tranfmutari, vel in corpore toto, fi humidum 
quo proluuntur , vel corpus ipfum coloratumo 
eamdem temperiem imbuat; vel colorum varie- 
tate depingi, (i diverfimode attemperentur . Eo 
feré pacto papyrus afpería aquis ex galla cx- 
preffis candorem fuum nihil vitiatum oftendit , 
cum tamen Calcantho madefaca nigris ftatim. 
maculis appareat infecta. 

Atque hic pretereundum non eft mirabile il- 
lud. inventum nuperrime ad me ex Gallia traní- 
miffum,cujus ignotus eft Auctor, nempé appro- 
ximato tantüm liquore quodam poffe quempiam 
nigris characteribus infcriptam legere cartam , 
quz chara&eres aqua criftallina exaratos ; om- 
ninó oculis fubducebat , 

Placet modum hic evulgare comparandi fibi 
aquas geminas in hunc mirabilem effectum; 
adhibitas. Conftruitur altera ebullientibus ad 
lentum ignem in xquali menfura viva calce , & 
auripigmento ; cauté tamen operi perfieiendo 
affiftendum eft , ne illorum fumo caput inficia- 
tur. Altera con(truitur foluto ex 1gnis viletar- 
giro ia acetum diftillato: liquore hoc carta con- 
Ícribitur, liquore altero characteres fe produnt. 
Hujufmodi effe&us , ex varia acidorum humo- 
rum admiítione refultans , poteft etiam contin- 
gere ex intenfiore aliqua incalefcentia . Itafi fiat 
igBi.propior papyrus infcripta chararac&teribus 
fucco ex malis Iimoniis, aut cxpis expreffo;legi 


492 


poterunt characteres, qui antea oculis íubduce- 
banrur. Quod fi indita Virus depingit Teftacae , 
eodem feré modo de illorum Teftis philofophan- 
dum ex mente doctrinaque Ariítotelis ; de Ge- 
ner lib.3. c.6. ac de Avium pennis. Nutziuntur 
pili» penna, & cutes, inquit ille, ex alizaenti ex- 
crementis , &- pro borum varietate colores oarii 
reffliunt . Dumque obíervat Animalia , quibus 
varius cibus eft , varios etiam colores induere , 
difcrimen affert inter apes, & Fucos, nempe hos 
pra illis magis pi&uratos , quia magis varius eft 
corum cibus. 

Hoc ipíum in multis Vermibus poteft depre- 
hendi, Bruchus , qui bra(icis vefcitur colorem 
imbibit omninó viridem ; é contra varié macu- 
lofi, qui ex variis floribus alimentum depafcunt, 
& Antonio le Grand tefte, nigredinem induunt 
Avium pennz , qux fructum delibant ex Taxo , 
In comp. rer. memor. pag. 25 2. 

Cum igitur confuetum alimentum Teftaceo- 
rum fit aqua Maris , hec ; quantumvis limpidil- 
fima , eft mazimé etherogenea infecta falphuri- 
bus, falibus, bituminibus ex (inubus diverfis , 
quos inter&luit ; colles , diverfifque fpiritibus 
à Terra exhalatis . Et cui nam ignota eft horum 
diverfitas corporum ? Varii coloris fuat fales, 
ruber memphiticus, & oxanus, purpureus in» 
Centoripe , in Cappadocia flavus ; In India, & 
niger, & rubeus. His humido commiftis, & ma- 
gis minufve viventis calore concoctis plus mi- 
nufve à terrena materia fegregatis effici poffunt 
diverfi generis maculz, luperaddita materia ad 
illas colorandas . 

Fateor enimueró non poffe hanc afferri tam- 
quam rationem omnimodam , quandoqurdem. 
perífpicuum eft, Infantes geminos, eodem pror- 
fus nutricis late enutritos , efe aliquando , ut 
moribus, ita capillamento ; colore, aclinca- 
mentis inter fe maximé difcrepantes , dandum 
tamen Philofopho eft , .multum conducere ad 
colorem Animalium cibos. 

Ut veró apparcant Teftacea füperficie cftima 
colorata ftupendum plané eft Opificium Natu- 
re. Advertit Beregardus Epift. de ling. Apud 
Carolum Fracaffatum in omni Animali ; fegre- 
gato ab excrementis alimento,fieri in iis novam 
Íegregationem , duplicis quafi Naturg , altera, 
nempé e(t fpiritus, fcü liquor acidus, altera ter- 
rg5& ficca manet, que corpus mortuum dicitur. 
Hac fe ipfum exonerat Animal per feceffüm al- 
tera in Urinam abeunte ; & Animalia que non 
poffunt hoc pacto fe exonerare, ut Àves, & Te- 
ftacea neceífitare coguntur haíce partes fpitito- 
fas fübtilefque intra fua fepta continere, reje&is 
tamen iis ad extimaspartes ab ipfa Naturatam- 
quam fuperfluis , & per eafdem partes exfudan- 
tibus. Ex quia ambiens aer eas condeníat iro 

A vibus 


493 


Avibus detinetque, ficuti aqua. in Teftaceis , 
hinc efingitur cutis varieras, & pennarum colo- 
res varios referentium pro varietate infectionis 
ipii excremento immiftz . Notandum ctiam eft: 
multa fuperveftiri rudi deformique amictu, quo 
non detraco , nonapparent colores . Amiétus 
1ifte in nonnullis non eft indumentum nativum , 
ut illud , quo fe ferpentes excoriant , & aliqua; 
etiam maris cruftata, fed eft tempore aquis lu- 
toque fuperinductum. Ut autem addifcatur mo- 
dus , quo circumamiciuntur , placet addere ex- 
perimentum magifterii confimilis , quod extra 
mare adnotavit Pater Kircherus ia Mundo fub- 
ter.1.8. I2 V afe, inquitille, 2uo urina excipi 
Jolet exponatur feta equinayuel quid /fmile, ita ut 
à funda , ufque ad faperfeciem emergat eamque fíc 
urine expofftam relinque ,. Qv videbis corpufcula 
Jalinonitrofa , qua urina infunt buic fete latim.» 
adbarerey c paulatim in znagnum corticem Jnflar 
calcis friabilis exerefcere , qua in aere indurefcit. 
Idem contingit in Palis mari infixis pro funda- 
mento Domoráü Venctiis, & inter Teftacea, que 
latiné dicuntur : Uzgule A/ni , quibus fupremz 
parti quedam Lanugo impofita eft, qua etiam 
Coralia veftiuuntur , nonnullaque alia Tefta- 
cea , in quibus quandoque extra aquas obdure- 
fcit, &lapideo quodam indumento illa con- 
veftit. 


PROBLEMA XIII. 
Cur multa fat Turbinata? 


Nter multas Univalvium Teftaceorum fpe- 

cies, qux ia Maridegunt , & reperiuntur in 
terra, pleraque funt turbinata, tali fpirarumo 
varietate , ut iis iavoluta omnis phantafia no- 
vas invenire diffidat,vires fuas in his intelle&us 
amittit curiofitate captus earum artificium inda. 
gandi, & Oftreorum figurz tot cantifque fpiris 
tutbinata ; caufam affequendi ; Nullus eft , qui 
ingnoret , multos lapides hujufmodi figuram in- 
duere, femper fibi conftantem, ut evenit in for- 
matione foliorum , & in falibus cum gemma- 
fcunt. Propriám habent inter Metalla Marche- 
fit: , inter lapides Gemmz, in fuccis Sales , in 
congelationibus Nives , in Mcetheoris Irides, 
ficut habent plante, atque Animaliajquz quan- 
tumvis varia , figuram tamen genericam eodem 
fibi tenore conftantem quafi propriam characte- 
riftice notam induunt.Illa eft in oculis omnium; 
fed illius originem omnes ignorant. Georeius 
Agricola in eam fententiam abiit , ut exiftima- 
verit ex duabus potiffimum caufis, figuram in» 
lapidibus derivari . Altera ex loco in quo gene- 
rantur , ut Cera plumbumque liquata , quz fi- 
guram illam induunt , quam habet vas feu re- 


— Mufzi Kircheriani 


ceptaculum in quo excipiuntur quia dum éotti- 
gelantur, non poffunt liberius excurrere. Ita; 
nonnulli lapides ; quafi przgnantes , lapillum 


aliquem , vel aut liquorem ; ad modum globi, | 
actum in fpheram,intra vifcera fua quafi foetum 
concludunt , qui liquor , vel obdurefcens calo- — 
re, vel eodem exficcatus , & condeníatus à ma- — 


terno lapide fejungitur , ut videmus in Avella- 
nis nucibus , intra corticem exiccatis. Quod fi 


liquor , feà lutum , fei fuccus hujufmoditenax | 


fuerit , lapidefcit, quo pacto generatur Áetites 
lapis , fi veró tenax non fit abit in terram cre- 


tofam, ut videri poteft in Geode. Si veró fuccus 

fit aqueus , ftagnat flu&tuans in ipfo lapidis finu. 
Et juxta hoc principium Falloppiusargumenta- 
tus ait: Turbinata terre Teftacea provenireex — 
fumofa quadam exhalatione,intus conclufa exi- | 


tum quazrente , coque non patente ; ad modum 
turbinis agitata, qux dum gelafcit;formam tur- 


binatam effingit. Verüm etiam fi detur hoc ino. ? 
gratiam Falloppii,dici tamen non poteft de Ma- 
rinis Teflaceis ; cum enim humidum fit corpus, — 
nulla figura terminatum,non poteft cea termina- 3 
rc quz in Mari perpetuó fluctuante nafcuntur. 

Dominus Sreno in prodr. de folido. diligen- 
ter perfpe&tis variistunicis , quibus Oftreorum | 
teítz conftruuntur , enunciat , omnes primz tu-.— 
nica exteriori fuppofitas fuiffe in eam formam 
elaboratas , non quia humidum, quo concreve- 
runt, fic eas effingeret ; fed quiaaccomodata, 
fueruntloco, & continenti dum concrefceret | 
humor , ex Oftreorum poris tranfudans; atque —— 
ex pluribus,vel paucioribus tunicis,inquitille, 
colligi poteft, quot annis vixerint.Sed quia hoc 


dici non poteft de ultima tunica, feu membrana 
lapideam fubftantiam referente , quz alias cir-: 
cumveltit exiftimat,formam illam ex Ovis pro- 


genitam, nempé Ovorum calicibus in eamo. - 
abeuntibus.Hic tam diligenti Infpeétori perfpi- 
cacifimz intelligentie, & oculianatomicé pre-.— 


Íícrutantis , vix quidpiam opponerem , nifi me». 
relu&tantem evidentia compelleret , etiamfi ita. 


philofophandum effet de Tunicis interioribus. à 


inter Ánimal ipfum,& extremam tunicam, alias 


omnes cooperientem;de bac certé affirmari non. 


poffem , quod ipfe docet ; ne quidem de iis Te-. 
ftisquz foliofe non funt, fed unica conftant tu-. 


nica , ipfo mormore denftore ; quandoquidem - 


non ab ovo , fed fponté fua oriuntur in aquis fi- 
gura nunquam immmutata,quam fortaffe in nul- 
lo alio vivente confpicimus . Mihi contigit plu- 
res fpecie divería in exficcato luto, vel inter mi- 
nutiffimas maris arenas , deprehendere,quarum 
pluribus majora erant arenz grana , quz nudum 
oculum vix non effugiunt , fed fub Microfco- 
pio induebant magnitudinem globi , quo exo- 
ncrantur Dombarde. Aliundé ergó iue 
e [ 


Clafsis Duodecima . 


eft ratio ; cur figuram hujufmodi Cocnlea fibi 
aptent ? | 
Agricola autem docet ex ipfa materia peten- 
dam effe figuram hujufmodi , quemadmodum 
ex lidio lapide infruftra comminuto proveniunt 
fragmenta humanis offibus omninó (imillimas ; 
atque ex Trochitibus Rofz figuram referentia. 
Ita docet Erafmus Bartolinus , lib. 5. coll. mat. 
& à Methamatica rationem petit dicendo , Ma- 
thefim effe Figurarum Magiftram , ac propterea 
contemplatus exagonam figuram, quam in Cel- 
lis Alveariorum Apes ar&itectantur , negat ha- 
rum magifterium fieri ex inftinctu Natura , dis 
. citque ab Apibus circularem effingi , utpoté fi- 
. gurarum omnium capaciffimam , ac fimpliciffi- 
snam , adeóque femper intentam ab Apibus, 
"quod aníam dedir Pappo Alexandrino ftulte 
- opinandi , apes ratione prxditas effe, idemque 
—. Pappus affirmat obfervari , cum a&u conftruunt 
- in Alveari canclufz , fi hoc pervium fiat ; fora- 
- mini cryftallo fuperimpofita, ut hoc repagulo 
 apiumexitus impediatur,& earumdem ictus ela- 
. dantur . Evadit tamen exagona figura illa , dum 
- ex mutua compre fione cedente cera,quamcum- 
que formam facilé induente , neceffario ex cir- 
. culis compreffis refultat exagona figura. En» 
. Icone adumbratus Bartolini difcurfus : (it Apis 
- 4n circulo Hzc introitum fepius, & exitum» 
/ faciensdebet ejufdem circuli partes comprime- 
- re, & qua parte compreffioni obítaculum non» 
inveniet ; cedere ceram coget. Cum igitur rc- 
. periatur obfítaclum in punctis ubi reliquarum 
. cellularum circuli fe tangunt , cera dabit locum 
. qua parte obítaculum nullumapponitur , Quod 
fiincirculo Apis altera premat ex eadem ratio- 
. ne debet fe arcus extendere , contra oppofitam» 
. partem circuli primi ubi obftaculum nullum re- 
» perit,inclinabitur atque in iis punctis adnectetur 
 gnatceria , qua circulum referebat , parique com- 
preffione adnexa, refultabit exagona figura ex 
neceílitate materiz obedientis impulíui , quod 
negavit Kepplerus , differt. 5. lib. 5. ubi tractat 
de figura fexangula, quam nix refert, Verüm de 
hoc curiofius fcripferunt in Meteoris Renatus de 
Cartes , & Olaus Magnus in Gothorum Hifto- 
ria. Dicendum igitur ratione materix obedien- 
tis impulfui alicujus agentis figaram hujufmodi 
refultare . Sed non omnia funt ex cera, nequeo 
omnia ex accidente extrinfeco figuram induunt ; 
quam referunt . Multa , imó pleraque libera na- 
Ícuntur, velin humoribus, vel in aere » nor. 
aptis alia corpora terminare ; cum termino ipfe» 
careant. Aliunde igitur figure corporum etfin- 
guntur. Diverías videmus ineffe formas com- 
munibus Salibus, cum concreti gemmafcunt ; 
diverías Nitro imó liquori cuiliber, cum füb- 


rc EE de 


y 


494 


fidit, humore exficcato. Sal Gemma funditur 
perpetuo ex fruftulis. grandioribus, cubicam 
formam ferentibus. In Antimonio obfervavit 
Hipocrates nafci figuram Tetragonam , Sal 
indicus in figuram Pyramidalem quadrangulam 
exacuitur ; alumen in cubos , falnitrum in cabu- 
los , quod tunc viütur , quando folutum eft in» 
humorem illum colatum ex ftercore , quo edu- 
citur ; & vocatur zacfra , Calcantus in figuram 
racemofam denfatur , fal ex humoris ficcitateo 
fubtiles in cruftas, aliquando in partes minimas 
farinz minutiffimz confimiles , ut videre eft in 
Maris litoribus lapidofis, & aliquando in du- 
riorem fubftantiam , lapidi non abfimilem , ve- 
hementiori igne exíicato. Imó Villis de Fer- 
ment cap.r2. non folüm contendit/fingulis fali- 
bus, quos Primigenios vocant , proprias figu- 
ras ineffe , fed eas afferit obfervaffe in omnibus 
Salibus ex fingulis corporibus arte Spargiricas 
extractis,induentibus fingülis figuram cum fub- 
fidunt, extimatque his partibus fubfidentibus 
Deum indidiffe virtutem communicandi figu- 
ram iis corporibus , ad quorum compofitionem 
concurrunt , una cum fpiricibus vegetabilibus : 
Sunt enim , inquit ille , Sa/es j/fi elementa veluti 
fecunda , Ó* ad eorum in corporibus igfftione pro- 
prie , C» natioe fegura verum plurimum depen- 
dent . 

Atque , ut hic ommittam quz plurima ad ve- 
ritatem hanc obfirmandam polfent afferrijabun- 
dé erit nonnulla experimenta in memoriam re- 
vocare , ex quibus evincitur, quemadmodumo 
ab edu&o vi ignis ex fubftantia aliqua,fale fixo, 
Íeà fabfidente in cineres , itaà volatili evapo- 
rante in fpiritus,eamdem figuram retineri,quam 
antea induerat: & quoad volatilem veriffimum 
eft . illum in frigidis hyemis noGibus imponere 
quafi folium glacie vitris feneftiarum, acceden- 
te humido accidentali, ex virentibus ramis Igni 
impofitis, fecum exeunte , atque in illo foljo ; 
vitris fuperindu&to imprimi ab illo fale imagi- 
nem arboris,ex cujus ramis fuit eductus. Quoad 
fixum veró , manifeftum eft , combuftis herbis , 
vel arborum ramis , edu&aque ex illis aqua fale 
imbibita , ex eorum cineribus extracta ; ficine- 
res hiea aqua immifti, in aperto vafe , fereno 
Coelo in hyeme expofito , in glaciei fuperin- 
duc cruíta apparituram figuram arboris , 
cujus reliquie funt illi cineres. Joannes Da- 
niel Horftius ex abfynthii fale vidit. natam» 
imaginem ipfius abfynthii. Olaus Borricchius 
ex proprio fale extraxit , oflenditque ele- 
ganter expreffim quemdam quaíi fylvulam 
Cupreffuum , & ommiffis quamplurimis fcitu ; 
digniffimis , fit pro omnibus celebris illa , qux 
per omniam ora circumfertur, nomine Roízx 

Polo- 


495 


Polonice objecta oculis celebris Quzrcetani , à 
medico quodam Polono Tachenio in Hipocrate 
chimic. fol. 1 11. qui egregie callebat artem ex- 
traendi fales,& affervaudi fpiritus ex plantis ex- 
preffos in vitreis ampullis diligentiffime obfi- 
enatis. Hic cum qnorundam den vellet effi- 
cere , ut germinaret Rofa , accepto vafe hujuíce 
floris falem affervante, Va/£s fundum lucerna ad- 
mo'vet . ut aliquantulum intepefceret ,tum tenuif- 
ffmus, Ó* impalpabilis ille cinisex fe apertam Ro- 
J& fpeciem emittebat , quam fenffm creftere , ve- 
getari, ac formam penitus totius Rofe florida um- 
bram , ac ffguram exprimere videbat. Hacautem 
utnibratilis figura , vafe ab igne remoto, rurfus in 
fuos cineres relabebatur . 

Ad determinandas autem corporis naturalis 
figuras, hoc utitur difcurfu Villis fupracitatis . 
Sal, & fpiritus in corporibus ita fe habent , ac 
Circinus, & norma in Mathematicis figuris de- 
lineandis in pagina. Imitatur fpiritus pedem 
Circini mobilem , modo circumac&um , altero 
in centro immobili , modo liberé ductum unde- 
quaque ab artificis manu, quo pacto ducitur 
ftylus , eoque circuitu linee variz ; figurzque» 
diverfz delignatur . Sal é contra imitatur nor- 
mam , femper immotam , & aptam terminare» 
ftylum ; eumque modcrari. Quapropter ubi fali 
dominatur fpiritus , ut in vegctabilibus , ac fen- 
fitivis, varietas major figurarum exprimitur , & 
ubi fal dominatur fpiritibus , ut in Mineralibus 
falibufque , apparent corpora figuris minus va- 
riis impreffa,femperque eamdem retinentia.Inde 
fit ait Villis à Salibus per calcinationem extra- 
étis ; utpoté fpiritibus deftitutis, vix obtineri 
Cbryflallizationem cum fubfidunt in cineres. 
Nicrum écontra utpoté fpiritofum facilé coagu- 
lari ; figuramque pyramidalem induere, & Alu- 
men maximé fpiritofum in OCoedrum facile ef- 
formari. | 

Przclariffimz fané rationes , fed minus apte 
ad obiiciendam oculis mentibufque veritatem. 
Quandoquidem,vel figura proveniat ex Salibus, 
vel ex Spiritibus ; recurrit argumentum , & ego 
urgeo , iterum petens , cur utrique ad illam po- 
tius figuram inclinent , ac tendant , quàm ad al- 
teram ? & quid tandem fint fpiritus hujufmodi; 
Infinitis propemodum refponfis imó vocibus , 
audio conclamari : Alii vim Magneticam cum» 
Kirchero lib.1. de Artis magna lucis, & umbrz. 
Illos appellant , alii generationum ideas cum 
. Borello, alii formatricem virtutem cum Cabeo, 
- alii Agitationem fpirituum , fed ignotam . Au- 
guftinus Scylla cum noverit in humano corpore 
per anathomem in partes diffecto , inventam 
Cochleam perexiguam in finiftra cordis auricu- 
la , aliamque nonabfimilem in veffica hominis 
pauperrimi Florentiz;refpondere conatur dicen- 


Mufzi Kircherrani 


do, V ideoycorpor a membranofa, calori modico ap- 
proximata colligi in fefe, rugas contrabere, ac fa- 
cile turbinari : Hoc ipfum exiflimarem iniis pay- 
Libus noffri corporis, potuiffe contingere, in quibus 
zon defunt m embrana »[alffque bumores , v col- 
liquati , & gypfei , primi/gue magis magif/que ex- 
fftcatisnullo quaff negotio relique turbinanturfa- —— 
ciléque fe reddunt ad ffmilitudinem lapidea fub- — 
Jflantia , qua caput nobis obtundunt , Cv vane cer-.—— 
té conatu laboraret fequens quad affequi nunquam 
poterit . "n 
Machinatrix & opifex eft mens illa; que ino — | 
rebus omnib us agitat zzolem ad intentum finem. — 
partes fingulas ordinans, & quemadmodum ad. 
imponendam bafi immenfam aliquam pyrami- 
dem, concurrunt rudentes multi, multaque» ^ 
traétoriz machinz , Trochleeque , fingulisvi; - 
& celeritate propria operantibus ad amuffim;ne- . 
Ícientibus tamen quid, cuive laborent; ignorant : 
enim finem qui eft in mente artificis, omnia or- — 
dinantis , ac difponentis , ita in conftructione - 
cujufque corporis, feü viventis, fcü non viven 
tis, omnia, & fingula difponit ex or« 
ciens Caufa, quamvis occculta , cui fingula ob- 
temperant; Ita nobis in re noftra phylofophan- 3 
dum , neque indignum Phylofopho eft; advo- 
care Deum e machina , ut dicitur cum rerum 
Caufz penitus delitefcunt nobis ignota »pleno- . 
que fidei obíequio venerari Caufam illam ; om 
nia difponentem , feque fingulis pro libito i 
partientem , qua ex eadem maffa novit res m 
ximo inter fe intervallo diftantes effingere;r 
communicato füioperismagifterio. — . ^. 
NoviDod&orem Carolum Fracaffatum in pri- — 
ma Cathedra magiftrum Meffanz docuiffe : fpi- — 
ralem lineam fuiffe ab eo obfervatam; ut necef- 
ffarium principium genarationis Ovorum in pul- 
lis; eadem videlicet fpirali linea efformante: 
quoddam quafi conglobatum ex ipfo Animali 
quod Ga/bam vocat Arveus, fed libenter nove- 
rim retionem, fi camen certa, & in omnibus fuit. — 
obfervatio . Nuncad propofitum fatis fit enun-.- 
ciare: Sic voluiffe primü Motorem, & proprium 
cuique vegetabilem fpiritum indidiffe, aptum 
ad turbinanda Teftacea , atque hoc, ut intet 
animas corporaque ea proportio intercederet , 
quam adnocavit Hipocrates , nempé in viven-«- 
tium efformatione hofpitalem domum inquilino 
proportionatam : archite&ante Natura , eo fant 
prudentis magifterio confilioque , ut monftraz — 
quamplurima é Mundo eliminaret. Monftrum - 
autem effet, fi generofa Leonis indoles Ovis | 
corpus incoleret ; vel exiguus cuniculus vaftas 
Elephantis mole obvolveretur j'eodem prorfus 
paco , cum Cochlez manibus pedibus , & offi- 
bus carent , turbinatam illis domum confítruxit; 
ut fe in ea contorquentes poffent confiftere. 


Quod 


2 


Clafsis Duodecima . 


Quod fi iis motu progreffivo dotatis neceffita- 
tem impofuit , magna fui parte , extra Teftaceas 
Domos erumpendi , fi hz turbinatz non effent 
omnis quantumvis levis conatus , eas é domi- 
bus illis fejungeret ; imó iis ipfmet fefe exone- 
rarent ; levi quovis obftaculo remorante iter. 
Voluit igitur Mens opifex omnium , poffe eas 
domibus fuis infertas, involucris, & fpiris, qua- 
fi brachiis manibufque eas domos complecti, 
iifque tenaciter inharere, ut fecum poffent con- 
vehere , & volentibus abdere fe, effet in prom- 
ptu fida ftationis receffus ; quamobrem ficut de 
aliis omnibus , ita de Conchis poffumus dicere» 
cum Virgilio. 
Hos Natura modos primum dedit . 

Et Villis nil amplius pro veritate potuitenun- 
ciare nifi , Sales peculiaves ffgurationum modos à 
primo Conditore fuiffe fortitos . Quod ti vellemus 
dare ipfi, ejufque Sectatoribus ad res figurandas 
valdé Sales conducere , non effet hoc à veritate 
aberrare dicendo;poffe concurrere fpiritum ali- 
quem falnitrofum, quandoquidem materia hzc 
ad coagulationem Teftarum conducit , ut vidi- 
mus, eadem quippé ad figuram Pyramidalem 
tendente , qua figura , Turbinata omnia effent 
impreffa , fi poffent Tefte fuis ab involucris ex- 
plicari, (uifque € fpiris evolvi, quod vehemen- 
ter immaginanti cogitantique facilé fe oftendet. 
Quapropter Archite&tonico fpiritui ipfis infu- 
Ío ; cedente fponté materia , refultat facilé Te- 
ftarum figura , quz fpiris fuis, & involucris 
ficuti tutam , & quietam ftationem habitato- 
ribus edificant , ita labyrinthum | implicatiíüi- 
mam confítruxerunt inquirentibus caufas iií- 
dem fpiris impexas , ex cujus anfra&ibus tunc 
folüm evadimus , cum prudentem finem Natu- 
rz ,itaoperantis afferimus . Quod fi non ad vi- 
ventis utilitatem ita eas conftruxiffet Natura, , 
fatis effet , illas ad rerum varietatem in tam pul- 
chro Mundi Theatro augendam elaboratas . 


IUuUOBLEMSA XIV. 


Cur ex T urbinatis pleraque fgguram 
Spbaricam Induant ? 


Nter problemata Ariftotelis ad mare fpe- 

&antia , illud extat fect. 23. probl. 36. quo 
diíquirit . Cur lapides Conchyliaque Sphoerica 
evadant , refponditque fibi , in caufa effe maris 
motum quaqua veríus agitati , fingulafque Te- 
flarum , & lapidum partes adimentis; ex qua, 
partium detractione refultat figura fphoerica. ; 
eaque propter in litoribus plurimi deprahen- 
duntur, qui propriam nativamque amiferunt : 
Quia extrema , inquit ille, cozpari ademptu cir- 
cumfracia in rotundam fe colligunt fpeciem . Hac 


496 


enim fola ffmili exttremo clauditur . Mare autem 
quaqua verfus agitando partes emméumundique , 
Jrangit , atque obtundit . Ratiocinationis hujuf- 
modi fundamentum eft: fupponere: Res illas. 
qui undique atteruntur , acquirere figuram 
rotundam , & carentem angulis. Verüm ut fun- 
damento hujufmodi innitatur conclu(io , adver- 
tendum e(t , (iab aqua agitata. atteritur corpus 
equaliter circumquaqineceffe effe primzvam fi- 
guram corpori remanere:pro exemplo fit cubus. 
A.B. C. D.fraqua atteric 
B equaliter fuperficiem A. 
B. & reliquas corporis 
fuperficies ; remanebunt 
Jp fíemper anguli fuperfi- 
c ciem terminantes ; qua- 
re variabitur nunquam figura cubica corporis , 
quamvis mole imminuti. Átque fimili propor- 
tione philofophandum de corporibus, quibu- 
Ícunque irregularibus , cujufmodi fnnt. arenz, 
parent Microfcopio explorata . 

Afferendum igitur , jam effe corpus rotun- 
dum: quo pofito extra aleam jacitur Quaftio , 
quz ut fubfiftat dicendum : pofle corpus multis 
angulis prominentibus undarum agitatione ad 
Sphoricam figuram accedere , non quia unde- 
quaque atteratur aquis ; fed quia in fundo ma- 
ris circumvolutum , lapillis fzpiffimé obíáto , in 
iis partibus magis atteritur;qua circumvolutio- 
nireluctantur magis, quales fant anguli, & par- 
tes reliquz prominentes , quibus m4gis , magif- 
que confumptis ; rotunda figura coníurgit . 

Hac tamen omnia funt iatelligenda de Te- 
ftis, & Conchisab Animali fejunctis. Nam quz 
vivunt , non perpetua cum mari circumvolutio- 
ne rotantur, fed vel vivuntarenis, & luto fepul- 
t2 , vel adhzrent faxis, ac fcopulis. Notandum- 
que , quamvis pleraque turbinata circularem in 
fe figuram exprimant, quamvis non exactam , 
mirabili fané proportione minui circulis bafe» 
minoribus , ac minoribus illo, cui femper ha- 
bent os impofitum ufque ad culmen , quo fe di- 
ftendunt plus minufue in figuram conicam.Qua- 
propter nuila invenitur Cochlea , qux globum 
perfedum exprimat , aut exactum Cylindcum, 
ficut in Conchyliis Bivalvibus nulla exactum 
circulum exprimit . Addo : ea omnia Tcítlacea. 
hujufmodi figuris fuiffe à Natura obfignata à 
prima eorum infantia , quod in iis etiam depra- 
hendi poteft, quz vix magnitudinem exazquant 
puncti  interpungente calamo efformati ; quare 
Sphzricum illud opus tribuendum omninó eft 
alteri caufz , 

Exiftimarunt nonnulli , in eam figuram com- 
poni Teftacea, quia Teftis coagulatione humo- 
ris efformatis in mari nulla forma extrinfeci 
ambientis terminato ; ipfis Teftaceis communi- 

Y y cabili , 


497 


. cabili , fponté affumitur figura perfectior , nem- 
pé circularis , inclinanee ad hoc Natura , obice 
illi non oppafito,ut appáret in coagulatione hu- 
moris ; ex quo formatur in aere grando , & per- 
fpicuum fit ianumeris hujufmodi fortuitis gene- 
rationibus , 

Verüm , non ita poffumus philofophari , quia 
nequé coagulatio humoris illius fimilis illis eft ; 
ncqué omne corpus,quod in aperto campo com- 
pingitur , cernitur tali figura preditum , atque 
hoc pofito, evinceretur in perfectiffimos globos 
efformanda effe Teftacea.Cryftallum feré omne 
figura exagona concrefcit , refertque Joannes 
Laet , lib,2. de Lapid. aperto Amftelodami foe- 
minz cujufdam cadavere é patibulo pendente» 
anno 1518. inventos fuiffe in fellis veffica ab 
Henrico Medico Florentino quatuor fupra vi- 
gintilapides , eamdem figuram cubicam prafe- 
rentes, eamdemque magnitudinem, & colorem. 
In felle Ferdinandi Gonzags triangularis unus 
inventus eft, & Fabritius Bartolettus in felle» 
mulieris Mantuz trecentos invenit ; formam ci- 
ceris , & magnitudinem referentes. Olaus Bor- 
richius feptuaginta adinvenit irregularis figura; 
utfabas, —— | 

Sed obtundat fibi quifpiam hifce lapidibus 
capit , eorum caufam inquirens. Nos circa no- 
ftras Cochleas circumvoluamur. Contendunt 
multi ex Coeli motu , aut Solis earum figuram 
derivare, nempe Sole fpiralem lineam defignan- 
te , dum ex uno in alium Tropicum circumagi- 
tur , eumdem etiam fpiralema motum iis imper- 
tiri, referentibus eamdem viam luteis corpori- 
bus, quam Sol ipfe luce fua defcribit in Coelo 
Atenimveró videntur hi mihiin ipfatanti lu- 
minis claritate czcutire , quamobrem non pof- 
funt in tantam illam varietatem corporum ; ac 
figurarum obtutum defigere, quam Sol influen- 
tiis fuis adfpergit. Prafidet ille, ut communis 
omnium Pater , €& quemadmodum corpora om- 
nia , eodem auri texto lucis conveftit , ita fuo- 
rum influxuum thefavros omnibus equé aperit , 
ex quibus quodque fibi tantum affumit , quan- 
tum cujufque Natura , temperiefque depofcit , 
perficiente unoquoquein fe ipfo quidquid fibi 
indulget Natura. Et quemadmodum ros, & 
aqua, quibus in eodem folo flores lactantur , 
elba fft in Liliis ,rubra in Roffr , 12 omuibus om- 
Zia , ut eleganter Cirillus Alexandrinus , ita, 
ex calore Solis luto impertitur vis condenfandi 
fe in Metallum , flori vivacitas ad fe in folia ex- 
plicandum , omnibufque corporibus virtus ad 
pertingendum quo fua unumquodque provehit 
indita à Deo propenfio:quapropter optime pro- 
nunciavit ingeniofus Auctor Epiftole ad Re- 
giam Societatem Anglie tranímiffe Augufto 
Anni 1669. Non in boe folo exemplo deliratt 


Mufzi Kircheriani 


qui-on promptuaria Natura , fed fua Veforum 
Jomnia eonfulunt. Longé magis fapienter D. Au- 
guftinus de Civit. Deilib. 12. c. 27. non con- 
tentus in actum philofophicx admirationis men- 
tem attollere , nempé vix digito à terra affurge- 
re , in omnibus divini opificis manum formatri- 
cem agnovit , qu4 euim vi divina , inquit, Ó» uf 
ita dicam effeciiva , qu& fieri nefcit , fed facere 
accepit /peciem , cum mundus fieret. y d» rotundi- 
145 Solis , eadem vi divina , & effeti roa , qua ffe- 
yi nefcit , fed facere accepit fpeciem vorunditas 
oculi , Óx rotunditas pomi . E 
Ut tamen vifibile opus, invifibilis manus 
Opificis Dei non Solis oculis fidei , fed etiam. 
philofophantis intelligentiz , naturas rerum ar- 
canas ad voluptatem fcrutahtis, intueamur., op- 
portunum loco videtur mihi Problema Arifto- 
telis  fcc&. 16. prob. g. quo inquirit, Cur par- 
tes Animalium paucioribus organis elaboratz , 
accedant , utplurimum ad figuram Cylindricam 
non veró Triangularem , pluriumve angulorum 
exprimendam ? Hujuímodi eft Tibia, pedi com- 
parata, manui bracchium , arborumrami flo- 
ribus earumdem , & fructibus . Ratio, quam af- 
fert innititur axiomati Tarentini Árchitz dicen- 
tis, Res naturales abintrinfeco moveri, pro- 
portione quadam zqualitatis, nifiobex pona- 
tur, atque hinc fecundum omnes partes eequa- 
liter crefcere ; adeóque augeri ad circularem fi- 
guram accedendo, cujus partes fingule que 
diftant à centro. Contingere hoc videmus in; 
Floribus , quiquamvis numerofo foliorum am- 
bitu, velíe veftientes, velfefe explicantes , 
fluxu liberiori ; undequaque excurrentium ,ta- 
men co fe aptant ordine artificiose neglecto ; in 
circulum fe conformante. Idem dicatur de fru- 
&ibus , de calamo in pennis , de pilis in Ani- 
mantibus , & de quocumque , dante fe in con- 
Ífpectum , veluti in fcenam in hoc mundi Thea- 
tro, | j 
Agnofci ergo debet principium intrinfecum , 
hanc fibi figuram determinans , atque aptans ; 
qua proprior accedat,viventibus operationibus 
efficiendis. Operante rerum Natura , ea vi vir- 
tuteque à fupremo Artifice impertita, qui in ea- 
rum formatione optime proportionem,& conío- 
nantiam agnovit , omnia in fingulis operantem; 
Quoniam veró pars magna Teftaceorum debe- 
bat multis fpiris, & involucris turbinari, pro- 
pterea Natura in extruenda domo , figuram ro- 
tundam felegit , utpote omnium facillimam , ad 
circumrotandum , & ad fe ia fe ipfam colligen- 
dum , ut manifeftum e(t in retorto capreolo vi- 
tis ; cucurbitz , fimiliumque plantarum; quibus 
attente confideratis poterit unufquiíque curio- 
fa obfervatione deprehendere in Turbinatis, fi- 


guras omnino tres ad. ea formanda concurrere; | 


fpira- 


———— 


Clafsis Duodecima . 


fpiralem nempé , propter continuas fpiras , qui- 
"bus in fe contorquentur. Pyramidalem , quo- 
niam ex ore, in quo eft bafis, in punctum fe col- 
ligunt àplanoelevatum ; quamvis diffimiliter 
3n nonnullis. In hac autem continetur circularis 
fiura quamvis non in omnibus perfe&iffima, , 
que tamen appareret,fi poffent fe tota explicare, 
quandoquidem appareret corpus omninó coni- 
cum, &in co partes circuli proportionem fer- 
vantes , minori tamen femper , & minori peri- 
pharia , artificiose decrcícentis . 


PROBLEMA XV. 


Cur Turbinata ,. ut plurimum babeant. Oriff- 
cium T effe ad dexteram partem 
conveyfum ? 


Onvolvuntur tali lege Turbinata, ut fuper 

humum reptura Orificium Teítz ad par- 
tem dexteram femper convertant : obfervavit 
hoc inter recentiores Martinus Lifter tract. de 
Cochleis ubi dixit, Teftas zotus Solis obfer- 
vando, 4 fif ra dextram verfus forqueri . Quod 
E üt-clarius ftat, 
obfervetur figu- 
rà, in qua fpira- 
lis linea. A. B. 
C. fupponit Co- 
chlez circumvo- 
lutionem . Ini- 
tium hzc facit à 
centro . O. neque contorfionem extendit verfus 
C, fed verfus À. & poft in aliquibus pauciores; 
inaliis plures fpiras terminum habet verfus A. 
nunquam verfus C. Fingatur itaque linea du&a 
per centrum fpirarum in plano Orizontali quod 
fit C. A. fuper illam fpiralis linea non toties in- 
terfecabit ex O. ad C. quoties ex O ad À.ut pa- 
lam fit in figura appofita. Non tamen tenore in- 
variabili lex ifta fertur in Cochleis,ut fit in Sole, 
quem contorquentem fe diurno motu circa ge- 
mina Mundi emifpharia, obfervat quifue in Bo- 
reali Emifpherio, nafci femper ex latere finiftro; 
& occumbere in dextero; quia videlicet partes 
aliqua in contrarium fitum contorquent fe . In» 
quarta obfervatione Augufti 1669. tranfmiffa, 
ad celebrem Accademiam , quz infcribitur 
Regia Societas Anglix , duz fpecies referuntur, 
altera fimilis levi Turbini , ab Aldrovando de- 
Ícripti ; de Teft. pag. 359. altera Avene grano, 
à nobis expofita num. 41. in ea mole; quam Mi- 
crofcopium oculo reprefentavit . H«c denis fpi- 
vis à dextera ad ffniffram comvoluitur , inquit ci- 
tatus Lifter . Tertiam addit Fabius Columna, & 
Dominus Sivers Mathematicus Hamburgenfis 
dicit: habere in fuo Mufzo Cochleam quamdam 
cinerei coloris , qua eft inter noftras, delineata 


498 


num. 316, Claf. 3. Rarz tamen reperiuntur ioo 
mari , & quia fortaffe funt abortus , monftraque 
Naturz , propterea magno pretio habirz ; unde 
ues ego vidi, inter magni pretii gemmas, affer- 
vari à D. Cornelio Mejer Hollandico , Machi- 
narum inventore, qui praterito anno potuit hic 
Rome fe opponere Tyberis violentix , fortitli- 


mo aggere , & quafi catena illum frznare , cum 


praeceps irrueret ad aperiendum Urbi nova dila- 
ceratione finum , noa ad convehenda trophza , 
coronafque , ut olim fzculis retroactis , fed ut 
viam novz ftragi , quam minitabatur , infter- 
neret. In Àdis eruditorum Trevotij impreffis 
narratur Buccinas generari in mare, quod oram 
Pifcaric alluit, quibus femper os patet in parte» 
dextera a qua ad finiftram circumvolutiones in- 
fle&tuntur ; quód fi vel unica diverfa obtinerc- 
tur ingenti pretio redimeretur, ex eo quód in 
ejufmodi Buccina antiquum eorum Numen la- 
tibulum fibielegiffe inepte credant. Iam veró 
fuper obfervatioue hujufmodi non exiftimet ali- 
quis, temerarium effe caufam inquirere. Plures 
rationes , ac fines adhibet, cum operatur Natu- 
rà, ut pluribus in locis Phylofophus afferit, cum 
nihil £zuftra; imó quod cuique Animalium fpe- 
cici optimum e(t, operetur. Quod antequaau 
exigatur ad trutinam , fuppono, ex eodem Phi- 
lofopho , de inceffu Anim. c. 2. commune effe» 
omnibus animantibus, motum à dextera iuchoa- 
re, quo jacto fundamento,fic arguo. In extruen- 
da Turbinatis domo , debebat Natura illam tali 
:acto architectari , ut ad illorum motum aptiili- 
ma effet ftructura . Iis ero ex Naturz inftinctu 
motum à dexterainchoantibus , nullum debe- 
bat ex ea parte impedimentum apponi, fed iiber 
patere aditus , fucceffivé cohxrens impulfui ; ac 
motili , ac propterea debebat effe fpiralis ; itaut 
facto initio ab ipfo centro dexteram verfus fz» 
contorqueret, eoque ordine ufquc ad Orificium 
progrederetur ; ex quo non exigua fui corporis 
parte , vivens egreditur. Átque notandum hic 
eft ; cx omnibus Teftaceis , quz motu progref- 
fivo incedunt ; omnibas neinpé pedibus deftiru- 
tis,moveri fiagula tota illa parte corporis,quam 
liberé é Teftis expediuat, cum é contra Anima- 
lia perfecta , duabus tantüm , ad fummum qua- 
tuor partibus deputatis ad motum fe provehant. 
Ratio ex Atiftotele eft ; quia perfectis Animan- 
tibus motus principium ineít unum indivifibile, 
cui debent omnia organa ; ad motum iufticuta , 
conformari; propterea , oum ex corde motus 
omnis principium trahat , organa duo fupra cor 
collocavit Natura , quales funt manus in homi- 
ne, in Avibus Alz, totidemque infra cor, qua- 
les funt in cxteris Animantibus pedes. Cua 
ergo Teftacea fint fanguinis, & cordis expertia, 
culapta membra conftruantur ad motum , dc- 
bu bet 


499 


bet fingulis eorum partibus ineffe principium, 
motus , adeóque iis multz partes organica toto 
in corpore aptantur àd motum, Hac aptitudine, 
in omnes corum partes diffufa, non moventur 
fingula motu eodem , fed aliquo undanti fluxu , 
ut ferpentes , modó ad dexteram, modó ad fini- 
flram fe contorquentes , arcuatis fupra pavi- 
mentum curvationibus , ita ut parte una fe pro- 
vehente fequatur aliqua, reliquis refiduum cor- 
poris trahentibus ; alia veró , ut vermes, nativa 
domo prorfus expedita , vel eam femper cümo 


moventur fecum vehentia , retrocedente una, : 


parte intra aliam , quz rurfum é fuo quafi recef- 
fu prodit ; quando vult progredi , quo pacto in 
fe ipfam recederet chirotheca, nunc ab imo fur- 
fum , nunc à fummo deorfum, fupra manum de- 
ducta , atque hoc pa&o noventur omnia Tefta- 
cea , membris aliquo modo inclinatis; quod fi 
hoc non contingeret etiam in perfectis Animan- 
tibus, motus evaderet impoffibilis,ut fusé often- 
dit Ariftoteles. cap. 7. deinceff. Ani. Undan- 


ti motu pleraque contorquent fe;snempé ad pro- - 


grediendum aptiffimo. Quod , ut clariüs eluci- 
detur ; videatur figura appofita; in qua à corpo- 


re Cochlez formatur arcus B. C. D. cujus bafis 
eft humus , fupra quam movetur. In hoc trian- 
gulo duo latera B, C. E. D. conjunáim confide- 
rata neceffarió ex Euclide , majora funt tertio 
latere, feu bafi B. D. quod fi majora non forent, 
nullus daretur progreffus in motu . En ratio in» 
promptu. Tunc íoljm poteft quis progredi , 
cum extendit partem inclinatam B, C. D. Jam 
veró fi hec extendens fe, non excederet lineam 
B.D. non occuparet fpatium majus fpatio à linea 
B. D, occupato , Non ergó fe proveheret ex D. 
nifi ad punctum B. fed quia manifeftum eft pro- 
vehere fe ultra punctum B; ille ergó duxlinez 
majores funt bafi B.D. adeóque arcuante fe Ani- 
mali ; eas defcribit , fixa parte B, & ad fe attra- 
&a parte D. é qua confiítente , extendit partem 
B. ut progrediatur ulterius, Atque hic placet 
advertere : falfum effe; fpiras Cochles ad mo- 
tum conferre, ut docet infignis noftro /Evo 
Scriptor , exiftimans ex ipfis fpiris Animal vim 
acquirere ad motum , modo iis innixum ; inodà 


Mufzi Kircheriani 


extra eas diftentum , nempe parte , vel arcuata, 
velretrocedente in fe femper extra Teftam ex- 
tenfum. Hoc evidenter cognovi ; cum Cochlea. 
rum motum explorans teftis prius fublatis ob» 
fervavi ; nonnullas retinere in fe internam figu- 
ram Tefta in membrana tenui inftar vacug cru- 
menz tunc folüm plena fe ipfis ; quando ceffan- 
te motu in eam fefe recipiebant. 

Jam dictum fatis de motulocali; Et dum in 
illo poteft facilé deprehendi vis illa admirabi- 
lis , quam Meccanica cognofcit in Vedte ; non» 
autem depraheuditur in quonam vis ea fita fit, 
arguere poffumus : Nobiliffimi argumenti fcien- 
tias corpufculum cujufvis contemptibilis Ani- 
maculi abfeondere , 


PSRSO BCELIESMOA AXOVE 


Cur vix aliqua membzorum droerfftas in 


T effaceis appareat 2 


Uàm varie apparent in teftis Cochlez , 
tam fimplices funt in. pzrtibus compo- 
nentibus corpus ; in iis abíconditum., 
In omnibus eadem feré Organorum difpofi- 
tio, vix aliquam diverfitatem oftentat. Ipíze 
vero Teftz , interíe ita diffimiles ; ut vel intra; 
eamdem fpeciem , nunquam detur , bis in eam- 
dem incidere . 
Tanto Natura in unfembiante fleffo : 
Di varie forme , bà 1 /£mulacri impreffo . 
Bold. de Longob. | 

Caro illis, utpoté exanguis , livida, macie- 
que quaficadaver confecta, écontra Telle , 
veluti fabulofa Lorica /Enez à Vulcano fabre- 
facta. 

Che di fanguigna luce , e di colori 
Diverfamente acceff , era [plendente . 
Anibal. Caro lib.8, 

Oftrez corpus informe male dedolatum , vi- 
detur potius Embrio ; quam opus abfolutum : 
Tefte veró eximie artis magifterio elaboratz , 
quibus diligentiffimé ftudio fuprema manus fuit 
cleganter impofita , quamobrem in his Tefta- 
ccorum munimentis , & armis effingendis, qui- 
bus Oftrez peltatz , & clypeatz incedunt  ap- 
paret induftria Nature longé major illa; quam 
omnem ut Ciclopes impenderent , in armis He- 
roi fuo cudendis ex Vulcani Officina , Dea ma- 
ris efflagitabat , cum diceret, Eneid l. 8. 

Arma acri facienda Viroynunc viribus ufuss 
Nunc matibus rapidis , omni uunc arte ma- 
gira , 

In promptu eft ratio : cur in membris vix ali- 
quam , in Tefítis tantam varietatem przferant ; 
Singulas Animalis partes difpofuit Natura , ad 
inftitutas ab iis operationes efficiendas, Atque ; 

ut ex 


| 


Clafsis Duodecima. 


ut ex Do&trina Ariftotelis adnotavit Magnus AT 
bertus : Ea que nobiltora funt plures partes babe- 
ve neceffe ef , quarum actiones corum ffat , v offi- 
tia. Plura euim defíderant inflirumenta ea , qua 
plures motiones. exercent , Ita homini quippe 
Animalium praftaatiffimo intelligentia ditato » 


| quam Ariftoteles, lib. 2. de par. A vim. c. 1o. 


ar.1. falsó tamen , particulam divinitatis appel- 
lat , data fuerunt organa , & partes numero , & 
varietate plures , ut poffet non folüm vivere;fed 
bene vivere.Et quamvis non defint ignavi Cea. 
fores Nature , qui eam quafi Novercam exi(ti- 
ment , nudum hominem, atque inermem , velu- 
ti projectitium infantem , omnibus de(titutum ; 
iniuriis fortune expofitum , proftituffe ; cum rc- 
liquis animantibus arma , & veftes abundé fup- 
peditaverit; infola manu tamen omnia homini 
donavit Natura , veluti inftrumento , ut acuté 
Auguftinus obfervat;ad opera omnia omneíque 
artes ab intelligentia dire&o. Cum ergo Tefta- 
cea, velomni motu careant, utpoté fcopulis , 
authumiinfixa, velvix ullum motum edant , 
eumque invariabilem , quem ab origiae prima, 
tamque patrimonium omne , fecum traxerunt , 
nequé ab ipfa humo eleventur magis animas , 
quam corpore ; propterea nullam ferme nanci- 
Ícidebebant diverfitatem membrorum , quz 
diffimilaria dicuntur. Atque foli abdomini nata; 
eas tantum partes fortiri debebant ex magifterio 
Natürz , quz neceffaria ad vitam cuique Ani- 
mali perfe&tó , Ariftoteles adnotavit: Guttur 
nempé quo cibum capiunt, Ventrem , in quo 
reponunt,& concoquunt reliquo corpori imper- 
tiendum , atque inteftinum, ad cibi excrementa 
exoneranda.Hac aut2m vitz inftrumentaquam 
folerti induftria conftruxit Natura , tam curiofa 
indagine eorum diverfitas effet examinanda, ; 
Excurrat illam qui per otium amat fusé aqud 
Ariftotelem de partibus Animalium . lib.3.c.14. 
Hic fatis eft advertere cum eodem , planum effe 
eorum Ventrem , fimplicem , expolitum , atque 
ut in nonnullis avibus excurrentem ; quibus 
cibus humidior;iis nempé qua cruribus longio- 
ribus corpus fuffulciuntur, ficeaim poffunt ci- 
bum facilius concoquere. Nonabíimile autem 
his eft inteftinum , quippé femper in promptu 
cibus ex mari, quo vivunt, non crat diutius in 
vifceribus retinendum , ad fuccum Nurritioni 
utilem attrahendum , novo videlicet femper é 
mari fuppeditato . Hujufmodi organum incft, & 
plantis radicibus, quafi ore attraentibus cibum; 
aliifque partibusad exoneranda excrementa de- 
ftinatis iis, ut vult Ariftoteles, ex quibus erum- 
punt flores ; fru&ufque , vel melius ; ex quibus 
diftillant humores, & gummi, cum flores fint 
partus produ&i ad fpeciem propagandam . Sunt 
tamen planta ventris expertes cum nempé fic 


x». 


P100 


terra pro ventre , veluti nutrix infanti , alimen- 
tum plantis ferens , & concoquens. 
Tcítistamen non debebatur ifta. fiiv plicitas 
organorum, & quoad illarum formam fab; icam- 
que , fit pro rationc , deftinatas à Natura fuiffz» 
ad conferyationem corporum incluforum omai- 
nó inermium. Simplicitate membrorum vita 
confulens prodigalitatis notam elufit. Simplici- 
tate munimentorum in Teftis damnata egettatis 
fuiffet , ac proindé in iis effingendis fe ufque in 
luxum effudit. Cum enim Oftrea hoftium in- 
curfionibus , & in&diis paterent in mari expofi- 
fita, eatanta varietate pcltata, & clypeata in- 
ftruxit;alia videlicet armata duritie, atque afpe- 
ritate , alia tuberculis , & haftis, quafi prafer- 
ratis; ad tormentum vifcerum, & palati hoftium 
infidiantium » prater conmane omnibus effu- 
£1Gm receptus, cum nativas latebras , intra fuas 
Te(tas peterent . Qugrenti autem, ut quid tanta 
in Teítis accidentium varietas tanta peregrini 
coloris diverfitas? Refponderem; ad eum pror- 
fus finem , quo comantes Criftz in galeis , & in 
Thoracibus Clypeifque foiiofa ornamenta,Ope- 
re corinthio depicta ad horrorem armorü quafi 
temperandum. Sapienti plané confilio Ars mili- 
taris , nempe àrs moriendi. elegantiam armis 
iplis induxit , deauratis celorum cufpide , & en- 
fium acinace , ut mortem ipíam nativo horrore 
exveret , atque in ipfo Martis campo, acies in- 
ftru&as oftenderet, non tam ad Pugnam , quàm 
ad Chorzam. Tam praeclari iuventi laudean , 
fibi depofcit Natura , quz artem ipfam ad ma- 
gifterium hoc erudivit conftructis armis, ac 
munimentis protam inermibus animantibus , 
tanta colorum , atque ornamentorum elegantia 
picturacis;elegantia tamen armorum robar nihil 
demente.Quo arcificio tria prz(tat omnino prz- 
clara : nempe infimis , atque infirmis animanti- 
bus arma, & munimenta comparavit, oculorum 
oblectamenta , atque illicia abundé iuftruxit;in 
tanta colorum ornamentorumque varictare;fin- 
gulaque Teíftacea fuo queque quafi ftemmateo 
infignita, & veftitu coafimili notata difcreyit . 


POR OO BD XL-OEM A. XWVLE 
Car careant Offbus? 


Sía in omni corpore fünt multa numero ; 

alia recta , alia tranfverfim locata , & ar- 

cuata, fingula fingulis juncta validis ligamentis; 
ita tamen enodata;uc poffint membra pro oppor- 
tunitate curvari, & omnia ita accommodata , ut 
quamdam quafi trabium fttucturam componant, 
corpus füfteatantem. am veró fi Teftacea humi 
femper infixa nullo motu debcbant fe expedire, 
nifi communi vermibus , & infectis , reptaado 

(| pro- 


$CI 


progredientibus , hujufmodi membrorum ftru- 
&urz inutilia fuiffent offa , imó Turbinatis im- 
pedimentum attuliffent , nempé contorquenti- 
bus fefe , vel coar&antibus intra fpiralem fuam 
cavernam , debuitaptari corpus omninó car- 
neum fibris undequaque extentum , aptis , vel 
ad fe recipiendum, vel ad fe pro nata opportuni- 
tate diftendendum. Addo: toti corporis ftructu- 
rz ,inunam quafi alvum elaborate inepta erant 
offa:ícilicet ex obfervatione Philofophi;de part. 
Anim. lib.2. c. 9. nullis animantibus venter di- 
ftinguitur nec diftenditur offibus , ut fic poffit , 
vel attra&to cibo intumefcere,vel concepto fce- 
tui domicilium infternere. Aliqua infuper offa 
infixa funt certis partibus animantium , inquit 
Philofophus , ad eas tutandas fervandafque , ut 
Coftz circumdantes Cor; cum autem ad confer- 
vationem Teftaceorum , munimentum Natura 
conftruxerit pro Galea, Scuto, ac Thorace illis 
aptatum ad incurfum quemlibet eludendum ; ut 
quid offa huic viventium generi fabricare? 


PUR OSBOBORE MOACCXVITE 
Cur /£ut corde orbata? 


| Or in Animali eft, veluti Sol in Mundo, 

nempé caloris vitaliumqueífpirituum offi- 
cin , opera omnia efficientium , & quemadmo- 
dum antiquiffimus Philolaus apud Macrob. Sa- 
tur. l. 1. c. 27. falsó exiftimavit, Solem immo- 
bilem in hoc Mundi fiftemate collocatum ;. & 
omnia circa ipfum in gycum fefe moventia , ut- 
pote ipfo indigentia, ita pro veritate obfervavit 
Anathomus ; iter partem , qua auumalta cibum 
recipiunt , Qv inier paytem , qua emittunt excre- 
menta,mediam quo ad fftum effe tertiam partemy 
in qua eff principium vit& s cor nempé , ex quo 
unotrahunc omnia fubfidium portionemque fpi- 
rituum operationibus infervientium; & quemad, 
modum Sole fublato evaderet Mundus informe 
exanimeque Cadaver, ita prorfus ; & Vivens, 
corde fubdu&to. 

Manifeftum fit hoc in quolibet perfe&tó Ani- 
mali; & pro miraculo eft , ex cujufdam pectore 
corde extracto ; potuiffe tamen illum aliquando 
voces edere , & alloqui Carnificem eviíceran- 
tem. Manifeftum etiam fit in infectis non caren- 
tibus fanguine, & quamvis plures in partes dif- 
Íecta adhuc vivantmomentanea tamen eft in iis 
partibus vita , exhaufto fcilicet in iis Vitaliumz 
fpirituum fonte, hoc eft, corde. Cochlez tamen 
vivunt quamvis excordes , ut reliqua Animan- 
tiaexanguia. Et quamvis Democritus exifti- 
maverit , inditum effe cor omnibus , fed oculo- 
rum obtutum Pro fua parvitate effugere,omnem 
tamen , quamvis conatum impendat oculus Mi- 


Mufzi Kircheriani 


crofcopiis exploratoribus adjutus , ipfa etiam, 
invifibilia obiicientibus, nunquam poterit Cor- 
dis veftigium deprehendere , quod fané Micro- 
Ícopii perfpicacitatem non eluderet ; quemad- 
modum in generatione omnium Animalium non 
exanguium vix efformatum cor in embrione de- 
tegitur. Cur ergo vitam quafi commodatam. , - 
Oétreis excordibus indulít avara nimis.Na- 
tura ? 341 

En depromptum , ex ipfo fapientiffimo infti- 
tuto Natura refponfum . Cca nunquam largi- 
tione fuos in Partus fefe effundit Natura, neque 
illis fruftra Acrarii fui opes, ac Tefauros imper- 
titur. Cecutientis Amoris, & genii infanientis 
cft ad nullam refpicientis utilitatem beneficia; 
conferre . Przftirit hoc infanus ille Caligula, , 
ad Romz confulatum inaugurans fuum illums 
equum;cui à perniciate curfus inditum 7gaei no- 
men fuit . 

Non fic infanit Natura eximiz perfpicacita- 
tis in operando impertiens fingulis ; vel fubtra- 
hens , pro aptitudine , merito , ac dignitate co- 
rundem. Hoc pralibato ; en Philofophiratio , 
lib.3. c. 1. art. 1. de part. Ani. cur Teftaceis Cor 
Natura negaverit. Animalibus omnibus non» 
exanguibns neceffarium eft Cor ; cum enim hu- 
mido fluidoque conftet fanguis , indiget vafis 
aptis ad illum excipiendum , in quem finem ela- 
boratz funtvenze, quibusin omnia corporis 
membra diffufis ad impertienda fingulis alimen- 
tà , neceffarium fuit eas omnes ex una origine» , 
veluti rivos ex uno fonte , corrivari ; nempé ex 
corde, exquotanquamex prima fcaturigine» 
profluunt omnes , & fingulz . Exanguibus ergó 
Teftaceis, quid mirum fi Cor non effinxit Na- 
tura? Verüm.quidem cft ad impertiendum Vitze 
alimentum, hümorem aliquem proportionatum 
neceffarium effe pro fanguinis fupplemento ; 
quamobrem in Teftaceis omnibus reperitur hu- 
mor ille, quem Philofophus Saniem appellat , 
quo pa&o funt etiam partes, Venarum vicem» 
explentes , quas diximus Fibras . Quz Saniem; 
vel attrahunt ex Ventre eam primó excipiente , 
& aliquantulum concoquente ; vel per poros 
corporis ex Elemento, in quo vivunt, non fecus 
acarbores humorem illum bibulis radicibus 
exugunt éterra, qua iis pro corde , ac ventre» 
eft, parato femper ad alimentum fuppeditan- 
dum. 


 PRO- 


Clafsis Duodecima. 


PR OB.LUE.M.A XLX 
Cur /fat Edentula ? 


Ntequam quzfito refpondeam , firmanda 
eftejufdem quzfiti fuppofitio ; nempe 
edentula effe Teftacea . In contrariam fenten- 
tiam abiere nonnulli.Inquit Ariftoteles de part. 
Anim. c. 45. de Cochl. pag.5 16. Conchas denri- 
bus etiam bouis fulciri, ut cruflata. In Microgra- 
phia obf, 4o. Ita opinatur Martinus Lifter , & 
Microfcopio exploratum hoc affertex Hookio 
his verbis. E fuperiore oris parte Cochlea ejufdem 
T offa coutexta ,officulum durum , recuruumque., 
exemi , 1d mibi oífum eff fgurari in modum den- 
| Hum gingruis ordine fuo difpofftorum , inque plu- 
ves minores majorc/que dentes nigros dividi . Ve- 
vüm unum folidumque officulumerat,quo eam Ro- 
Jf foliis oefci ipfe obfervavi , atque ex iis lunatas 
exiguas partes momordifJe iu modum littera ma- 
ju/cule C. Hujus autem officult pars fuperior, ejus 
inferiori , Ov nigriori parte multo albidior eff , c 
minus /fnuata ,ad oras paulatim extenuatur in» 
aciem , buic infuper veluti nouem dentes ffué par- 
fes exninentes omues ipfo officulo medio inter fe con- 
juncia. 

Fuit habita hujufmodiobfervatio in Cochlea 
terreftri ; ut inquit ille , qua de caufa firmari ex 
illa non poteft univerfalis conclufio dum in aliis 
aquatilibus hoc minimé reperitur . Hec etiaaj 
fententia é regionc opponitur Velfchio , qui ia 
prima Hecathoftea fuarum obíervationum;quas 
anno r675.infcripfit Academiz Curioforum in 
Germania , dicit: Inju(lé injJurioséque derifum 
Chirurgum celebrem ; quem à prima infantia, 
per jocum vocabant Cochliodontem , quia in» 
amicorum confeffu affirmaverat : Cochleas ar- 
matas dentibus: cüm , inquit ille. Obferunt. 
Phificomed. obíer.67. ip/£ fenfus atteffentur nam 
M icrofcopii ope , non tffis zmodo ( nempe Cotbleis ) 
e milibus iafecis , fed etiam locuftis , gryllis , 
aliifque fuos dentium ordines effe , Iuculentiffrme 
apperet . Sed quàm facilé errare potuerit , íi ta- 
men ipfe obfervavit, error alter oftendet in hoc 
ipfo , cum obfervationem fuam obfirmare in- 
tenderet , auGoritate /Etii inter Grzcos Medi- 
cos non ignobilis. De dentibus etiam Offreorum 
(funt ejus verba) jam olim quydam obiter Aetius 
vecenfuitsfed nos uberius in Teatomicis noffris dif- 
feremus . Quandoquidem evoluenti mihi quid- 
quid indicatus Auctor medic. contract.fer.2. de 
Oftreorum teftis . Operibus fuis complexus eft, 
occurrit in ipfo indice legere. Dentes Qffreorum, 
fed paulo poft locum indigitatum percurrens , 
legi: Dentes Offreorum tef a illuflrat yoclut etiam 
Buccinorum . Et Purpurarum.s uon folum 9 ex- 


$02 


perforia s fed etiam fubflantia aptitudiue . Neque 
ullo pacto Teftacea dentibus armata contendit, 
fed ad aliorum dentes illuftrandos , & maculis 
detergendos opportunam effe illorum Teftaino 
combaftam , & reda&tam in pulverem affirmat, 
Hinc , nefcio; quo pacto ante Velfchium potuce- 
rit Ionftonus de exang. aquat, l. 3. pro veritate 
idem enunciate ; có vcl maximé, quód in Veri- 
tatis teftem, textum Ariftorelis lib.2. de gener. 
c.4. exhibet , ubi Teftacea , inquit zutruntur 
more plantarum per poros , v quidem bomore 
dulci . 

Atque ut probationes expediamus . Dentes, 
inquit Ariftoteles , gezerauiur, Cx augeniur ali- 
mento codem ,ex quo offa €» nafcuntur , non ex 
cute , fed ex offibus , €» babent Naturam offrum , 
ut patet ex eo , quia fequuntur. colorem offrum.. . 
Hinc /Ethiopes candicant dentibus , quia off, 
fuat candida: Teítaceis ergó exoffibus, ncque 
ad offa compingenda przparato iis alimento,íc- 
quitur de confequenti illa effe Edentula.Secun- 
dó , quia magna copia materie pro Tellis fup- 
peditanda , nulla pro deatibus fupercft , ut vi- 
dere eft in Cornigeris ÁAntrmontibus , ex parte 
fuperiore edentulis ; nempé utente Natura ali- 
mento , ad cornua efformanda . !ta mirabilis il- 
le Pifcis nonnifi magno labore , & induftria ra- 
ró admodum captusin glaciali Norvegisx Ocea- 
no , quem in fuo Mufzo Vormius defcribit; eft, 
ore omninó edentulus , ex cujus parte fuperiori 
erumpit os duriffimz candiditfimeque fubftan- 
tie, ex equo cum ebure contendeatis , in ha- 
ftam veluti cufpidatam ad longitudinem palmo- 
rum decem productum , ut cernitur Romz in» 
duobus illis pulcherrimis in Villa Phamphilia- 
na propé S. Pancratium ab Excellentifs, Princi- 
pe atfervatis, ut in aliis collocatis in Mufzo Ex- 
cellentifs. Principis Augufti Chifii. Tertió pro- 
batur. Quia dentibus inftructa fuere Animantia 
nonnulla , vel tamquam armis ad pugnam , vel 
tamquam inftrumento ad voces edendas ;. alia 
ad cibum atterendum , & digeftioni preparan- 
dum. Teftaceis veró , ut plurimüm , aitrahen- 
tibus per poros nutrimentum , gore plantarum, 
nempé humorem in quo vivunt;otiofi dentes fo- 
rent ad nutritionem . 

In hancrem fingularis omninó cft Victoria , 
quam retulit Coclea ex Serpente; cum fentiens, 
fe dentibus illius iavadi , illico ia fua Teftz 
fepimenta fübducens fefe traxit fecum ferpen- 
tis caput, viadacti ad mortem in eo carcere fu- 
beundam , propterea concelebrata ab ingeniofo 
Poeta eleganti Epigrammate fic conciudente» . 

Rideo partorum ingenium ,ff Cochlea inerms 

Sola boffem didicit cautumuiare fuga . 
Hipolitus Graffetci 1. t. pag. 51. 


$03 


PROBLEMA XX 


Cur Fel , Iecur , &» Lienem T cffaceis 
negaverit Natura? 


Atum eft Animali Hepar ad attrahendam 

ex cibo in ftommaco conco-to partem;,ad 
alendum ipfum Animal aptiorem , & antequam 
di(tribuat illum per membra , debet in quatuor 
humores partiri , nempé in fanguinem , flavam 
bilem , legma , & bilem atram. Ex parte magis 
terrea , hac gignitur , quemadmodum ex parte 
magis calida , & fubtili flava bilis , ex frigidiori 
flegma, ex magis temperata fanguis ipfe. Utque 
fiat hic aptior ad nutritionem depuratur hujuf- 
modi humoribus attracta à Liene atra Pili, flava 
ifelle, à venisfimul cum fanguine pituita ad 
humecandum opportuna , fi quando nimium» 
exficcarecur . Quia veró Teftacea nutriuntur, ut 
plante, humorem quafi plené. incoctum attra- 
hentes, & aptum, ut convertatur in fubftantiam 
viventis, quin transformetur in fanguinem ad 
alimentum viventi prftandum : Hinc Natura, 
hifce membris fruftra inftruxiffet Teftacea. Ec 
qui vellet curiofius hanc proportionis conítan- 
tiam inter plantas , atque Teftacea examinare , 
obfervet incomparabilem illam Anathomem , 
quam vulgavit accurato ftudio Doctor Malpi- 
ghius, & agnofcere poterit quàm bene fibi re- 
fpondeant in alimento fufcipiendo , animadver- 
tens in fumma fimplicitate partium exquifitam 
organorum diftributionem fibrarum,nervorum; 
canaliculorum ad fugendum , concoquendum , 
ac diftribuendum alimentum , eamque ex hac 
animadverfione oble&ationem percipiet ; quam 
haufit clariffimus Thomas Bartolinus fcribens: 
acta Hafn. an. 1675. n. 9. Iu Plantis quamuis 
primo afpeciu /Empliciffimo , vevera trachea funt , 
C aeri Inferuiunt, alia itidem Vafa, qua deferen- 
do alimento , Cx alia qua excoquendo : quarta de- 
uique qua& peculiari fucco colligendo imferuiunt , ut 
taceam illa qu& fuperflua excludunt . 


PROBLEM'"ANAXXI. 


Cur T eflacea , qua os non babent , 
attamen nutriautur ? 


Uafitum hoc ad multa Viventium Gene- 
raextenditur ; nempe Flores , Plantas , 
nonnullaque Infe&a ; ore carentia, ; 

illis tamen Natura modum fuppeditavit ad ali- 
mentum attrahendum , & ad membra fingula, 
deferendum . Communis propterea omnibus 
tefponfio aptabitur. Quemadmodum ergó Ar- 
bores fuguat é terra, vel ex aqua humorem nu- 


Mufzi Kircheriani 


tritivum Vit , per poros radicum, fic Teítaceá 
illa quibus negatum.os fuit , conveniunt cum» 
plantis, quz propterea illa Plantanimalia ap- 
pellat Philofophus . Atque hic notandum : Inter 
Teftacea fola Bivalvia,parte hac corporis priva- 
ta effe à Natura tamquam fuperflua)nempé quia 
alimentum captura erant ex Elemento , in quo 
nafcuntur;fat erat in hunc modum attrahere.Os 
autem à turbinatis plerumque habetur; Undé 
poffunt praeter aqueum humorem , alium etiam 
cibum fumere : Sic vefcuntur carnibus purpu- 
rg, pifcium avidiffimi funt Turbiaes dicti Ga- 
zagoi , alia lutum amant , ut Ballani , de qui- 
bus alibi fcripfimus ; Marini Echini pifcicu- 
lis] & vermiculis oblectantur , ex fundo ma- 
ris acceptis , Quapropter notavit Ariftoteles ; 
de part. Auim. c. 5. num. ro. os iis infixum» 
extreme corporis parti exi/um autem excre- 
menti in parte fuprema. Cum hzc ex adver- 
fo femper ori opponatur . Verum tamen eft 
exiguo ea cibo indigere , urpoté exanguias , 
& idcircó frigidiffimi temperamenti, quafi fpiri- 
tibus deftituti. Et quamvis in folüim Venuem, 
& Guttur fuerit iis corporis moles aptata, , 
non tamen funt voracia, imó paucis , qua for- 
bent contenta ; nonnullaque vitam degunt ad 
menfes plures fuis in Teftislepulta, quin un- 
quam ex iis prodeant ad alium cibum fibi com- 
parandum. 


PROBLEMA XXII. 
Cur T urbinata babeant Operculum? 


X obfervatijone poftrema antecedentis Pro- 
blematis oritur przfens quafitum: cui an- 
tequam refponfo fatisfiat , obfervandum eft : Ex 
tribus Claffibus, in quas partiti fumus Teftacea, 
numerofiorem effe Turbinatorum , quz plures 
quafi fubalternas fpecies complectitur ; quarum 
fingulis Operculum eft impofitum,; Animali con- 
genitum , eique femper infixum, ut ungues car- 
ni; quoties autem intra domum fuam fe recipit 
illud claudit , tam bené fibi aptatum , ut unum» 
videatur corpus, nulla divifione diftractum,non 
fecus , ac multz Bivalvium fpecies fefe conclu- 
dunt, connexis arctiffiméin omnem partem 
valvis duabus quibus componuntur. Hinc Ari- 
ftoteles de part. Anim. c.5.art.4. pronunciavit : 
T urbinata Bivalvibus quodammodo affimilantur, 
quippe qua omnia operculo quodam congenito car- 
zi patule oppoffto clauduntur . Hac przlibataob- 
fervatione , caufam fubdit deductam ex pruden- 
ti operatione Naturz. Cum igitur Turbinata to- 
tum corpus tam diligenter Natura munierit , ne 
munimento careret pars illa,quz Ianua quzdam 


eft Arcis illius preffdii gratia operculum omni- 
bus 


J 


wt 


3» 


Clafsis Duodecima . 


bus fuppeditavit , quo fe munimento conclufa, 
tutarentur . 

Confimilia funt Bivalvibus etiam Univalvia, 
non Turbinata, nà licet una tantüm fit pelta cly- 
peata,hzc tamen femper infixa fcopulis eft, quc 
ex eifdem Ariftotelis Doctina.Omne Univalve, 
fit alieno fepto quodammodo Bivalve Sic unde- 
quaque tutante illud Natura;adeó verüm eft:foe- 
tibus quibufcumque;quosin lucem enititur,pro- 
vida Matris inftar, Naturam conífulere . 


PROBLEMA XXIII. 


€ur multa Turbinata ffnt etiam 
cornibus munita? 


Aris Turbinata non pauca cum terrz Co- 

chleis conveniunt , quemadmodum his 
Íefe moventibus , modo bina , modo quaterna 
cornua ex capite prominent, ita illis eodem pla- 
ne modo confultum eft à Natura. Borellius, 
obferv. go. obfervata in eorüm vertice nigra 
macula , nihil hafitans affirmavit : Oculum eam 
effe , quo viam explorant ; per quam poffunt, fi- 
né impedimeto reptare: 47 J/zacibur, inquit 
ille , won folzm dentes accerrimi , fed c oculi in 
cornibus duchitii . Videmus nigrum eorum ab in- 
ferjore cornu parte , fei à cerebro, ad eorum par- 
£es fupremas afceudere 5 cum moveri cupiunt , é 
greffum fuum dirigere , quo cornua comvertuntur; 
Verüm non videtur mihi hxc obfervatio necet- 
fitatem inducere , firmandi conclufionem , om- 
ninó oppofitam Ariítoteli, qui lib 3. Anima- 
lium, ea dividens in oculata, & exoculata , ocu- 
los negavit Limacibus : Habent profecfó, inquit, 
oculos tum catera Animalium omnia,prgterquam 
T efla intetla , & ff quid aliud imperfettum eff , 
ut Talpe , Quamvis punctum nigricans in fum- 
mitate cornua praferant;non propterea inferen- 
dum ex hococulum effc, fed potiàs maculam 
ad ornatum, alioquin dici poterit , plures piíces 
Argos effe , maxime oculatos , quandoquidem 
perfe&ilfimü Microfcopiü eorum pellem often- 
dit innumeris punctis , quafi pupillis oculatam . 
Rurfum fi oculos Turbinatis indulgere voluit 
Natura, cur eos in extremitate tam remota à ca- 
pite collocavit? Summitatibus Antennarum in 
Navibus collocari folet,ut ita dicam, oculus ex- 
plorator ; Animantibus fivé mari , five humi de- 
gentibus,fuerunt oculi capitiinfixijnon cornibus 
maximé productis,vel immani probofcide in ter- 
proftituti. Quód fi oculorü nomine volumus eas 
maculas iafignire diftorquetur zquivoca nomi- 
nis fignificatio, oculus enim proprié non eft, cui 
deeft ex Ariftotele lib.de Anim.3.c.2.num.3.vi- 
fiva potentia.Hanc in fummis cornibus;(ivé ocu- 
lis Cochlearum non refidere, evincitur pluribus 


304. 


rationibus. De formatione oculorum in Ani- 
mantibus philofophari agereffüs Ariftoteles , 
de gener. 2. c. 4. n. 73. conítant, inquit, hi 
humore eodem , quo Cerebrum efformatur , 
humore nempé maximé humido ; & quoniam 
poft Animalis formationem, paulatim conco- 
quitur, & exficcatur , hinc eft, ab initio ce- 
rebram , oculofquejintumefcere , & in vitz 
progreffü imminui , atque ita debitam fibi per- 
fectionem acquirere;jam veró in Cochleis, toto 
ore, & toto ventre hiantibus, cum cerebro pars 
nulla refpondeat , non poteft hzc extendi, ad 
oculos efformandos , ceque maculae in recenter 
genitis apparent vix coloratz,augentur quidem 
proportionaliter ad Ánimalis incrementua , 
nunquam tamen ut oculi, obtenta debita perfc- 
&ione , decrefcunt. 

Oftendit hoc evidenter experientia mihi, 
Cochleam Echinophoram excurianti num. 19. 
tertie Claffis expreffam , nempé cornua ipfius 
Callofz fubftantie , & valdé robuftz adinueni: 
unde potui in illisanathomem perfectiffimamn 
gladiolo exercere . Ex cornibus alterum in lon- 
gitudinem difcidi,deprahendique eamdem om- 
ninó intimam extimamque fubftantiam ; & co- 
lorem, quamvis macula , qux oculus reputatur 
extremitate extima infuícata aliquantulum ap- 
parceret. Non contentus prima obfervatione ftu- 
duialterum fuaviter admodum abradere , qua 
parte apparebat macula , feü ocularis pupilla , 
potuique illam facili negotio abftrahere , nono 
fecus, ac colorem pennicillo fuperinductum, illi 
fubftantie nervoíc. Atque adeó mihi evidens fa- 
&um eft ; non efle illa inflrrumentum vifus , cum 
nulla ibi pars,ullo organo inftruatur ad vifum. 

Ex ipfarum autem motu, certó obfirmari po- 
teft non effe oculos Arift.Probl. fe&.2 1.num.t. 
Hienim pro eodem tempore non poffunt ad con- 
trarias partes coaverti oppofitas omninóambo- 
bus fcilicet ex eodem principio pendentibus , 
quod ad duas partes oppofitas moveri fimul non 
poteft ; fi veró fecus contingerit ; malé conful- 
tum à Natura fuiffe: Nempe multiplicatum ap- 
pareret objectum , ut duplicatum apparet , ciim 
exinduftrià, & per vim oculos diftorquemus; 
quemadmodum duplicatum apparet objectum 
digitis duobus attactum altero alteri fuperpoli- 
to ; ficque é fuo fitu nacurali fubducto . Jam ve- 
ro Cornuta Teftacea nulla prorfus lege in op- 
pofitas partes cornua contorquent fiquidem ali- 
quando , ita paralella extendunt , ut fi ocularis 
linea , & directoria protraheretur , nunquam in 
idem obje&um inciderent ; aliquando veró di- 
latant in angulum , ita obtufum , ut ad puncta, 
diftantiffima , ac propemodum oppofita termi- 
narent , quamobrem diligenter obfervantibus 
motum ipfarum,manifeftum fit;data cffe illi cor- 

Zz nua 


$05 


nua à Natura in fupplementum manuum;veluti 
ceco gradum tentanti, & obítaculum, aut peri- 
culum itineris exploranti. Duobus enim mino- 
ribus cornibus , in iis , que qnatuor cornibus 
funt inftructz, paulatim reptantes;tentant iden- 
tidem viam , reliquis veró duobus in aere libra- 
tis, & in diverfas partes contortis , certiores 
fiunt , poffe per illud fpatium tuto evehere do- 
mum , quam humeris bajulant, ejufque ponderi 
incumbunt , cum eam fuftinent , & quidem fi in 
his partibus pzzferunt fenfum vifus, cur ad eum 
fitum pervenientes , in quo poffunt impedimen- 
tum aliquod deprehendere, non defiftunt à mo- 
tu , fed auda&er in id, quod objicitur iavehun- 
tur , ac fi acutiffimis fenfibus effent armatz , ne- 
que unquam recedunt, aificum fentiunt duri- 
tiem , vel folidam lapidis , vel delicatam floris? 
Neque contenta in fe ipfas fe collegiffe ; ad pri- 
mum leviffimum eorum attactum , iterum , ite- 
rumque ea explorant ; evaginatis denuo paula- 
tim corniculis, inftar timentis, & non videntis, 
Enimveró nullum eft Animal , adeó ftolidum , 
ut fponté exponat. incurfibus potentiam illam , 
quam inftituit Natura, ut evitaret incurfus; nul- 
lum quippe reperias , qui oculis invehatur in» 
Ípinas , ut earum puncturas exploret. 

[nftru&z igitur fuece Cochlez his potius tan- 
quam brachiis , quàm cornibus , utex iis fup- 
peteret auxilium ad motum ; neque his omnes 
fuerunt inftructz, quamvis vagz, nec locis fco- 
pulifque infixa; fed illz tantüm, qua motu pro- 
grelfivo fe proveunt; cujufmodi funt Turbinata, 
aliqua de quibus Plinius. Ovze 1 urbinatorum 
genus movetur , ac ferpit. Prater hec inquit, 
Ariftoteles, aon defunt complura , qua cum ffnt 
abfoluta , movere iamen fe nequeunt . ut Offrea s 
fed tantüm fe movent dilatando vel claudendo 
fepta duo y; intra quz vivunt. ut alimentum tra- 
hant ex mare . De aliis nonnullis, quas Chamas 
leves appellant, fcripfit Plinius viditfe fe in gy- 
rum torqueri, quin unquam à loco occupato re- 
cederent, quemadmodum Rotz firmo axi infixe 
quantumvis incitat ad motum, nunquam rece- 
duat à centro, fuper quod contorquentur . 

Iam veró fi Turbinatis fefe moventibus,ocu- 
los negavit Natura , illorum defectum hifce in- 
ftrumentis fupplevit , ut progredi , feque in fe 
ipfa recipiendo , à contrariis taeri, quemad mo- 
dum fenfum olfa&us perfpicacitfimum omnibus 
impertivit, quapropter, fi quodpiam eorum 
aperta Tefta leviter tangatur,ftacim fe ab hofte 
tocari contendit ; quem tamen , fi oculos habe- 
ret , tam propé accedere non pateretur , fed in. 
alta illa cornuum veluti fpecula perluftrans , 
acceffura prohiberet, fe claudendo, Imó exifti- 
mavit Boctius in Scotiz defcript. acutiffic fenfu 
auditus eadem fuiffe dotata ; quapropter inquit, 


Mufzi Kircheriani 


occludür fefe, cum litus clamore aliquo preftre- 
pit, vel ingens lapis in mare dejicitur ; ufque» 
adeó inditum eft cuicumque viventi tueri fe à 
noxiis incurfibus . Hoc autem fequtura Proble- 
mata in examen vocab unt, 

His experimentis inftrucus rationes invefti- 
gayi cur Natura oculos Teftaceis d enegaverit 
quando in maris litore mentem relaxabam con- 
templatione Animalium Teftaceorum , audiens 
Ariftotelem docentem lib.s. Animal. c.123. Ha- 
bere oculos tum caterva Anizaalium omnia,prater- 
quam teffainiecfa, & f£. quid aliud imperfetdum 
ef ,ut talpa. 

Deinde. tamen cognovi me tuncà vero ali- 
quantulum aberraffe. At quid mirum? Cum» 
illud Galeni fatis füperque comprobatum fit : 
Difficile effe , ut qui bomo £t in multis moneret. 
Habent enim oculos aliqua licet pauciffima,quae 
in mari tefta funt inte&a. Argum ento fuit motus 
quo Echinophora fub aqua latens é mari defum- 
pta, in fuam domum teftaceam fefe recipiebat 
cum bacillum contra. ipfam admoverem , licet 
adhuc non illam tangerem. | 

Evidenter deinde deprehendi cum iterum 
candem cochleam optimo microfcopio fubmifi. 
Obíervavi enim non quidem in acumine cor- 
nuum , fed prope bafim punctula duo nigra ; & 
pellucida, & cultro anatomico intima penetrans 
fub fingulorum cuticula feu membranula vidi 
latere globulum minimz molis veluti é vitro 
compacum ; quicerte humoris chriflallini loco 
eratis : 
Poft hujufmodi obfervationes eafdem habuif- 
fe Fabium Columnam de Purpura c. 1. $.33- 
circa Purpuras eompertum mihi fuit ubi legi 
Corniculis vero à. terreffri cochlea variat Purpu- 
ra , bujus quidem in acutum deffnunt , oculi non» 
in [umino , ut in Terreffribus , fed fupra medium 
corniculorum obfervantup , ubi cormicula veluti 
vefetla per longum teuujora efficiuntur ffc litt. 4. 
oculos -weràó aliquando 
tueri corgiculis fupra il- 
los incur vatis , ut inpi- 
Gura notatur litt. I. ob- 
fervawvimus etiam par- 
tem illam fupra oculum 
corgiculorum contrabere,ut non niff reliquum ap- 
pareas in oculos deffnens craffius . At quando tuert 
putatur , recla tota exerta CÓ firma cornicula ex- 
zemfaque babet. Ha&enus Columna . Circao 
quam obíervationem Ioannes Daniel major iti» 
fuis adnotationibus anni 1675. $.16. hzc addit. 
Oculorum Purpure defcriptioni à Columna ipfo 
Cap. 1. S. 33. accurato propofftte qu& addam non» 
babeo , uiff quàd illorum mentionem aliam etiam 
facit Severinus infua Zootomia(part.4.pag.350.) 
Jed dum dicit ibi longo tubulo effe impofitos , tam 

facile 


E: 


Clafsis Duodecima . 


facile aliquis poffet ex bis verbis colligere, purpu- 
ras oculos geftare 1n fummo vel extremo cornuum, 
quam in medio eorundem , id quod Columna mul- 
to diligentius ac diffintius expreffrt . 

Cum ergo conftet , refumo, aliquibus Tefta- 

ceis oculos ineffe , multa veró eifdem carere» , 
jxre quari poteft , Cur oculos T effaceis Natura 
denegarverit. Docfrina problematica exotericaefe » 
inquit; Licetus , de Vivent. oitu pag. 273. 1^ 
qua pleraque Ariffoieles ad aures Vulgi determi- 
zat. Hoc tamen agendo multa docet ac detegit; 
quibus imbutz mentes Philofophantium eru- 
diuntur. Scatent quidem erroribus quamplu- 
rimis fere omnium Philofophorum infignium 
Ícripta, experientia magi(tra fucceffu tempo- 
ris detectis ; at non ideo minori laude celebran- 
di funt, eó quód innocenter erraverint . Damno 
morem illum , quo ex paginis alienis pauculafe- 
liguntur ,. qux calamo Authorum nimis fortaffe 
veloci exciderunt , ut contra ea integra volumi- 
nacompingantur , ut olim apud Poetas Sinda- 
cus ille egit , qui , loco celebrandi dotes Deo- 
rum matri appictas ; contumeliis illam fuit pro- 
fequutus ob importunum crepidarum ftrido- 
rem . Sicuti in cultiffimo quolibet campo inuti- 
les herbas inter frumentum nafci neceffe eft, 
ita eque à ratione diffonum eft eas omnes in fa- 
fciculum colligere , ut foli vitio tribuantur 
Valerius in Paterculo lib. 2. QQuazdeque bonus 
doymitat Homerus dec ilo dictum eft, qui ma- 
gnitudine operum , & carminum elegantia fo- 
lur appellari Poeta meruit: nec in Hominum 
Coetu ullus reperitur ; quiab erroribus immu- 
nem effe jadare fe poffit. In hoc vafto rerum 
cognofcibilium Theatro quamplurima funt , ait 
Cardanus , de caufis errorum liber 17. Paralip. 
c. 2. quibus velamen Natura propofuit , velut 
ponte ea latere voluerit , ut in multorum Ani- 
malium Generatione ; Nam ff detraxeris corti- 
«em non perficiuntur y f£ permiferis , non affeque- 
ris. Infuper in nobis etiam tribus modis errare 
contingit , vel quia fenffbus & intelleciu praflan- 
ji praditi non fumus , "uel quia eis non utimur re 
&é , vel quia caligo ab aliis offenditur . 

" Laudabiles proprerea funt Studioforum co- 
natus , quibus tot inter veluti fcopulos amba- 
gefque veritatem fine ullo fallaciz fuco circum- 
te&am affequi conantur circaea, qua adhuc 
fupereffe in rerum cognitione cxiftimare debc- 
mus, queque Veteres latuerunt.. Quippe Na- 
tura adeo feecunda eft , ut multis fculis omnia 
humano ingenio comprehendi nullo modo poí- 
fint . Hinc ingrata non accidiffe opinor experi- 
menta in noftro Mufco relata , quecumque illa 
fint. Etenim Cartefio ingenia excitanti obfe- 
cundavi, qui omnem vitz fuz ztatem in eo col- 
locavit ; ut Theoreticam Philofophiam ad pra- 


$06 


xim , communemque humani generis utilitatem 
aáccomodaret , at animadvercens , & Vice an- 
guftos effe cancellos , & experimenta fubinde» 
deficere ae defiderari, illuftria ingenia adhor- 
tatus efl,ut quodvis pro fua facultate ad facien- 
dà, & promulganda fe conferat. experimenta. 
Ipfum refero ita in Difs. de Meth. differentem. 
Cum autem propofuerim totam meam vitam colla- 
care in fcientia adeo nece[Jarie imveffigatione , Cv 
inciderem in uiam , qua mibi talis videtur , ut ff 
quis eam fequatur , baud dubie ad optatum finem 
fft perventurus , niff aut brevitate vite aut expe- 
rimentorum defectu impediatur , judicabam nul- 
lum melius effe adverfus duoifla impedimenta, 
remedium , quàm ff fideliter publice communica- 
rem . Id omne quantulumcunque effet , quod repe- 
riffem , C praclara ingenia invitarem y ut ulte- 
rius pergere contenderent »Jfugulique quod in fua 
Jacultate effet , ad experimenta facienda confer- 
rent , atque etiam eorum omuium , qu& addifce- 
vent , publicum particeps facerent , eo fine ut ul- 
timi incipiendo , ubi precedentes doffffent , c tta 
apultorum vitas , C» labores conjungendo , omnes 
Jfmul longius progrederentur , quàm ffnguli pri- 
vatim po[Jent . 

Quod íi me in multiserraíffe pro comperto 
aliquis habeat , huic locutioni finem imponam, 
ufurpando verba e Tufículanis quzftionibus 
lib. 2. Ciceronis Nes qui feguimur probabilia, , 
ne ultra quamid , quod veroffmile eff eccurrerit 
progredi po[fumus , v refellere fue pertinacia , & 
refelli fae iracundia parati fumus.Eadem recen- 
fuit in fronte eruditi, & ingeniofz differtationis 
circa corpora humida, & ficca Ex . D. Iofeph. 
del Papa in Patavino Liceo Medicinz Practice 
Profeffor , quibus deinde adnexuit hec alia é 
Timeo Platonis delibata . $i ergo 102 minus pro- 
babiles quàm quique alius fermones afferamus , 
oportet acquiefcere, cum cogitetis C» dicentem y C 
vos'j udices bumanam babere Naturam, ut de bi- 
fte rebus veroffmilem fermonem probantes , deceat 
nil ulterius quarere . 

Reliquum effet, hic attexere , quod in fua, 
Cofmographia tom.2. lib.20. refert Tevetus de 
Cochlea quadam in Germanico Orientali Ocea- 
no inventa , quz prater ramofa cornua , ut cer- 
vi; duobus oculis, colore vivaciffimo collucen- 
tibus erat inftructa; fed quoniam Joftonus, hift. 
nàt. de Cochl. art. 3. illam , aut fabulofam exi- 
ftimavit , aut maris monftrum , ab illius exami- 
ne , & cenfura abftineo , contentus, eam fuo lo- 
co fübiicere oculis inter alias , de qua fenten- 
tiam ferant curiofi indagatores prodigiorum. 
Nature. 


422283 PRO- 


507 


PROBLEMA XXIV. 
Cur votem non edant . 


OQ Mnium in mari viventium proprium eft: 

non poffe vocem aliquam edere, & quam- 
vis pifces nonnulli vocales dicantur,ipfi tamens 
voeem non edunt , fed quemdam quafi fonum ,, 
feu ftridorem, cüm partes aliquas movent ; qui-. 
bus eos inftruxit Natura ad attrahendam aquá , 
vel evomendam . Teftacea tamen , quemadmo- 
dum , & omnià Cruítata , omninó funt muta» . 
Refert Strabo , fpeciem quamdam Nilum inco- 
lere , qua emugitum cdit ; led ad veritatem Hi- 
ftorie conciliandam fatis eft , id experiri in Te- 
ftis quorundam Turbinatorum , mugitu quo- 
dam, horrorem jacutiente perftrepentibus, cum 
velad bellum , del ad venatum fono vocis hu- 
mana inflaatur. Ex dupliciautem caufa Tefta- 
cea , ut alia quecumque in mari Viventia , funt 
muta.Primoó enim vox ex Ariftorele de Anim.4. 
c. 9, in afpera arteria effiagitur , cüm aer ad re- 
Ípirationem attractus ex pulmonibus , impetu 
excluditur ; qu& autem pulmonibus egent , ca- 
rent arteria, nempe officina ad vocem elaboran- 
dam , In Teftaceis totum corpus , in guttur, & 
ventrem extenditur , fine pulmonibus , & arte- 
ria; non ergó poffunt vocem ullam infle&ere . 
Pulmones illis non indulfit Natura , quia cor 
negavit , ab iis rcfrigerandum temperato calore 
fanguinis , ex novo aere attracto ; neque afpera 
Arteria dotavit , quam Animali impertivit , ad 
aerem pulmonibus attradtum. introducendum. 
Secundó , quamvis effent in(tucta organis vo- 
cem formantibus illam edere non poffent in» 
aquis non admittentibus congruam illam aeris 
agitationem interpofitam intercorpus percu- 
tiens, ac percuffum, qus voci formandz, necef- 
farió infervit, ut clarius fequenti problemate 
oftendetur. Animalia autem aquis fepulta pe- 
culiarialiqua. refrigeratione indigentia, quia 
non funcexanguia, aerem non reípirant , fed 
aquam , Átque hujufmodi fuat pifces ; alia quia 
exanguiai, ac propterea vix indigentia minima 
refpiratione ob imbecillitatem caloris ; refrige- 
rantur abundé humore illo partibus intercuta- 
neis ingefto per poros , quibus funt pervia , at- 
que hujufmodi fuat Teftacea . 


Mutui Kircheriani 


PGROGILEMA XXMwiÉi 
wel Cur tareant Aüditu? - men e 


Entiunt omnes communiter cum Afriftotele, 

de fenfibus c. 8. Animalia in aquis degen- 
tia fub aquis andire j. quod in qüarto Anima- 
lium evincere , non una tatione contendit ab 
experientia deprompta , nempé ex pifcium fuga 
ad ftrepitum Remorum aquas impellentium : ex 
ipfo incondito fono,qui editur ex induftria ante 
pifcatum;ad eos in retia congregandos:ex Del- 
phinumi preda, quos jam inter retia.conclufos 
Pifcatorum clamor propcllit in litus » ubi vin- 
ciuntur captivi; ex alto filentio in. aliis pifcati- 


. . . | . Y 
. busindi&o , ne vellevi fono pifces fugentür. 


Nonnulli tamen acriter in Ariftotelem fic inve- 
huntur . Ad fenfationem auditus ; ópad forma- 
tionem foni neceffarió req uiritur agitatio aeris 
intercepti inter corpus percutiens , & percuí- 
füum.Quoniam veró hzc agitatio fieri non poteft 
fub aquis , hinc cieri non poterit fonus , multo- 
que minus audiri. Indà fit, ut fi in fundo maris 
duo corpora percutiantur, quamvis ex metallo 
maximé fonoro elaborata non percipitur extra- 
aquas fonus quemadmodum non auditur ingen- 
tium Áncorarum rumor ; cum mari Jactz , faxa 
fundum implentia. contundunt . Neque intra 


aquas audiri poteft , quid extra illas agatur, 


nempé corpore denfiore, aqua fc;licet; repercu- 
tione impulfum aeris agitati , nec potentis ultra 
procedere , fed in fe ipfum reverti, Atque ex 
Teftimonio expertiffimorum pifcantium unio- 
nes , corallia, aliafque maris gemmas, innotuit 
hoc ipfum ; referente Gaffendo : ad altitudinem 
pedum fexaginta immeríos aquis in Gallig por- 
cu non percepiífe tonitrua bombardarum é na- 
vibus explofarum , propterea negandus eft in- 
colis aquarum auditus, cum fruftanea fit poten- 
tia illa, que nunquam ad proprium actum re- 
ducitur . 

Inter hos recenfendus eft Caffendus lib. 4. 
fet. 1. c.11. qui obje&is difficultatibus hoc pa- 
&o fatisfacit, Ad reverberationem remorum fu- 
ciunt pifces non quia rumorem percipiunt, fed 
quia vident oculis agitari , vel ta&u percipiunt: 
undatium aquarum impulfum , ita tonitru alis 
quando pifces in fugam cieri , quia ex aeris re- 
fractione peculiaris aquz commotio impertitur. 
Hinc fzpé non fe fug committunt ex vocibus 


colloquentium , vel propé litus ; vel in ipfis na- 


vibus ; fubtrahuut tamen ícfe, ad leviffimam fu- 
preme aqua agitationem , Idemque Caffendus 
refert Lucium , extremz aqua ianatantem non 
fe fabduxiffe ad ftrepitum piícatorum , fed tunc 
folüm quando ad eum predandum cum filentio 


appro- 


" 


Clafsis Duodecima . 


appropinquabant.Fabulofa propterea exiftimat; 
quae narrànturde pifcibus vivario conclutis ; 
nempé audiro campanule foaitu ad cibum ac- 
curriffe ; uc celebris illa Crafh Murena illum ca- 
prans ex ipfius manibus cum vocaretut. Quod fi 
hzc vera fint, contingebat ; vel quia ex aliquo 
aque motu admonebatur ; quo pacto furdus, cx- 
cufque famelicus manum cibo admoveret fi pre- 
vio figno quopiam non femel percepto illum ex- 
cipere affueviffet. 
[acis hinc indé in contrarium opinionibus 
ancipitem diü fuiffe me fateor de Ariftorelis fen- 
tentia donec illam experientia penitus obfirma- 
vit. Innotuic illa mihi ex curiofis Dialogis Do- 
nati Roffetti;Dial.1.in quibus dum eruditos fer- 
mones interfc commiícerent Edetimegorus;Oli. 


getes & Pandetes:interroganti huic an fonus in- 


tra aquas perciperetur affirmative refpondit Edi- 
temegerus, & experimentü attulit à fe factum in 
mari,immeríus aquis ad menfuram circiter femi- 
cubitalem,expertus fum,inquit,audi(fe me quid- 
quidnefcio quis fine vocis contentione diflere- 
bat; cumque longius aliquantulum à fuperficie 
aures applicuifsem ad poplitem loquturi;cubito, 
& Íemi aquis immerfi voces alta voce prolatas 
percipiebam ; inclinata tandem aure ad pedes 
illius; motum aquas , & fonum quendam confu- 
fum excipicbam. Atque hoc experimento inter 
. colloquendum inferto,concludit,fub fluidis cor. 
poribus auditi , formarique pofse voces, quias 
fluida omnia pofsunt, ut aer crifpari , Sc undare, 
menfura tamen fingulis proportionata corpori- 
bus, quandoquidem ficut in aere ad magnau 
diftantiam vox non auditur , nec fonus , ita in» 
aliis liquidis intra fphoeram cuique conmenía- 
ratam , fonus , aut vox propagabitur . Hinc ma- 
rifefta fit ratio : Cur Pifcatores unionum à Caf- 
fendo relati ; non preceperint tonittua Bombar- 
darum , & cur Anchorarum jactus fuper lapides 
. non fint auribus explorati , Eperientia certumo 
eft:fi quis ere campano perfonuerit inter aquas , 
extra illas fonitum exaudiri non levi tamen di- 
fcrimine propagatum ac fonus in aere editus,ob 
corpus magis denfum , per quod fonus effundi- 
tur. Quamobrem videtur mihi evinci poffe in» 
mari degentibus , & in aquis otiofam non efse» 
potentiam auditus;cum poffit illa ad a&um fuum 
redigi . Nullum de hoc dubium fupereft in Del- 
phino Vituloque marino, nempé in iig manife- 
fté prodente fe organo auditus interiore, ut no- 
tavit Rondeletius : lib, 3. c.5. fitque hoc clarius 
ex fignis ab eiseditis, cum illiciis allecti toto 
capite extra undas porrecto , itinerantes naves 
cemitantur. Non ita dealiis pifcibus philofo- 
phandum, nempéin iis non apparente inftru- 
mento auditionis , ut apparent organa odoratus, 
Multo minus id in. Teftaccis toto corpore im- 


$08 


perfeftis, & referentibus rudem potius , ac in- 
digeftam carnis mafsam , quàm corpus organi- 
cum . Probabile tàmen exiftimavit Ariftoteles 
4. Animalium ; cap. 8. n. 24. tali organo pifces 
efse inftru&tos ; cujus argumentum eft quod fe 
arenis contümulant, cum ferrum admovetur , 
quo capiuntur, Ego tamen exploratà non femel 
hac veritate nullis illa mallei runfionibus fupra 
vicina faxa , potüi exterrere , nequé deprehen- 
di , ea ad illum ftrepitum fe intra fua fepta reci- 
pere, ac teftas claudere . Sed tunc folüm cum 
leviffimo etiam palez attactu tangerentur. Ne- 
gato itaque iis auditu , perfpicaciífimo fenfu ta- 
&us ad noxia, & contraria effugienda, Teftacea 


jiaftruxit Natura , 


Addi & illud poteft , non ad fimpliciter ef- 
fe , fed ad melius cfse Animalis, ut philofopha- 
tur Ariftoteles, deanim. l, 3. c. 11. fenfus ; au- 
ditus, vifus,& odoratus fuifse à Natura concef- 
fos, quamobrem ii non omnibus debebantur , 
fed illis tantummodo, qux motu progreffivo in- 
cedunt, fcilicet his ad alimentum fibi quaritan- 
dum progrefsuris ; & ad ea effugienda , queque 
corum deftructionem molireacur , exploranda, 
erant etiam e longinquo objecta, ad quz acce- 
derent, velà quibus recederent . Et quia di- 
ftantia objecta folus percipit fenfus;vel auditus, 
vel odoratus , vel vifus , hinc dotata his tribus 
fuere Animalia progredentia , non veró immo- 
ti , vel fe vix moventia ; qualia funt Teftacca , 
degentia fub aquis. 


POROOCBSLOBOMeOA CAXOX VIL 


Cur T offe Auimate nullo fenfu fat 
pradita ? 


| Eftam efse Animatam, nemo poteft ambi- 
gere ; eamdem enim femper figuram fer- 
vare proprietas e(t corporum virtute organica 
preditorum , quz in folis refidec Animatis , in» 
quibus in gratiam alterius, Anima operatur 
Arbores , Flores, & Herbas , efse animatas ar- 
gumeunto e(t peculiaris illa figura, per quam di- 
Ícriminantur ad invicem.Ita in Cochleis fepcum 
illud Teftaceum eft animatum , quia ficut ofsa 
ja nobis, ita illud totum fimul eas circumveflit; 
eademque femper figura lineamenta prafefert. 
Hoc fuppofito curiofum eft inveftigare: cur vita 
Animalis viuens , & niutritione crefcens , fenfu 
tamen omni deftituatur. 

Senfus omnis ex Ariítotele fenfum tactus 
fupponit, quo deficiente, deficiunt etiam eu» 
ftus , auditus , & vifus, Teftis ergó tactu caren- 
tibus, quantumvis animatis nullus alius fenfus 
eft affigendus . Eas tactu carere , oftendit expc- 
rientia ; fi enim pungas , tundas , igne torreas, 

nul- 


309 
nullum in iis fenfationis fignum experieris, vel 
occlufis Bivalvibus,vel accelerato motu in Tur- 
binatis, nifi quatenus offenfa ipfum afficit inclu- 
fum animal ; Qualia funt in aliis viventibus fen- 
fitivis ofsa , talia fuat fepta in Teftaceis, nempé 
utriufque fenfu carentibus , ex parili utrobique 
ratione, quam affert Ariftoteles; de Anim.c.1 2. 
Conftat, inquit ille; Ta&us temperamento quo- 
dam, mediocritate tangibilium qualitatum:cum 
autem Ofsa , ficut & Teftz , fint nimis terrea , 
adeóqueà mediocre temperie, tactui necefsa- 
ria , nimium diítantia , hinc utraque tactu funt 
deftituta. 

Examinandum tamen fupereft : quo pacto; 
& qua via communicetur Tefítis alimentum , ut 


creícant ? Curiofus hanc indagandi , inveni fa- 


cilé in Bivaluibus, ac feré in Univalvibus om- 
nibus non Turbinatis. Partibus enim viventis 
in eorum fingulis adharentibus Teftis , non fe- 
cus , ac fructus , & filiqua fabae inclufa, vel do- 
mui fuz teftudo, dubitari non poteít. per eam. 
viam alimentum corrivari Teítz , ut crefcentzo 
Animali, crefcat & ipfa Animalis tefta;cjufque 
bono commenfíurata . Dubitanti camen mihi ; 
num in ipfa etiam Turbinata corrivaretur, cona- 
tus eft omnem dubitandi rationem auferre Scri- 
ptor; inter Recentiores non ignobilis, affirmans: 
horum etiam carnem teftz inhaerere in profun- 
diore parte Cochlez ,qux fípirarum centrum» 
nuncupatur. Quia tamen in ferenda fententia, 
de corporibus naturalibus, confilia petenda funt 
non ex mente fola , vel propria , vel aliena , fed 
in confultationem , & ipfi fenfus vocandi , fum- 
mo ftudio , femel atque iterum inftiti , ut hunc 
ar&tiffimz conjunctionis nodum deprehenderem 
& infpectis ad ultimas fibras multis Turbinatis 
fpecie diverfis ; in una tantüm potui illum dete- 
gere ; folufque mihi obviam fuit nexus ille , qui 
in Ovo putamen V itcllo maritat, intercepto hu- 
more illo , quod albumen vocatur. Hinc nor» 
amplius anceps fui quin affirmarem in Turbina- 
tis, nullo alio nexu copulante Teftam cum Ani- 
mali , nifi humore viícofo ex illius poris exu- 
dante , humore ipío Teftam nutriri, fefe ad exi- 
gentiam Ánimalis accommodante . Neque à 
veritate abfonum videtur addere: ipía maris 
aqua quafi la&e , ea enutriri, docente expe- 
rientia : Arbores longé magis excreícere irriga- 
tis aqua ramis, quàm alimento ex Terra per ra- 
dices attracto , quod planius fit in Coraliis , fu- 
coque marino , erumpentibus ex duriffima fili- 
ce hifce plantis , nulla prorfus radice infixis, fo- 
laque maris aqua per poros undequaque attra- 
&ta enutritis , 


. Mufzi Kircheriani 


PROBLEMA XXVIL 


Cur Teffacea y terra Vegetabilibus non ab- 
Jfmilia , nec urva y'nec mortua edorem 
ullum diffundant , ut. Plurima 
Vegetabilia . 


ON abfimilia Vegetantibus in terra effz» 
N Teftacea, alibi cum Ariftotele adnotavi- 
mus , nomen propterea Plantanimalium fortita. 
Jam veró , quamvis ad firmandam fimilitudi- 
nem inter duo , non requiratur perfeciffima, ; 
& univerfalis proportio inter ea omnia, quae 
poffunt ad invicem affimilari; ex eo tamen , 
qnód fint affixaloco, ibique alimentum attra- 
hant, neceffarium ad vitam, & ad incrementum; 
dici poffent Plantis non diffimilia. Non erit ta» 
men abs re hic indagare , cur nullum unquam. 
reddant odorem , ut plurima vegetantia ? 

Problema fuit hoc ab Ariftotile inftitutum 


 difquirente fect. 13. art. 4. cur ex nullis fpecie- 


bus Animantium fivé Aquatilium , fivé Terre- 
ftrium odor ullus emanet ? Quamobrem prodi- 
gii loco cenfetur folam Pantheram fuave quad- 
damolere, reliqua Animantia allicientem ad 
fefe? Supponit igitur primó. Foetorem in» 
Viventibus ex cruditate alimentorum incocto- 
rum provenire, probatque affertum primó,quia 
fudoris excrementum in zegrotis nonnullis; zza- 
le olet , undé morbo maxime vitiantur , qui tales 
effe non folent , non alia fané de caufa , nifi quia 
in fanis corporibus excrementa funt fufficien- 
ter concodtà , non veró in infirmis . Hac fuppo- 
fitione , via fibiinftrata , progreditur afferens ; 
Animalia omnia , qu& carne conftant , aut cor- 
pore , carni zquiparato , ut Pifces ; Teftácea- 
que , utpoté humido affluentia , non poffe ali- 
qua excrementa fatis abundé concoquere , at- 
que ex his ; dum vivunt , foetorem exhalari , & 
quidem-$raveolentiorem , cum poft mortem» 
putrefcunt. Hinc pellis , & offa humore caren- 
tia foetent nunquam.Hinc planta , ut plurimum 
nil grave olent ; vel quia excrementis deftitu- 
t , vel quia conftantes calido , ac ficco tempe- 
ramentQ , ea concoquente , quin potius, odoris 
& aridis qualitatibus difluunt ; quibus pretium 
[ecit llominis avaritia intenta ad eas in Syriam 

ufque , & Arabiam, Regiones Sole , & calore» 

torrentes , inquirendas, & per orbem univer- 

fum difpertiendas . 


PRO- 


- Clafsis Duodecima. 


PB.R O;.BIE M.A XXVIIL 


Cur diutiàs quam Piftes extra Aquas 
vivant ? - 


Ifcibus Elementum Aquz alimento eft, ut 
cxteris Animantibus Aer. [Inde fit ut Pi- 

Íces ; vixaquis extracti intereant, ficut Aves 
aere private .. Conveniunt cum Pifcibus etiam 
Teftacea , qua tamen non tam citó moriuntur, 
fed.ad dies aliquos vitam protrahunt nempé ad 
quadraginta , ut Ionftonus, imó , ut alii teftan- 
tur ad 5o, ut Purpure. Velquia/zcco fuo alun- 
tur , vel quia humorem imbibunt ex mari, ad 
eam meafuram ex Vorimio,ut poffint ad tantam 
dierum longitudinem vitam extendere , quod 
tamen é contrario deberet accidere , cum cer- 
tiffima Ariftotelis obfervatione conftet: exan- 
guibusAnimalibus breviorem effe vitam, quàm 
fanguine przditis : ( mole tamen corporis. ali- 
quando in iis fupplente defedum fanguinis ) 
Ratio ejufdem eft , quia ad longiorem vitaan 
protrahendam requiritur humidi temperies ; 
qua carent Exanguia , quare fi apes, licet exan- 
gues, diutius vivunt, quàm alia nonnulla , pro- 
venit ex hoc alimeato humido, ac pingui, quod 
exuguntex melle; Teftaceis ergó exanguibus 
deficere prius deberet Vita,quam Pifcibus,qui- 
bus fanguis per venas decurrit. Nihilo tamen 
minus; ficuti verum eft in aquis diutius vivere, 
quz fanguine afflunt , quàm quz carent , ita» 
veritati confonum eft extra Elementum illud 
minus vitam protrahere. Duabus, ut ego ar- 
bitror rationibus potcft veritas ifta fulciriquas 
antequam proferam, fupponendum: Vitanio 
confiftere in temperie debita humidi,& caloris, 
undé maícula Aaimantia , utpote foeminas ca- 
lore excedentia , vitam inlongiüs provehunt ; 
.nec fecus, ac in Rubro mari , calore ferventisfi- 
mo, ad immanem magaitudinem excrefcunt 
"Peftacea . Huic ergó Baü innititur. ratio , 
quam primo loco attulit Ariftoteles de refpir. 
€. 10. D. 7. dicens ; hoc evenire, quia Exanguia 
temperamento minüs calentia minore iadigent 
refrigeratione, exigentibus illam in majore co- 
pia jis, qu fanguine abundant, nempe calore 
in jis potentiore ad humidum, quo conftant ab- 
fumendum, atque hoc deficiente, fequitur cor- 
ruptio. Depromi poteft alia ratio exjis, qui- 
bus fatisfacit quafito Philofophus , cur Palma, 
Cupreffus , alizque robuftiores.plante diutius 
vivant , quàm Animalia fentientia ? Nempé: 
quia babent pinguediuem , Ó» "vifcofftatem , c 
ffcc& ,. Gv terreffres exiflentes , tamen non. ba- 
bent facile ficcabile bumidum . Hinc manifefte 
infertur Teftacea extra aquas vivere diutius 


51O 
poffe , quàm pifces ; utpote magis imbura qua- 
litatibus humidis , & vifcofis perfecte exicca- 
tioni reü(tentibus mags, ceauitfiio calore len- 
té humidum exiccante. 


PROBLEMA XXIX 


Cur Echini ,fez Marini Erinacei Dentes ba- 
beant y Ó* Qva, numero quinario 


difparia ? 
Dye Problema iftud ex Philofopho lib. 


4.Cap. 5. Animalium , quod quàm faci- 
le perceptu eft, tam obfcura videtur mihi ref- 
ponfio, qua ipfe fibi facit fatis. Supponit ipfe 
noanullà, quorum primum eft. Echinorumn 
Ova quamvis dicta,re vera tamen Ova non,» 
effe, fed pinguedinem quamdam ex bona nu- 
tritione genitam; Secundum; Animalia omnia 
Obftreacea in aliqua corporis parte certa Ova 
geftare,OvisEchinorum non abümilia:Tertium 
habere hac in fe ipfis figuram fphoericam , ac 


tandem non poffe Ovum geftare , quod conti- 


nuó toto corpore diffundatur , eique aptetur , 
fed quemadmodum reliqua Animanria , multa 
Ova in aliqua corporis parte geftare . His fup- 
pofitis refpondet problemati; cur Echini Ova 
habeant quinario numero imparia ; quibus pof- 
fit delineari figura quinque laterum , fi ex uno 
ad aliud extremum lines ducerentur ?. Sic er- 
gó difcurfi progreditur 

|». Sphoricumeffe debet Echini corpus; Ova 
ergó geftare debet oumero imparia. Ergó cum 
id commune omnium/ft , proprium autem illius , 
uempe Echini , ut glob: /peciem gerat , ova nu- 
mero impari ffnt neceffe ef , Probat autem illa- 
tionem , quia fi numero effent paria, cum fint 
ita rotunda , deberent totidem in uno , ac in» 


. altero latere geftare , in ambobus ergó lateri- 


bus effent Ova, fed non debent in ambobus ge- 
ftare , ut in fecunda fuppofitione przemiffum cft, 
debent ergó numero imparia geftare .. Jam ve- 
ró: tria effe non poffunt, quia nimium effent 
diffita inter fe nec debent quinarium excedere, 
quia continuatum Ovum cefformarent ; & quo- 
dazmodo unum , inquit Ariftoteles, er20 , &c. 
Atque ex hac illatione, ita obfirmata refert 
proportionem , qua inter Ova, Ventres , ac 
Dentes Ánimalis debet intercedere , quamo- 
brem nec quinarium excedunt, nec numero 
minore abeo recedunt. 

Intimas rei fibras , altius perícrutarer, 
Ariftotelis ratiocinatione non omnem mihi du- 
bitationem auferente , nifi plané perfuafum ha- 
berem , immediatam nonnullorum effectuum 
caufam nullo pa&to innotefcere. Excedit hu- 
manam intelligentiam ignavig mancipatam, 

Div. 


STI 
D. Auguftinus de Civit. Dei. 7. c. 9. inquit, 
& quàm fublime fit, fuisé lateribus veritatem 
ex rerum caufis, eruere , nobiliffimus Virgilii 
verfus teftatur : Felix , qui potuit rerum cognao- 
fecere caufas . Quamobrem ficut fruftraneo la- 
bore quazritur: cur trifariam partita fit frons 
omnis herba , quz trifolium dicitur : & cur fio- 
res nonnulli quinque , alii veró fex foliis ve- 
ftiantur , ità omnem ingenii conatum cludit, 
indagate : cur geftent Echini Ova quina divi- 
fione partita, Melius profectó veritatem dcte- 
git , qui dicit, quinarium implere , quia neque 
quatuor , neque fex , voluit effe Natura, quo 
pacto Ovidius Decumanum flu&um defcribens 
inquit . 

Pofferior nono eff , undecimoque prior . 

Naturz opera indagantes , neque omnia, 
debent ex incuria pratermittere , neque fingula 
ex merito fcrutari , & quando nihil melius oc- 
currit,pro ratione fufficit ad oftendendas rerum 
fuarum afduentias ex ideis , & tariis fuis opu- 
lentiffimis , ca depromere, quz ad Mundi or- 
natum , ex tanta partium varietate conflatumos 
poffint abundé conducere . 


P.-R-O BVUL'ESNDASOUXSOXS 


Cur Turbinatis Cocbleis Auri admotis , vi- 
deatur. fibi quique Maris fufurrum 
excipere . 

Redula nimis facilitate circumfertur, ip- 

fnm maris fufurrum aure percipi , Turbi- 

nai4 Cochlea auri admota quafi hzreditaria, 
proprietate infonent ipfe Teftz non fecus, ac 
ex odorata radice fructus fuaviffimà olens, ab 
aliquibus plantis progignitur. Vulgaris plane 
error vcrarcputans , quà per fenfus apparent 
non ante ad examen vocata; qui ut ab omnibus 
deprzhendatur . fatiscft indicaffe , fufurrumo 
hujufmodi non exaudiri folàim admotis Co- 
chlearum Teftis , fed quocumque alio corpore, 
aurem occludente , fic docente quemlibet ex- 
perientia. Ad caufam hujus effc&tum afferen- 
dam. diftinguenda funt duo genera corporum 
porentium hujufmodi fufurrum ciere. Vel enim 
concavum , & inane eft corpus , vel tale, ut ali- 
quo paco poffit externam auris Cochleam oc- 
cludere , impedita fenfatione auditus? $i Con- 
cavum, & multo magis Turbinatum eft corpus, 
ut Cochlez quamplurima , enuncio auditumo 
fufurrum effe fonum reflexum , ut Echo , in» 
Concavo corpore editum ex aeris repercuffione 
qui femper agitatus contorquetur , & ex inter- 
nà ipfius corporis fuperficie refilit , aut aeris il- 
lius , ex aurc ipfa tranfpirantis , quz tranfpira- 
tio vix revocari poteft in dubium ; quamvis 


Mufzi Kircheriani 


enim inter Cochleam internam , & externam 
Auris nulla detur communicatio apparentis 
meatus ( errante Alcmeonte, ut notat Arifto- 
teles ; cum docuit, Capreas refpirare per aures; 
cum hz fint organa ad audiendum fabricata, , 
non ad refpirandum )  Cartilago tamen quz in . 
tympanum extenditur ambas dividens Co- 
chleas tenuiffima eft, maximeque porofa; ut re- 
liqua omnia corpora,ex quibus propterea, ut 
notat Hypocrates, continui emanant effluxus 
fenfum effugientes ; per illam igitur Cartilagi- 
nem poteft halitus aliquis tranfpirare ex parti- 
bus internis tranímiffus . 

Confirmatur hoc , Quia tympanum poteft 
diffringi noníolüm impetu externi aeris vio- 
lenter nimium agitati , quamobrem magnus fo- 
nus aurem obtundit , fed etiam ex Aere inter- 
no , quando non pote(t hic confueta facilitate, 
per poros Tympani tranfpirare . Idem Urina- 
toribus contingere folet fub aquis non valenti- 
bus totum aerem internis vifcerum cavitatibus 
inclufum , ore exhalare, aer ipfe continetur 
non finé magna violentia mufculorum non di- 
ftantium ab aure habente magnam affinitatem 
cum Ore ; atque ex hac violentia excitatur ca- 
lornovufque halitus ex partibus calefactis ; qui 
aditu non patente, neque per os, neque per 
aures , partem debiliorem difringit ; nempe 
Tymmpanum. per cujus poros in exigua fatis 
menfura poteft exhalari. Ex hac pariter trafpi- 
rationc provenit fufurrus fi quocumq; tandem 
corpore aurem obturante, tráfpiratio illa impe- 
ditur , & quidem có majote fufurro , quó den- 
fiuseft ipfum corpus; fic obturata aure linco 
panno non duplicato , vix aliquis fonus percipi- 
tur , multus tamen , ac magnus , fi, non femel 
complicatus pannus illam occludat . 

Atque ut hoc clarius pateat, fciendum eft: 
inipfoauris organo externz Tuba, feu Co- 
chlez internam aliam Cochleam é diametro 
collocatam refpondere , & in hujus vacuitate» : 
contineri aerem innatum , fed immobili ex 
fententia Ariftotelis, 2. de Anim. cap. 8.ut 
melius fieri poffit jfenfatio auditus ; ( quem- | 
admodum in oculo , ut vifo fiat , nullus debet 
color ineffe,qui fpecies inficiat ab objecto tran- | 
fmiffas , alioquin adulteratum obje&um aliam 
à fua formam indueret) attamen quia etiam ae-.— 
re ventisagitato fonum percipimus, exiftimo - 
cum non paucis ; immobilitatem aeris ab Ari- 
ftotele affertam, nihilaliud fignificare, nifi con- 
tinui aeris effluvium, cavitatem illam implens; 
cum non poffit percipi per auris fenfationem » 
nifi detur fpatium aliquod aere oppletum, utpo- 
té opportuno medio ad fenfationem , quamvis 
aliquam crifpationem , & undationem excipiat 
intra Cochleam przdictam contortus i impul- 

uim- 


Clafsis Duodecima. 


fu impreffo ab externo aere in contiguum tym- 
pánum , aut per continuum aeris ejufdem efílu- 
vium corrivatum per canaliculü palato Anima- 
lis infixum, cujus argumentum eft ficca tuffis , 
quam percipimus , cum aures irritamus, fcilicet 
compreffus aer internus verfus afperam arteriam 
Íe proripit ; & auris Orificium vellicans; provo- 
cat tuffim . 

Quod (i ille aeris motus non femper aure per- 
cipitur;contingit id ex majore fenfatione ab aliis 
fenfibilibus potentioribus proveniente; cujuf- 
modi funt ea omnia corpora quocumque modo 
perpetuó commota , ac propterea , ut obfervat 
Ariftoteles , Probl. de voce, & fono fe&t. 11. 
€. 19. voces melius audiuntur notde , quam inter- 
diz quia cum Sol omnia moveat , notcfes folent effe 
quietiores ; & alibi dicit : fonum mon difceranimus 
nifé comparatione facta ad fflentium . Pari ergó 
proportione in re noftra: Agitatus internus aer 
tuac fiet auditui fenfibilis , quando externi fen- 
fibilioris fenfatio removebitur;quia fenfatio hu- 
jufmodi tunc impeditur ; cum auris corpore ali- 
quo occluditur, provenit exindé quicumque» 
tandem ille fit fufurrus, eó major, quó magis 
organum auditus obtunditur . 

Sic ofcitantibus nobis, internus quidam velu- 
ti boatus percipitur, neque tunc externus fonus 
clare exauditur, non quia externa Cochlea fit 
obturata, per quam percuffi aeris propagatur 
motus , ufque ad auris tympanum; fed quia fpi- 
ritus ore excitatus claudit orificium canaliculi 
ex interno organo provenientis,& aerem etiam 
conclufum comprimit , quo exitum fruftra que- 
rente, & continua alterius aeris refpiratione» 
agitato , non antea exauditum murmur effingi- 
tur. Neque ergó in Cochlearum Teftis excita- 
tur füfurrus ille quafi illis indita fit maris pro- 
prietas ; continuo fufurro immurmurantis . 


PROBLEMA 9 XXXI. 
Cur in Pleniluniis f£nt pinguiores . 


gf  Unaincremento fuo omnium clauforumo 
maris Animalium , atque Concharum 
membra turgerejubet , metaphoricé quidem, 
fed veriffimé pronunciavit Palladius ; cum ve- 
rum fit ; quod ex Grzcis verfibus Oppiani retu- 
lit Lippius . 
(0o—— Cum Luna impleverit Orbem 
Fama refert proprio plenos pinguefcere tetTo, 
Sed cum multivvage decrefcunt cornua Lune 
Diminui graciles , taii funt lege coat]a . 
Hinc notavit Ifidorus : Conchas, & Cochleas 
inde vocatas effe , quia dificiente Luna cavan- 
tur , ideft evacuantur, & minuuntur. Án bené 
ilatafit nominis etimologiain examen vocet ; 


$12 


cui per tempus vacat; abundé mihi eft pro veri- 
tate id afferi , & obfirmata veritate , rationem» 
effe indagandam . Nequé facile eft , eam primó 
intuitu deprehendere; qua enim Lunam inter , 
& Cochleas intercedit relatio? Non crefcit Lu- 
nà incremento molis, & globi, nec majori un- 
quam , aut minori lumine clarelcit , cum femper 
pro medietate corporis, feu zqualem lucis exu- 
berantiam excipiat , fed inflexo ad nos radio , 
Luna fe fpectabilem przebet , & pro majore, vel 
minore apparentia , dicimus , illam modó incre- 
menta lucis , modó decrementa , ac detrimenta 
fubire. 

E contra Cochlez, vero incremento pingue- 
Ícunt , non quidem Teftz , nunquam imminute, 
fed caro intra Te(tacea fepta conclufa, quemad- 
modum pinguefcunt reliqua omnia Animantia ; 
quz perfectó modo nutriuntur . 

Nullo folide rationis fundamento afferitur à 
nonnullis illas curgeícere ex copiofore tunc tem- 
poris alimento ; cum enim illud habeant femper 
in promptu , neque excitato ob novum aliquod 
motivum innato appetitu Ánimalis, opinan- 
dum eít , quocumque tempore pro fui necef- 
fitateconfuetam alimenti portionem illas attra- 
here. Probabilior videtur, & accommodata, 
etiam Teftaceis, Ariftotelis ratiocinatio, inqui- 
rentis de part. Anim. c. 5. cur Echini in Pleni- 
lunio turgefcant . Hi nempé frigidiffimo tempe- 
ramento conílantes , utpoté exangues , ut pin- 
guefcant , non folum indigent cibo , fed calore ; 
& quia cum dicimus Lunam incrementa lucis 
accipere, augetur etiam lucis reflexio, & inten- 
di neceffe eft, ex luce ipfa reftexa calorem , qua 
de cauía dixit Áriftoteles: quemadmodum Sol 
fingulis annis Hyemem , & ZEftatem difcrimi- 
nat ; it2 Lunam fingulis menfibus hujufmodi va- 
rietates efficere, & aufpicatiffimam effe Teíta- 
ceis frigidiffima humorum temperie compacts, 
fentientibus propterea Solis beneficium inter- 
dii , & quidem zftate intenfius ; Lunz veró no- 
&u plenilunii calore iifdem acceptitfimo : addic 
propterea provenire hinc. u£ effate potius ubi- 
que vigent , preterquam in Pyreuff Euripo. Pu- 
gnanttamen contra Ariftotelem rationes non- 
nulle , atque in primis Concharum perfectior 
e(t Conftitutio menfibus intenfiore frigore» 
hyemantibus , non zfítivo calore ferventi- 
bus ; neque certum omninó eft : Lune lu- 
mine augeri calorem , itaut Viventia aquis 
fepulta tantam exinde utilitatem percipiant. 
Et quidem ferenioribus nod&ibus plenilunii , 
intendi frigus experimur . Exiflimavit Pli- 
nius ; Lunam effe quoddam inferiora Vivifi- 
cans , quamobrem dixit: Hoc effe quod terra fa- 
£uret acceden/gs corpora impleat, abfcendeus ina- 
net ; ideà cum 1ncremento ejus augeri Concbyliass ; 

Aaa Car- 


$13 


Cardanus dixit de rerum varietate l. 2. c. 37. 
idaccidere . Quoniam tunt aque , C Limus, 
quibus vefcuntur, attenuantur, Ó» concoquuntur: 
1deo melius nutriunt , Cv calor tunc in illis auge- 
jur , quofét , ut duplici caufa piuguefaut . Exa- 
minandas aliis per otium relinquo przlibatas ra- 
tiones, arridente interim mihi - ratione Caffen- 
di. Idem omninó ille dubium movit, de qualit. 
rer. lib. 6. fe&, r. c. 14. & conatusreddere ma- 
nifeftas illas, quas occultas qualitates vocamus, 
pronunciavit , non aliam ob caufam in Plenilu- 
niis pinguefcere Cochleas , & milia humido 
temperamento conítantia;nifi quia Luna, quam 
fupponit corpus maximé humidum , copiofius 
illis nutrimentum fuppeditat , atque hoc effun- 


ditur in inferiora; cum folis radii ex Lunari Di- - 


fco terram veríus reflexi , poffunt fecum parti- 
culas illas humidi fuperficialis convehere , quz 
in ipfa Luna exiftentes alterantur à Sole ; itaut 
Luxe Luna diffüfa fit miftum quoddam ex cali- 
do , & humido , ac propterea prolifico ; & apto 
ad nutritionem. Totum hoc obfirmat ex eo quod 
experientia compertum fit, à calore non tantüm 
Solis , fed ctiam ignis, medio aliquo liquore» ; 
quafi vehiculo alteri corpori communicato, vel 


per refra&iionem procreari effe&us mirabiles. 


alterationum diverfarum . Quapropter porofa , 
& fpongiofa caro Conchyliorum imbibitur tali 
humore , ad nutrimentum maximé opportuno. 
Hinc Alcmanus Poeta vocans Rorem Luna fi- 
liam , cecinit . | 
Ros Jovis» Luna ut foboles gratiffima nutrit. 
Hinc feptimo Saturnalium Macrobius per- 
pendens: cur Luna lumine carnes putrefcant? 
Refpondet : afferens Quzftionem Plutarci , ter- 
tio Convivalium dicentis: provenire ex hunri- 
do fuprabundanti genito ex illo Planeta incre- 
menta maxime fufcipiente;addens arbores ipfas; 
creícente Luna , vel plena precifas , utpoté hu- 
more nimio pregnantes, ftuppz inftar molle- 
Ícere , ac tineas admittere . ^ 
Atque hic opportune mihi accidit , rationem 
afferre, cur tanti eftimentur Concha nonnul- 
le, colores varios protemporis varietate in- 
duentes . Non quidem ex Sympathia , aut con- 
nexione cum Luna , ut aliqui imaginantur , 
hoc provenit ; fed ex humiditate , plus minufvé 
colores addulterante;&quidem magis acceníos, 
fi hume&entur , at pallore quodam exangues ; 
fi arefícant magis . 


Mufzi Kircheriani 


PROBLEMA XXXII 


Cuy Pigra fflolidague Animalia 
Jfut T efflacea ? 


Igra funt ea omnia Animalia, quz tempe- 
ramento fuo plus aquei terreique imbue- 
runt, quam ignei , & aerei ; ubi enim minor co- 
piafanguinis, ibi copia minor fuit vitaliums 


fpirituum, qui ignis inftar vividiores, magifque - 


a&ivas cíliciunt partes viventis . Teftaceis ergó. 


exanguibus , atque aqua , ac terra genitis piger - 


motus , lentzque operationes funt indita : ad- 
de : iis animatam illam domum , femper baju- 
lantibus , ex illius pondere tardari motum , ve- 
lociorem , ut plurimum , in vermibus liberé 
evagantibus; neque pernicitatem Pifcibus in-- 
ditam , debuit Cochleis impertiri Natura; ea- 
rum enim , quamplurimis plantarum inftar ve- 
Ícentibus, attracto alimento per poros non de- 
buit imponi neceffitas progrediendi ad victum 


quzritandum , neque ut pifcibus dari debuit il- 


lis effugium per motum , quo fe proriperent ab 
infidiis , & voracitate potentiorum ; cum intra 
fua fepta habeant in promptu effugium, ac tuta- 
men. 2s 

Ex eadem inopia fanguinis provenit ftupidi- 
tas illa ; qua illisobruitur Phantafia . Atque ad 
hanc veritatem elucidandam arridet mihi,quod 
docet Philofophus, de part. Animal. lib. 2. 
c. 2.art. 2. ubi querit, melior ne cenfendus fi 


fanguistenax, & pinguis, calidus tamen? Án. 


fubtilis, & frigidus? Refpondetque hunc magis 
conducere ad potentias fenfitivas, atque intel- 


le&ivas; illum veró ad robuftiora membra effin- 


genda; atque proportione confimili id afferit 
de humore illo, quiin exanguibus Animali- 
bus correfpondet fanguini fanguineorum . 
Hinc oritur inter Animalia exanguia ingenio- 
fiores effe plerifque Apes; cum in his , loco fan- 
cuinis infit fubtilis humor , quamobrem con- 
cludi poteft: ftolidas effe Cochleas; quia in» 
his humor fanguini refpondens , minus fubtilis; 
aqua , ac tcrra conflatus, continet folos fpiritus 
potentes eas animare. Cur autem fint cerebro 
vacug , parte iaquam , in qua refidet Phantafia 
fenfitiva inducens ad operandum , ea afferri po- 
teft ratio: Cerebrum ineft Animantibus abun- 
dantibus fanguine;cum enim ipfi frigida fit tem- 
peries , neceffaria refrigeratione per. fanguinem 
adfperguntur;quo refrigerio non indigent exan- 
guia Animalia; cum abundé hoc iis fuppetat; 
vel ex aqua, in quibus degunt; propterea carent 
cerebro , fcilicet parte illa , in qua refidet per- 
fe&a Phantafig potentia , quz reddat eas folli- 


citas ad operandum de part. Animal. c. 7. n. 6. 
PRO- 


Clafsis Duodecima. 


PROSBIL.EM'A XXXIII 


Cur Cócblee T 'effa non exvvantur 
ut Cruflata? 


Ruftatis à Cardano attenté obfervatis , 

lib.37. de variet. rer. quz mollefcunt ali- 
quando fuperiore parte Dorfi , & inferiore du- 
refcunt ( quod equidem argumentum eft ; nun- 
quam hanc exuiffe)atque contra Teftaceis equa- 
liter undequaque Teíftam dureícere , dubium 
movet ipfe: Cur ut Cruftata, ita & Teftacea 
feptum non exvant ? Rationes tres affert in me- 
dium. Prima eft quia Teftaceis vita, breviore 
peryodo definita, tempus non fuppetit ad multa 
Ípolia fibi compingenda ; quamobrem , ea quz 
iis nafcentibus eft pro incunabulo, pro fepulcro 
eft morientibus . Secunda , quia renovata Tefta 
Cruftatis tollitur iis magnum impedimentum 
ad motum , illius pondere retardatum. Quapro- 
pter confuluit illis Natura , longa crura com- 
. pingendo , quibus conatu incumbentia, uteren- 
tur tanquam vectibus ad levanda feipía in mo- 
tum , e contra Teftaceis vix repentibus nullius 
impedimenti eft Teftz pondus ; imó in ea ad fe 
tuendum munimentum habent, fed fuga fibi 
confolunt ipfa cruftata. Tertio loco afferit ad 
Teftam commutandam requiri , illam perfecte 
exficcari, & feparari à partibus humidis Ani- 
malis inclufi ; id quod facilé evenit in Cru(ta- 
tis, que Cruftam arido temperamento habent ; 
difficilé veró in Teftaceis ; & prius quàm Tefta 
fufficienter exficcetur ; moritur Vivens eam in- 
habitans. 


PROBLEMA XXXIV. 
Cur Ballanus fulgore quodam fplendeat ? 


Nter maris prodigia, nulli fecunda eft lux , 
I quam ex fe ipíis Ballani effandunt.P. Atha- 
nafius Kircherus in fuo Mundo fubrerraneo lib.r. 
p. 1. C. 7. dicit: Humorem ipfius fparfum inter 
tenebras videri igneam pluviam,& experimen- 
to à me fxpius inito , vidi fplendeícere , luce» 
non abíimili fulgori Lampyridum quidquid hu- 
more illo fucrat afperfum . Non tamen innata, 
eít Ballanis lux ifta , ficut corporibus aliis non» 
paucis , & Viventibus tum maritimis ; tum ter- 
reftribus non fuit impertita. De cornu affirmat 
hoc Ariftoteles , & de fungo, lib. 2. de Anim. 
& (cimus , emifsam aliquando ex dentibus, lin- 
guis, oculis, vifceribus , pe&ore , brachiis , 
capite , & capillis hominis; Item ex Leone» , 
Equo ; Tauro , Lupis , Canibus , Vulpibus, & 
Serpentibus, & qui curiofus effet, nofcendi 


514 
cafus non illepidos legat eruditiffinum Librum, 
quem de Luce Animalium fcripfit Thomas Bar- 
tolinus : Nobis à mari non recedentibus fcire» 
fatis eft : Dominum de Monconnis Tom. 1. Iti- 
pag.431. vidiffe in mufzo Domini de Flans Ru- 
pella Pifcem , qui dicitur Luna maris magnitu- 
dine cubitali , qui mortuus fulgore coruíca- 
bat, & refertur etiam à Gefnero , & Rondcle- 
tio: De pifc. libr. r5. de pifc. cap. 7. lib. 9. 
c. 61. De Dattilis loquens Plinius ; inquit ; His 
Natuya 12 tenebris , remoto lumise , alio fulgore 
clarere , € quanto magis bumorem babent y late 
in ore mandentium lucere , in manibus , atque in 
Jole , ac efle decidentibus guttis. Idem confir- 
inat Lipfius. 
Dattilus illufvat vadiato lumine Pontum . 
Suppofftus menfa , lumine menfa nitet . 

Idem D. de Monconiis , affervavit ampullam 
plenam humore ex iis expreffo , qui per nodtera 
integram corruícavit ; cumque voluiffet illum» 
ad ftillicidium vocare , lux evanuit. Dominos 
de Viu fcribens ad Dominum Auzout, in diar. 
erudit. 31. mart. 1666. afferic, inveniffe ino 
Oftreis , & Microfcopiis exploraffe tria genera , 
quafi momentaneá,brevique illo fpatio tria ge-- 
nera feü fpecies Vermiculorü:Prizma fuit albida, 
babens utrinque ffagulos 24. aut 25.pedes bifidos, 
ex uno capitis latere apparebat nigra maculas. 
Derfum mile Auguilla exuviis denudate. Secun- 
da rubra , cui fuut plurimae plice in dorfo pedes 
non abffmiles prioribus , oculus 1n capite unus. 
Tertia fpecies variegata,babens caput /£mile foleg 
multo[que cirros pilorum albicantium à lateribus, 
Priores due fpecies ex materia conflant facilé cor- 
zuptibile , x vertmutur in materiam glutinofarn 
C aquofam , qua decidens ex Teffa lucebat fpatio 
viginti fecundarum.. Ejufque lux crat violacea 
non abfimilis fulphuriaccenfo. Obfervavit in- 
fuper tunc Vermes illos corufcare , cum Oftrea 
excuffa , ipfi deciderent , & iritatos, vellucem 
non effudiffe, vel quaii momentaneam, brevi- 
quc illo fpatio una cum luce vitam defeciffe 

Vidit Cardanus in fpinis nonnullis pifcium in 
mari Britanico Scotiz lucem , & carboni accen- 
fo confimilem ad quinque dies fulgore protra- 


| écum:Georgius Margravius hift: nat? narrat 1r 


Pifce , quem Bratilicafes Zzrascapebagm appel- 
lant , feu Jz4jaram ; de Cruftatis Leo Allatius , 
qui ad Licetum fcribens , dixit : ad illorum lu- 
cem potuifle caracteres legendo percurrere. De 
Rubri maris Oftreis /Elianus refert , & dc Pi- 
Íce , quem pulmonem dicunt obfervavit Bello- 
nius , de Lucerna vero cecinit Lippius , 

Efl mibi Lucerna pifcis , quód lingua vefulger. 

Si nocu afpicias , lumiza vera putes . 
Et malatefta. 

Queflo quando d'efiste pi ferena 


Aaa 2 Splen- 


515 


Splende la notte , el'onda pi tranquilla 
Vibra la lingua fua , da cui balena 
Uz fulgor , cbe fui Mar fpe]lo sfavilla . 

Delphini oculos in confirmationem Oppia- 
nus affert , lib. 21. hift. nat. cap. 5. quorum 
oculi in circumferentiam cubitorum decem ex- 
tendebantur, & de pupilla una ex iis 224 za- 
brum , C» flammeum colorem referens à longe tn. 
tenebvofés temporibus inter undas veluti ignis ac- 
cenfus pifcantibus apparet . DeSarmatica Cao- 
chlea prater Tevctum , teftatur Pereus . li- 
br. 24. 

Jam veró tam prodigiofz lucis caufam in- 
quirens przfatus Bartolinus , confütat reliquas 
quz à multis circumferuntur rationes. Atque» 
in primis cuilibet contradicit , qui dum lucem , 
ab Animalibus emanantem , camquam miracu- 
lum admiratur, ejufque Auctorem Deum folüm 
effe fibi fuadens , excludit ab ejus confortio Na- 
turam, Secundó loco contradicit agnofcenti 
hujufmodi effe&um à Coelo; cum hoc fit caufa 
extriníeca univerfalis , & remota, potens difpo- 
nere corpus inferius , illudque alterare ; remoto 
humore impediente , quemadmodum ex Plinio 
novimus ; plantam N.cegretum dicbus triginta 
exficcatam ad Lunez lucem fulgere; & lucem» 
commodare , ut evenit in Bononienfe lapide» 
minerali , Neque fubfiftit Georgii Reifchii do- 
&rina , lib. 10. marg. philof. tract. 2. €- 10. af- 
ferentislucem animantibus communicatam ab 
igne ; hoc enim pofito , poffet ut ignis extingui 
ab aqua. Itaque in examenvocat : An immedia- 
talucis hujufmodi caufa fit putredo , ut afferit 
Arifteteles; quamobrem multa ligna, & pifces 
nonnulli non lucent , antequam putrefcant . Et 
Galenus lib.de affect. miftorum lib.2. de morb. 
Equidem vidi , inquit ; Columbarumffercora , ob 
putredinem accenfa arff]fe . Ydemde Lampyridi- 
bus Eüchius affirmat , de Lampiridum generat. 
Lampyris eff auimalculum , ex ffuppa , fez far- 
mentis natum /fnà dubio propter putredinem ante- 
cedentem, Verüm ita philofophando , obvium 
non eft explicare modum , quoex putredine» 
oriatur fplendor. Exiftimant nonnulli gigni ex 
calore atque humiditate ; nempé hic exfcitatur 
cx humidis denfifque corporibus;ficuti frumen- 
tum ac foenum incalefcunt facilius,fi humefcant, 
quàm fi exficcentur. Quare docet Varo , in cu- 
randis equis ze uagulas comburat flercus in flabu- 
lis cavendum eff . Verüm hoc futtineri non po- 
teft; fi enim in caufa effer putredo , videremus 
in omni parte pinguiscorporis putrefactioni 
obnoxii lucis generationem; & quia nobiliorem 
feipfa effe&dum caufa generare non poteft, in- 
quit Bartolinus : lib. 2. c.3. propterea ex putre- 
dine lux oriri non poteft . Putredo igitur id fo- 
lum efficit ; s; iz fua principia vefoluto compoffto , 


Mufízi Kircheriani 


vel ad minimum à flritia partiun unione laxato , 
latentia lumuum femina ob elementorum mifito- 
nem , fuppre[Ja quidem mon genita libertati fue 


reddat, quo pacto à putredine fejunctis partibus - 


alicujus compofiti infe&a non pauca ex iis femi- 
nibus antea femifepultis generantur ; ptopterea 
non ex quocumque mifto ineft propria miftura 
apta ad fplendorem , Multó minus id dici de» 
Bellanis poteft , quia illorum humor, antequam 
putrefcant, coruícat, imó iis corruptis , . cor- 
rumpitur Lux. 

Excitatur aliquando flamma , & lux , ex at- 
tritu duorum corporum , ut ex calybe cum fili- 
ce , & ex arboribus vento agitatis , zatua dum 
inter fe rami V. reruntur;Lucret.l.5. nem- 
pé motu illo excitata in flammam fpiritofa fub- 
ftantia ; fic confricatis equis , & éx eorum pelle 
fublatis fuliginofis excrementis , porifque cutis 
apertis evaporant fpiritofz partcs in fcintillas, 
quemadmodum ctiam , cx Felis pelle. lia in» 
puella quadam , inquit ; Faber pall. fparg.c.14. 
obfervaffe fe dum pectine crinem evolueret , 
deciduas in ejus finu fcintillas , quafi cadentes 
ftellulas ; quo portento Puella perterrita , deli- 
quium fubitó paffa eft, mox animo erecta , ubi 
ab eodem Fabri portenti caufam excepit. Ve- 
rüm hzc etiam caufa extranea eft ; neque affer- 
ri pro Ballanis poteft fulgurantibus, etiamfi nul- 
]um patiantur attritum . | 

Suppono propterea, quod afferit Bartolinus 
in fingulis corporibus lucem aliquam contineri, 
concludique à generante . Sei producente con- 
genitam , quemadmodum in filicibus; inquit 
Virgilius. ZEneid. l. 61. 

Quaruntur femina flamma . 

Abffruja in venis filicis . 
Quz pro opportunitate loci ; temporis , & con- 
ditionum fe prodat ( pretermiffa hic quzftione, 
utrum actu , vel virtute ; flamma , illa continea- 
tur) & nono Problemate idem Bartolinus affe- 
rit hanc obfervaffe , velin ipía maris aqua , ex 
qua edu&o ftrophiolo ; aquis immerfo , no&u 
crumpebat fulgor ; quod ipfi argumento fuit, in 
ea imbibitum effe humorem oliginofum , ful- 
phureum , falfumquc facilé abeuntem in flam- 
mam , qua de cauía dixit Sect. 23. Probl. 15. 
Aqua maris difficilius ignem fuffocari . 

Inditis ergó ; & immiftis faxo ; quo generan- 
tur Ballani nitrofis fulphureifque fpiritibus,quod 
euinci poteft ex co quód ferro in frufta conci- 
fum , mineralem odorem exhalat quafi cornu in 
igne ufti : dicendum e(t, Ballano ipfi immiftos 
effe hujufmodi fpiritus,eodemque aquis educto; 
& fublato impedimento denfi,& frigidi ambien- 
tis cos facilé erumpere, & quia ex conftitutio- 
ne Naturz facilé concipiunt ignem, vel ex tenui 
calore aeris; per quemtranfeunt ; velex motu 

ipfo ; 


Clafsis Duodecima . 


ipfo, quo tranfpirant ; accenduntur , & lucent, 
co pacto quo fuper ceemeteria;& cadavera pen- 
dentia ex patibulis, ignis ille apparet, qui à 
Meteorologicis dicitur: /gaisfatuus , Cv ignis 
lambens , compactus fumofitate fubtili, & ex- 
halatione vifcofa, ex ratione confimili accenfa . 


PROBLEMA XXXV. 


Cur 12 tanta colorum varietate , quibus Co- 
Ccblea pinguntur , Ceruleus nunquam 
appareat ? 


Olor , vulgó dicus Cyaneus , vocatur 

etiam Ultramarinus ; vel quia, ut exifti- 
mat Brafavolus apud Bernard.Czfium de mine- 
ral. l. 2. fect. 5s. num. 23. intenfior eft illo, qui 
apparct in mari tranquillo , vel quia ultra mare 
quzrendus eft , ut placet Falloppio . Imó à La- 
tinis dius eft Cefius, & Cerulens , ut notat 
in Commentariis fuper Martialem Perottus , ex 
eo fortaffe , quód cum czleftis fübftantia appa- 
reat , vix interra , nunquam , vel rariffime re- 
periatur in mari. Verüm quacumque tandem 
fit nominis Ethimologia , illud certum eft , mil- 
lenas inter Cochleas, & Conchas ; quasex di- 
veríis maris finubus potuit mihi expifcari ami- 
corum induftria, & amor, & ex omnibus quas 
in tot Mufzis infpexi , afperías maculis , varie- 
gatas , te(fellatas , infe&tas tinturis innumeris , 


fafciis , & coloribus pigmentatas; nullam un- 


quam deprehendi, quz fe oftenderec , Czru- 
leo picturatam . Quamobrem rationabile dau- 
bium me occupavit, ac impulit ad indaganduim: 
cur color hujufmodi in Conchis nonappareat . 
Non melater indaginem colorum effe om- 
nium Pbilofophbie partium difficillimam , ut Sca- 
liget adnotavit : contra Card. fect. 10. temera- 
rium tamen non eft circa id philofophaci;squod 
eft difficileexploratu, atque ut alibi diximus : 
fterilis eft voluptas contemplandi Naturz opes; 
ubi ad illorum caufas indagandas non progredi- 
tur ratiocinatio. Igitur antequam ad Officinam 
coloris czrulei iter infternamus , ne à re&o tra- 
mite aberremus , obfirmanda funt nonnulla, , 
quibus altero veluti pede poffimus con(iftere» , 
altero felici tramite ad terminum ufque pro- 
gredi. Rejecta igitur primó , ut falfa fententia 
Epicureorum , atque Athomiftarum , qui in» 
abfentia lucis , negabant effe corpora colorata; 
affero cum Perypateticis: colores luce quidem 
detegi , nontamen femper luce generari. Sunt 
hi fzpiffimé qualitas inhzrens , permanens pro- 
priaquereicolorate. Propriam dixi, ac per- 
manentem, cum aliquando accidentalis fit ex 
diverfa commiftione proveniens , atque ex me- 
ra difpofitione partium divería ; color unus 


$16 


abeatin alium , omninó oppofitum , ut in pre- 
clara experientia, tunc adnotavit Boiles, dco 
color. par. 3. c. 14. cum per vitrum abrafo ni- 
grooffe in ftamina tenuiffima diftracto , illorum 
maffa apparuit alba , non fecus, ac papyrus ip- 
fa, & cxruleus pulvis, flavo commiftus, ii» 
viridem colorem evafit. Aliquando etiam ac- 
cidentalis eft, quia agente extrinfeco poteft fa- 
cilé variari. Itamutatur color in Claybe iguti 
attemperato , abiensex auro ad rubeum , ex 
rubeo ad violaceum. Ita admotis igni Conchis 
Pecinibus, przclariffimis coloribus infectis, 
vidiego, colores evanefcete , & purpurinis , 
flavis , & violaceis fubftitui colozem pallefceu- 
tem , &cinereum. Qna de caufa Ariftoteles , 
Íect. 18. Probl. qu. 1. innuens colorum mate- 
riam : Porró , inquit, que tinguutaur omnta co- 
lores à tingentibus fumunt , mulla. enim floribus 
e terra nafcentibus , Óx radicibus tinguntur , c 
corticibus , C» lignis , Cv foliis, c frutlibus ; 
praterea multa terra , multa fpuma , multa c 
atramento y quim ettam nonnulla Animalium fuc. 
C&is » alia "viuo, quadam fumo , alia. lixivto, 
multa marl , ceu pilt maritimorum s etenim bi à 
mari rufi evadunt 5 &v alibi , ultimi bujus effe- 
Gus caufam Inguirens , dixit. Utrum , quia» 
mare fua falfugine calidum e fquallidum eff, ta- 
le autem quodque pilos conficere vufos potefl , ut 
lixioia , aut auri ptg mentum . Ut nono capite 
advertimus, de coloribus in univerfum loquen- 
tes. Átque mutationis hujufmodi fiunt in colo- 
ribus ; quibus dclibuta eft fola fuperficies, ut 
inductione fructuum , calore Solis ; ac tempe- 
ftate maturefcentium , ibidem adnotavimus, & 
in ipfo calybe, ut viola colorato , manifefté ap- 
paret, fi per medium frangatur . Advertea- 
dum fecundó, colorem permanentem proprium 
utin gemmis , quem Íemper videmus rubruma 
ia Pyropo , viridem in $maragdo, cxruleuai 
in Saphiro, provenire precipué ex admiftione 
humorum materizque aniverfe , quibus com- 
ponuntur, aut aluntur. corpora colorata, vcl 
fint Mineralia, vel Gemme , vel Glebz, vel 
Vegetabilia, vel Animalia. 

Quz autem fiat magifteria, alterationes 
conco&iones , virefque Naturz , in hoc opere 
nobiliffimo pingendi , diximus arcanum effe fo- 
lis Angelorum intelligeatiis pervium , cüm toc 
ipfa , actam varia finc gradunumero , & exccl- 
lentia , quàm multi colores diícolorefque tin- 
&urz funt , quibuscreatz fubftantie apparen 
infe&z. Poffe ramen à nobis principes caufx 
agnofci, quibus Natura utitur , tanquam arti- 
ficibus ad corpus omne coloribus imbuendum . 
Perfuafum fibi voluit Paraceltus , idque in exa- 
men vocans , juxta artis chimicz magifteriumo 
agnofcendo in rebus omnibus tria celeberrima 

Aaa 3 chi- 


57 
chimica principia : Salem , Sulphur, & Mer- 
curium , fcilicet Salis nomine fpiritum acidum 
corrofivum ; Sulphuris veró fpiritum ficcua, 
ac penetrantem , ac tandem pro Mercurio , va- 
porem humidum , ac tenacem , docuit : colores 
omnes ex ale prodire ; quaudoquidem Natura, 
colores protrabit ex fale , cuique fpeciei dans il- 
lum; qui ipf competit , tandemque concludit : 
itaque quippe rerum omnium corpora cognofcere , 
vult , buic opus eff , ut ante omnia cognofcat ful- 
phur 4 qui deffderat noviffe colores , is fcientiam 
iflorum petat à fale 9 qui fcire vult virtutes is 
Jerutetur arcana Mercurii. Sic nimirum funda- 
mentum bauferit mifleriorum in quolibet crefcen- 
ti indagandorum , prout Natura cuilibet fpeciei 
ea ingeffrt . | *T 
Alii figuram corporum Sali tribuentes , ut 
dictum eft Problemate XIII. colorandi faculta- 
tem proprio fulphuri tribuunt, hoc eft alteri 
ex principiis componentibus mifta , in qua fin- 
gula poffunt refolvi. Neque fallax meojudicio 
eft argumentum ab experientiis depromptum , 
atque nealibi expofita , iterum prodeant. ino 
Ícenam , audiamus Chimicos philofophantes 
ad experimentum Febu rii Chimici Anglie Re- 
gis ; qui :/alem T artari lixivium , eo ufque pro- 
vexit , uL 1n vitrea cucurbita fublimando, alté 
exurgens germinatiffrimam ouam (J£ colorem ex- 
ceperis ) mira. /Fmilitudine referret . Quid er- 
gó mirum ( ipfi dicerent ) fi una cum Vu figu- 
ra, Vus color non gignitur ? Pendet hic ex íul- 
phure ; illa ex fale. Primum maximé fpiritofum 
fubrileque ad omnem fegregationem , vi ignis 
effectam , fefubtrahens, totum evanuit in tar- 
tari calcinatione , alter veró conftans parte» 
magis terrea , ac pingui fubíidit in cineres. 
Siratiocinationem hanc longius protrahe- 
rem , extra propofitum argumentum abduce- 
rer, nequecurfim Auctorum fententiz in di- 
verfa difltra&z exigi poffunt ad trutinam. Imó 
ut advertit P. Bartolus : Del Ghiaccio fperien- 
gà 21. Imprefa dalle piz celebri Academie de, 
Letterati , €be oggidifrorifcono farebbe : l'appli- 
car concordemente per alcun tempo l'ingegno , e 
la mano intorno à quefla fola fpecie di lavori, 
cbe tutta é della vvirti formatrice de fali , facen- 
done ogni po[fibile varietà di f[perienz.e vettifícate, 
e/fcure . E ne barebbe il Mondo non fenza gran 
merito .e pari gloria degli Autori , una delle pit 
Jplendide , e mifleriofe parti della Filofophia na- 
4urale . In re noftra fatis eft fcire. Colores mul- 
tos ex Salibus profilire, quod curiofis experi- 
mentis intimé profpexit Boiles. Percurrat no- 
Ícendi cupidus eruditum tractatum , quem de» 
coloribus infcripfit , cum ab inftituto meo ma- 
ximé alienum fit ab aliis evulgata in has pagi- 
nas transferre ; fed illud folüm inquirere , quod 


Mufzi Kircheriani 


aliorum calamus non recenfuit , nempe: cur cx- 
ruleo colore non appareant Cochlez depictz ? 
Antequam cominus rem attingam , przmitto id 
quod contra Paracelfum Boiles idem advertit; 
Exper. 27. 28. Nempé , univerfalia principia, 
ad obfirmandam veritatem indagatam , inniti 
experientiis non poffe ; adeóque fales non fuffi- 
cere ad generationem colorum ;, cumhi , pen- 
deant à Natura corporum fingulorum, quz pin- 
guntur à falibus, quod evidenter oftendit; 
quando uno codemque fpiritu acidi falis flores 
nonnulli crocei coloris fubalbum induerunt ; & 
croceus flos Rubbizx evafit in rubrum. Sic ea- 
dem vi exficcativa ignis colore rubeo lateres 
imbuuntur , cinereo lignum , croceo plumbum; 
ferrum violaceo , quod San&o lfidoro argu- 
mentum prebuit exiftimandi colores perfici po- 
tilis calore , quamgenerari , ideóque ait . Lib. 
1 9.Orig.c.7. Colores di&li funt quod calore ignis 
vel Solis perficiantur . 

His przlibatis ; progrediar ad examen colo- 
loris cetulei. Apparethic nativus in Fructi- 
bus , Floribus , Herbis , Liquoribus; Avium, 
Pcnnis , atque Lapidibus, non tamen in teftis 
Teftaceorum , faltem non in eo gradu tin&ture 
exuberantis, ut in Floribus, Pennis, Lapidi- 
bus; atque, ut hoc arcanum Nature intimé per- 
fcrutetur pulcherrimus eft in Saphiro , Orien- 
tali gemma , quam Indi Calecutani , Canano- 
res Zeilani , & Peruani ; apud quos generatur ; 
Nilaum appellant ; apparet in lapide Zaphirino 
vulgà dicto Lapislazulo , aut T urcbina. Atque 
hujufmodi lapides, tefte Plinio Theofrafto ; & 
Difcoride Au&oribus eruditiffimis, & accura- 
tis Naturz indagatoribus , gignuntur in Metal- 
lorum fodinis, ac przcipué cupri, auri; & ar- 
genti ; quod adeó certum eft , ut. Agricola fi- 


enum infallibile dicat auri , vel argenti ibi effe, - 


ubi czruleus apparet in terra , Ec quia Zaphiri- 
nus venis auri vel argenti femper internitet , 
Mefues illum iater ftellatos lapides numeravit; 
Lib. 5. dere metall. Ità in Silefi Oppido,quod 
Golderbergum à vicino monte auri ferace di- 
cunt , perfeGiffimus gignitur. Prope. Cyprum 
ja cavernis,maris impetu excavatis refert Agri» 
cola una cum feracibus metalli venis gigni. 

Jam veró fi in folis metallorum Fodinis; & 
non alibi generanrur lapides ; cxruleo illuftra- 


ti, dicendum conicquenter eft , ineffe ibi ma- . 


teriam , aptam ad calorem hunc producendum, 
cui à raritate pretium augetur. Exiftimavit A- 
gricóla hujus generationis materiam effc metal. 
lum ipfum ; & caruleum tunc gigni, quando 
fpiritus aliquis falis acidi , & corrofivi illam 
corrodit , & quemadmodum inquit ille ; Lib.5. 
de ortu cauf.fubterr. /fuccus vebementer acidus 
conclufus cireumfleterit eris materiam ipfam.» 
ere- 


Clafsis Duodecima. 


erodens eyuginem efficit. Ad cujus generationis 
experientiam Natura uos excitauit di eimufque» 
conficere tam eruginem vafflem quam caeruleum. 
Atque ut hoc dilucidé appareat , digna funt , 
quz in Theatrum dedit experientia , cum variis 
modis, quibus ars extra fodinas tam illuftrem 
colorem comparat fibi. Et primó quidem ex- 
trahitur ab argento, fi argentez lamine Mercu- 
rio prius immerfe ponantur jn vafe , una cum 
fale ammoniaco in quantitate non exigua dilu- 
to aceto , ita tamen, ut lamina non fint vafi im- 
meríz ; mox obturato per diesaliquot vafe tu- 
muletur fub ftercore equino , ut Cardanus do- 
cet Lib. 5. de fubtil, jifdemque tandem 6 fter- 
corario illo tumulo erutis , eradatur Tartarum 
illud , quo epparent circumveftitz , quod aqua 
pura ablutum , poftquam igne prius incaluit, in 
ceruleum nitidiffimum tranfit. In arte vitraria 
alii fibi comparant Mercurio, Sulphure, & Am- 
moniaco fale , igne calcinatis, quó ufque cxru- 
leus fumus evaporet. Agr.c.l. 9. dc nat. foffil, 
Conficitur nitidifimus eris erugine , una camo 
Ammoniaco fale , fterquilino fepultis , & qui- 
dem mihi contigit id obfervare, quod poftea, 
adnotatum ab Aquilonio inveni, nempé zris 
eruginem accto acidiffimo , & ammoniaco fale 
ebullientem ; czruleum induere , & viridita- 
tem fuam omninó deperdere ; gignitur etiam» 
exlaminis eris, infoufis oleo ex Calchantho, 
urins fpiritui immifto ; aqua ex viva calce fale 
ammoniaco diluta , intra vas ZEneum collocata 
czruleo colore tingitur. Laet. libr. 2. de» 
gem. c. 453. qui hoc docet , addit: per elambi- 
cum diftillatis loribus Anthemidis ; una cum 
fpiritu Terebinthi, falis ammoniaci, & aqua 
in vaíe neo apparere innatans aqua oleum fi- 
mile oleo ex faphiro, eumque colorem ex fale 
ammoniaco provenire , qui ex zre fugens colo- 
rem , oleo commifcet, Igitur ex his omnibus 
experimentis, & artis induítriis argui poteft 
abíconditum magifterium Naturz , eujus peri- 
tia ; vel in eo maximé fita eft , uc ícité applicet 
activa paflivis; ars veró quamvis prz manibus 
habeat rerum caufas ipfi ignotas,effe&us quam- 
plurimos non obtinet, qui ex diverfarum rerum 
applicatione refultarent , Quamobrem fentien- 
dum eít ; ad generationem czrulei in lapidibus, 
requiri femper combinationem materiz metal- 
licz , falisacidi , corrofivi , & potentem cale- 
factionem , vel ea fiat vi ignis , vel fpirituum, 
fulphureorum , & falnitroforum in opportunis 
circumftantiis calorem facilé concipientiunn ; 
atque hoc ita obfirmato , ftatuitur opinio Vvil- 
lis , affirmantis ex fulphuribus pendere colores, 
Jam veró fi ex terra nos transferamus ad mare», 
in eo finé dubio fruftra inquifitio fiet de colore 
cxruleo in lapidibus , & in feptis Teftaceorum, 


510 

qua conveniunt in pluribus cum lapiaibus. 5i 
ceruleus lapidum neceffarió fupponit mctaiii 
alicujus generationem , ut ex addu&tis experi- 
mentis conftat; in co certé metallo requiritur 
calor penetrativus materiz difpofitz, potens 
illam concoquere , fermentare , & in metallum 
tingere ad menfuram difpolitionis , quz ineft 
metallo, in quo operatur. Atque hiccalor à 
Chimicis dicitur Sulphur , quo nomine juxta 
mentem Ariftotelis 4. Meteor, iurelligitur va- 
por ficcus , € aGtivus, qui etiam Auripigmen- 
tum dicitur à Gebro , & fequacibus, ut adver- 
tit Falloppius de re metal. c. 11, Et quia hoc 
fulphur non reperitur in Elemento Aquz , ha- 
miditate , & frigiditate (ibi congenita illud dif- 
fipante ; ac penitus extinguente, excludit etiam 
ab Elemento illo generationem omnem metal- 
li , adeóque tincturam omnem cerulei in corpo- 
ribus in vaíto illo Elemento aíconditis. 

Verüm quia apparet ex didis fpiritus acidos, 
corrodentes , & falíos conducere plurimüm ad 
czrulei tin&turam , quandoquidem ex qualita- 
te metallicarum defectu fieri non poteft in mari 
tin&ura exuberans faphiri, examinandum fu- 
pereft : cur faltem in gradu magis remiffo gigni 
non poffit in mari undequaque acido , & falni- 
trofo, adeóque Teftaceorum feraci , qualis ap- 
paret in fructibus nonnullis , in plurimis flori- 
bus, & in variis avium pennis. 

Parem explicate quzftioni difficultatem pa- 
titur dubium hic propofitum , atque intimé in- 
fpectis vaftiffimis oficinis,in quibus qualitates, 
quas occultas dicimus, uipo:é intelligentiz no- 
ftr: non perceptibilesjoperaurur magifterio ar- 
tis ratiocinationem noftram eludentis, fübícri- 
pfiffem , manuíque dediffem Ariftoteli , ubi di- 
xit : Meteor c.2. Quemadmodum Vefperttlionum 
oculi fe babent ad lumen diei , ita intellecdum.o 
anima nefira ad ea , qua omnium funi manifeflif- 
fma fe babere . 

Referunt fzpé corpora omnia proprietatem 
Solis, eó magis luce fua imperuii obtutibus , 
quó magis pervia oculis illa eft; Jam veró ficz- 
cutimus inSole;quid de coloribus judicabimus? 
Providentiffimé conítituit Deus , humanum in- 
genium fupra fe, & fupra omnia elevatum de- 
primi pondere ignavie fus, quam experitut 
maximam , vcl in quovis exiguo Natura opere, 
etiam cum illius omni conatu aggreditur in- 
daginem., 

Magiftra tamen experientia , vel in nubi- 
lo, & in tenebris multa dignoícimus . Hzc 
autem docuit me, ceruieum quemlibet ex ali- 
quo minerali metallico expreffüm ; comparari 
femper , tum ab Arte, tum à Natura, medio 
aliquo corpore falío , & acido ; ficut autem ve- 
rum eft hifce corporibus comparari ; ita veri(fi- 
muin 


$19 
mum eft in alio quoéumque corpore deftrui ab 
his colorem hujufmodi . Mihi hoc manifeflé in- 
notuit cum diverfis quatuor liquoribus , acido , 
falfo ; & corrofivo , nempé fucco mali limonii , 
aceti , uringz , & aqua ex falnitro confecta . Sin- 
gulis adíperfi uno eodemque tempore , mox fe- 
junctim particulam Bombycini carulei, pen- 
nam colore ccelefti nitidiffinam,exiguam quan- 
titatem Zz4ici ,hoc eft coloris ex fucco herbz 
Gaíto , cum modico pulveris carulei, quemo 
communiter Ezcau//4m dicunt , conflatum in» 
officinis Vitrariis ex laminis reis. Jam veró 
ab hiíce corporibus falis , & corrofivis , deftru- 
étus omninó fuit czruleus proportionato tamen 
cemporis intervallo pro minore a&ivitate cu- 
jufcumque , praterquam in Encaufto, qui fuum 
femper colorem retinuit imó nitidiorem imbuit 
aqua forti immeríus , qux utpoté vehementior, 
cxruleum confumpferat in penna, in Indico, & 
in Serico. Eamdem Metamorphofim in Flori- 
bus obfervavit Boiles ; Experim. 20. cum repe- 
titis experimentis edidit: viole cerulex fuc- 
cum mutari in rubrum ex falibus acidis , nempe 
ex falis fpiritu , calcantho, aqua falnitrofa, ace- 
to, & falibus volatilibus Animalium nempé ex 
fpirita cornu cervini , urinz , falis ammoniaci , 
& fanguinis, quemadmodum etiam ab aliis fali- 
bus alcalizatis color ipfe viridis transformatur. 
Supererat examen liquorum , qui caeruleo 
imbuuntur à corpore aliquo, nullo adjutore» 
metallo . Quando autem mihi ex proximo com- 
parabam voluptatem illam , tunc perceptam. , 
cum experientiz magifterio edoctus intellectus 
aliquid de novo addiícit, inveni illam mihi có- 
paratam à prefato Boile, didicique urinz fale 
fuffufo , colorem flavum aquis impertiri, quz 
antea ex calchantho carulea apparebar. Prz- 
clarior vifa eft mihi áqua transformatio caru- 
leo infect ex ligno nefritico mirabili. Mexi- 
cani , apud quos nafcitur , dicunt illad Coa;5/ , 
ac Zlapazatbi , & prater Kircherum Art. mag. 
luc. l. rz. capit. 3. dicit Monardus libr. 
fimpl. ex Indic.c.1 7. illud ipfum qnod ego con- 
fpexi, nempé , infufum agua , dimidia bora. 
pofl inictfum lignum , aquam caruleum colorem. 
contrabere , qui feufím intruditur pro temporis 
diuturnitate , tametff gnum candidum fít . Hàc 
inquam vidit jBoiles flavum contrahere mo- 
dico aceto infufo ; mihi autem limpida pror- 
fus apparuit , ut antea , czrulco penitus evane- 
Ícente , immiftis paucis guttis fpiritus falnitri . 
Non contentus primó experimento Boiles, 
aquam illam elambicco diftillavit ; quz limpi- 
da egreffa in elambicci fundo nitidum ceruleum 
fubfidentem reliquit , fed codem acido afpería , 

flavum repente contraxit. 
Ex his omnibus accidentibus , ac transfor- 


Mufzi Kircheriani 


mationibus obfervatis in csruleis coloribus? 
quibus fuere imbuti panai , flores , herbz , li- 
quorefque , videor mihi habere pré manibus 
argumentum füfficiens cauíz , cur in Teftaceis 
non appareat color hujufmodi? Non folüm hec 
in fale maris fepulta funt , fed conflata ex mate- 
ria multiplici falfa , nitrofa , acri , & corroden- 
te , tam in teftis , quàm in carnibus , videlicet 
plena qualitatibus oppofitis generationi coloris 
hujufmodi ex raritate fua pretiofiffimi, poffunt 
autem Ífolüm apparere iis omnibus coloribus 
pi&urata , quibus non contradicit , imó maxi- 
mé confert fpirituum falnitralium Natura. In- 
terroganti veró. Cur hanc potiüs ; quàm aliam 
Ípeciem induant coloris, fivà ex fulphuribus , 
fivé ex falibus , fatisfacerem refponío allato à 
Boile , accuratiffimo omnium indagatore Colo- 
rum Naturz , nempe ; Experim. 40. Refponfum 
dare, quod fatisfaciat , meum ingenue fateor imy 
ceptum baclenus fupergreditur . 


PROBLEMA XXXVI. & Ultimum. 


An à Cocblea Venerea , quam Ecbeneidem; 
Jez Remoram dicunt , pofft. Navium 
€urfus retineri, 


Mnes afferunt: Vivere in mari Remoram, 
quam Graci Ecbeneidem d vetinendis na- 
vibus dicunt, Latini veró Remoram à Remoran- 
do - Non omnes tamen in ejus deícriptione con- 
veniunt. Mutianus poft narrationem Navis à 
Periindro expedite , & in medio curfü, impro- 
visó retente , dixit , prodigiofum hunc effe- 
&um tributum fuiffe , uni Cochlez , quam ipfe 
Muricem appellat, verüm dum aflerit: eaz— 
latiorem purpura , neque aperto, neque rotundo 
ore , neque in vugulis producente voffro ,fed f£m- 
plici Concha. utroque latere fe colligente , inde» 
arguit Rondeletius , Lib. 32. c. 2. tuiffe Vene- 
ream defcriptam à nobis num.2 31. Claf. 3. Pli- 
nius cum narraffet : Navigante Antium verfus 
( nunc Neptunum dicunt ) Caio Cafare Cali- 
gula in triremi, quam remiges quadringenti 
impellebant , addit : cepit fare zaci1gium: cum- 
que plurimi fefe proripuifsent in mare , ad cau- 
fam tam improvifi eventus inquirendam : cizcz 
navim pifciculum imveuere adbaerentem guber- 
naculo , offenderuntque Cajo , & alibi: relata» 
mora navisAntonii pugnatoribus ejus fuppetias 
ferentis , dicit: Qui unc poflea videre , de eo- 
dem piíce loquens , eu Limaci magne /£yilem 
dicunt. Affirmant alii cubitum magnitudine ex- 
cedere , & Ariftoteles cum effe ex genere Pi- 
Ícium inter faxa viventium . 
Dubium omne ex animo abrafiffet, fi figu- 
ram illius, & lineamenta adumbraffet . jur 
ue- 


Clafsis Duodecima. 


$uerit hoc negle&um , velex incuria, vel ex 
imperitia , nobis ille ceco quodam modo eft 
indagandus ; atque in tanta eventaum diverío- 
rum varietate , nil aliud certé nobis afflatur ni- 
fi. Remoram pifciculum effe , tanta. vi predi- 
tum ,uttorporem , ac moram injicere ingenti- 
bus etiam navigiis poffit. : 
Parva Echeneis adeff , mirum mora pup- 
pibus ingens , 
Cecinit Ovidius, eventum adeó. infuetum 
admiratus , fed non ultra progretfus eft ad di- 
Ícutiendum . Utrum eventus ille veritati inni- 
teretur, & quo id paáo poffit contingere; Pli- 
nius exiftimat non pofferationem afferri, eum- 
que effectum ,/poazte/ua occurrere , immenfam 
potentie occulte documentum . Scaliger ctiam 
occulté id tribuens qualitati , dixit, Temera- 
rium effe illam inquirere.Quemadmodum enim 
terra in centro confiftit Mundi , ponderibus [i- 
brata fuis , Coelum veró fua. femper vertigine 
circumfertur ; ita quibufdam corporibus ineft 
potentia movendi , ut in magaete ferrum mo- 
vente; aliis veró ineft priacipium quictis im- 
pertienda , inter qu Echeneisrecenfenda eft , 
quo pacto pifcatoris manum torpedo reddit im- 
mobilem ; quamvis non illam attingat. Quod 
fi non queritur: cur frigus opponatur calori : 
ita iuquirendum non effe; cur corpora haben- 
tia in fe principia motus , & quietis ; alia motu 
impellant , alia quiete fiftant. Detur totum Sca- 
ligero, negare tamen iile non poterit: haud fra- 
ftra inquiri: Num pifcis hujufmodi poffit has 
vires exercere ; dum non ita omnibus obvium 
eft, ab co naves fiti, quemadmodum calorem 
oppofitum effe frigori certum eft apud omnes. 
Gilius curiofus indagator Pifcium Na- 
tur , de Echeneide loquens apud Gefner. 
libr. 4. de Aquat. Echeneidez , inquit zen» 
qv1di , neque ex quuntumlibet infinitis percuntla- 
pus nn » quemquam pifcatorem invenire potui 
qut bunc ipfum bac &tate viderit. Adamus Loni- 


cerus abiit in eamdem fententiam, addiditque 


(an apud fe verum deputaverit: an veró ad in- 
geniosé difputandum fibi refervaverit incer- 
tum ) fletiffe Periandri , & Caii Czefaris naves, 
Remora detentas, prafagium fuiffe eventus fu- 
turi; quamobrem ftetit altera, inquit ipíes zazz- 
quam iudignum iudicante Natura. bomini id 
quod conferoationi ipffus donatum e[fet auferri . 
Altera veró quia eadem Natura optabat ( fu- 
tura Cefaris cede przcognita ) ab ipfo malum. 
avertere , atque à curfu infauflo Cv. infelici ve- 
vocare. Verüm hoc eft humanorum eventuum 


Arbitrium , & imperium Fato , & Fortunz com- 


mittere ; quod Etnicum eft, coeloque elemen- 
tari mirabiles illas virtutes tribuere , quz tam 
variis eventibus vitam diftingunt à primo, & 


I20 


inaufpicato nafcentis momento , exindeque 
predicione antevertere, qu& poftea refpon- 
dent eventu ,ípedtra, & umbras quafi venari, 
funeftorumque eventuum terrorem anticipare; 
philofopho non deliranti incumbit ftudium,ia- 
timas rerum fibras fcrutandi, ut é propinquo 
veritatem qua fieri poteft infpiciat, nec pro 
libito fabulari, credula facilitate amplectendo 
quidquid fe menti offert veritatis larva perío- 
natum. Proponit hoc Problema Ariftoteles , in 
mechanicis , difquirens: qua vi pifciculus tam 
exiguus poflit , tam ingentibus navibus moram 
iniicere? Átque hoc füppofito tanquam certo, 
conatus eft ; dubium omae paritate diluere,que 
in ipfa Navi fefe offer . In ipfa jiaquit ille; tam 
exigua molis gubernaculum minima vi circu- 
mactum poteft navem totam dirigere , & con- 
torquere; in eaque non immoto gubernaculo, 
fed hinc inde converfo fi(titur motus , & curfus, 
atque in univerfum vecum eft. Motorem col- 
locatum ia extremitate corporis moti,poffe mo- 
vere facilé partem alteram ejufdem corporis , 
atque hoc noa aliam ob caufam. Nifi quia in» 
rebus fe moventibus , priza pars fertur cele- 
rimné in extrema motus vemiffione , quo pacto in 
iis qua feruntur in fue ceffat impetus , unde po- 
teft facilé removeri , acretardari . Ita clauus 
infigitur puppi Navis extrema , quia poteft fa- 
cilé contorqueri, & idcircó puppim movere , 
quz incitatur motu tardiore, quam Pro:a, ac 
propterea minüs renitens motori , quo fit quód 
Prora moveatur , & ipfa ad motum gubernacu- 
li in puppi. Ex his omnibus infert Philofophus 
poffe etiam Echeneidem Navis gubernaculo 
adharere , & pernicitate motus huc illuc impel- 
lendo corpusipfius, ambiguum morum prorz 
imprimere, quo navis curfus non parum re- 
tardetur . 

Bene eft: detur hoc Ariftoteli, non ideó ex 
ratiocinatione illa evidenti argumento conclu- 
ditur de Echeneidis vi , contradicente hiftoria- 
rum fide. Plinius ait: circa 2avim adbarentem 
gubernaculo , Tmoentam fuiffe Remoram. At Car- 
danus afferit : curfum illi inhibuiffe , fundo in- 
herentem ; Plutarchus veró lateri, Ne- 
que Ííolum afferitur : curfum navibus in- 
hiberi , fed immobiliter fifti. Ea ex ipfo Plinio 
defcriptam hiftoriam lib. 9. c.25. lib. 22. c. 2. 
Parvus admodum pifcis Echeneis (ruant venti [i- 
cet , Cv procella ) imperat favori ,vire[que tantas 
compefcit , Cv cogit f&are navigia , quomodo non» 
vincula ulla, non ancbora pondere irrevocabile., 
jaa . Infranat impetus , c domat Mundi Ra- 
biem , nullo fuo labere , non retinendo, aut alio 
modo, quatn adbarendo , & Calfiodorus lib. 1. 
variar. [mdici zaris Concha ffmili potentia , la- 
brts fuis navium dorfa fixerunt , quarum, quie- 

[us 


$21 


us talus plás dicitur retinere , quamexagitata 
pont. Elementa compellere . Stat pigra ratis fu- 
mentibus alta elis , c» curfum non babet , cui 
ventus arridet ,/fnà aucboyis fegitur , fu ruden- 
tibus alligatur . 

Problema hoc fufius examinavit in Acade- 
mia Phificomathematicorum Romz fub fapien- 
ti directione Illuftrifimi Prafulis  Ciampini 
P. Francifcus Efchinardi Societatis Jefu, qui 
attenté advertir: Tria in aliquo corpore impel- 
lendorequiri. Primó aliquo pacto conjunctum 
effe potentia moventi. Secundó moventis pàr- 
tes inter fe unitas. Tertió motorem effe immo- 
bilem , & inhzrentem alteri corporiimmoto. 
Supponit ulterius. Non poffe à movente exeri 
vires majores illis , quibusrefiftere valeat ex- 
cremum illud corpus , cui innituntur vires illz , 
idque preclara fané experientia demonftravit ; 
cum zquilibrato zquali pondere , & homine» , 
utroquz pendente ex Trochlea , quamvis ille» 
conatum omnem exhibucrit , elevare nunquam 
potuit pondus feipfo majus, nifi quando immo- 
tz Trabi pedes infixit. Hinc non eft damnanda 
ja&antia , qux imponitur Archimedi, cum dan- 
ti unicum palmum corporis extra Mundum im- 
moti ; quo pedem figeret , fidem fuam oppigno- 
rayit ; fore ut non terram folüm fuo centro di- 
velleret fed Mundum univerfum impelleret. 
His ratiocinando pralibatis, argumento proce- 
dit, tandemque concludit. Non poffe Remora 
navim fifti; quamvisenim illa adhzrere poffit 
ligno, ibiqueconfiftere finé. partium fuarum» 
difcontinuatione fejunctioneque, immobilis fta- 
re non poterit contra vehementem maximé im- 
petum , à navi , ventis , remifque propulfa , in- 
je&um aquis Natura valdé mobilibus, & ex 
aquis tranfeuntem ad Remoram . Itaque fi Mu- 
tianinarratio vera effe non poteft de Concha, 
Venerea, cum ipfi aptari Ariftotelis ratiocina- 
tio non poffit , iifdem de caufis potiori jure non 
poterit dici de Pifce ab eodem exhibito. 

Unum fupereffet : Utrique Remorz inditam 
fuiffe virtutem confiftendi contra omnem con- 
trarium conatum immobilem , finé dependentia 
àcorpore , cui ambo adharent. Verüm id con- 
tendere eft apetté contra veritatem rationem- 
que pugnare ; docente experientia , quod 
etiamíi deprehenfa fuiffet Remora illa , aut ille» 
Pifcis inherens navibus, quocumque vel levi 
manus conatu avelli facilé potuiffet . Jam veró 
fi manus una potuit illam evellere , & à ligno, 
& a mari, an non pceterit eamdem abftrahere» 
impetus conceptus à Navi, validiffimis ventis 
plenifque velis liquido Elemnto invecta?SQuam- 
vis magnes adíe ferrum trahat, & arctiffimo 
fimpathiz nodo illud fibi devinciat, fi liber pen- 
det in aere poterit utrumque à majori vi huc il- 


Mufzi Kircheriani 


lucque transferri pro libito, Ventis igitur pro- 
pelletur tum navis tum Remora, quamvis hzc 
illi firmiter adhzrefcat. Neque narratio qua- 


cumquerei prodigiofz debet fidem à Philofo- 


pho exigere . Verum quidem eft , San&um Ba- 
filium , in examer hom.7. San&umque Ámbro- 
fium Examer.lib.5.c.10. in ca memoranda nihil 
hzfitantes argumentum ex ea defumpliffe , divi- 
nà potentiam oftendédi,tot modis participatam 
creaturis ; dicente primo. Nozze 1n patvo boc 
eamdem potentiam Conditoris /fgnificationem ac- 
cipis ? Ec altero : 42 C» buic putas finó Creatoris 
munere tantumpotutffe fappetere virtutis.V erüm 
in hoc fidem fuam conditionaté manciparunt , 
& libertatem cuicumque fecerunt indagandi in 
his prodigiis veritatem. 

Pro Conclufione Problematis digna eft Plu- 
tarci obfervatio. Lib.2. fimp. 1. ac probl.7. Res 
nempe quamplurimas non effe caufas acciden- 
tium nonnullorum iis connexorum, fed fimulta- 
neos effectus certiz alicujus concaufz, vel igno- 
ta, vel difficilis indagationis.Ita Lucerna lycno 
incumbens fungus , non eft caufa pluviz , fed 
utrumque fit, pluvia nempé, ac fungus, ex aeris 
addenfatione concretioneque vaporum , ita na- 
vis , inquit ille; retardari poteft ex nimia alga, 
& muíci copia innafcentis ; quà de eauía fzepius 
afflictz naves recreantur expoliunturque;acque 
intra mufcum,vel algam poteft abícondi Remo- 
rà ; Íeü Piícis , feà  Cochlea ibi genita, 
vel pabulo ille&a ; quod reperit. Poteft etiam 
fifti navis improvifo , & prxcipiti aquarum de- 
curfu , internas aquas concitante , ut non femel 
accidit. Et in Oftio freti Mamertini naves opti- 
mé infiru&z , dum propellebantur ventis inci- 
tatiffimé vela omnia implentibus , repenté vifze 
funt fifti, cum occurrerent adverfe aquarum» 
fluentz, atque exertis hinc indé pari conatu vi- 
ribus , utraque in alteram adnitente , & neutra, 
alteram in contentione fuperante, omni penitus 
motu naves privabantur. 

Verüm quia laciniofo nimis adhibito diícur- 
fu hac fuper re mers evagaretur , fatis eft mihi 
abrupta longiore peryodo laciniifque ; ac velis 
contractis finem imponere, feptingentis, & plu- 
ribus fpeciebus diverfis indicatis ; potius quàm 
exa&a delineatione defcriptis , plurefque du- 
bitandi rationes , & quidem non ad puerilenn 
ludum infinuaffe, fi non omni dicultate evolu- 
tas , & enodatas,ad oble&tandum tamen fapien- 
tis animum attemperatas. 

Etenim multa in Rerum natura pofuit ejus 
fapientiffimus Author, quibus nimis elatz men- 
tes Hominum deprimerentur , ne fuperbirent ; 
& utili ignorantia edo&x illud dare fcirent, 
quod D. Gregorius lib. 2. moral. c. 5. affirma- 
vit , Virtutis Divine miracula obftupuiffe, o 

e 


Claffis Duodecima. 


Je ef . Summum Artificem maximum cffe in, 
minimis una vel levis maris conchula cobis de- 
monflrat. Sepe (inquit celebris Author. apud 
Joan:Jacobum Hofinan. add.ad Lexic. in Prz- 
fat.) Hominis aggreff parva fucceffa operis ma- 
jores fpiritus fumunt , ut Ligur ille Marianus, 
dum cocbleas ut feld atur ffudio legendi, paulatim 
1n [ummum montem egre[[us, Viclorie viam. 
Imperatorem edocuit ) Hac ratione oculos oble- 
ctando mentem erudimus , & excitamusad co- 
gnitionem Opificis. Animum in Deum inten- 
to , rebus cateris obiter utendum docuit Epite- 
&us cap. 12. addiditque . Quemadmodum in» 
navigatione fubdu&o navigio, fi aqua tum» 


Mi 


AS SUI 


$22 


exieris obitzr fortaffis etiamCochleolam colli- 
ges sut bulbum;animo autem in navigium in- 
tento effe oportet ; ac continenter follicito, ne» 
Gubern.tor vocct;ac tum ille omnia relinquere, 
ut ne vinctus tanquam avis in navim conjiciaris. 
In quam fententiam ita fuaviter cecinuitllluftrif- 
fimus Praíul Leo Strozza. 

Sotto Cielo fl raniero 

Dell? infido oceano sz l'arene 

7 albor ffanco Noccbiero 

A raccor le Conchiglie É trattiene. 

4M a folo per diporto 

Che i] peuffero maggior Jf a fef]o al Porto. 


V 
n 


» 


c 


et D c 
S y. - 


E 3 TZ 
uA X 
TEJ— 


I N. 


hi 


5 


| 


| 


| 


DN BD E.X 


RERUM NOTABILIUM. 


A 


Accipiter amuletum JEgyptiorum . 36 
Acule: fpinarum dentium dre. 347 € feq. 
Acus critalis . 166 
JErites Lapis. 204 
Ab ZErarto quid ffgnificet . 114 
JEgyptiorum Idola varia. 24 
Agaricus Feffiis. 221 
Alcionium varium. 267 


Alpbonfus Donnminus aliqua donavit Collegio Ro- 


mano pro M ufao infiruendo . I 
Alumen quomodo frat. 216 
Amiantbus. 206 


Amor facer , Ó propbanus. 
Amuleta Aitbnicorum . 3 
Animalia mole licet. zninima Japienter. confidera- 
is CAM . 394 
Parva generantur in majori numero quàm ma- 
xima . 408 
Multa wiount fub diverfs formis accidentali- 
bus fucceffrve productis . 414 
Generantur intra. Gallasffue femine pravio à 
mufcis relicto. 415 
Exavguia carent corde. T 
Exanguia breviorem vttam agunt quam Jan- 


| guinea. 5196 
| Antalia dicuntur T efflacea. 437 
Anatbemata vide T abella votiva . 
| Aunuli Antiquorum. 169 
| JAniimonium . 213 
| Apis confiruit cellas rotundas n pentagonas. 494 
Apollo 1n Lucerna 135 
| Apollo Selem indicat . 23 
Apollo , & Nauclerus depichi . 6 
Apollinis caput cur feptem radiis exornatum. 144 
Aqua luffralis in facris Ztbnicorum que. — 14 
| Aquila 1n fepulero exculpta . 100 
In Lucerna. 132 
Araneus Apulie vulgo T arantula . 349 
Ejus oculi obfervati. 349 
Arancorum fila, à Bornbicum. 350 
Aries cur jovemfignificet. 26 
|. Mercurium etiam indicat . 26 


jl Ariffomacus multos annos in. Apum ffudio tranfe- 


gu. 403 


: | Aviffoteles Animalium bifloriam fcribens ab Ae 


xandro juvatur . 397 
Laudatur propter Auimalium Hifloriam ; c 


Problematum libros licet in multis vationes 


/fnt falfae . 477 
Ars materiam [upeyare biperbolice dicitur. 403 
Ar mille dabantur vitforibus , 138 
Mulierum orsatus. 167 
Arma Barbarorum diverfa. 235 
Artefacia parve molis. 234 
Armadillus. 274 
Arundines indice. 342 
Afpis . 274. 
Affrottes Lapis . 204 
Atlas quis fuerit . 145 
Athlete vide Beffiarit. 
Augurium ex Pullis captum. 137 
Auditu careat tefflacea. 303 
Ejus organum quomodo deffruatur . $1I 
Auris marina. 436 
Auris Animalis duplici cocblea munitur. $12 
Aurum y, Argentum. 21I 
Avicule dicda chiupparofas. 226 
Avis dicla Paradifi. 226 
Avis dicia T uccano. 228 
Avis dicfa Pica Braffliana . 218 
Avis Onocrotalus. ibid. 
B. pro V ufurpabant Antiqui. 102 
Bacchus Solem ffgnificat. 23 
Cur Bifrons , & Puer. 24 
Baccbantes Bacchi affecla. 24 
Earum indumentum. 24 
E xpre[fa. 33 
Bacilli quibus /fnenfes. utuntur in fumendis 
Cibi s. 233 
Balanus Animal efl T efl aceum . 436 
Nafcitur in faxo. 413 
Cur nocle [plendeat . $14 
Quomodo 1n vifceribus axi augeatur. 413 
Balani . 436 
Balnea 161 in jis unguentorum ufus . 163 


Balneorum vapor calidus quemodo temperare- 


fur. | 163 
Beffiarii pugnabant cum Feris in theatro...— 131 
Bivalvía. 438 C feq. 

Dici poffunt T eff acea omnia. $24. 


Bonareta nunquam duos omniue fimiles vultus 


Jculpfit . 424 
Bosin Luceraa expreffus. 130 


Bbb Ba- 


Bucardia . 446 
Buccine diroerft, — 457 Qv feq. 
Buila ab antiquis lata e collo pendeus . 37 
Bulla equeffris , 176 


C 


Cadaerum crematio quando incaperit , 85 
An lino afbeflino involuta cremarentur, — 97 
Cur aromatibus condita. 246 

Caduceus Mercurium indicat. 14 


Caius , &* Cala quid ffgnificet » 1I0 
Caliga militaris exprejJa in lucerna . 143 
Calcei eum lunula. 164 


Calig , & calceorum genus varium . 
Calli gula ad triumphi /fgniffca tionem Turrim co- 


chleis ornavit . 394 
Camaleon . 275 
Camillus quis dicatur. 18 
Canalis feclilis. 16I 


Candelabrum marmoreum expre[fum, Cv explica- 


tum. 

In Sacri& adhibitum. 7 
Canis monfhrofus . 283 
Canis Pifcis. 268 
Canis amuletum AEgyptiorum. 36 
Canopus inter Deos adfcriptus. 33 

Quomodo expre[[us. 39 
Capiliorum ornatus reprebenfus . 166 
Charon in tumulo exculptus . 98 
Charta ffnenfís. 23I 
Charatieres aqua formati quomodo legi poffunt. 

492 

Catenula ex uno offis fragmento. 235 
Cimex . 345 
Ciutura Barbarorum Brafflie. 225 
Sinenffum . 225 
Ex nova Francia. 225 
456 


Cylindri dicuntur aliqua cochlea . ? 
Claudius Cafar jubet à militibus manus implert 


Cocbleis . 394 
Coagulatio quando frat - 488 
Cojux loco Conjux ufurpata ab Antiquis . 92 
Coenantes nudipedes apud antiquos . 96 
Cana in tumulo expreffa . y 96 
Cochlearia T artarorum, C T urcarum . 233 
Cocbleave in Sacris adbibitum. 10 
Cocbleayum obferxatione mens deleatur , — 39 ó 
Cocblee olearit . 459 

Echinopbora . 451 
T urbines dicia. ibid. c feq. 
Depre[fa . 4592 
U mbylicata . ibid. 
Fafctata. 360 
Muricata . 463. 


Sarmatica . 


Venerea diverfa. ibid.Q» feq. 
Sapientis f[udium merentur. 393 
Qua ratione delecfent . ibid. 


A mulieribus Brafflig pro orsamento capiti im- 


poftta . 396 
In tria genera dividuntur . 406 
An generentur propagatione fpettei. 421 
Difficillime defcribi poffunt . 434 
Quemedo dicantur fecunda, 409 
Qmnes inter fe diffrmiles . 423 
Earum varietas defcribitur. 422 C eq. 


Pretio fuperaut V afa a Raphaele depicta. 424. 


Sideyibus /£miles . tbid. 
providentiam Divinam indicant. ibid. 
Earum ufus , C utilitas, 429 Q»Jeq. 
Monetarum loco adhibita. ibid. 
€ibum fuppeditant ibid. 
Agricultura feroiunt , 430 
Architetlure & Arti militari. ibid. 
In Pifcatu , Choreis , Ludis . ibid. 
Arti M ecbanica , 431 


In conviviis , & a luxu feminarum male ad- 

bibentur : 432 
Servantur in Mufais ut respratiofe. ,.— 403 
In paginis delineata /fne. coloribus privantur 


venuflate pracipua . 434 
A fapientibus pretio babita. 477 
Coleres in Cocbleis unde oriantur . 425 


Septem pracipui ex quibus cateri conffant . 426 
Inpurpuris variantur prout maris temperies 


exigit. ^ 466 
Cur in fuperficie externa appareant. 491 
Cianeus cuy non fft in 1 effaceis. 516 
Coza crifpata . 43 
Concbilia diverfa petrefacía. 202 
Concha Papuana . 449 
Margaritifera . 438 
Coralltza . 441 
Piciorum dicia. 443 
Levis. ibid. &* 445 - 
Rugata . 444 
Dentata . 445 
Faftiata. 446 
Cozaliculata . 445. 
Imbricata. ibid. 

. Piriformis . 446 . 
Striata . ) n 
Echinata. ) M 

Conchas legere jucundum. 393396398 


Contbe margaritifere an turmatim natent,. 480 


Concha indice arit ... . 448 

Congiarium quid fit . (X9 103 

Conjux tam de Marite ; quam de U xore dicigur kd 

M oisom] eb DIM 

Geralia diuey/é geuerisus o. 5264 efe 
7 


ibid. 


MM " 


"dn fub aquis fut mollia . 264 
Corzelius. Mayer Tiberim franat avgiue ue Ro- 
ma inundet . 499 
Cornua cur féut in Cocbletr. 504 
Alis. 277 
Rbhinocerotis. ibid. 
Elephantis d 278 
Cervorum . ibid. 
Rupricapra . 279 
Bovis American . ibid. 
Arietum . ) 
Dame ) ibid. 
Bifontis . ) 
Ibicis. 280 
Srerpfécerotis " 279 
Cornu Eburneum arte elaboratum. 281 
Corona iu Sepuleris expref[a cum fafciis . 91 
Exculpta in Lucerna. 133 
Crepitaculum quid fft . 177 
Crocodilus . 273 
Crux prime frgnum oprobrii poffea dignitatis. 139 
— Mn fuerit in T emplis aute Chriflum . 140 
—. Criffalla. 222 
4n flexibilia reddantur . 224. 
Cultri ia Sacrifscits adbibiti . 8 
Culex defcriptus .— 335 
Culex alius diclus Sarapico. ibid. 
Cupido cum face aceenfa. 13I 
Cur Puer. 29 
Multiplex . ibid. 
Cuprum . 213 
Daéiilus Concba. 442 
Delphinus /fanificat Neptunum . 142 
Dens Apri affricani . 277 
Dens vipera an fft cavuus . 348 


Dentes non funt in Toffaceis , neque iu parte Su- 


periori oris Cornigerorum . 502 
Diana Venatrix . 28 
Partbenia dicía ibid. &» T ergemina. 133 
Deorum multitudo cur excogitata . 21 


Dii manes qui & cur in Tumulis imvocati. — 99 
Diverfitas colorum im Teoffaceis notas. diffinciio- 


nis exbiber . $00 

Ebur foffile quid fit . 199 
Echinus marinus Saxeus . 201436 
Ecbtnofora Cocblea . 451 

- Eliogabolus Arancorum Telis Rome magnitudi- 
nem explicat , 403 


Equus amuletum . 36 


Alatus cur in fepulchris expre[fus . 157 
Erieinus mariuus. 436 
Cur babeat quinque ova . $10 
A D. Ambroffo conféderatus . 402 
Saxo beret aute maris Procellas , ibid, 


E 


Faba S. Ignatii dic]e quid fnt . 241 


Facere relatum ad conjuges quid fégnificet .. 11 
Farina Brafflienffs ex radice . i 241 
Fax inverfa , quid denotet in tumulis. 93 
Fel cur non babeant T effacea . 503 
Ferrum . 212 
Fibule diverfa. 168 C feq. 
Figura corporum à quo procedat . 496 
Rotunda quare Jt in lapidibus , c Condes 
marinis . ibid. 
Fila ex planta Magbhei dicia. 230 
Flabellum ex peunis Aviuz. 226 
Flabella ex Charta apud Sinas . 232 


Flora expreffa . 38 


Flores in Lucerna exculpti 153 
Florum Recrementa obferoata . 351 C eq. 
Fator in Animalibus unde oriatur . 242 
Fons «i attraciiva aquam [pargens . 306 


Fous qui aquam refundat in. menfura 18 qua ebi- 


bit. 306 
Fons ex eondenfatione . 307 
Forceps Vulcanum ffgniffcat . 142 
Fortuna ab Antiquis Dea exiffimata . 28 
Frondipoya. 266 


Frutius diverffex variis Regionibus.336 C feq. 


Fulmen lovem ffanifcat . 142 
Funera quo vitu celebrata ab Agyptiis. 247 
Gaideropora Concha Biloauis, 441 
Galba quid ét ex Arveo. 495 


Geaeratio omnium rerum fet concuyrenteDeo pla- 


ribus modis . 409 
Geographia dicitur Cocblea . 479 
Giottus perfeiium circulum fola manu delinca- 

bat. 424. 


S. Gregorius. Niffenus ignorantiam. fatetur 


Nature opera perfcrutando . 430 
Griphus Apolligi Sacer . 6. 
Bbb2 Her- 


Herba T bé feu Cia. 
Herculis £gulacrum . 24. 


Hipopotamus . 276 
Homines carne bumaaa paffi . 225 
Horus A gyptiorum Deus . 35 
Idola Antiquorum diverfa . 38 
Iecur cur non detur in T effaceis, | 503 


Ignis facer quomodo feremaretur à Veflalibus. — 4 


Inaures , Qv earum ufus . 167 
Ingenuus puer quis dicatur . 103 
Incifus quid ffanificet . 104. 
Infetla minima ebfervata . 356 
Tufirumenta Matbematica , 31€ fe. 
Js multimammia . 31 Ó eq. 


JEgypta. , 34 
Ifrix marina dicitur Purpura . 467 


Iupiter diver[a forma ffgnificatus, — 21 àv feq. 
Ammon diéíus , 36 


L 


Lacerta major Brafilia . 273 
Cum duplici cauda . 275 
JEgypius Sacra . 75 

Lacrime 12 tumulis pouebantur, 99 

Lacrimarum vafa in fepulebris . 146 

Lathlis examen . x 357 

Lamentatrices famine 19 fepulchris . 146 

Larva Antiquorum enea . 180 

Lapides fggurati an fuerint animalia , 198 
4n formentur aqua conglaciata . 214 

Lapidis naturam multa acquirunt , 200 

Lapidis iudaicus . 202 
Crucifer . 204. 
Stellarius. 205 
Nepbriticus. ibid. 
Bononienfés quomode calcinetur . ibid. 
Amiantbus, Q* quomodo preparetun . 206 
Odoratus. 207 
Offreocolla. 207 
Cum arborum figuris . 208 
Cum figuris mathematicis. ibid, 
Varii in animalibus reperti, 499 
Fungi figuram babens. ibid, 
Pifcium imagines referens. ibid, 
Specularis. 214 

Lapides quomodo formentur. 416 


Animalium membra vefeventes. | w€421 
Sub aquis calidis facilius generantur «498 
Larve in fepulcbro exprefsa .. s 9I 


Leo quid ffgnificet apud AEgyptios . e X3I 
Lentes vitreas conficiendi ratio . 234 
Liber malabaricus ex foliis palma. M 530 
Liber plumbeus. BUS CI 


Ligula aliaque inffrumenta in Sacris adbibtta.. 9 


Lignum nepbriticum . 240 
Ligna diverfa indica . ibid. 
Linea fpiralis principium in omnibus. — 
bus. — 494. 
Lyfppus deleci aAbatur monetis. /£fbi folutis 9 fKfa- 
1uas a fe fculptas. 1110434. 
Lucerna Archimedis , Oavit29 
Habens formam cormucopia . EK I 


Lucerna ponebantur in fepulcbris , dv € 128 
4n fuerint perpetua :128 
Luna in Calceis cur. 164 


— Lupercalia feff a quomodo, ó quando ipei it 20 


In eis flagra adhibita. $ ibid, 
Luna quomodo impleat T eff acea. 512 

| Lux Ammalium vide [plendor . ! 
Machine Catoptiice: Dioptrice e. 310. 


Nydraulice . 395 


Magnes. 203 Ejus ufus in multis, — ibid — 
Manes libitinarii . 103 
Manus enea Iunoni Sacra. E 
Marchefita : 213-| 
Mars in Ave Pica inlgalus : 142 


Mare cur Neptuno. tridenti. aymatus. exprima- 
fur. 41X 
7Magis calidum quam Lacus, 484. 
Aquas babet magis nutritiuas licet zminus p?- 


£ulentas . 485 
Materia qua nam/ft apta ad. generationem Te- 
Jl aceorum . 416 
Margarita laudabiliter adbibite, 433 
Mercurius expre[fus M". 25 
Cur nuncius vocetur . ibid. 
Cur juvenis pingatur. ibid. 
Membra cur non ffat diverfa in Teflaceis ,.|. 449 
Cur in Animalibus fere rotunda. 496 
Menfura diverfa. 174 
Mechantca facultas. 202 
A Memoria, Cv cubiculo quid ffgn'ficat ,. 105 
AMetalla eorum nomina varia . 211 O"/eq. 
Micograpbia curiofa . 322 
Microfcopti obferoationes. 324 
Microfcopiorum arttfices infigutores . 326 


eMicrofcopii obfervationes commode faciendi va- 
v Po. 230 
Mies 


Miles ferentarius Ay Rorans faxis pugnabát.179 


JAM illepora . 266 
Min lfratar quid fgutficet. 105 
Minima res laudabiliter obfervata . 323 
Monile puellarum Brafilia . 225 
M onfira quomodo generentur. 383 
JMotus perpetuus an dari poffit. 3e8 
JM umia quid ft | 24) 
(Mundus cff Mufaum plenum flatuis a Deofaciis. 
399 

Efl veluti Pinacotheca corpori , & Bibliotheca 
Animo . 429 


Motus Animalium perfetlorum Jupponit princi- 
pium perfetie unum . 499 
T effaceorum non juvatur a circumvolutiani- 


bus. 499 

JMus amuletum . 36 

Mufca obfervata . 241 

An adbareat unguibus .. 342 

Ejus oculi defcripti . 343 

AMufculus concha. 442 

4M ujaum Collegii Romani a P. Kirchero AND 
fitum. 

M a/ea varia deperdita. I zu 2 


AM ufa recenfentur in quibus Junt T efflaeea . 403 
AMurices diverff. 457 468 
Mufíca inflrumenta. 309 
Murena cibum eaptabat e manibus Craffi. | 507 


N 


Natura ibi generat ubi difpofftiones ponuntur. 42 2, 


Veluti prudens artifex operatur. 478 
Nautilus defcriptus. 435 
ANerita diverfa . 461 Q feg. 
Nidi ex Coneimcina. 228 

Ex Lithuania. bid. 
Nuces marine funt concba. 446 
Numtfmata diverfa . 316 - 

lani. 180 
Oculus Apellini Sacer . 75 
Oculis carent Cocblea . $04. 
Odorem non edunt T effacea . $09 


Omaipotentia Dei non deprimitur ff. dicatur cau- 


Ja immediata omnium . 408 
Onocrotalus Avis. 228 
Operculum cur. detur inT efflaceisT urbinatis.503 
Oraculum marmoreum ab JEtbnicis cultum. | y5 
Oratiouem faciebant Jieues Q* elevatis manibus 
| Antiqui. II2 
Ne magis dura funt pofl mortem animalis. 488 


420 
293 


Cur non dentur 12 T eflaceis . 


Qva monfirofa . 


P. cum X.an femper fuerit ffeuum Chriffianit.Y 39 
Pallas expreffa. ag. Eadem ac Minerva «ibid. 


Palmain Lucerna quid/fgn iffcent . 134 
Papilie Symbolum imunortalitatis . 22 
Papilio obfervatus. 339 
Paffer Veneri Sacer. 144. 
Patella Concha. 436 
Datera in Sacris adhibita. 12 
An differant a Patellis. ibid. 
Pifcis Amuletum. 36 
Pecfines Concha . 440 C» feq. 
Petrus de Valle obletdatur T oflaceorum Pifcatu . 
297 
Pediculus expre[fus. -345 
Peéciines Goncha diverfa. 440 Q eq. 
Pentidackilus efl Cocbiea. | 454 
Picfaya carackeribus expreffa. 232 
Piclorum inffgniorum imagines. 316 
Piclura acu facia . 232 
Pili , à Piuna aquo nutriantur . 492 
Pili Talpa. 36r 
V eJpertilionis. ibid, 
Pinna maris babet Socium Gancellum. 492 
Expre]]a 442 
Pifcium Squamae. 360 
Pifcis Canis. 268 
Libella. 269 
Serra. ibid. 
Xiphia. 1bid. 
T iburo. 1bid. 
Paflinaca. ibid. 
Rata. ! 279 
Hirundo. 1bid. 
Araneus. ipid. 
Aflacus. 271 
Cancer. ibid. 
AMugera diclus. ibid. 
Capitolium 272 
Stella. 1bid, 
Plumbea Glandes , e Celo emiffa 207 
Plumbum . 213 


Pomum Cyaneum vitá immaturam denotat . 94. 


Pondera antiqua. 172 
Pondera elevandi vatto. 393 
Porcellana Sinica quid fft. 218 
Providentia Drvina n Teflaceiselueet, —— 400 
Puer gymnicus in Paleffra. 176 
Pulex. 345 
Pulmones funt infleumenta uocis , 597 
Purpure Cochlea diverff generis. —| A66 dr 4 


Ma- 


Magni babebafitur ab Antiquis, — 466 
Ilas mercabatur Zeno Philofophus . ibid. 
Earum Pifcatores vetiigalibus nou gravaban- 


fur . ibid. 
Earum Piftatu mancipia T yri libertati veddi- 
ia. ibid. 


Quomodo earum color obtineatur. ibid. 
Pyrites colores fere omnium rmetallorlá babet. 214 


QU 


Quadrige quatuor equoráü quid Fgnificarent. 35 


R 


Rana ZEgyptiis Sacra. yi 
Rapbael 'Urbinas an in Argilla pinxerit;/— 222 
Ree quo utuntur Braffliani ad pondera feren- 


da . 234 
Retepera. 266 
Relaxatio auimi bomini neceffaria. 393 


Laudem meretur cum ad | foem optimum diri- 

gitur. . . ibid. 
Sap'entis qualis effe debeat. 394 
Quomodo Cocblearum obferuatione babeatur . 


393 

AMuffcam imitatur , 478 
Roja Iericuutbina. 242 
Polonica quid fft. 494. 
Ros in florum colores tranfmutatur. 496 
Sacerdos Etbnicorum. 15 feq. 


Ejus munera etiam mulieres exercebant. 16 


Quanam vele induerentur . 17 Q feq. 
An pedes baberent difcalceatos . 18 
Sacrarii nomine quid denotetur. IOl 
Sacrificla [ape incruenta. 19 
Salia diverfa. 216 


SalesVolatiles v Fixi fguras exprimunt corpo- 


rum quorum funt . 494 

U nde figuras proprias obtineant. 495 
Virtutem propagatioam continent. 410 
Saltandi genus fupra utres. 177 
Saxis pugnabant Antiqui. 179 
Saxum a vermibus corroditur. 412 
Scriptura ffylo efformabatur apud antiquos. 165 
Scincus. 275 
Scorpio T unetanus. 276 
Seribendi modus varius. 230 
Scipio cum Lelio deletfabatur CocBleis. 430 


Scutum Enea à Veneredatum T eflas exprimit. — 


499 


Sepulchra aliquando ffne cineribus ponebantur .47 


Sepulchbrorum Infcriptiones. 84 Ce. 
Sepulchbrorum cura apud omnes Nationes 84 
Eorum forma diverfa. | 85 


Sepulchbrum Proferpine fabulam reprafentans.87 


Serpens Indicus. 273 
Serpens /Egyptiis Sacer. 75 
Sigilla . 170 
Signum Pantbeum 1n Lucerna. Y4I 
Simpuli, &» Cyathi in facris adhibiti, 116» 12 
Simpulatrices f&mina que II 
Simiam Egypti colebant. 36 
Singularis miles quis fuerit . li£ 
Siffrum. 179 
Sol fub nomine Serapidis indicatus.. 26 
Sub Pueri imagine. 23 

Oculi Symbolo. 26 
Sors duplici modo accepta . 175 
Sphinges in fepulchris exculpta. 96 

In Lucernis. 136 
Spongie diverfa [pecie- 267 
Splendor Balanorum unde oriatur. 515 

A multis rebus emiffus. 514 
Spondilus concha bivalvis. 441 
$quama prfcium. 360 
Statera Sinenftu. 234 
Sizellto. 27$ 
Strombi dicuntur alique Cocblee, 455 
Sturio Pifcis tonitru perteyefst. 508 
Styli ad fcribendum. 165 


Succi concreti diverff. 218 
Succus lapideftens quid /ft,commiffus in aquis.q16 
Succinum quid /ft. | 


Sulpbur. 217 


Sufurrus maris eur videatur audiri admota auri. 


Gocblea. 51l - 


T 


I4 


Tabularium quid ffgnificet. 

T actus in quo conffff at. /$09 
Tabelle votiue diverfe. 61 Qv feq. 
7 alcus eff foffilis. 214 
T alpe pili. 361 
T alus pro decimatione militum. 174 
T ellinevaria. 438 €» /eg.443 
Terminus inter Deos adfiriptus , Ov diverffmo- 

deexpreffus. ——— BO - 


T'oflacea Providentiam Divinam offendunt . 440 


Eorum obfervatioue mens delecfatur. — 361 

Eorum divifo . 406 

An fponte generenutur . 408 

Deferipta. 434 GC t4. 

Divevfftatem membrorum vix babent. — 499 

T urbinata enumerantur. 499 e, Je. 
(^ 


215 


Aur! admotis cuy fufurrus audiatur . $II 
Te in pace off di£fio infcriptionis fepulcbralisChri- 


Jfianorum. IIO 

T efje non funt ex aqua glacie conffvicza. 416 
' Cur adeo dura. ibid, 
In terra multa reperiuntur. 417 


Iu mari potius quàm in lacubus nafcuntur. 483 
Ore privo& quomodo nutriantur . $03 
Infinubus Indiarum. auffralium fregquentio- 

"C$. 436 


Supra ligna potius quàm fupra faxa .. 487 
Rore non formantur. 483 
Pluribus tunicis compenuntur .. 489 
Cur multa turbinata. 493 
Cur multa faxis affixa. 489 
Cur multe flria;a. 490 
Simul cum Animali generata. 422 


Aon juvant ad motum Animal inclufum .. 401 
Animantur licet fenfu careant . 508 
Cur non mutentur /fcut. Cruffa in eruffatis. 513 
Servantur in variis Mufais. 


1 effudo Aigyptiis Sacra. 251 


dextura drocifa ex fforis Palmarum. 232 
J intinnabula àv eorum ufus. : 178 
7 buris ufus in facris quando incaptus . IO 
T ubularia ] 266 
d oga cenateria qualis. 97 
T orques ex vifceribns Bombicis. 225 
T onutrua ff uriones perteyrefaciunt, 508 
Tripas marmoreus Apoilin Sacer. (^4 

An 19nem Sacrum fuffineret. ibid. 

Ex divería maieriafabricatus, jj 

In fepulchro exprej[jus. 90 
Turbines varii, 456 


T urbinata ires fguras babent, Jpiralem Pirami- 


dalem, G Circularem. 498 
Toflis uon umuttur /fcut Bival'ia. 538 
Vefa in Sacris diverfa. 13 

Eorum fupeliex ad Pontifices pertinebat. — 1 3 
In canis feralibus adbibita, — 97 
Ex cortice Arborum. 229 
Diver[a ex argillis . 218 


An depicda fuerint a Raphaele Urbinate . 222 
Vetlis facultas. 


403.O" /tq. - 


Vegetabilia marina diverfa. 265 


V enatio ferarum apud Antiquos frequens. — Y3x 
Venter Teflaceorum qualis. $03 
Venerea Cochlea cur dicatur. 463 
An fft Remora. $19 
Vernix Sinica quid f£t. 233 
Vermes aceti. 358 
Vermis faxa corrodenus. 407 
Ex flore bry acintbino natus . 414. 
Veflis incolarum Regni Conadenfes. 229 
V efpertilionis pili. 261 
Vipera. 274 
ibid. 


Vipera caud:fona. ! 
Viventia in mari vitam non amiferunt in Dila- 


lo unierfalt. 419 
'Unguenta in Balneis adbibita. 163 
Uzivalvia 202 Turbinata. 435 
U uio cur dicatur Margarita. 438 
Ad quam molem crefcat. 439 

U bi producatur. ibid. 
Ab omnibus pretio babitus. 479 
Rore non formatur. 480 
Quomodo e mari accipiatur. ibid. 
Eff corticofus. 481 

U nde colorem induat. ibid. 
Quomodo expifcatur. ibid. 
In vifieribus animalis ut plurimum gigm- 

tur. 482 
Vox nonu emittitur à Teffaceis. "E 

(Quomodo formetur à «1ventibus. ibid. 
An audiatur fub aquis. ibid. 


Ut formetur requiritur agitatio aeris inter cor- 


pus percutiens & percu/Jum. ibid. 
U rtice /picula an fint cana. (350 


Vua in fepulchris expre[JA. ga 


X 


Xerfes platani amore captus. 397 
Pontem naoium extruxit. ut mari franum m- 


X poneret. 477 


Zeno philofopbus Purpurarum mercaturam exey- 
(uit . 466 


Errata Benignus LeGor Typographo condonabit. 


bod 


N 


I S. 


^. 
ELT [i H 


LIES 


LRL 


Ls ] * uU 
M) ws N 


um 
^ * 
Eoi 
mon Pn gx S 
POLUM, 


/ 


^ 


RVM' 


^, 


/ 


VNDA DESCRIBVNTVR 


/ 


S'TACEO 


/ 


/ 


y 
/ 
fe FR EN EE FEN ESTNE FEES 


E 


TIPRPA M hi 
NX 


NES T 


y// Í 
/ y / | / 
7 / 
Lo 


LL P. 
c 


/ / 
/ 
4 


13034 


/ Il / 
IL AGO 

'AR' 

Lc 


a 


RTE SEC 


YS 


L 

h 
LR 

n 


Gc, dag ctm 


c— 


: 
c 
es 


bec 
cr) 
e) 
T 
e 
Q 


ES TACEORV. 
VNIVALVIV. 


I 


ANSSSSQSNM y 


AN echa 
ts vens aa 


EI 


: NES 


TTA 


i 


—— Mw X OS SNNT q xd E: 


* 


x al c C RNIES 


ul 


| 


A 


Eu 


e 


$ 


SANMÁN 
D, 


S 


2 


/, 


CAE MEE 
| l JL 1 l LLL il 


M] 


EZ 
ern 
SS 


A 


NNNM 


CANTA 


RN 


NUN 


i i4 


—À——À—À 


v 


Ped 


* 


& es "s 


An5* uis 


y m mod : 


Y 1 
Vete go Mi Dus gh co om 


^n 


mW 
ERR 
iem 


D 


L 


s 


V 


TS. d 
died 


[ D 
ee 
rro 
I j 
X 7 
M 
L7 
ix) 5 D 


* 


L4 


xdi 


XU 


' 
' 


: "e 
et 
»» 


*. 


i —^ 


M 
ES 2 
| li. 


c mndn etm... 


—— 7 - 


— 


" 


SS 


d | / € 
M " ys 
xf Sed 
t Wilihn:..... 


S 


hu 


viv 


i 
S 


S ) 
| PL OSTPRTY c 
! EP: e nis: 
vs Meta id MÍN " 
, 
E i eai Méx Uas 
M — d »n "e 
] 
! 
' 
À 
Y " 
meses ; 
& ' 
D 
V " | 
" 
M L 
s 
l i 
, 
- 
* 
^ 
' 
) 
. ! 
] 
' 
"4 í j 
1 
t 


EE 


| TT "T 
UL | 

| | 
i T / " 
(ü : NSSS | ; Se 

E $i | Illi i 
| 
1 | S [ 2 


Aw. 


77 : 
27^ 


Ln at ARRA iie me 


Jd 


aL 


ecdt* Jd 


IH 


b 


CVNDA 
'"'ALVIVM 


SI 
DBIV 


N 


TESTACEOR 


NS 


e 


" 


- 


/ 


e. 


» 


VIT A 


T 


i Ü 
" E -) 
. &, J 
[4 . j Y 
( 
' F ' 
| : : Rr 
d . 
i D, v 
D ; | 1 : 4 ? d 
(SIT j : E Ta 


4^ 


LU 


"a 


LT 
cT" 


a 
D 


7 
i 


AA: 


—— 


" - à i P" m pr I 
M *- T, 1 D ! '] 
" XEM o 3 * » : 
s d TU i A s j* ^ 
P i ' " 2 M 7 
& 
. : n ' * 
L - P L] - M 
l ^] N T 
i " A " K » : 
"T . 
* -. AC ^ 
, i : ; n - 
E í r » L EI 
E Li ic 4 
' T T y , " 
L : i L| 
1 - 2 * 


» $ j 
PN RISE EM ins, n SM ea 


ebrii ie 
ed Y 


PO N 
Aul eom p ada s 


MU dude. mas s d A: Ó dina t : - : - - E -: — c aD ees i aec D ———————— —MÀ——— 


^ Z Z7. » 3 3 » B | 
ANS /" Z » rd : Hr ; Á | 
«c z : 7 z F d | - [ 
— j ^ E 4 Nd z- AM 
— 5 z - z 3 s 


| | 
» NN 


N 


» 


Il Ii liii | ABA | 


ee 


A|ygis, SpA y 
] ? URS 


ieu ow 
AR AP 


AL UB edel ipf 


Usati i 


Y TM 
DRAN M 


f£ 


eet n atl p 


dr. verme dai 


das 3B FS Tat RR Rim 4. 


I 


Y : 
NN s | 
NU | 
i 
LÁ —— 
NW N » » 

UNE aie RE 

Nes ——BSÀ — 

M - E— 


X quo so x 
aM esee Mri Ü 


bi 
en feli 


"d it 
PT 


A. 


e 


t ^ 


NE 


mI ————————— —— 


e atur VAN Ene ue a d 


i 


E 


1 


PE IA NT à 


^ 


Me LU: 


frs 


(i TAPAERUN ] i xD 
y j ^ 
4 j a 
a vA i N^ V 

A m t t 
n v. t 
x "T 

i A MUN E [Ü 
" (p ». 

" i di" di T NabilaMéo 
^ " j / 


EM ' 


is 
REA 


! 2 DL CR 13 My 
RU ERURIND. s iiu Misc sid Mn d 
Tel ) MU 


* j 


Y ADT : uii ig 


j | —— 


zz 
LA 


zZZZ2zz 
zz 


* 


) , S | Anu , ,, ' z 
S —- i - S Mae n J. / n » zi 
zi zi * - —— E Jj zs d » ES 
3 SNNSS x T S V " L c A 
iln EE E | ; 
; MD) N e 1 1 7 
"Ha EE jl E 2 
; ll SECE-E-— É Be" ES : 4 : 


e c i i 


* 


PY 
^ ;* 
T EE 


i * j , 
D d 
AAA 


Q^ 
^ i K ; 
» " EA CE E gi e eium) omm 
megan 2 NIMM 
1 LU MEA ne A , " euh v DA , 
t 5 Y Juve Á 
! m ; * Á ] 
] l i d 
i "i pro ! ] A ^ 
: 1 i X j i ; 
4 ' N i NUT 
Mos d ( » 
i [7 MID" 
, à ; LUST ANT ON. 
: " d 
à , ' ; " 
D v "i VUE 
(dd : e AMO (ds 
B ] j Hi HJ j j 
D uU à LU 
" " vidis ! ag 4 : "M, 
e j UT pon) 


— I - mo Rie RON SP RS ORE R IRE VON Uer ran Ere re EET tenta rS) 


TM j T 
r 
— v SN ve N 
«3 S 5 
i- - Q ' , j 
LZ F "a í 
NS ij Z AS - —— E H 
x I; 
i 
[ i 
ZZ Tn 
x —Z E y 
E jd E 
Ó —————— / / E 
Z hh 
/ 2 z 
i - M 
; 
// ! 
z 7 ( s | 
e d | 
MA PP 
CM SW am y) | 
| CONSE - | 
| 7 : 
N PU ER RU A i | ! 
| (CONS 
"A 
i 
! 
" 
i 
T 
í 
] 
[ 
, 
! E—] 
- N .- 
pA mA aes E 
à D LS ? DN 
EL R7 i M ' NN NW'UA- " NN E 
F- ye ecd T M 2 NS S 5 
LM / y ^ » j 
E HB Sd i t E: - 
5 | ^ i j 
[4d peu ^ | : S NS T - 1 
je ) l : — : 
ra x ) i — 
— i 
Lu pr A d M Ss y 


Y: 


Tenis 


; SRI: 


[Psp i pimur 
AUS VEA P den 


vos LA DO URÀ 


n] 


^ 
Mn s 


Y 
d 
s 


€ à: 


, 
! 
S Y 4 
i * 
E: V 
/ h 
xam * 5 Li am 
x SS SS à 
: 
NS E SS ^ 
SS P7 A.M 7 7, 
I ot ZZ 
/f /? 7, f 4 v / 
/ 7 | BH 
P 4l. 3] B a [ 
" / ^ n 
) // 
D E l Ü 
"B j í N 
/, | 
| 
í NI x 
" / aes 
— L 
z-— 
| SS 
j 2 - ] À | 
j , 
N 
e. S 
E——3 ES «OE x 
ds ELI 
-— N ( z 
z : z - Et - * wm - za -— 


ipid j 


PEN 
MM. 


ME 
eA Mrs NAR 
Pe i ox 


DUMSIREAWDUUAT LM TEIÓQA EMG RA RRASARSUERU Rari s etes pe ces m 4 UR cnc oia E -Ur 


E ——— 


MENAISTUYE NIC AREIS INS y 


ees En 


C7 


a / / ! 
" - Co ub : 
e L 

| Jl P AT 
n. 1 i 


N 


As ESSENCE 


1 
" 
* 


m 


Wi 
j " ; i 
: : j ; ] n 
" j , 
* d 2 , 
, 5 / Pt 
a ' 
. , 
Y j m" Á » A 1 » x M 
. ) Sas ' S 
' : 2A legs es ef T M RUN y 


4^7 eis HA an USC Egone dna a e 


S 


PIA d 
venam verae MM 
V RAE GB AV xai 


Id r^g in s ona 


e " 
el i ji 5 ? F ivi ' " 
' i * ^ L U 
; RE 
12d ! 
, i 
5 rU A l í " i lj 
s 1 N " 
j as ' : "d ' in ? , 


[MOM JE 


E p 
"ian neo wh 
AES ] 


Lg 


DECUS dee 


onde MIU n me 


TNI N S 
l i WA 


nti 


Jo 


TAIN 


CUN 


N 


z 


UE uS 


N 


SO cU 


Ce on ORE MR 


Tomo 
Mir eite 
MIS en 


* Vw re 
Lee nti DIU v) 


c. 


v^ 


VM 
ni 


n 


M 


í 
Cu 
J z^ « 
us 
i 
Tbv X a 
s f QUA SA mL) 9 e PLAT Nat 
! Nu ja eren » TP ND MN * 
i Ado Raab dd gale: " 
P , zl 
h ^" " NA E 
Uu 
^ 
4 
, i E 
H * 


TUI 


MASS EAMEMSTSRSA SINN Sh OBAT L TS etra Rame m a oa 
TOES 


Dom 


| 


7, 
ZA. 


T 


AZ 


271 


72 


d, 
oA 


LE. 


/ 


p 


m raa rues atem e i Bg MN tm ed TER i eat 


nm 


eeu 
EON 


: 


TT 


| 


TIPAY 


LLL 


mr 


) T i 


! . 
, - 
' n - * 
jn M 
X $ 
e ] . LN 
s ^ 1 
R 
d CE 
Eee : 
Linge emitti cami 
i 


HH OAT? 


bi / 


^ 
Apes 
x 
ES 


^ 
N 
' 
- 
opi May E LO dos. LIO Uds B 
i Hn í : " 5 ' tee 4 Y 
s 1 D A ] á : : » HA j 
D 
| ) 
' D 
Do Ó ] í n P 
S 
j LAN 


NS 


Mai os LLL l IT LL | 


svi 


yu our etcada e ir 


RC? 


iav ulla: 4 ; * : SPEI " ] Md im : e ] : Nx sit 


( 
rn M Hs 7 
MN PST 
, 
bic / 


» 
j 


& 


. E Un 


" 
l 
| 
| 
| 
I 
7 $t Ü " 
t EX 
; e NS NM 
E Uumfeecm—— 
IE—S 
EXLGGuIu—u 
TELUDOXmOLOUTUDMURUIIT CIDIUEETCL UT TUEOHENUE s 98 


! 
D 


: 


nd 


NS 


» 


SS £78 
|" 


d 
d "^ Xy CAN 


AE 


Valor) ovitbupdatedRurtr i a 


EI 


LT 


"il (s, 


ER UPS EGO E 


ane AES 


c3 


z : 
AER I ES 


I | | | 
! " TRITT: IN FAM 

e à | ANE Ian x ul 

FS | B.TiI NON ej i 


UN 
w^ 


7 , E 
- S i E i | 
p " 1 
| | ! NO r B 2 
I| - 2" Qus | 
I C os : JUR 
i SN 
Z^ s NN 
| u TS » S : 7 
274 f , 


J à PIDE EE, 
d LEY p 
I y LU V 
ry ?,) / 4 


j x. X ONU 


NS 


- WD ay - 


UN L d E : 
; ize EUR D V e 1 peor Lm c Aro A p. : 
"s mou————————  — EAS DE e o EE ER RE s zd pus det bos PME is iae X RAUS . fex 


Ano 
ks 
B 
B 
ERA 
BI rducerA 
D 
' 
Wer. à 
T k ben 
2, 
n ATE PA, FN UU 
Qi " A EM TU AE Y 
cc oM pli aai M ene r ! 
E , h E 
r : . , 
5 : ] ^ D 
* ! ^ 
4 - $ 
z 
& 


———— umen Ss 


Y 
[| 
1l 


" 
m 


Y* 


/ 


/ Wm) 


| 


Ll 


T RUNS * 


dede A M 


M 
ÜU 
1 


Je 
aUe. ! ; Y 5 
OE CS in Av De Co DH MI dg le A fih el 


vay «1 HAND d e s n vm 


à | » ; 
4 ^N 
T j » 
D a s d vi 
B [. , t 
', 1 k 
* ! E E i á! 
! j 
' | i 2 
P j 
" : "o Men M 
' v PIT ! DS 
, VER / l 
, E , Ü " 
i ; ; ^ "ap qu i 
J " IT rn * 1 s NW " iu , . /! 4 


vis 


j 
MG 


Un 


M 
T "s 
UNES 


ddl &o9 od 


Sede 


dcn 
MODA NN 

Manos enhn 
Medo Ka ng 


Mv iat 
Ads 


n Li , ; i ! 


1 
LN i d A" jM 


I gr / 


ge iii 
» 


[rM 


SAM e ba t i 


1 jJ MR SAA 
LE à í 
» 
; 


Ment 


ai 


he etcanis 


[EE 
SS VARAM 
iau A VA EUN 
i d " NS ANN QUDOR 
WA wy WR 
UN CONUM h | 
À NM Y 
4) M. 
LR ! 
HH : 
777 3 () : 
, b 
; " 
Ma : 
z pum FS 
ei p) e NEA : : 
m* - » T 
w^. n 
b 
SA 
NS 


E 
| 
' 
— 
1 
[i 
4 
í 3 
E 1 £& 
^5 
iei à 4 
: $ 
V - 
! Li 
a 
1 "Hu 
^ i E E . Á 
» V d ». * : duy ** Y 
x i. "A E 
" D ; Eu 
- n M "NO 
P : E es " 4 ps 
d m n - - £ v 
; uod d : 1 
H A E *. dira »s 
- c 1 : M ow 
: € PP. LA. ux VN nn j | 
x h ^ b z " 
! ^ E ^ - 
di T » N 4 , W 4 N^ 
: DR d sichs ; v 
x : dad E 
" , E ! ! m 
- s NU rq t E: 
' : : E 
2E 
* 
2 1o MU 9: po jd 
: " "i Bi ) 
7i Ne *. f 
5 * - 
H ^ 31 » D H ^d 
P etj SUN CT R FLOOR DUM Iter TET RE E jean Miren NE *L Ad " f 
" j M uoen f 3 PE cM ni To 
! n 
1 
J ^ 
I * 
X ; 
| E 1 
| E. ' | 
MEL 
TN " 
" ' pu d y 


cemem Z: : : 
x. 
x NS 
x 
wv 
E 
Mt. 
SM. 
E 
SM Ww b Y | : 
NS N-QRNY . TAS Y 
) * S wi, | 
SV N ooa r : 
SUN aw EIE : M . 
j i e i ) | 
- Y We S -— 
NS " Rx i | 
t — 
——c AE 
e : 
p. 
za MN :3 
: C eee D * 
c S | 
Z — 
Jr ] 5 
(li à z - 
LIL NW. E. At — 
s We 
| (I "/a, 7 ek 
; 7 LI 
m «ng AI 
-— ^ LT 
€ - | j dl», 1j bh 
i : //J 
"/ 
a 7) MM 
ddr 
LA 
ZU à X NN Í: 
ZZ 
| 
X 
| Y | | j : 
N N / 
/? 


dS e 


* 


ML 


emet 


dia 2b di) 


i 


PEN 
"Ada 


pbi M pen i i 


Sen nnn re 


pite doas 


an « 
BEA. 


n 


QA 


ES 


l 
HT 
/ 
" 


qm i 
/7 
/ 


É 


A 


c —R 


Kc 


xi d 


7 


MTS anm 2 


ur 


' 


MERECE. 


e , -" 
" , LI 
" 
' 
v 
f '"-- 
! * 
» " 
$c 
d " 
* 
| - 
- 
€ 
* * 
E 
" 
' 
LI 
" LI 
^ 
á s * 
Pm 


PA E: r We y. LE 
. ». MUCOSA COTTON UD ELE iab ivt jt Va feni 
rli 1 MOERS : Vin caeco eur: Jm 
" E, I 4 
" 


[DEUM 


, E | | * : ^ * vh na 
9 1 * n 3 i EL 


An 


"t 


i e "wt à | | | | | I 
e » | 
M i 
| / EN M 
T " : 
fh | a i | 
[ , Ü 
P I2 " 2 - z i NM ; 
L7 " H / : 
"7. — My : | 
i : 
(ur 4^ wr d 
Ug ZI AU - 
A will [1 z z— | 
ml fil] j N ^ j " ,- — (EE 
74 j UE I AE | " 2 3 — ee 
/' illl | ims z E. z z x: 
' E ! 
Hl z 
r DE 
H EE- di 
] 
l 
en TN 

fe n | MI 

: TIL 

7, " l | 
l 
| 
| Leu LEAN LL : Lu us 


v. 


— 


e Sat ets 


mE ———— 


ox 


—€— — 


Lene AY ODREN HEP am 


[3 


xw 


E! 


" * v jy gas t de tnmen ettet ict 


umen en Dem Mon 


1 J 
z lg p | 
- I, ] 
gm 7 : / 24 4 BR-I 

NS 4 

ERSNNS / / 

ES j /. 

| ZZ 
SS 
S NS 
NN 

SV | 
———[ E: | 
NN N 1 
) 


RT 


T Fa 
m. SS 
S S zz 
NS 
S 
/, S 
Ü m 
M DL 
y 
N tijv, 
z 
I I, 
, 


ibd ener Eon ay uc 


MANO AME d 


AS NS 
NN 
SN 

Ww 


MÀ — : — 
z - : : | - 
N " E 
7, 4 E 3 j V 
2 | | 
| /, ^ 4 d / ! 
BN, [ m ; 
/ 
l A n ——EELE p 
| ch 
uA» —. ES 
Le : 
| Ez 
TW — 
S IW, |] — 
ERES 
- ANS 


Y 
n 
J 
/ 
N 
N 
*25,2 


Tq 


vesc ARN 
DX 


FUVNSDT VOUMPC PEU 
Maec e^ cia 


via 4 


Dem 


S. 


v 


14 


jm 


ES 


m 
mi l 
LLLI 


] 


VIL. 


Ns i NO 
AAERCTAYY 


— 


-— 


x xm 


mM———— 


m——— BÓ RR 


cA ies : 


Ma 


p 
Ele Eo 


non 


JUR Cz) 
Vlr 


m 


us; nes m A did ; 


t - 
———- — — zi JU, SEENET SEMEN DU 
- —— 
m 
^ 
V 
WV 2- 
à 
" Z 
1 
—— . — 7 
" 


EETEDES 
—H 
x 7 
———L—— T 
ue: 
E3 
* 
ZXEPVTLEAI Et 
* 
STERN 
b SERE UA, 
SS 
NIS SONS 
SN -— 
NN 
V I 
y "3 
n A 
N SS SS 
A 2 : 
mm // Jj 
RS zu ee i 
j! 
m— h 
3j 7^ Lr 1] 
2 7 E UCTTRPUARI 
2 — A ———— 
-- a- 
] De —— * ES 
i SEES 
: Fo NR 
| A e Ca 
SENS lH i 
UNS 
- 
«3 


Mtm n 


RE 
^ prf 
T *h 
, jn 
DR " 
à 
| 
| 
" ^ 
PYPNERI ED MANUEE ERU 
SUNNY SURG Vcr UAE 
dM 1 MORI 
T 
TTL WEN. 
gp RUN 
TAS ve 
b 
1 


——— 


-- » 
in QU V MAPA 
; 
! 
T pue 
Bonn wd 
A bn A1 
ed 
" 
12988. 1 
aoDEUOCeVH 
E 
» 
epo 
SUY E 
; 
FAQUB A . 2 "MPH LE Sir " 
" i De " 7 TIENS 
: : " 3 b 
L / - ' i 
U V v Jj 
j| 1 » B " , 
D] vi ! eur 
td d t '* 
j : 
E TA , 
1j 
x | ' j , 
, 1 Eb n X 
' À j j " ADI 5 
ANE, A4 RUE 
P l r ; fu 
i 1 1 r] E^ , n 
^ : I Lu 
T j 


— 
Ej 
^ 
CK. 
3 - ] 
M d 
S Y 
: V 
S 
DR», 
2 
-— 
S 
HS RSS 
SS 
EI IMES 
e S 
E 
a 3 NS i 
S - 
N m&€— IN 


e ES Oge cali 


D 


MÁ 
7 à 
MI 


SN 


SSSN 


To 


// 4/4 
Y 


) 
1) 


TES 0l 


a repr mm S aperit 


i 


v-A 


M 


vtta 


depet 


tar gor 


E 


Eat aS depu dii? 


IR 
cEDUEMET 
A — 
/ 
m 
cuti 


RUE ALIM 
i i. A NS 
Jy ll p E NN Z 
' fu, Lg "| "m PSaWL 7 : 
Nu MEOS ] X NS 
[AP ERPS RD yi J » : 
E j y MES 
-— Q —(* 
À /—- 
À ——74.4/ 
c / : 
* hi 


— 


—ÁÀ 


rd a Roe e e iua 5 

e gr Jae Aye fee 

NRI LS an Arva aod ade 
m 


m 
"joe, d Feels 


e : 
Asper mtn 
WOAAS. PNE d 
ehe (Miei 


em p pina 


cM 


f des - 
Aa A 


A URDU 

Wen 
rine ie m i 
! 


an 


CM 
pas 


s V eU eAdes 


" " ' 2 : ; 
Pom 
" 
B i A 
P : JXUMSR NN 
2,4 i 
" SES je MTYe ri ame - 
amnes mage e rai i ia "ms ds id 
yu ani : s : t " LE. LAS "i : E UA 
: ] dis i j : A jiptua j : s ERRARE 
AN E : de vod EN : S : vs SDN AI 
B 6S 
' A 
Mr D DE 


: 
n Pus 


Sei 


NER dei: 
VAR 


TAPER 


Méme 
wis eÉ; 


ps 
zur: 


Wa era 
YyTT uem "eA 
e 


Trend 
TS ache 
[dee 


Jer 
Uie 
read 


I 


| 


| 


l 


y 


NS 


) VS 
| D 


X 


jii ji 
jn JT d 


; 


, Hv L4 
" ; T3» 
: ] Pp. 
; y TA 
f LI e 
' Li M 
! 
y i i m9 
* 
i - 
! 4 P à 
C 
. 
" 
» 
» 
' 
« » 
" INT. 
a 4 y 
^ 
' 
i 
" 
* 
M MENT 
] 
hl 
E 


| : 
; BM UU ux 
MOD Pn 
E OR RD i 
Mares ME 


i es i im NoMesbRe pen epgovem c pm guum x x EUR ] 
: T 
| i 
III 3 NETT Ili M 
M j 2 
- - l 7 y. — dá [/ MI 
E ^ , jl I 
| T s j 7 I 
EN NP / Il 
^ NW SN » | | 
S | | Wer 
N n SS W 1 
SS | JA. » : | 
) | | - ; || 
c ;] : a 
| A T 4 l 
| (| i | i | 
| V - 
3 | | | EN $9 
1 | | E | EA 
BP | | | | "i 
i | 
SE zu 7 | 
| A il hi 
*« INI - 
b N ' : 
Ed ) ES 
-— C : 
WI | E il x€ 
* SS pe ES SN | 
NS 3 SENS E : x XN | | * et ff 
| Hull : "mm Iii i^ 
D Y 
r ; V | tW | ; 
! | M DRILL j 
JH MBA DER j 


27m thm Re asa me e 


aot cwm 


4. Rue duce e ue uh one 


[ES 


Misi Se as 


Meo x 


vg 


que et agprpee semet nte ngon 


D. 

Pe 

n 
j 


mm 
eam dnig 16] 1 


ZI 


TTD 


" 


UI 


/ 


lll], 


" 


/ 
Z "i 


P, ,ál T 
7 Milli a 
7 


"mi 


y 


mer [n 
ut tnt 
DAINTI ACE 


un 


ETT 


J 


I 


AP ne, oops 
y : 


Ata dm Mar oe 


NINE 
EDIT 


H 
? 


TR tr 
18] NUM 
T Aves 

1 v 


P 


: TTRMMRURS: 
jl NM 

iot n 

1 

de M 

Y 

i ] AN 
fs c RI Um 
A ivo Pate Um 


^ "dA va uem 
$8 

ak s 

n 

n f 


hs 
Li 


A 


"ul 
l 


- M * * ds irent GÀ 


TIT 


| 
SESS 


M EM 


L 


-——T 


il 


P. 


SN 
NS ] | - 7 
E jig. ues 9s Dam 


i: 2 CSS z — N RV 
: TN »" p. 2T a 
ifl li Y 
ERA 


cro E Me eer aa ERAT. - CREE 


de 
"n woe 
rog 
za fANHdw 
be] 
RIA. 
n | 
' Nat 
Sa 
a 
IEEE 
Vp " ON NUM 
"ad MI es 
ijs. 
"eju 
j Nemo 
U H 
n e E 
5 SM ITA 
ops od 
n 
AURATA 
ke Mar M 
"LIA) Ma 
A Rd » dh DANA one j t 1 ACUMEN fiim ^ j à L.S RR 
CUM 
GR QU UNA 
! 
(es 
i DAMM 
4l 
i 
AMEMET 
M Aye 
ny Addi 
jus 
; PNE nn n 
Vimeo STE Mis : E u 
$ nd V sat ToS ideni 
AUD nu e. n J 
CB AU EDU URNA 
! ] 


| | 
H 


dl 
DILE 
gp prp 
1 PIDMUREDU 
Ni PMEP 
n JT" 
Di 
Hl J 
f u 
(C Pg go 
2 y 
PH, 


— 
SS 
Y " 
1 Ü is 
| " 
VR 
hU 


LN. 


 — 
E 


NSNNSSE 


d 
, 
U. 


A 


' 
] 
4 D ni 
" LAPTONT 
[43 E 
»it 
Ü 
^ 


» 
veh 
^ 
Di v Sly 
i 
(Sen ; 
E 
; 
: 
i AU 
BEI 
: e id 
2 
D * H em 
det 


Bo 


vn SE e 


E 


——— 


[ASAP One 


OS MR C P Etpioapr 


* 


D 
H 
D 


DN EL 


"MW 


Lo dvd rai oa sS Se UU uid! a bn via hi na 


i 
V4 
N 


— 


portus Sou 


l à 
p 
: Im 
TUM: f 
VN N 
l 
NW 
— E- ^h 
- — 
NN i 
ra | — P iW 3 ———— ; f , 
7 Noa j fA * 
77v y uh P. Pv - "b 
li i iT] LO N ) MT Cureaanscoc mer eam 
ii , m a" 9s 7 - 
UM "P , M NR "Ww, "mm Niue É* 
d L/ k NOLID Wn Y M 2: cas i " : * 
NW T YO 
, V E (v. H 
jM 
dU UM i // 
N : — 
^. — 2 $i. 
E , 
N I 
d E 
j ENS 
'/ NS 
NE 212 
— N j 1 li E — 
i 3 Y E— 
^ Y 
(Am p pe Y | | SÉ 
x a i 5 plos zx MES 


TUNI 


qo&ue T 


lis 


"N. 


y